ჩვენი ტესტი – SigSauer SP2022

October 13th, 2015

მოგეხსენებათ, რომ სტატია SigSauer SP2022-ზე არც ისე დიდი ხნის წინ უკვე აიტვირთა ბლოგზე. აღნიშნული სტატია მეტ წილად შემეცნებითი იყო, რომელიც უბრალოდ გაიმბობდათ ამ იარაღის შექმნის ისტორიას და ახსნიდა მის მოწყობას და თავისებრებებს. ეს ახალი სტატია ეხება უშუალოდ კონკრეტული პისტოლეტის ტესტირებას.

testsp2022

ამჟამად ჩვენი ტესტირების ობიექტია აშშ-ში დამზადებული 9მმ-ნი პისტოლეტი SP2022,  ახალ მოდიფიკაციაში Nitron TB. პისტოლეტი აღჭურვილია შედარებით გრძელი ლულით, რომელიც განკუთვნილია მაყუჩის ან საპრესორის დასაყენებლად და საკეტი დაფარულია ამ კომპანიის საფირმო დაფარვით Nitron. დანარჩენით ეს არის ჩვეულებრივი SP2022.

სიმართლე გითხრათ მე იმდენი ხანია არ მქონდა შეხება “ზიგ-ზაუერის” პისტოლეტებთან, რომ ძალიან გამიხარდა, როდესაც მომეცა მისი შეძენის შესაძლებლობა. ჩემი აზრით „ზიგ ზაუერის“ “P” სერიის პისტოლეტები საუკეთესო პისტოლეტებია ორმაგი/ერთმაგი მოქმედების დამრტყმელ სასხლეტი მექანიზმით.  ეს იარაღები გამოირჩევა მარტივი კონსტრუქციით, უმაღლესი ხარისხით, კარგი ერგონომიკით, საიმედოობით და როგორც წესი ძალიან ზუსტი იარაღებია.

ცობილია, რომ  SP2022 არის ალბათ ყველა დროის და ყველა ქვეყნის საუკეთესო შენაძენი, ფასი-ხარისხის კრიტერიუმის მიხედვით. ჩემთვის პირადად გამოცანად რჩება, როგორ მოახერხეს „ზიგ-ზაუერში“ ასეთი პისტოლეტის აწყობა ასეთ დაბალ ფასად. აშშ-ში ამ იარაღის შეძენა შესაძლებელია 400 დოლარად. ჩვენთან ის ამ სტატიის დაწერის მომენტში იყიდება 1700 ლარად თუმცა არ მგონია ეს ფასი დიდხნას შენარჩუნდეს.

მოგეხსენებათ, რომ საბრძოლო პისტოლეტის ერთ-ერთი თვისება უნდა იყოს მდგრადობა ექსპლუატაციის მიმართ და დაფარვის ხარისხი აქ დიდ როლს თამაშობს. ამ პისტოლეტში გამოყენებული დაფრავა „Nitron“ გამოიყენება „ზიგ-ზაუერის“ პისტოლეტებზე, რომლებსაც აქვსთ უჟანგავი ფოლადისგან დამზადებული საკეტი და/ან ჩარჩო. სიმართლე გითხრათ ეს დაფარვა არ არის საუკეთესო ცვეთის გამძლეობის მხრივ მაგრამ არც ყველაზე ცუდი არ არის. „ზიგ-ზაუერების“ გამოცდილი მფლობელები იძლევიან რჩევას ნიტრონით დაფარული დეტალების ზეთით დასველებას და გამშრალებას, რაც ხელს უწყობს დაფარვის შენახვას და ზრდის მის ანტი-კოროზიულ თვისებებს.   ყველა ჩვენს მიერ გამოყენებული შეფასების კრიტერიუმები რომ გამოვიყენოთ ალბათ დაფრავ იქნება SP2022-ის ყველაზე სუსტი წერტილი.

რამდენადაც ჩემთვის ცნობილია ყველა SP2022 ასევე აღჭურვილია ტრიტიუმის სამიზნე მოწყობილობებით, რომლებსაც ჯერ ზიგ-ზაუერს აწვდიდა კომპანია „Trijicon“ და ამჟამად კომპანია “Meprolight”.  უკანასკნელის ღამის სამიზნე მოწყობილობების ძალიან კარგი ხარისხის არის, დიდი წერტილებით და თვითონ სამიზნე მოწყობილობების დიდია და ადვილად დამიზნების საშუალებას  იძლევა.  ასეთი ფასის იარაღზე ასეთი დახვეწილი სამიზნე მოწყობილობების გამოყენება კიდევ ერთ ქულას მატებს ამ იარაღს. საბრძოლო/თავდაცვით პისტოლეტზე კარგი სამიზნე მოწყობილობების არსებობა აუცილებელია. ჩვენ შემთხვევაში აღარ არის საჭირო 80-140 დოლარის გადახდა, რომ ეს კრიტერიუმი დაკმაყოფილდეს. ზოგი თვლის, რომ ღამის სამიზნე მოწყობილობები არც ისე საჭიროა, მაგრამ ჩემი აზრით ასეთი სამიზნე მოწყობილობები არის პირველი რაზეც უნდა დაიხარჯოს ფული.

ghspber

პიკატინის სამაგრი არის საკმაოდ აგრესიული დიზაინის და ბასრი კუთხეებით, რომლებიც შეიძლება წამოედოს ბუდეს ან ქამარს. შედარებისთვის გვერძე არის Beretta M9A1-ზე შესრულებული ანალოგიური სამაგრი.

ორიოდე სიტყვა უნდა ვთქვა ახალ ლულაზე. ლულა „შავია“ ანუ ქრომირების გარეშე რაც არ წარმოადგენს ნაკლს იმიტომ რომ ამ მწარმოებლის ლულები უმაღლესი ხარისხის მასალისგან მზადდება და არ საჭიროებს დამატებით დაცვას. ლულის არხის ზედაპირი უნაკლოდ არის დამუშავებული. ხრახნები კლასიკურია. ლულის სიგრძე 110მმ-ია და მას გააჩნია ხრახნიანი ნაწილი რაც უზრუნველყოფს მაყუჩის დაყენებას (ხრახნების ტიპი 13.5×1 მარცხენა მიმართულებით). ლულის ხრახნიანი ნაწილი ქარხნულად დაკომპლექტებულია დასახრახნი დამცველით. უდაოდ, SP2022 ასეთი ლულით „ტაქტიკურად სიმპატიუტრად“  გამოიყურება, მაგრამ ჩემი აზრით რეალობაში ეს ოფცია ქმნის უფრო მეტ პრობლემას ვიდრე მოაქვს პრაქტიკული სარგებელი. პრობლემა პირველი არის ის რომ დამცველი თავისით ეშვება სროლის დროს, ხოლო თუ ის ფიქსატორით დაამაგრეთ, მაშინ ლულას ვეღარ ამოიღებთ საკეტიდან. ლულის კონფიგურაციიდან გამომდინარე ასევე კითხვებს ბადებს სამიზნე მოწყობილობები. თუ „ზიგ-ზაუერის“ მარკეტოლოგებს სურდათ იაფი პისტოლეტი გამზადებული მაყუჩის გამოყენებისთვის მაშინ იმაზეც უნდა ეზრუნათ რომ პისტოლეტი აღჭურვილი ყოფილიყო მაღალი სამიზნე მოწყობილობით, რომლის გამოყენება შესაძლებელი იქნებოდა დაყენებული მაყუჩის შემთხვევაში. ასე, რომ SP2022 არ არის ჭეშმარიტად suppressor-ready პისტოლეტი.  ცხადია ეს საქართველოსთვის არც არის აქტუალური, ჩვენთან ჯეიმს ჰოლივუდის ფილემებზე გაზრდილი და მაქიდანვე განათლება მიღებული  კანონშემომქედებლებისათვის მაყუჩი ასოცირებულია ბოროტებასთან და ამ ტიპის მოწყობილობების გამოყენება აკრძალულია. ამიტომ თავად გადაწყვიტეთ რამდენად ტაქტიკური იერსახე და ზედმეტი 1სმ ლულის სიგრძეში გიღირთ დამატებით წვალებად. ასე რომ საქართველოს რეალიებიდან გამომდინარე SP2022 Nitron TB უბრალოდ არის „კვაზი-ტაქტიკური“ პისტოლეტი ძალიან ლამაზი იერსახით. და თუ ყურადღებას არ მივაქცევთ მცირე შეუსაბამობებს SP2022 არის შესანიშნავი იარაღი. რომელიც ბოლომდე ჯდება საბრძოლო პისტოლეტის კლასში და ყველა მოთხოვნას აკმაყოფილებს.

Heckler&Koch USP Tactical შეიქმნა, როგორც მეტ წილად Mk23-ის შემცვლელი, რომელიც აღმოჩნდა ზედმეტად დიდი, მძიმე და ძვირადღირებული. როგორც ჭეშმარიტად გამზადებული საპრესორის გამოყენბისთვის, ის თავიდანვე აღჭურვილია მაღალი სამიზნე მოწყობილობებით, რომ შესაძლებელი იყოს მათი გამოყენება დაყენებულის საპრესორით.  

საბრძოლო/თავდაცვითი პისტოლეტის მოთხოვნილებას წარმოადგენს პისტოლეტის ადაპტაციის საშუალება. ამ მოთხოვნილებას SP2022 კარგად აკმაყოფილებს, მას გააჩნია ტარის მორგების საშუალება, კომპლექტში ჩვენ პისტოლეტს ორი ტარის პანელი მოყვა.  პისტოლეტი აღჭურვილია უნივერსალური პიკატინის სამაგრით. წინა და უკანა სამიზნე მოწყობილობა მერცხლის კუდის ტიპის სამაგრებში ზის, და შესაძლებელია მათი გამოცვლა, თუმცა ქარხნული ღამის სამიზნე მოწყობილობები ძალიან კარგია და წესით ამის საჭიროება არ უნდა წარმოიშვას.

მოთხოვნა – კონსტრუქციული სიმარტივე ასევე სრულად კმაყოფილდება. პისტოლეტი გამოირჩევა გამძლე და შედარებით მარტივი კონსტრუქციით. არის ხარისხიანად შესრულებული. ადვილად იშლება. დეტალები გამოცვლისას არ საჭიროებენ მორგებას. ერთი შეხედვით “P” სერიის პისტოლეტები რთული კონსტრქციის არის მაგრამ სინამდვილეში ეს პისტოლეტები ძალიან ადვილად იშლება ბოლომდე და ამისთვის არ არის საჭირო რაიმე რთული ინსტრუმენტები.  SP2022-ს “P”  სერიისგან ბევრი დადებითი რამ გადმოყვა და კონსტრუქციული სიმარტივეც მათ შორის არის.

SP2022-ის დაშლა ძალიან გავს FN P-35-ის დაშლის სქემას. გაწიეთ საკეტი უკან, გამოაძრეთ საკეტის შემაკავებელი, გაწიეთ საკეტი წინ და მოაცილეთ ის ჩარჩოს. ამოიღეთ დამაბრუნებელი ზამბარა თავისი ღერძით (ეს ცოტა რთულია ვინაიდან ღერძი ღრმად ზის და ხელი კარგად არ ეკიდება) და შემდეგ განაცალკევეთ ლულა და საკეტი. ტარის უკანა პანელის მოხსნა ასევე გაძლევთ საშუალებას მიუდგეთ დამრტყმელ სასხლეტი მექანიზმის და უკეთესად გაწმინდოთ ის.

პისტოლეტი პოლიმერის რამით არის აღჭურვილი, რომელიც არ იჟანგენა. SP2022  ასევე საკმაოდ დიდი ხანია გამოიყენება სხვადასხვა სამხედრო და სამართალდაცმავი სტრუქტურების მიერ, რაც ნიშნავს რომ კონსტრუქცია გამოცდილია და რაიმე თანდაყოლილი სუსტი წერტილები პისტოლეტს არ უნდა ქონდეს.

sigbox

ასეთ კომპლექტაციაში იყიდება პისტოლეტი. არსებობს მეორე კომპლექტაციაც პლასტმასის კეისში, პლასტმასის ბუდეთი მაგრამ მეორე მჭიდის გარეშე. კომპლექტაცია შეიძლება განსხვავდებოდეს  გააჩნია რომელი ქვეყნიდან არის იარაღი იმპორტირებული. 

ცოტა უფრო ვრცლად მინდა გაიამობოთ პისტოლეტის სროლისუნარიანობაზე და ერგონომიკაზე. ყველა ზიგ-ზაუერის პისტოლეტი კარგუ ერგონომიკით გამოირჩევა. SP2022 ტარის ფორმა ძალიან მოსახერხებელია და მისი უკანა ნაწილის გამოცვლით შესაძლებელია მისი სხვადასხვა ზომის ხელზე მორგება.  საკეტი დიდი ზომის არის, თავისუფალია ყოველგგვარი ღილაკებისგან, რის გამოც იარაღის გადატენვა, დაბრკოლების აღმოფხვრა ძალიან ადვილია. ბრტყელი და განიერი ზედაპირი პლიუს დიდი ზომის ადვილად დასანახი სამიზნე მოწყობილობები აადვილებენ სწრაფ და ზუსტ სროლას. დამიზნება შეასძლებელია სილუეტით, მეთოდით რომელსაც ქვია out-of-the-notch shooting (წინა სამიზნე მოწყობილობა მაღლა არის უკანაზე) ან თუნდაც „კლასიკურად“ სამიზნე მოწყობილობების სამიზნის მიმართ გასწორებით. ლულის შედარებით მაღალი ღერძი არ ქმნის პრობლემებს. ოპტიმალური ტარის ფორმა და კუთხე უზრუნველყოფს იარაღის სწრაფ დაბრუნებას სამიზნე ხაზზე. „ზიგების“ მაღალ ლულის ღერძზე ბევრს ლაპარაკობენ მაგრამ ეს არ უშლის მსოფლიო დონის სპორტსმენ მსროლელს მაქს მიშელს დაამყაროს უამრავი რეკორდი სწრაფსროლაში სწორედ „ზიგ-ზაუერის“ პისტოლეტებიდან. დაიჭირეთ იარაღი მყარად ხელში, დააჭირეთ სასხლეტს და ტყვიები იქ მოხვდება სადაც უმიზნებთ. დიახ უკუცემა განსხვავებულია, ფიზიკის კანონებს ვერ გადაახტები, მაგრამ მე ვერ ვიტყვი რომ სწრაფი სროლისას SP2022 ქმნის განსაკუთრებულ პრობლემებს. უკუცემა არ არის პირდაპირ ხელის გულში მიმართული, როგორც მაგალითად გლოკიდან სროლისას, ამის ნაცვლად იგრძნობა „აყირავების“ მომენტი, მაგრამ აცალეთ დარულდეს გადატენვის ციკლი და დაინახავთ რომ პისტოლეტი თავისით დაბრუნდება დამიზნების ხაზზე, თქვენი თვალების წინ წარსდგება გასწორებული სამიზნე მოწყობილობები და შეგიძლიათ დააწვეთ სასხლეტს შემდეგი გასროლისთვის. „დაბლ ტეპი“, სწრაფი  ორმაგი გასროლები, გასროლები ორმაგ რეჟიმში არის ადვილი. SP2022 ძალიან კარგად ისვრის და რბილად მუშაობს.

sigknob

სამკუთხედის ფორმის მჭიდის ღილაკი SP სერიის საფირმო ნიშანია. ის კარგი ზომის არის და განლაგებულია იქ სადაც უნდა იყოს. მჭიდი ადვილად თავსდება, სამედოთ ფიქსირდება და მსროლელი მკაფიოდ გრძნობს ყველა ამ პროცესს. იარაღის კარგი თვისებაა, როდესაც ყველა ღილაკი მკაფიოდ მუშაობს და მსროლელს არ ჭირდება გადამოწნება ზის თუ არა მჭიდი კარგად იარაღში, ჩაირთო/გამოირთო თუ არა მცველი და ასე შემდეგ. ხშირს შემთხვევაში ეს განასხვავებს მაღალი კლასის იარაღს.  სურათში ასევე ჩანს ტარისს ზედაპირის იდეალური ტექსტურა, რომელიც უზრუნველყოფს იარაღის საიმედო ჭერას და ამავე დროს არ არის უხეში და არ ცვითავს ტანსაცმელს. 

„P” სერიის „ზიგ-ზაურების“ სასხლეტი, როგორც წესი ყველაფრით არის კარგი გარდა ერთი თავისებურებისა, რომელსაც ქვია გრძელი „რესეტი“. „რესეტი“ ანუ მანძილი რომელიც ჭირდება სასხლეტს იმისთვის, რომ დაჭერის შემდეგ გახდეს შესაძლებელი შემდეგი გასროლის განხორციელება. თუ „რესეტი“ გრძელია ეს ნიშნავს სასხლეტი თითის უფრო ენერგიულ მოძრაობას რაც თეორიულად ნეგატიურად აისახება სიზუსტეზე. გრძელი „რესეტის“ დადებითი თვისება არის ის რომ ყოველი გასროლის წინ საჭიროა მკვეთრი მოძრაობა სასხლეტი თითის და შემთხვევითი (ორმმაგი) გასროლა შეუძლებელია.  რახან მსროლელი იძულებულია უფრო წინ გაუშვას სასხლეტი ეს რა თქმა უნდა ითხოვს მეტ დროს და (ისევ თეორიულად) ანელებს სროლის მაქსიმალურ ტემპს.  ჩემი ღრმა რწმენით საჩუვრების „ზიგების“ გრძელ რესეტზე უფრო თეორიული ხასიათის და პრაქტიკაში პრობლემებს არ ქმნის, ვინაიდან „ზიგ-ზაუერების“ სასხლეტი იმდენად კარგია რომ ეს მცირე თავისებურება არ იგრძნობა. სასხლეტის ოპტიმალური წონა, ერთგვაროვანი სვლა, ხრაშუნის და ჩავარდნების გარეშე, სხვა დადებით თვისებებთან ერთად (ტარის ფორმა და კუთხე, ადვილად ხილვადი სამიზნე მოწყობილობები) აძლევენ საშუალებას ზუსტად ისროლონ თუნდაც ზალიან გამოუცდელ ახალბედა მსროლელებს. ბოლოს ვიტყვი რომ ორმაგ რეჟიმში სროლაც არ არის რთული. სასხლეტი რბილია და მოკლე სვლა აქვს.

sigaccuracy

ეს ჯგუფი ნასროლი მხოოლოდ ორმაგ რეჟიმში, 12 მეტრიდან, სტანდარტული SigSauer P226-დან არის  საუკეთესო დასტური „ზიგების“ მაღალი თანდაყოლილი სიზუსტის, რომელსაც მათ შორის უზრუნველყოფს ძალიან კარგი ქარხნული სასხლეტები.

შემდეგი თავისებურება ზიგ-ზაუერის პისტოლეტეების, რომელიც ბერვს არ მოწონს, არის საკეტის შემაკავებლის განლაგება. ის განლაგებულია უფრო უკან ვიდრე უმეტესობა სხვა პისტოლეტზე. ეს ერთდროულად მოსახერხებელია მაგრამ შეიძლება წარმოშვას პრობლემა, მარჯვენა ხელის დიდი თითი პირდაპირ მასზე თავსდება და შედეგად ბოლო გასროლის შემდეგ თითი არ აძლევს მას საშუალებას აიწიოს და საკეტი გააჩეროს გახსნილ მდგომარეობაში.  საჭიროა ჭერის შეცვლა ეს კიდე ბევრს ალბათ არ მოეწონება, არ მოუხდება. „P” სერიის ამ თავისებურებას ემატება ის რომ SP2022-ზე, დამშვები („დეკოკერი“) განლაგებულია საკეტის შემაკავებლის ქვეშ, უშუალო სიახლოვეში. სწრაფი ვარჯიშების შესრულებისას ხანდახან  ეს ორი ღილაკი ერთმანეთში აგერევათ მაგრამ პრაქტიკა ამის ალბათობას შეამცირებს. პრინციპში რომც აგერიოთ, არაფერი არ მოხდება განსაკუთრებული, საგანგაშო ქმდებებისას ეს ორივე ღილაკი ისედაც პრაქტიკულად არ გამოიყნება. მაგალითად საკეტით გათავსიუფლება გადაუდებელი გადატენვისას ხდება საკეტის უკან გაწევით და არა ღილაკზე დაჭერით ხოლო დამშვების გამოყენება საგანგაშოდ არასდროს არ ხდება. ანუ გადაუდებელი მანიპულაციების შესრულებისას ღილაკების ახლო-ახლო განლაგება პრობლმებს წესით არ ქმნის. აღნიშნული თავისებურება არ უნდა იყოს განხილული ნაკლოვანებად ვინაიდან პისტოლეტის შეძენისას იგულისხმება, რომ პატრონი მასთან ერთად ივარჯიშებს და შესაბამისად მიეჩვევა და დაიმახსოვრებს მართვის ელემენტების განლაგებას. ჩემი აზრით ამ თავისებურებას უნდა ყურადღება მიაქციოთ თუ განიხილავთ SP2022-ის შეძენის ვარიანტს.

მოგეხსენებათ თავდაცვითი/საბრძოლო პისტოლეტი უნდა იყოს უსაფრთხო. ყველა „ზიგ-ზაუერის“ პისტოლეტი ამ მხრივ ამ მოთხოვნას სრულად აკმაყოფილებენ. პისტოლეტები აღჭურვილია ავტომატური მცველებით, რომლებიც გამორიცხავენ გასროლას თუ არ მოხდა სასხლეტზე დაჭერა. ასევე მექანიკური მცველის არარსებობა ჩემი აზრით მხოლოდ პლიუსია. ორმაგი მოქმედების პისტოლეტს მექანიკური მცველი არ ჭირდება ხოლო „ზიგების“ საფირმო დამშვები („დეკოკერი“) სასხლეტის დაშვებას გადააქცევს აბსოლუტურად უსაფრთხო ოპერაციად. პრაქტიკული უსაფრთხოების მხრივ SP2022 იღებს მაქსიმალურ ქულას.

sigcham

განსხვავებით „ზიგ ზაუერის“ სხვა მოდელებისგან, SP2022 ასევ აღჭურვილია სავაზნის მდგომარეობის ინდიკატორით, რაც ასევე დამატებითი უსაფრთხოების ზომაა.

მჭიდი ავტომატურ პისტოლეტში თამაშობს კრიტიკულ როლს. SP2022-ის მჭიდები აღჭურვილია მასიური ხუფებით, რომლებიც ჩემი აზრით ზედმეტია, ვინაიდან მჭიდს აქვს საშუალება დაატიოს სტანდარტულ 15 ვაზნაზე მეტი თუ სხვა კონსტრუქციის ხუფი იქნება გამოყენებული. მჭიდები დაფარულია ნაცრისფერი დაფარვით, ხოლო მჭიდის მკვეთრად გამოხატული შევიწროება ადვილებს მათ სწრაფ მოთავსებას პისტოლეტში. მჭიდები ახალი იყო და ამიტომაც მე-15 ვაზნის მოთავსება იყო საკმაოდ რთული თუ არა შეუძლებელი.

ჩვენი SP2022-ის ტესტირებისას არანირ დაბრკოლებას ადგილი არ ქონია. ერთადერთი რაზეც შეიძლება „ზიგ-ზაუერს“ მოვედვაოთ არის ის რომ პისტოლეტის მოხვედრის წერტილი დამიზნების წერტილზე დაბლა იყო დაახლოებით 5 სმ-ით. ასეთ იარაღში ვერტიკალური გადახრა არის მიუღებელი ვინაიდან ამის გამოსწორება შეუძლებელია. უნდა შეიცვალოს ან წინა ან უკანა სამიზნე მოწყობილობა. ყველაზე ცუდი ვარიანტია, როდესაც პისტოლეტი „ურტყავს“ დაბლა, იმიტომ რომ ასეთი ცდომილების კომპენსირება დამიზნებით უფრო ძნელია. უნდა გადაფარო სამიზნე „მუშკით“ მაგრამ კრიტიკული ნაკლი ეს არ არის. ამან გაარკვეულად გული დაგვწყვიტა, იმიტომ, რომ დანარჩენში ამ პისტოლეტმა თავი კარგად გამოიჩინა. უკიდურეს შემთხვევაში შესაძლებელია (თუ ამის საშუალებას იძლევა სამიზნე მოწყობილობა) წინა სამიზნე მოწყობილობის სიმაღლის შემცირება ქლიბით და შემდგომ მისი „ცივი წესით გაშავება“ ან შეღებვა. ერთი რამ გაითვალისწინეთ სანამ რამის შეცვლას დააპირებთ დარწმუნდით რომ ეს არ არის თქვენი შეცდომა და რომ ნამდვილად საქმე არის იარაღში.

targetsp20221

ასე გამოიყურება ჩვენი SP2022-დან ნასროლი ჯგუფი 15 მეტრზე. ლურჯი წერტილი არის დამიზნების წერტილი. წითლად მონიშნულია მორტყმები. ამ პისტოლეტმაც ისევე როგორც მანამდე სხვა Sp2022 დაამტკიცა რომ ეს პისტოლეტები უკიდურესად ზუსტებია. 

shooterscentral.ge-ს დასკვნა: SP2022 წარმოადგენს მუშა, ხელმისაწვდომი იარაღის კარგ ნიმუშს. ზიგ-ზაუერის სახელი ყოველთვის იყო ასოცირებული დახვეწილობასთან და საიმედოობასთან და ეს SP2022 ნამდვილად არის ერთ-ერთი თუ არა ყველაზე კარგი პისტოლეტი ფასი-ხარისხის მაჩვენებლის მიხედვით. პისტოლეტი ღირს იაფი მაგრამ ის არ არის იაფიანი. SP2022-ის გამოყენება შესაძლებელია „პირდაპირ კოლოფიდან“ ყოველგვარი დამატებითი ინვესტიციების გარეშე. იარაღს დაჭირდება ბუდე (ან მჭიდი, გააჩნია რა კომპლექტაციას  შეიძენთ), დააყენეთ სასურველი სისქის სახელური და ის მზად არის გამოყენებისთვის. პისტოლეტი უდაოდ იმსახურებს უმაღლეს შეფასებას. ძალიან ბევრი კარგი პისტოლეტი არსებობს, მაგრამ ძალიან ცოტა პისტოლეტია, რომელიც სთავაზობს მყიდველს გაცილებით უფრო მეტს ვიდრე ის მასში იხდის.  SP2022 სწორედ ასეთი იარაღია.

SAR-SF და “კალაშნიკოვის” პლატფორმის შეფასება

October 1st, 2015

P1060459

არავისთვის არ იქნება განსაკუთრებული სიურპრიზი თუ განვაცხადებ, რომ ტიპიური (სტანდარტული) კალაშნიკოვის სისტემის იარაღი ვერ უძლებს კონკურენციას თანამედროვე სისტემებთან, ტაქტიკური/თავდაცვითი იარაღის როლში. თანამედროვე ტაქტიკური კარაბინები, უფრო ზუსტებია, არანაკლებ საიმედო, მოსახერხებელი, ერგონომიული, ტექნოლოგიური. თანამედროვე ტაქტიკური კარაბინის პატრონს ადვილად შეუძლია შეიძინოს ერთი საბაზისო მოდელი, რომელიც მას შეუძლია შემდგომ აქციოს იმ სისტემად, რომელიც მას სურს. ამაში მე არ ვგულისხმობ მარტო ე.წ. „ფურნიტურის“ შეცვლას (სახელური, ტიბჟირი, კონდახი) არამედ ყველა იმ უპირატესობას, რომელიც მოაქვს იარაღის ე.წ. მოდულურ კონსტრუქციას და ტექნოლოგიურობას. ავიღოთ მაგალითისთვის AR-15-ის რესივერი. ყველაფერი რაც რესივერზე ყენდება შესაძლებელია გამოცვლილ იქნას პრაქტიკულად შიშველი ხელებით ან ინსტრუმენტებით, რომლებიც მოიძებნება ნებისმიერ ინსტრუმენტების უჯრაში, სახლში სადაც ცხოვრობს კაცი რომელსაც ხელები ტრაკიდან არ ეზრდება. აღნიშნული გვაძლევს ორ ძირითად უპირატესობას: 1. საშუალებას მოვირგოთ იარაღის ნებისმიერი კომპონენტი; 2. დეტალის წმყობრიდან გამოსვლის შემთხვევაში, შესაძლებელია საკუთარი ძალებით შევაკეთოთ იარაღი. AR-15-ში არ არის არც ერთი დეტალი, რომლის ერთი ჩაქუჩით და ერთი ლურსმნით აწყობა შეუძლებელია სამზარეულოში. უმეტესობა თანამედროვე ტაქტიკური/სამხედრო იარაღების პროექტირდება ასეთი მოთხოვნებით, მარტივი, ტექნოლოგიური, მოდულური, თანამედროვე მასალების გამოყენებით. მეორეს მხრივ „კალაშნიკოვი“ არის რეალურად 40-ნი წლების ტექნოლოგიებით შექმნილი იარაღი. ის აგებულია „დაბეჭდილი“ რესივერის ირგვლივ, რომელიც შექმნილია გერმანული ტექნოლოგიებით. მისი ფურნიტურა იყო ხის ან ბაკელიტისს ისევე როგორც მეორე მსოფლიო ომის დროინდელ გერმანულ იარაღებში. დასაკეცი კონდახი დაყენებული 1949 წლიდან AKC-ზე ასევე ზუსტად იმეორებდა გასული საუკუნის 30-ან წლებში შექმნილი გერმანული დასაკეცი კონდახის კონსტრუქციას. რუსეთი ყოველთვის პროგრესის კუდში მიჩანჩალებდა და იმ დროისთვის კალაშნიკოვის ავტომატის წარმოების ათვისებაც უდიდესი პრობლემა გამოდგა, რის გამოც მაგალითად კონსტრუქციაში და საწარმოო პროცესებში 10 000-ზე მეტი ცვლილება იქნა შეტანილი სანამ წარმოება ბოლომდე დალაგდა და გახდა შესაძლებელი კალაშნიკოვის ავტომატების მასობრივი წარმოება.

რა თქმა უნდა არც AR-15 არ არის ახალგაზრდა. მისი საბოლოო სახის ფორმირება 50-ნი წლების ბოლოს მოხდა, მაგრამ კალაშნიკოვისგან განსხვავებით ეს იარაღი იყო რევოლუციური თავისი დროისთვის. მოდერნიზაციის პოტენციალი AR-15-ში იმხელა იყო რომ ეს იარაღი ნახევარი საუკუნის შემდეგაც ძლიერ პოზიციებს ინარჩუნებს და ზე-პოპულარულია პროფესიონალურ წრეებში, ხელმისაწვდომია უამრავ კონფიგურაციაში დაწყებული პისტოლეტით და დამთავრებული სნაიპერული შაშხანით და ტყვიამფრქვევით ვაზნების ლენტით მიწოდებით და ყველა ამ როლში ის მშვენივრად გამოიჩინა თავი. მიუხედავად იმისა, რომ კალაშნიკოვის ავტომატი არის ნაკლებად ტექნოლოგიური, არ არის მოდულური, ნაკლებად ერგონომიულია, მისი მდიდარი საბრძოლო ისტორია და უკიდურესად საიმედო იარაღის რეპუტაცია იზიდავს უამრავ ადამიანს, რომელიც აჩერებს ამ იარაღზე თავის არჩევანს. „კალაშნიკოვი“ იქმნებოდა ომისთვის, ბრძოლისთვის, ბირთვული აპოკალიფსისთვის და შესაბამისად კარგად მოემსახურება ადამიანს, რომელიც თავის სიცოცხლეს მას ანდობს. ბოლოს და ბოლოს ეს იარაღი ბრწყინავს იმაში რაც არის ყველაზე მათავარი თვისება საბრძოლო იარაღის – საიმედოობა. „კალაშნიკოვი“ ხშირად არის ჩემი ხუმრობების თემა, მაგრამ დამერწმუნეთ მე პატივს ვცემ ამ იარაღს. გინდათ „კალაშნიკოვი“? კარგით, მაშინ ეს სტატია თქვენთვის საინტერესო იქნება, ისევე როგორც კონკრეტულად „კალაშნიკოვის“ ბულგარული კლონების პატრონებისთვის.

კალაშნიკოვის სისტემას მე კარგად ვიცნობ, მქონდა საშუალება ხანგრძლივი ექსპლუატაციის, 5.45 და .308 კალიბრის „ვეპრების“, 7.62 კალიბრის „საიგის“, AKC-74У-ს და ეხლა უკვე მაქვს ბულგარული 5,56 კალიბრის კარაბინი SAR-SF. რა უნდა გავითვალისწინოთ ამ სისტემის იარაღის არჩევისას? „კალაშნიკოვის“ კლონების უმეტესობა იყენებს პრაქტიკულად იდენტურ მართვის სქემას (manual of arms) და განსხვავებები ეხება მცველის კონსტრუქციას, როდესაც იარაღს ემატება მარცხენა მხარეს განლაგებული მცველი, განსხვავებულ „ფურნიტურას“ და დასაკეცი კონდახების კონსტრუქციას. ამასთანავე მსროლელს შეუძლია აარჩიოს სტანდარტული ზომის და მოკლე ტაქტიკური კარაბინები ე.წ. შუალედურ კალიბრებში (5.45×39, 5.56×45, 7.62×39), ისევე, როგორც სანადირო ვარიანტები, მათ შორის შაშხანის კალიბრებზე (.308, 7.62x54r) უფრო გრძელი ლულით და განსხვავებული კონფიგურაციით, ოპტიმიზირებული ნადირობისთვის. ყველა კალაშნიკოვი ერთნაირად იშლება და საჭიროებს ერთნაირ მოვლა/მომსახურების პროცედურებს.

ak var2

კალაშნიკოვის სამი ყველაზე პოპულარული ფორმატი. მარცხნიდან მარჯვნივ: დამოკლებული კარაბინი, დასავლეთში ცნობილი როგორც „კრინკ“ ან „კრინკოვ“ რომელსაც საფუძვლად უდევს საბჭოთა AKС-74У; სტანდარტული საბრძოლო „კალაშნიკოვი“ დაფუძნებული საბჭოთა AKM-ზე და სანადირო ფორმატი, რომელიც ან მაქსიმალურად უახლოვდება სანადირო კარაბინის კონფიგურაციას ან ე.წ. „დრაგუნოვის“ ტიპს, იმ ქვეყნებისთვის სადაც სახელმწიფო არ წყალობს იარაღებს გასამხედროებული იერსახით.

შესაბამისად ადამიანს აქვს არჩევანი გასაკეთებელი რამდენიმე კონფიგურაციას და კალიბრს შორის, რომელიც ყველაზე უკეთ აკმაყოფილებს მის მოთხოვნებს. განსხვავებით სხვა სისტემებისგან, თუ რამე შეიცვალა ის ვერ მოახერხებს იარაღის მოდიფიცირებას. აქიდან გამომდინარე ყველაზე პოპულარული და სასურველი კონფიგურაცია არის სტანდარტული AKM-ის, რომელიც მაქსიმალური უნივერსალურობით გამოირჩევა. არასასიამოვნო სიურპრიზი ელის კალაშნიკოვის მფლობელს თუ ის გადახედავს დამატებითი აქსესუარების ფასებს. ეს განსაკუთრებით ეხება ოპტიკის სამაგრებს. კალაშნიკოვმა თავის დროზე ვერ გათვალა, რომ ოპტიკა იარაღზე გახდებოდა სტანდარტი და ამიტომაც „დაახურა“ თავის იარაღს, თხელი ხუფი, რომელზეც შეუძლებელია ოპტიკის მონტაჟი. მდგომარეობის გამოსწორების მცდელობა იყო რესივერის გვერდიდან უნივერსალური სამაგრის დაყენება, რომელიც ჩემი დაკვირვებით არ გამოირჩევა საიმედოობით და ოპტიკაც მაღლა უნდა იდგას რომ შესაძლებელი გახდეს იარაღის დაშლა მისი მოხსნის გარეშე. დასავლური კომპანებიც ჩაერთვნენ ამ პროცესში და ათეულზე მეტი გზა გამონახეს ოპტიკის მონტაჟის. უფრო სქელი ხუფები დამატებითი ფიქსაციის წერტილებით, ხუფები, რომლებიც ფიქისრდებოდნენ გადაბმით უკანა სამიზნე მოწყობილობის ბაზასთან, ოპტიკის სამაგრები, რომლებიც ყენდებოდნენ ხუფების თავზე, ათასანაირი კრონშტეინები, რომლებიც ყენდებოდნენ სტანდარტულ „საბჭოთა“ სამაგრზე და ასევე სამაგრები, რომლებიც სრულდებოდნენ დენთის აირების მილთან ერთად და აქიდან ყველაზე დახვეწილები დამატებით ფიქისრდებოდნენ ლულასთან გადაბმით. მაგალითად AR-15-ის, FN SCAR-ის ჩეხური BREN-ის სამაგრების სიგრძე იმხელა არის, რომ შესაძლბელია ორი ოპტიკური მოწყობილობის, ფანრის და ლაზერული სამიზნის ერთდროული დაყენება (გამადიდებელი + კოლიმატორი + ლაზერი, ოპტიკური სამიზნე + ღამის ხედვის ხელსაწყო + ლაზერი). „კალაშნიკოვზე“ ეს შეუძლებელია. იმისთვის რომ AR-ზე დააყენოთ ოპტიკა საკმარისია კარგი „რინგების“ ყიდვა. იმისთვის, რომ დააყენოთ ოპტიკა „კალაშნიკოვზე“ მოგიწევთ 150-დან 300-დოლარამდე გადახდა და კიდე თავის მტვრევა იმაზე თუ, რომელი მეთოდი არის თქვენთვის უკეთესი და უფრო საიმედო ვიდრე სხვა მრავალი დანარჩენი. მაგალითად ჩვენ ბულგარულ SAR-SF-ზე ოპტიკის დაყენების ერთადერთი გზა არის ან ხუფის შეცვლა ან დენთის აირების მილის. პირველის ფასი 150 დოლარია მეორესი მინიმუმ 130. ამ მოდელს გვერდითა სამაგრი არ აქვს, გამოყენებული დასაკეცი კონდახის კონსტრუქციის გამო. გამომდინარე, რომ სტანდარტული გვერდითი სამაგრი არ გამოირჩევა განსაკუთრებული სიხისტით, ხოლო დენთის აირების მილი საერთოდ არ იყო განკუთვნილი ოპტიკის დასაყენებლად, უმჯობესია არ დახარჯოთ ფული იაფ ჩინურ სამაგრებზე და იყიდოთ ხარისხიანი დეტალი კარგი რეპუტაციის მწარმოებლისგან, რომელიც სპეციალიზირდება კალაშნიკოვის პლატფორმაზე და არ დაგავიწყდეთ, რომ “კალაშნიკოვის” კლონები ყველა ერთნაირი არ არის და დარწმუნდით რომ სასურველი დეტალი მიდის კონკრეტულად  თქვენ “კლონზე”.

SH-1

კომპანია „Ultimak“ უშვებს ძალიან კარგ, საკუთარი კონსტრუქციის სამაგრებს სხვადასხვა კონფიგურაციის „კალაშნიკოვებისთვის“. სურათზე არის დენთის აირების მილი შესრულებული პიკატინის სამაგრით. საიმედო ფიქსაცია მიიღწევა ასევე სამაგრების გამოყენებით, რომლებიც ყენდება ლულაზე. ლულის გახურების და მეტალის გაფართოების ზემოქმედება „ზეროზე“ აჩენს გარკვეულ კითხვებს. ფასი – 130 დოლარი.

ფურნიტურას რაც შეეხება, აქ არჩევანი ძალიან დიდია, და რა თქმა უნდა ყველაზე დიდი არჩევანი არის სტანდარტული „კალაშნიკოვებისთვის“, ნაკლებად დიდი არჩევანია სანადირო ვარიანტებისთვის, და საკმაოდ შეზღუდული არჩევანია ე.წ. „კრინკებისთვის“. ცხადია დაივიწყეთ ისეთი უკანასკნელი „მოდური“ ტრენდები ტაქტიკურ სამყაროში, როგორებიც არის დასაკეცი სამიზნე მოწყობილობები, თავისუფლად დაკიდებული ლულები და ასე შემდეგ. სამაგრების ფართიც არის ძალიან პატარა რის გამოც სანამ დააპირებთ სახელურების ან ფარნების შეძენას, კარგად დაფიქრდით რა გინდათ, სად დააყენებთ და რამეს ამით ხელს რომ არ შეუშლით. მაგალითად AR-15-ის მჭიდის პირდაპირ ქვევით ვარდება ღილაკზე დაჭერისას. „კალაშნიკოვზე“ მჭიდი წინ უნდა გაწიოთ, რომ ის მოხსნათ, რის გამო თუ გიყენიათ შედარებით გრძელი ვერტიკალური სახელური, რომელიც შედარებით უკან არის დაყენებული, გართულდება მჭიდის გამოცვლა ან საერთოდაც შეუძლებელი გახდება.

ak var1

კარგი ვარიანტია „კალაშნიკოვისთვის“ ე.წ. hand stop-ის დაყენება. სახელური ან hand stop აუცილებელია, იმისთვის რომ იარაღი მყარად გეჭიროთ. პრობლემა ის არის რომ სტანდარტულ ტიბჟირზე არ რჩება ადგილი ერთდროულად სახელურის და ფარანის დასაყენებლად. მაშინ ფარანი უნდა დაყენდეს გვერდიდან რაც ზრდის იარაღის სიგანეს. გამოსავალი შეიძლება იყოს ისეთი სახელურის დაყენება, რომელიც ერთდროულად იძლევა ფარანის დაყენების საშუალებას.

მინუსებია ასეთი სახელურის გაბარიტეები, ფარნების შეზღუდული არჩევანი და მათი ფასი. პოპულარული ტაქტიკურ სამყაროში იარაღის ჭერის c-clamp ტექნიკა პოპულარიზირებული კრის კოსტას და ტრევის ჰალეის მიერ „კალაშნიკოვზე არ იმუშავებს იმიტომ რომ ხელი გადაფარავს რკინის სამიზნე მოწყობილობებს ან დაბლა დაყენებულ ოპტიკას. SAR-SF-ის დასაკეც კონდახს აქვს კიდევ ერთი მინუსი, ის ზღუდავს გამოყენებული ვერტიკალური სახელურების არჩევანს. SAR-SF-ის შემთხვევაში ყველაზე ოპტიმალურია hand stop-ის გამოყენება ან დაყენება სასურველი სახელურის და უარის თქმა სალაშქროდ კონდახის აკეცვის საშუალებაზე, ხოლო შალითაში გადასატანად არც არის აუცილებელი კონდახის ბოლომდე აკეცვა. „კალაშნიკოვების“ ტუნინგის თემის გაგრძელება შესაძლებელია უსასრულობამდე, მაგრამ ამ სტატიის მიზანი არ არის „კალაშნიკოვის“ ტუნინგის ყველა მიმართულების აღწერა. მე მინდოდა თქვენთვის ამეხსნა, რომ „კალაშნიკოვის“ ტუნინგი გაცილებით უფრო რთულია და მეტ დანახარჯებს ითხოვს, რის გამოც სანამ რამეს შეუკვეთავთ კარგად უნდა დაფიქრდეთ, რა გჭირდებათ, ნამდვილად გჭირდებად თუ არა, რას, როგორ და სად აყენებთ და რამეს ხელი ხომ არ შეეშლება. ასევე მოერიდეთ იაფი/ჩინური, უსახელო ნაწილების შეძენას. „კალაშნიკოვების“ მოყვარულების წრეებში ავტორიტეტით სარგებლობენ, „Magpul”, “Krebs Сustom”, “Ultimak”, “FAB Defense”, “Midwest Industries”, „Definitive Arms“, ძალიან კარგ თუ არა საუკეთესო ოპტიკის სამაგრებს უშვებს „RS Regulate“.

ჩვენი ტესტირების პირველი ნაწილი მიეძღვნა ბულგარული SAR-SF-ის ტექნიკურ აღწერილობას და შთაბეჭდილებებს. მეორე ნაწილი ეხება უკვე იარაღის მომზადებას ექსპლუატაციისთვის და ტესტირებას სროლით. რაც შეეხება მომზადებას. „არსენალს“ დაჭირდა გარკვეული სამუშაოები, რაც არ არის გასაკვირი. პირველ რიგში ჩემი მეორეადი დეტელების ყუთში ვიპოვე, სასურველი ფორმის ღვედის გასაყრელი, რომელიც დაყენდა კარაბინზე. SAR-SF-ს აქ აქვს წინა ღვედის გასაყრელი, ალბათ იმიტომ რომ მწარმოებლი აზრით ასეთ იარაღზე უმჯობესია დაყენდეს ერთ-წერტილიანი ღვედი. მე მინდოდა ორ წერტილიანი და ამიტომაც ავარჩიე უკვე კარგად ნაცადი Condor Speedy. ამ ღვედის მასალა ისეთია, რომ ლაშქრობისას ღვედი თავისით იხსნება ამიტომ საჭიროა გადაბმის ადგილების გადახვევა შავი იზოლაციური ლენტით. სხვა მხრივ ეს ღვედი იდელაურია და იძლევა საშუალებას შეცვალოთ მისი სიგრძე ხელის ერთი მოძრაობით.

speedy krink

შემდეგ საჭირო გახდა მჭიდების მორგება. მჭიდის ღილაკის კბილი, ბოლომდე არ ჯდებოდა და კარგად არ ედებოდა მჭიდის ბჯენს. ბჯენის ქლიბით დამუშავებამ აღმოფხვრა ეს პრობლემა და მჭიდის დაყენებისას ისმოდა მკაფიო ჩაკეტვის ხმა, რაც იუწყებოდა რომ კბილი ბოლომდე შევიდა კონტაქტში მჭიდთან და ის საიმედოთ ზის იარაღში.

მჭიდის ამოღებისას მისი უკანა კედელი ედებოდა რესივერის ბასრ კუთხეს და ის იჭედებოდა. მჭიდის პლასტმასის კედლების შეთხელება მივიჩნიეთ უაზროდ და ამის მაგივრად ოდნავ დავქლიბეთ შიქნიდან რესივერი. დამუშავებული ადგილი გავაშავეთ „ცივი“ წესით.

სტანდარტული უკანა სამიზნე იყო ძალიან წვრილი და არ ატარებდა საკმარისად შუქს, რის გამოც დამიზნება რთულდებოდა. შესაბამისი ზომის ქლიბის გამოყენებით, ღარი გაფართოვდა და მიიღო ე.წ. ექსპრეს სამიზნის ფორმა. ასეთი ტიპის სამიზნეები გამოიყენება იარაღზე, რომლითაც ახლო მანძილებზე ნადირობენ აფრიკაში, სახიფათო ცხოველებზე. რითიც ნადირობა შესაძლებელია ბუშში ვეფხვზე, გამოდგება ორფეხა მტაცებლებისგან თავის დასაცავად. დამუშავებული ადგილი ასევე გაშავდა „ცივი“ წესით.

პლასტმასის ტიბჟირი, გაიზომა, გაიხვრიტა ორ ადგილას და მასზე დაყენდა CAA-ს პიკატინის სამაგრი, ვერტიკალური სახელურით. სამაგრი დაფიქსირდა ორი ხრახნით და დამატებით ეპოქსიდით. პიკატინის სექციები იაფი ღირს (5-10 დოლარი) და მათი სტანდარტულ ფურნიტურაზე დაყენება დაგიზოგავთ თანხას, არ გახდება საჭირო ახალი ტიბჟირის შეძენა.

pic on krink

ექსპერიმენტის სახით, მოკლე 5 ვაზნიანი მჭიდის მიმწოდებელი დამოკლდა და შემზღუდველი მოიჭრა, რამაც პატარა მჭიდის ტევადობა გაზარდა ზუსტად 10 ვაზნამდე. ევროპაში „არსენელები“ იყიდება ორ ვაზნიანი მჭიდით ასრებული შეზღუდვის გამო, სადაც შაშხანა სავაზნის ჩატლით არ უნდა იტევდეს სამ ვაზნაზე მეტს. საქართველოში მჭიდის ტევადობა შეზღუდული არ არის, რის გამოც ასეთი ოპერაცია აბსოლუტურად ლეგალურია.

უკანა სახელურის გამოცვლა ლარის კურსის გამო გადაიდო, და ამის მაგივრად სტანდარტულ სახელურს გაუკეთდა სტიპლინგი. ასეთი ჩვევა მაქვს მაქსიმალურად უხეში სახელურების გამოყენების ყველა ჩემ იარაღებზე.

საკონსერვაციო ზეთის მოშორების შემდეგ იარაღი დაიზეთა Break Free LP-თი, რომელსაც უკვე 4 წელია წარმატებით ვიყენებ.

რენჯზე ვიზიტის წინ ჩვენ გვაინტერესებდა პირველ რიგში ლულის მოწყობილობის ეფექტურობა, იმიტომ რომ 5.56 კალიბრის ვაზნის გასროლას ასეთი მოკლე ლულიდან უნდა მოყოლოდა შთამბეჭდავი ლულის ალი, დამაყრუებელი გასროლის ხმა და წნევის დარტყმა. ასევე გვაინტერესებდა ვაზნების მიწოდებისას ხომ არ ხდებოდა ტყვიის თავის დეფორმირება ან რამე ანომალიური დაზიანებებებს ხომ არ ქონდა ადგილი მასრებზე ან ვაზნებზე. ასეთი რამეები ჩვეულებრივი ამბავია კონვერსიულ იარაღში. მაგალითად, უმეტესობა ყოფილი სამხედრო იარაღების არ მუშაობს სანადირო ვაზნებთან, რუსული „ვეპრი“ ჭეჭყავდა მასრებს ექსტრაქციისას და ა.შ. ასევე საინტერესო იყო მოხდებოდა თუ არა ტყვიის აყირავება 100 მეტრზე სროლისას (იარაღის 215 მმ-ნი მოკლე ლულის გამო).

კარაბინს ასევე დაჭირდა გასწორება, საბედნიეროდ მხოლოდ ვერტიკალურ სიბრტყეში, რაც ადვილად შესაძლებელია კომპლექტში მოყოლებული ინსტრუმენტით. ჰორიზონტალურ სიბრტყეში გასწორება უფრო რთულია, ითხოვს ფორმულის გამოყენებას და სპეციალურ ინსტრუმენტს. თუ ეს ინსტრუმენტი არ გაგაჩნიათ, გასწორება ხდება დელიკატური პროცესი და ითხოვს შტანგენცირკულის გამოყენებას. SAR-SF-ის სამიზნე მოწყობილობა გათვლილია 350 მეტრამდე სასროლად და 500-მეტარმდე სასროლად. არ ვარ დარწმუნებულია, რომ ბულგარელებმა გამოიყენეს სამიზნე მოწყობილობა ზუსტად გათვლილი 5.56 ბალისტიკაზე. ამიტომ ჩემი რჩევა იქნება იარაღი “გაანულოთ” სასურველ დისტანციაზე (ქვემოთ მოცემული ცხრილების მიხედვით), დაიმახსოვროთ ტრაექტორია და გამოიყენოთ მხოლოდ „П“ მდგომარეობა. ეს იარაღი გამოიყენება პრაქტიკულად “პისტოლეტის მანძილებზე” და ზედმეტი მაინიპულაციები სამიზნე მოწყობილობებთან საჭირო არ არის. მაქსიმალური სროლის მანძილად მე ავარჩიე 200 მეტრი. განულების დისტანცია 25 მეტრი რაც 200 მეტრამდ მაძლევს საშუალებას „დავრჩე“ სილუეტის ცენტრში და არ შევიტანო ცვლილებები დამიზნებაში, 200 მეტრზე კი მოხვედრის წერტილი იქნება 22 სმ-ით დაბლა. უკანა სამიზნე მოწყობილობის მეორე მდგომარეობას უბრალოდ არ ვიყენებდი. იარაღის დანიშნულებიდან გამომდინარე გაცილებით უფრო მნიშვნელოვანია რა ტრაექტორია ექნება ამ იარაღს ნოლიდან 50 მეტრამდე ვიდრე 100-დან 300 მეტრამდე. ჩვენი ვარაუდით წინა სამიზნე მოწყობილობის ერთი სრული ბრუნი უნდა იწვევდეს მოხვედრის წერტილის გადაადგილებას 20 სმ-ით 100 მეტრზე. მაგრამ ეს ჩვენი ვარაუდით. რეალურად იარაღი ადვილად  გასწორდა 25 მეტრზე რამდენიმე ცდით, ყოველგვარი ზედმეტი გათვლების გარეშე.

 როგორც უკვე ვთქვი ჩვენ განსაკუთრებულად გვაინტერესებდა როგორ გამოიჩენდა თავს „კრინკის“ ლულის მოწყობილობა და ეხლა გვესმის რატომ ღირს ის აშშ-ში 90 დოლარზე მეტი და იმდენად კარგი გამოდგა რომ თავად „ნოვესკემ“ გააუმჯობეს და გაამოიყენა მისი კონსტრუქცია თავის მოკლე AR-15-ის ბაზაზე შექმნილ კარაბინებში. მაგალითად გვერდიდან დგომისას დენთის აირების დარტყმა პრაქტიკულად არ იგრძნობა. 16.5 ინჩიან AR-15-ის (აღჭურვილი Yankee Hill Phantom-ით) გვერძე დგომა გაცილებით არასასიამოვნო იყო. ლულის ალი პრაქტიკულად არ ჩანდა სანამ მზის ჩასვლის შემდეგ არ დაბნელდა და ასეთ პირობებშიც კი ლულის ალი მინიმალური იყო. ხმის, ალის და დენთის აირბის დარტყმის თვალსაზრისით SAR-SF-დან სროლა არაფრით არ განსხვავდება იგივე კალიბრის შაშხანის სროლისგან. ეს მასიური ლულის მოწყობილობა მძიმეა და გაბარიტული, მაგრამ პირადად მე აზრადაც არ მომივა მისი გამოცვლა. თუნდაც იმის გამო რომ ის როგორც საპრესორი „ამწყვდევს“ დენთის აირების ნაწილს და შესაბამისად მეტად აბინძურებს იარაღს, მე სიამოვნებით დავხუჭავ თვალს ამ თავისებურებაზე.

მოდიფიცირებული მჭიდიდან სროლისას, მეოთხე თუ მეხუთე ვაზნაზე მოხდა დაბრკოლება ვაზნის მიწოდების შეფერხების ფორმით, რაც აღარ გამორებულა შემდეგი 80 ვაზნის გასროლისას.

განსაკუთრებულად მინდა აღვნიშნო უკუცემის არ არსებობა. დანამდვილებით მინდა ვთქვა რომ უუკუცმა ისეთივე იყო, როგორც მსუბუქი .22lr-ის კარაბინიდან სროლისას. ამის მიზეზი შეიძლება იყოს მოძრავი ნაწილების დიდი მასა და ავტომატიკა გრძელი სვლით, რომელიც ეფექტურად შთანთქავს უკუცემას. ასვევ ალბათ იარაღის 3 კილოგრამიანი მასა. მოკლე ლულის გამო, სიმძიმის ცენტრი იარაღის გეომეტრიული ცენტრთან არის ახლოს, რის გამოც იარაღს აქვს ძალიან კარგი ბალანსი და ის ძალიან მანევრირებადია, სამიზნედან სამიზნეზე სწარაფად გადატანისას მას არ აქვს ინერცია, რომელიც უნდა დაძლიო რომ იარაღი გააჩერო. 15 მეტრიდან სწრაფი ორმაგი გასროლები სტაბილურად ჯგუფდებოდა სამიზნის ცენტრში. ახლო მანძილიდან პირველი ტყვია ხვდებოდა სადაც უმიზნებდით მეორე 10 სმ-ით მაღლა 1-2 საათზე. „დაბლ-ტეპის“ დანიშნულებაც ეს არის, რომ მაქსიმალურად სწრაფად სამიზნე გახვრიტოთ ორ ადგილას, ერთმანეთისგან დაშორებით მაგრამ მასის ცენტრში, რაც ადვილად მიიღწევა ამ იარაღით.

სწრაფ სროლას ისევე როგორც ზუსტ სროლას უფრო შორ მანძილებზე აადვილებს მართლაც რომ ჩინებული სტანდარტული სასხლეტი, რომელსაც აქვს გრძელი სვლა მაგრამ რბილი და ერთვაროვანი (უფრო გრძელი ვიდრე AR-15-ზე მაგრამ უფრო მოკლე ვიდრე Vz-58-ზე). არანაირი შედარება „საიგების“ და „ვეპრების“ ხრაშუნა სასხლეტებთან. რესეტი არის მოკლე რის გამოც სწრაფი სროლა ძალიან ადვილია. ამ იარაღის სასხლეტი ჩვენი აზრით იმსახურებს უმაღლეს შეფასებას და წარმოუდგენელია ვინმემ მოინდომოს Tapco-ს ან Redstar-ის დამრტყმელ-სასხლეტი მექანიზმზე ფულის დახარჯვა.

კონდახი საჭიროებს მიჩვევას მისი დიდი სიგანის გამო. უმჯობესია იარაღი მაქსიმალურად მკერდის ცენტრისკენ მიიბჯინოთ, რაც უზრუნველყოფს იარაღის მაქსიმალურ კონტროლს. კონდახს დისკომფორტი არ შეუქმნია არც ერთი პოზიციიდან სროლისას. პარადოქსია მაგრამ „კალაშნიკოვი“ უფრო მოსახერხებელია ცაციებისთვის. ასეთ შემთხვევაში მჭიდის გამოცვლა და მცველით ოპერირება შესაძლებელია მარჯვენა ხელით. სწორედ ამ მიზეზის გამო ავტორს არ ქონდა პრობლემები „კალაშნიკოვის“ ერგონომიკასთან. მიუხედავად წლების განმავლობაში მარცხნა მხრიდან სროლისას, ავტორს სახეში არ მოხვედრია არც ერთი მასრა. ასევე შევეცადეთ დაგვედგინა რამდენად მოსახერხებელია იარაღი ავტომობილში. იარაღის გამოყენება შესაძლებელია მანქანიდან სროლისას, მათ შორის გაშლილი კონდახითაც. ეს იარაღი მართლაც ბრწყინავს დახურულ სივრცეებში, ვიწრო ადგილებში, ავტომობილებში გამოყენებისას.

სროლის შემდეგ მასრების და მიწოდებული ვაზნების დათვალიერებამ შეიძლება ბევრი რამე გვითხრას იარაღზე. უნდა ვეძებოდ ანომალიები, წათლილი ტყვიის თავები, გაბერილი/გაბზარული მასრები, გაბრტყელებული ამაალებლები ან დამრტყმელის კვალი რომელიც სუსტია და არ არის ამაალებლის ცენტრში. ასეთი კვალი შეიძლეება სერიოზული პრობლემების სიმპტომები იყოს. სწორედ ასე ერთხელ აღმოვაჩინე რომ ჩემს მიერ ნაყიდ სპარსულ მაუზერს ლულა ქონდა გახვრეტილი (დეაქტივირებული) და შემდეგ უხარისხოდ შედუღებული და სროლა ასეთი იარაღიდან იყო სახიფათო, მასრებს მაღალი წნევის კვალი ეტყობოდა და ნაწილი გაბზარულიც იყო. “არსენალიდან” ნასროლი ვაზნების დათვალიერებისას არანაირი ანომალია აღმოჩენილი არ იქნა. ტყვიის თავებს არ ეტყობა დეფოორმაცია (მათ შორის პლასტმასის ცხვირით აღჭურვილ Hornady V-max ტყვიებს). (update 16.11.15: როგორც ჩანს კალაშნიკოვის ავტომატიკის სქემა გათვლილია ვაზნბებზე რკინის მასრით, ლატუნის მასრა უფრო რბილია და ამიტომაც გარკვეული რაოდენობა ვაზნების გასროლის შემდეგ აღმოვაჩინეთ, რომ აღინიშნება შეჭეჭყილობები მასრებზე, რაც გამოწვეულია ექსტრაქციისას მასრის შეჯახებით რესივერის ხუფთან, ასევე ხანდახან მიწოდებისას მასრის მხარი იჭეჭყება სავარაუდოთ სავაზნის ზედა კედელთან შეჯახებისას, მაგგრამ ამის გამო დაბრკოლებას სროლისას ადგილი არ ჰქონია). 

ექსტრაქცია პოზიტიური იყო, მასრები სტაბილურად ერთი მიმართულებით ტოვებდნენ სავაზნეს (3 საათზე თუ იარაღს ზევიდან უყურებთ) და ვარდებოდნენ იარაღიდან 10 მეტრში.

ak bolt handles

„კალაშნიკოვის“ საკეტის სახელური ისეთივე უკვდავი ანაქრონიზმია, როგორც მოსინის სწორი კონდახი. თითქოს რა უნდა მის გამოცვლას მაგრამ ნახევარი საუკუნე ვერ დააყენეს საშველი. ნახევარმთვარის ფორმის ის მოუხერხებელია, არა და მისი გამოყენება ხდბა ყოველი მჭიდის დაცლის შემდეგ. ებრაელებმა, ფინელებმა, სამხრეთ აფრიკელებმა თავიანთ კლონებში იყენებენ უფრო მოსახრეხებელ ცილინდრულ სახელურებს, ამერიკელებმა გამოუშვეს ადაპტორები, რომლებიც სტანდარტულ სახელურზე ყენდება და ღირს 15-დან 25 დოლარამდე.

100 მეტრზე სროლა განხორიცელდა უგვე მზის ჩასვლის შემდეგ, როდესაც უკვე საკმაოდ ბნელოდა და გადაკეთებულმა სამიზნე მოწყობილობამ კარგად გამოიჩინა თავი. ჩვენ ვერ ვასწრებდით კარგი სასროლოსნო პოზიციის მოწყობას და ამიტომ სროლა ხორციელდებოდა მანქანის როგორც საყრდენის გამოყენებით. ჯგუფები ვარირებდა 12-დან 14-სმ-მდე, 62 გრანიანია ტყვიების გამოყენებისას. ნახვრეტები სამიზნეში იყო სუფთა და მრგვალი რამაც დაგვარწმუნა რომ ტყვია 215მმ-ან ლულაში ბიჯით 1:7 საკმარისად სტაბილიზირდებოდა. ნასროლი ყველა ჯგუფის გადაფარვა შესაძლებელი იყო ერთი ხელის გულით. ჩვენი აზრით იარაღის სიზუსტის პოტენციალი უფრო დიდია და უფრო უკეთეს პირობებში სროლისას გაცილებით უკეთესი შედეგების მიღწევაც შესაძლებელია. ერთი 5 გასროლიანი სერიის შემდეგ სამი ტყვია 5 სმ-ან ჯგუფს ქმნიდა. აღნიშნული შედეგი ფრიად დამაკმაყოფილბელია იარაღისთვის რომლის სიგრძე დაკეცილ მდგომარეობაში სულ რაღაც 50სმ-ია, ხოლო სამიზნე ხაზის რადიუსი „პისტოლეტური“ 235მმ-ია.

krink bal

აღნიშნული ცხრილები შედგენილია Hornady-ის საიტზე არსებული ბალისტიკური კალკულატორის გამოყენებით. მაღალი საწყისი სიჩქარის გამო, 200 მეტრამდე ტყვიას საკამოდ კარგი ტრაქტორია აქვს, თუმცა 200 მეტრის ზევით ტყვია სწრაფ ვარდნას იწყებს. აღნიშნული ცხრილების მიხედვით შეგიძლიათ აირჩიოთ სასურველი „საბრძოლო განულების“ მანძილიც (აღნიშნული მონაცემები გათვლილია “რკინის” სამიზნე მოწყობილობებზე) . რა თქმა უნდა ბრმად ცხრილების ნდობა სისულელეა და ტრაექტორია სროლით უნდა გადაამოწმოთ. 

215მმ-ნი ლულიდან ნასროლი 60 გრანიანი ტყვიის საწყისი სიჩქარე იქნება ალბათ მაქსიმუმ 700 მეტრი წამში. ამის გამო ჩემი აზრით მაქსიმალური ტერმინალური ეფექტურობის მიღწევის მიზნით, საუკეთესო იქნება მძიმე ტყვიების  კონტროლირებადი ექსპანსიით გამოყენება. ფასი/ხარისხი/თვისებების მიხედვით მე ავირჩიე 60 გრანიანი Hornady V-max, რომლის კონსტრუქცია უზრუნველყოფს ექსპანსიას თუნდაც დაბალი საწყისი სიჩქარის პირობებში (500 მ/წ-მდე). როდესაც საწყისი სიჩქარე მაქსიმუმ 700 მ/წ-შია, საიმედო ფრაგმენტაციაზე ზედმეტია საუბარი ამიტომ ტყვია კონტროლირებადი ექსპანსიით უნდა იყოს საუკეთესო არჩევანი. ჩემ სიტყვებსაც ბრმად ნუ ენდობით და თავად გამოიკვლიეთ ეს საკითხი. ამით ჩვენი ტესტირების ანგარიში სრულდება

ჩვენი შეფასება რენჯზე ვიზიტის შემდეგ? უმაღლესი. გარდა იმისა, რომ იარაღი კარგად ისვრის შეგახსენებთ, რომ ასევე SAR-SF იყენებს პოპულარულ, გავრცელებულ კალიბრს, ფორმდება ტარებით, არის ზე-კომპაქტური, კარგად შესრულებული და ღირს, ბევრად უფრო იაფი ვიდრე „საიგები“ და AR-15-ები, საგრძნობლად უფრო იაფი ვიდრე .223 კალიბრის Vz-58-ები. დიახ, ის საჭიროებს ცოტა ქლიბით მუშაობას, რასაც ერთი საღამო ეყოფა და იარაღიც უფრო უკეთესად მოიქცევა. შეიძლება გახდეს საჭირო მცირე ინვესტიციებიც დამატებით აქსესუარებში, მაგრამ შედეგად მიიღებთ საიმედო და ეფექტურ საბრძოლო ინსტრუმენტს. რა თქმა უნდა ერგონომიკით ის ვერ შეედრება ამ მაჩვენებლით ეტალონურ AR-15-ს მაგრამ მთავარი მიზეზი SAR-SF-ზე არჩევანის შეჩერების არის მისი კომპაქტურობა, შეუდარებელი საიმედოობა ასეთი გაბარიტის კარაბინისთვის გამოყენებული ავტომატიკის სქემის წყალობით, ფასი და თუ გნებავთ სენტიმენტალური გრძნობები „კალაშნიკოვის“ პლატფორმის მიმართ, ვისაც ასეთი გააჩნია. მე არ მაქვს ასეთი გრძნობები, უბრალოდ მინდოდა მაქსიმალურად კომპაქტური და იაფი 5.56 კალიბრის კარაბინი.

იშვიათი „კალაშნიკოვებისთვის“ კარგი სასხლეტი, მცველი, რომელიც ადვილად იხსნება-იკეტება, უფრო მოსახერხებელი პისტოლეტის სახელური, კიდე უფრო სასიამოვნოს ხდიან ამ იარაღიდან სროლას. ჩვენი აზრით „არსენალის“ კარაბინი SAR-SF იმსახურებს შეფასებას „ძალიან კარგი“ და „რეკომენდირებულია შესაძენად“.

სროლის შემდეგ მოვიდა იარაღის წმენდის დრო. როგორც ვივარაუდე ლულის მოწყობილობას აქვს ისეთივე ეფექტი, როგორც საპრესორს – ხდება დენთის აირების ნაწილის შებრუნება რესივერის შიგნით და იარაღი საკმაოდ დაბინძურებული იყო სროლის შემდეგ. დამაბრუნებელი ზამბარაც კი, რომელიც როგორც წესი არ საჭიროებს წმენდას გამურული იყო. აქიდან გამომდინარე იარაღის წმენდა საკმაოდ ხანგრძლივი იყო და ჩვეულებრივზე მეტი საწმენდი სითხე და ჩვრები გაიხარჯა. SAR-SF-ის ისევე როგორც „კალაშნიკოვის“ სხვა კლონები ითხოვს დენთის აირების მილის საფუძვლიან წმენდას. მილის ზედაპირი არ არის ქრომირებული და ყველაზე ხშირად სწორედ ამ დეტალში იწყება კოროზია. თუ კოროზიამ დაიწყო მეტალის ჭამა, ჩათვალეთ ამ დეტალს თქვენ ვერასდროს ვეღარ მიიყვანთ სუფთა მდგომარეობამდე. ცალკე წმენდას ითხოვს ლულის მოწყობილობა, რომელიც სროლის შედეგად ძალიან ბინძურდება და კიდევ კაი რომ ის ადვილად იხსნება. კონუსი მოთავსებული მოწყობილობის შიგნით როგორც ჩანს ქრომირებულია მაგრამ ეს არ ნიშნავს რომ ამის გამო ის არ უნდა გაწმინდოთ. რას იზამ, ყვლაფერს აქვს თავისი ფასი, სამაგიეროდ ის ეფექტურად ასრულებს თავის ფუნქციას. ასეთ იარაღზე ასეთი მოწყობილობის გამოყენება აუცილებელია.  5.56 კალიბრის ამუნიცია როგორც წესი არ არის კოროზიული მაგრამ 7.62-ის შემთხევაში, „არსენალის“ პატრონმა უმჯობესია იარაღი ყოველი სროლის შემდეგ კარგად გაწმი

კომპაქტური და ხელმისაწვდომი – ბულგარული Arsenal “SAR-SF” (ნაწ. 1)

September 24th, 2015

ჩვენი მორიგი მიმოხილვის ობიექტია ბულგარული „არსენალის“ მიერ წარმოებული ნახევრად-ავტომატური კარაბინი SAR-SF. ჩვენთან ეს იარაღი ალბათ პირვლად წელს გამოჩნდა, თუმცა ევროპაში და აშშ-ში „არსენალის“ პროდუქცია კარგახანია იყიდება და დიდი პოპულარობითაც სარგებლობს. აღნიშნული კომპანია უშვებს კალაშნიკოვის სისტემაზე დაფუძნებული იარაღის ფართო ასორტიმენტს, რომელიც წარმოდგენილია ორ ძირითად კალიბრში 7.62×39 და 5.56×45 (ასევე 5.45×39), როგორც  ფრეზირებული ასევე ფოლადის ფურცლიდან „დაბეჭდილი“ (“stamped”) რესივერებით, მრავალი მოდიფიკაციით, განკუთვნილი სამართალდამცველბისთვის, თავდაცვისთვის, სპორტული სროლისთვის და ნადირობისთვის. აშშ-ში „არსენალის“ პროდუქცია ძალიან ფასობს, და მისი იარაღები საკმაოდ ძვირი ღირს. მათი ფასი როგორც წესი 1000 დოლარზე მეტია.

SLR-107FR-2

აშშ-ში ყველაზე გაყიდვადი მოდელი არის 7.62 კალიბრის მოდელი SLR-107FR, რომელიც პრაქტიკულად არის AK-74M მაგრამ 7.62 კალიბრის.

ამერიკული ბაზრისთვის განკუთვნილი „არსენალის“ კარაბინებს განსხვავებული სახელები აქვთ, ისევე როგორც გარკვეული ნაწილები ამერიკული წარმოების არის. როგორც წესი SLR მოდელები იყენებენ „დაბეჭდილ“ რესივერებს ხოლო SAM მოდელები შესაბამისად ფრეზირებულ რესივერებზეა აწყობილი. ამერიკაში „არსენალის“ წარმომადგენელი არის ნევადას შტატის დედაქალაქში ლას-ვეგასში განლაგებული კომპანია „Arsenal Inc“.

P1060420

ჩვენი მიმოხილვის ობიექტი, 5.56 კლაიბრის კარაბინი SAR-SF, ფრეზირებული რესივერით და დასაკეცი კონდახით.

თეთრი არაფრით გამორჩეული მუყაოს ყუთის გახსნისას გარდა პოლიეთილენის პარკში გახვეული იარაღისა ჩვეენ აღმოვაჩნეთ საკმაოდ კარგი ხარისხის მუქი მწვანე ფერის ბრეზენტის ღვედს, ზეთისთვის განკუთვნილ პლასტმასის ბოთლს, ბევრისთვის კარგად ნაცნობ მეტალის ცილინდრს შიგნით მოთავსებული საწმენდი კომპლექტით და სახრახნისით, ძალიან ზოგად ინსტრუქციას, და უჩვეულოდ მოკლე ზუმბას. აღსანიშნავია, რომ არსენალის წარმოებული კარაბინები იყიდება სტანდარტულად ერთი 5 ვაზნიანი მჭიდით, მაგრამ ქართულმა იმპორტიორმა იზრუნა ამაზე და დამატებით შეიძინა თითო კარაბინისთვის ორი მაღალი ხარისხის „არსენალის“ პლასტმასის 30 ვაზნიანი მჭიდი, რისთვისაც მას ჩემგან დიდი მადლობა. ასე რომ საკმაოდ ზომიერ ფასად ჩვენ ვყიდულობთ ახალ კარაბინს, რომელსაც თან მოყვება  საწმენდი კომპლექტი, ქამარი და სამი მჭიდი. ჩემი აზრით მშვენიერი შემოთავაზებაა თუ გავითვალისწინებთ ფასს (1870 ლარი) და ასევე იმას, რომ აქამდე  მისი რუსული ანალოგები გლდანში ერთ-ოთახიანი ბინის ფასად იყიდებოდა.

მოდელი SAR-SF, რომელზეც ჩვენ შევაჩერეთ ჩვენი არჩევანი არის პრაქტიკულად საბჭოთა AKC-74У-ს კლონი. ძალიან კომპაქტური ის აღჭურვილია დასაკეცი კონდახით, პლასტმასის ფურნიტურით და მისი ლულის სიგრძე მხოლოდ 21.5სმ-ს შეადგენს. დაკეცილ მდგომარეობაში იარაღის სიგრძე სულ რაღაც 50სმ-ია! წონა მჭიდის გარეშე, ზომიერი 3 კილოგრამია. ლულა აღჭურვილია საკმაოდ დახვეწილი კონსტრუქციის მქონე ეფექტური ლულის მოწყობილობით, რომელიც ახშობს ალს, ამცირებს გასროლის ხმას და ამავე დროს „ატყუებს“ იარაღს დენთის აირების კონუსური ფორმის ხაფანგში მოქცევით რაც აძლევს საშუალებას „ავტომატიკას“ მიიღოს საკმარისი იმპულსი რომ უზრუნველყოს საიმედო გადატენვა. აღნიშნული მოწყობილობა ადვილად იხსნება გასაწმენდად.

P1060445

მართვის ელემენტებით და იერსახით იარაღი პრაქტიკულად მთლიანად იმეორებს AKC-74У-ს.

საინტერესო ნიუანსია, რომ აშშ-ში იმისთვის რომ იყიდოთ კარაბინი 16 ინჩზე მოკლე ლულით საჭიროა სპეციალური ნებართვა ამის გამო SAR-SF (ამერიკული ბაზრისთვის SAM7) იქ იყიდება კონდახის გარეშე, როგორც პისტოლეტი და მასზე იკრძალება კონდახის ან წინა ვერტიკალური სახელურის დაყენება.. საქართველოში ასეთი შეზღუდვა არ არსებობს ამიტომაც ჩვნ შეგვიძლია უპრობლემოდ შევიძინოთ მოკლე კარაბინი. ერთი პერიოდი აშშ-ში იყიდებოდა მოკლე „არსენალი“ კონდახით მაგრამ გრძელი 16 ინჩიანი ლულით. სპეციალური ნებართვის აღების შემდეგ ხდებოდა ლულის გადაჭრა და მყიდველი ღებულობდა სასურველ მოკლე-ლულიან კარაბინს.

P1060433

SAR-SF-ზე მარკირება იუწყება რომ იარაღი გათვლილია 5.56×45 კალიბრის ვაზნაზე რაც წესით უნდა ნიშნავდეს რომ 5.56 Nato-ს გამოყენებას არ უნდა მოყვეს პრობლემები. მწარმოებლის საიტზე ასევე მითითებულია, რომ შესაძლებელია M193 და SS109 ტიპის ვაზნების გამოყენება.

SAR-SF ამჯერად საქართველოში ხელმისაწვდომია ორ კალიბრში, ამერიკულ 5.56×45 და ძველ გერმანულ კალიბრში 7.62×39. ორივ ეს კალიბრი დამსახურებულად ძალიან პოპულარულია საქართველოში და წმიდა ტერმინალური ეფექტურობის თვალსაზრისით ალბათ 7.62 კალიბრის მოდელი უფრო ეფექტური იქნება, როგორც თავდაცვის იარაღი, გამომდინარე იქიდან, რომ მოკლე ლულიდან ნასროლი 5.56 კალიბრის ტყვია ალბათ ვერ მიაღწევს ისეთ სიჩქარეს რომ ამუშავდეს ამ კალიბრის ეფექტურობის განმსაზღვრელი მთავარი ფაქტორი – ფრაგმენტაცია. 21სმ-ნი ლულიდან ნასროლი 62 გრანიანი ტყვიის საწყისი სიჩქარე იქნება მოკრძალებული 700-710 მ/წ-ში. ამის გამო ლოგიკური იქნებოდა  მძიმე წონის, კონტროლირებადი ექსპანსიის მქონე ტყვიების გამოყენება რამაც უნდა  საგრძნობლად გაზარდოს 5.56 კალიბრის SAR-SF-ის ტერმინალურ ეფექტურობა. არ უნდა დაგვავიწყდეს ისიც, რომ დაბალი უკუცემის გამო, 5,56 კალიბრის SAR-SF-დან სროლა უფრო ადვილი იქნება და რა თქმა უნდა ვაზნების ასორტიმენტი და ხარისხიც უფრო დიდი არის.

P1060444

5.56 კალიბრის გამოყენებამ განაპირობა უფრო სწორი მჭიდების გამოყენება. სწორედ მჭიდის  ფორმით ადვილად მიხვდებით რა კალიბრის არის იარაღი. 7.62×39 კალიბრის ვაზნას აქვს უფრო „დაქანებული“ ფორმის მასრა რასაც ჭირდება უფრო „მოღუნული“ მჭიდი. ბულგარულ მჭიდებს საკმაოდ მაღალი შეფასება აქვთ. კრიტიკული ადგილები და მჭიდის ხუფი ფოლადის არის.  მჭიდის მეორე მხარეს დატანილია კალიბრი. მჭიდების აღებისას დააკვირდით რომ მაღაზიის გამყიდველს არ აერიოს და არ გაგატანოთ სხვა კალიბრზე გათვლილი მჭიდი.

ამ სტატიის დაწერამდე ერთი ორი თვით ადრე რამდენიმე მაღაზიაში გაჩნდა კალაშნიკოვის სისტემის იარაღები, მათ შორის ბულგარული და პოლონური მოდელები. აქიდან ერთ-ერთი იყო აღჭურვილი  არა-ქრომირებული „შავი“ ლულით. ასევე ეჭვები გაჩნდა „არსენალის“ ლულების მიმართაც, რაც გასაგებია, იმიტომ, რომ მწარმოებლის საიტზე არ წერია არსად რომ ლულები ქრომირებულია. დათვალიერებისას ჩვენ აღმოვაჩინეთ, რომ  SAR-SF-ის დენთის აირების კამერა, დგუში, სავაზნე და ლულა ნამდვილად ქრომირებულია. იგივე დაგვიდასტურა მაღაზიის კონსულტანტმა და ასევე დასძინა რომ ერთ მყიდველს იარაღების ხელოსანი მოყვა, რომელმაც ასევე დაადასტურა რომ ლულა ქრომირებულია. ეხლა რატომ არის ეს დეტალი მნიშვნელოვანი? საქმე იმაშია, რომ ასეთი იარაღებიდან გამოიყენება ხშირად ბი-მეტალით დაფარული ტყვიები და კოროზიული ვაზნები და ამიტომაც ქრომი უზურუნველყოფს ლულის დამატებით დაცვას. ეს მით უფრო აქტუალურია თუ საქმე გვაქვს სწრაფ და მაღალწნევიან კალიბრებთან, როგორიც არის 5.45×39 ან 5.56×45. სათანადო მოვლის და შენახვის პირობებში კარგი ხარისხის „შავი“ ლულაც დიდხანს გაძლებს მაგრამ ზოგადად წესი ასეთია, რომ სამხედრო, ტაქტიკურ, თავდაცვით იარაღზე ლულა და სავაზნე უნდა იყოს ქრომირებული. ასეთი დანიშნულების იარაღის ექსპლუატაცია გულისხმობს დიდი რაოდენობით ვაზნების ხარჯვას, სროლის მაღალ ტემპებს და არც თუ ისე იდეალურ სროლის პირობებს და არც თუ ისე მაღალი ხარისხის ვაზნების გამოყენებას. ქრომი იცავს ლულის არხს და სავაზნეს, უზრუნველყოფს ადვილ ექსტრაქციას და ამავე დროს ადვილია გასაწმენდად. დამატებით „არსენალის“ ლულებზე შემიძლია გითხრათ რომ ლულები ცივი როტაციული ჭედვის მეთოდით მზადდება (დადის ჭორი, რომ მათთვის ლულებს ამზადებს ცნობილი ავსტრიული მწარმოებელი „შტეირ-მანლიხერი“) ხოლო ლულის „საპასპორტო“ რესურსი არის 15 000 გასროლა, რაც ძალიან კარგი მაჩვენებელია. სათანადო მოვლის შემთხვევაში ლულის სიცოცხლის ციკლი უფრო გაიზრდება. 5.56 კალიბრის SAR-SF-ის ლულას ექვსი ხრახნი აქვს ხოლო ბიჯი არის 1:7.

კიდევ ერთი საინტერესო დეტალი, რომელიც უკავშირდება SAR-SF-ს არის მისი რესივერის დამზადების ტექნოლოგია. მოგეხსენებათ რომ თავიდანვე კალაშნიკოვის ავტომატი უნდა ყოფილიყო აწყობილი  რესივერზე რომელიც დამზადდებოდა ფოლადის ფურცლის პრესის მეშვეობით ცივი ფორმირებით. რუსებს გაუჭირდათ გერმანელების მოგონილი ტექნოლოგიის მასობრივი წარმოებისთვის ადაპტირება და პირველი კალაშნიკოვის ავტომატები იყენებდნენ ფრეზირების მეთოდით დამზადებულ რესივერებს. პირველი მეთოდი იყო უფრო ტექნოლოგიური, იაფი და ნაკლებ მასალას ითხოვდა. მეორე მეთოდი თეორიულად ქმნიდა უფრო მყარ კონსტრუქციას თუმცა ითხოვდა რთულ და ხანგრძლივ ოპერაციებს, ფრეზირებას და მასალის ხარჯიც იყო დიდი. როგორც უკვე აღვნიშნე „არსენალი“ უშვებს ორი ტიპის რესივერს, ფრეზირებულს და ცივი ფორმირებით დამზადებულს („ნაბეჭდს“). კომპანიის რწმუნებით ფრეზირებული რესივერები მათი განსაკუტრებული სიამაყის მიზეზია, ვინაიდან ასეთი რესივერი მზადდება ფრეზირებით ცხელი ჭედვით ნაჭედი ფოლადის ნაჭრებისგან. ცხელი ჭედვის გამო ფოლადი გამოდის უფრო მყარი, შიდა დეფორმაციების და სიცარიელეების/დეფექტების გარეშე და შესაბამისად დიდი რესურსი გააჩნია. დამატებითი „გვერდითი ჩვენებები“ ასეთი დამხადების მეთოდის არის იარაღის უფრო მყარი კონსტრუქცია (სროლისას ნაკლები ვიბრაცია წარმოიშვება), და დეტალების უკეთესი მორგეება, რაც უზრუნველყოფს მეტ სიზუსტეს, უფრო საიმედო ოპტიკის ფიქსაციას, საკეტი უფრო რბილად მოძრაობს რესივერში და პრაქტიკულად არ აქვს ადგილი მჭიდის რესივერში „თამაშს“. ნაჭედი და ფრეზირებული საკეტი, საკეტის მატარებელი, რესივერი და ცივი ჭედვის მეთოდი დამზადებული ქრომირებული ლულა, მართლაც უნდა ნიშნავდეს, რომ ეს იარაღი არაერთ თაობას უნდა გაუძლოს. ყოველ შემთხვევაში ასე ამტკიცებენ არსენალის წარმომადგენლები. ასეთი რესივერის გამოჩენას მათ იარაღებზე “არსენალმა” უწოდა თამაშის წესების შემცვლელად აკ-ს კლონების ბაზარზე. იმიტომ რომ იარაღი ასეთი რესივერით აშშ-ს ბაზარზე პირველად ღირდა ათას დოლარზე ოდნავ მეტი.  მისი წინადმორბედი, აშშ-ში დამზადებული “არსენალის” შაშხანა თავის დროზე ღირდა არც მეტი არც ნაკლები 3500 (!!!) დოლარი.

დეტალების მორგებას რაც შეეხება მართლაც უნდა აღვნიშნო, რომ საკეტი ძალიან რბილად მოძრაობს, სასხლეტი არის ძალიან კარგი და ალბათ საუკეთესო რაც მე შემხვედრია „კალაშნიკოვის“ კლონებში. მცველიც მუშაობს ძალიან რბილად, ადვილად ირთვება და საიმედოდ ფიქსირდება გახსნის და დახურულ პოზიციაში. იგივეს ვერ ვიტყვი ძალიან ბავრ ‘საიგაზე“ და „ვეპრზე“. სუბიექტური შეფასებით დეტალების დამუშავების ხარისხის ძალიან კარგია და არაფრით არ ჩამოუვარდება სხვა ანალოგებს.

მოდელი SAR-SF აღჭურვილია ქვევიდან დასაკეცი კონდახით. აღნიშნული კონსტრუქციის კონდახი პირველად გამოყენებულ იქნა საბჭოთა AКС-ზე 1949 წლიდან და იდეა ცხადია გერმანული იყო, ასეთი კონსტრუქციის კონდახებს იყენებდნენ გერმანელები MP-40 ტიპის „პისტოლეტ-ტყვიამფრქვევზე“. ჩვენი აზრით კონდახი უკიდურესად მოსახერხებელია, დაკეცილ მდგომარეობაში პრაქტიკულად შერწყმული არის იარაღთან და არ ზრდის მის გაბარიტებს.  მისი გახსნა/დაკეცვა შესაძლებელია დაყენებული მჭიდითაც.  ასევე კონდახის ასეთი კონსტრუქციის გამო SAR-SF-ს არ გააჩნია ოპტიკის გვერდითი სამაგრი. ასეთი სამაგრი გააჩნია მოდელებს მხოლოდ გვერდიდან დასაკეცი ან ფიქსირებული კონდახებით. დაკეცილი კონდახით SAR-SF სრულიად ფუნქციონალურია, შესაძლებელია მჭიდის გამოცვლა, მცველის ჩართვა გამორთვა და ცეცხლის წარმოება. კონდახის გასაშლელად/დასაკეცად უნდა დააჭიროთ მასიურ ღილაკს მარცხენა მხრიდან. კონდახს არ აქვს „ლუფტები“, არაფერი არ თამაშობს და არ ხმაურობს. გახსნილ და დაკეცილ დმგომარეობაში კონდახი ფიქსირდება ფრეზირებულ რესივერში ორი მასიური კბილით. AKMC-ის ექსპლუატაციამ საბჭოთა ჯარში გამოავლინა პრობლმები ასეთი კონდახის მდგრადობასთან ჯარის პირობებში ექსპლუატაციისადმი, რის გამოც მოგვიანებით გამოიყენებოდა გვერძე დასაკეცი კონდახი უფრო ძლიერი, ხისტი გადაბმის სქემით. ჩვენი აზრით ბულგარულმა კონდახმა არ უნდა შექმნას პრობლემა, თუ გავითვალისწინებთ, რომ კბილები ჯდება ფრეზირებულ რესივერში. ჩვენ დავაკვირდებით ამ დეტალსს და რამე პრობლემის აღმოჩენის შემთხვევაში აუცილებლად გაცნობებთ.

P1060431

P1060432

SAR-SF-ის პლასტმასის ფურნიტურა, კარგად გამოიყურება. პისტოლეტის ტიპის სახელური ბევრად მოსახერხებელია ვიდრე სტანდარტული საბჭოთა ტიპის. ღვედი არის Condor Speedy.  

P1060428

ისევე როგორც AKC-74У-ზე რესივერის ხუფი არ ცილდება იარაღს, და იხსნება ზევით. ხუფზე განლაგებულია სტანდარტული უკანა რკინის სამიზნე მოწყობილობა, რომელსაც აქვს ორი მდგომარეობა სტანდარტული “П“ (350 მეტრამდე სასროლად)  და „4-5“ განკუთვნილი 450-500 მეტრზე სასროლად (ჩვენი აზრით ზედმეტად ოპტიმისტური მოთხოვნა ისევე როგორც 350 მეტრი). ესთეტიური თვალსაზრისით იარაღს უხდება ხუფი, ამობურცული ტექსტურით, როგორც ადრინდელ საბჭოთა „კალაშნიკოვებში“.

P1060440

წინა სამიზნე მოწყობილობა რეგულირდება ვერტიკალურ და ჰორიზონტალურ სიბრტყეში. როგორც ჩანს იარაღი გასწორებულია ქარახანაში (სამიზნე მოწყობილობის ბაზაში განლაგება მონიშნულია). სურათზე კარგად ჩანს დენთის აირების კამერა ქრომირებული ზედაპირით. 

რაც შეეხება კოლიმატორის დაყენებას ეს შეიძლება იყოს პრობლემატური. SAR-SF არ არის აღჭურვილი ოპტიკის გვერდითი სამაგრით. შესაბამისად კოლიმატორის დაყენება შესაძლებელია დენთის აირების მილზე (შესაბამისი დეტალის დაყენების შემდეგ) ან რესივერის ხუფის გამოცვლა. მაღალხარისხიანი დეტალები საკმაოდ ძვირი ღირს (Samson-ის ალუმინის ტიბჟირი და დენთის აირების მილის ხუფი ჯდება 200 დოლარზე მეტი), ასე რომ დაფიქრდით იქნებ უმჯობესია შეიძინოთ მოდელი გვერდიდან დასაკეცი კონდახით, რომელიც 300 ლარით მეტი ღირს.

მიმოხილვის ბოლოსკენ როგორც წესი ყურადღებას ვამახვილებ ხოლმე რაიმე ნაკლოვანებებზე და ამ შემთხვევაში ეს ალბათ არის იარაღის არც თუ ისე უმნიშვნელო ნაწილი – მისი დამცავი დაფარვა. იარაღი შეღებილია შავი საღებავით რაც ჩვეულებრივი პრაქტიკა არის, მაგრამ პრობლემა იმაშია, რომ ის აბსოლუტურად არადმგრადია საწმენდი ქიმიის მიმართ. ის ასევე მაგალითად ადვილად იხსნება სპირტით, რაც მე აღმოვაჩინე მას მერე რაც შევეცადე ზედმეტი ზეთის და საკონსერვაციო საფოხის მოშორება. სიმართლე გითხრათ ასეთ რამეს მე წავაწყდი პირველად. პრაქტიკულად ნებისმიერი აგრესიული საწმენდი ქიმია ზემოქმედებს „არსენალის“ კარაბინის საღებავთან ამიტომ ალბათ განსაკუთრებული სიფრთხილეა საჭირო ასეთი ხსნარების გამოყენებისას თუნდაც ლულის გაწმენდისას. იარაღის მექანიზმის საწმენდად გამოდგება ზეთები საწმენდი მინარევებით, ხოლო აგრესიული საწმენდი ხსნარების/სოლვენტების გაოყენებისგან მგონი უკეთესი იქნება თავი შეიკავოთ.  იგივეზე იუწყება Arsenal.inc-ის საგარანტიო პოლიტიკის დოკუმენტი, რომლიც მათ საიტზე არის ატვირთული. მათი რეკომენდაციით საუკეთესო საწმენდი საშუალება არის Break-Free CLP. სხვა საწმენდი საშუალების გამოყენება შეაჩერებს გარანტიის მოქმედებას. აი ასე, არც მეტი არც ნაკლები.

სამწუხაროდ ბულგგარელებმა არ გამოასწორეს ის რაც არის „კალაშნიკოვების“ მოწყალებული სიზუსტის ერთ-ერთი მთავარი მიზეზი (გარდა დაბალი ხარისხის ამუნიციისა), არასრულყოფილი, რუდიმენტარული სამიზნე მოწყობილობები. უკანა სამიზნე მოწყობილობის ღარი ზედმეტად წვრილია და პრაქტიკულად არ ატარებს შუქს. ასეთი კონფიგურაციის სამიზნე მოწყობილობები არ უნდა ეყენოს ახლო მანძილზე სროლისთვის განკუთვნილ იარაღზე. სერიოზული მსროლელი აუცილებლად დააყენებს ამ იარაღზე ან კოლიმატორს ან შეეცდება საკუთარი ძალებით გააუმჯობესოს სტანდარტული სამიზნე მოწყობილობები, „მუშკის“ ღია ფერში შეღებვით ან უკანა სამიზნე მოწყობილობის ღარის გაგანიერებით.

ბოლოს მინდა აღვნიშნო, რომ ჩემი აზრით ყველა ვინც განიხილავს ასეთი ტიპის იარაღის შეძენას უნდა გაითვალისწინოს რომ ის ყიდულობს პრაქტიკულად ე.წ. „საბ განს“. შემოკლებულად „საბ განს“ ამერიკელები ეძახიან პისტოლეტ-ტყვიამფრქვევს. ანუ კომპაქტურ ავტომატურ იარაღს, რომელიც იყენებს პისტოლეტის კალიბრს და როგორც წესი აღჭურვილია კონდახით. რა თქმა უნდა SAR-SF არ იყენებს პისტოლეტის კალიბრს მაგრამ ძალიან მოკლე ლულის და წვრილი კალიბრის ვაზნის გამო, თვისობრივად ის ჩვენი აზრით არის „საბ განი“ შაშხანის კალიბრზე. შესაბამისად ასეთი არჩევანი განპირობებული უნდა იყოს პირველ რიგში მისი გამოყენების სპეციფიკით. ეს იარაღი არის თავდაცვითი პირველ რიგში და ასევე გამოდგება გასართობი სროლისთვის. ამ იარაღის შეძენას აზრი არ აქვს თუ მყიდველს სურს კარაბინი და სროლა ას მეტრზე და უფრო შორს მეტ ნაკლები სიზუსტით. ასეთ შემთხვევაში  SAR-SF-ის შეძენას აზრი არ აქვს.

პრაქტკული თვალსაზრისით ანუ იმ ადამიანის გადმოსახედიდან, რომელიც აფასებს იარაღს, როგორც ინსტრუმენტს და არა როგორც სექსუალური ფანტაზიების ობიექტს, SAR-SF არის ვიწრო-სპეციალიზირებული თავდაცვითი იარაღი, რომლის გამოყენება იგულისხმება პისტოლეტისთვის ტიპიურ დისტანციებზე. საქართველოს პირობებში აღნიშნულ მოდელს აქვს კიდევ ერთი დიდი უპირატესობა. ის ფორმდება ტარების უფლებით. ბევრ ადამიანს აქვს პრობლემა როდესაც მიდიან დასასვენებლად და სურთ იარაღი თან ქონდეთ. პისტოლეტის გადატანა გამოირიცხება. სრული ზომის შაშხანის თრევა შეიძლება დამღლელი იყოს, ცოლ-შვილიც არ იქნება კმაყოფილი იმით რომ იმის მაგივრად რომ დამატებითი მატრასები, ბალიშები და სათამაშოები ჩაატიოთ მანქანაში იქ ნაცვლად იდება შალითა ან კეისი მათი აზრით სრულიად არა საჭირო კარაბინით ან შაშხანით შიგნით. SAR-SF აკეცილი კონდახით იმდენად კომპაქტურია რომ ის არც ადგილს დაიკავებს და არც ზედმეტ ყურადღებას მიიპყრობს. მე არ ვთვლი, რომ საქართველო იმდენად სახიფათო ადგილია, რომ მანქანაში მუდმივად გედოს კარაბინი, მაგრამ ის რაც საკმარისია და ადეკვატურია (პისტოლეტი) აკრძალულია ამიტომაც ასეთი მოკლე კარაბინი შეიძლება ბევრისთვის იყოს მისაღები და რაც მთავარია აბსოლუტურად ლეგალური ალტერნატივა. გამომდინარე იქიდან, რომ ეს მაინც კარაბინია და იყენებს საკმაოდ ძლიერ ვაზნას, რეკომენდირებულია გაეცნოთ ამ იარაღის შესაძლებლობებს, შეზღუდვებს და რეგულარულად ივარჯიშოთ.

ამით ბულგარული SAR-SF-ის „ცივი“ მიმოხილვა დასრულებულია ხოლო მეორე ნაწილში ჩვენ შევეცდებით მოგიყვეთ როგორ გამოიჩინა თავი ამ იარაღმა რენჯზე. თუ იარაღი ისევე კარგად ისვრის, როგორც გამნოიყურება ფასი-ხარისხით ის კონკურენციას გაუწევს “ვზორებს” და კარგი ალტერნატივა იქნება ბევრად უფრო ძვირადღირებული AR-15 ტიპის კარაბინებისთვის.  ამ ფასის კატეგორიაში “არსენალის” კონკურენტია ჩეხური Vz 58 ტიპის შაშხანები, რომელიც ალბათ უმჯობესია კალიბრში 7.62 თუ გავითვალისწინებთ, რომ ასეთი “ვზორების შეძენა რეალურია 700 ლარად. 5.56 კალიბრში “არსენალი” უკეთესია ვიდრე CSA-ს იგივე კალიბრის კარაბინები, იმიტომ რომ ღირს უფრო იაფი და კასტომიზაციის მეტი ვარიანტიც არის. ცხადია ნაღდი “საბჭოთა რკინის” მოყვარულებს ყოველთვის შეუძლიათ მიყიდონ სული ეშმაკს და მაგ ფულით იყიდონ რუსული საიგა 2500-3000 დოლარად.

 

.380 ACP ბრუნდება

August 23rd, 2015

როდესაც კითხულობ სტატიებს თავდაცვით კალიბრებზე, ყველაზე ხშირად გხვდება მოსაზრება, რომ მოკლე 9მმ-ნი ვაზნა არის ყველაზე “დბალი ზღვარი” თავდაცვითი კალიბრის არჩევისას. იმის ქვევით უკვე იმყოფებიან კალიბრები, რომელთა ეფექტურობა არასაკამარისია, რომ ეს ვახნები გამოიყენო თავდაცვისთვის. თავდაცვითი იარაღი ყოველთვის არის კომპრომისი წონის/გაბარიტების, მჭიდის ტევადობის და კალიბრის სიძლიერის შორის. ძლიერი კალიბრი და დიდი ტევადობის მჭიდი ითხოვს დიდ იარაღს, რომელიც იქნება მძიმე და გაბარიტული რის გამოც მისი ყოველდღიური ტარება განსაკუთრებულად თბილ კლიმატში იქნება რთული ან და სრულადაც შეუძლებელი, მეორეს მხრივ მსუბუქი და კომპაქტური იარაღი ადვილია ტარებაში მაგრამ მასში ჩადის ცოტა ვაზნა და თუ კალიბრი ძლიერია სროლა ასეთი იარაღიდან რთულია. მიუხედავად იმისა, რომ იარაღის მწარმოებლბემა დიდი გზა გაიარაეს და ქმნიან იარაღებს, რომლებსაც შეიძლება გადამეტების გარეშე ვუწოდოთ ტექნოლოგიური ხელოვნების ნიმუშები, კომპრომისი მაინც არსებობს და მყიდველს უწევს გარკვეულ დათმობებზე წასვლა. საიმედოობა თვადაცვის იარაღის ყველაზე მნიშვნელოვანი თვისებაა, მაგრამ ყველაზე საიმედო იარაღს არანაირი სარგებელი არ ექნება თუ ის მუდმივად თან არ იქონიეთ. იმისთვის რომ ის მუდმივად თან იქონიოთ აუცილებელი იქნება კომპრომისზე წასვლა.

wpid-487997a2310cc8c5a107fdbe0a1fc644

Salient Arms-ის Tier 1 გლოკი არის ალბათ ყველაზე ეფექტური მოკლელულიანი იარაღი, მაგრამ ფასის და გაბარიტების გამო მისი ყოველდღიური ტარება იქნება შეუძლებელი. სურათის წყარო gearsofguns.com

სწორედ ამ მიზეზების გამო უკანასკნელ წლებში შეიძლება შევამჩნიოთ განახლებული ინტერესი მოკლე 9მმ-ნი ვაზნების მიმართ, პირველ რიგში იგულისხმება რა თქმა უნდა .380 ACP, ასევე ცნობილი როგორც  .380 Auto, 9mm Browning, 9mm Corto, 9mm Kurz, 9mm Short, 9×17mm და 9 mm Browning Court. საქართველოში ამ კალიბრს ხშირად ეძახიან უბრალოდ „კურცს“. მეორე რიგში ამ პირობით კლასში გადის ასევე 9х18 მაკაროვი, რომელიც პრაქტიკულად იგივე “წონითი კატეგორიის”  ვაზნაა იმ სხვაობით რომ განსხვავდება მასრის სიგრძე 1მმ-ით და რეალური კალიბრი პირველის არის 9მმ ხოლო მეორის 9.27მმ. .380 შექმნილია ჯონ ბრაუნინგის მიერ 1908 წელს კოლტის კომპაქტური პისტოლეტებისთვის, და წარმოადგენს მცდელობას ეფექტური ვაზნის შექმნის, რომელიც იქნებოდა მაქსიმალურად ძლიერი მაგრამ არ მოითხოვდა გადაბმული საკეტის გამოყენებას, რომელიც აუცილებელია უფრო ძლიერი ვაზნის გამოყენებისას. ასეთი პისტოლეტი იქნებოდა და გამოვიდა კიდევაც მარტივი კონსტრუქციის, კომპაქტური და მსუბუქი.  .380 გამოდგა ძალიან პოპულარული და განსაკუთრებით დიდი გავრცელება ჰპოვა ევროპის კონტინენტზე, რის გამოც ბევრი მიიჩნევს რომ ეს ევროპული კალიბრია მაგრამ ისტორიული ფაქტია, რომ .380 არის ამერიკული კალიბრი. ჯონ ბრაუნინგმა შექმნა .380 სუფთა ფურცლიდან და არ გამოუყენებია საფუძვლად რამე სხვა ვაზნა.  მეორეს მხრივ 1946 წელს “შექმნილი” 9×18 წარმოადგენს იმ დროს არსებული სხვა გერმანული „მოკლე“ 9მმ-ნი ვაზნის პრაქტიკულად ზუსტ ასლს, სახელად 9×18 Ultra. რუსული წყაროები თავმდაბლობით აღნიშნავენ, რომ მათი ვაზნა უბრალოდ შეიქმნა „ულტრას“ მოთხოვნების შესაბამისად, მაგრამ რეალურად თუ არ ჩავთვლით ტყვიის რეალური კალიბრის 0.2მმ-ან სხვაობას ეს ორივე ვაზნა არის იდენტური. შედარებისთვის მაკაროვის სტანდარტული ვაზნა ასევე იყენებს 6 გრამიან ტყვიას, საწყისი სიჩქარით 315 მ/წ-ში და ენერგიით 313 ჯოული. „ულტრა“ შექმნილი იყო 1936 წელს გერმანული კომპანია “Geco”-ს მიერ. ამ ვაზნის ტყვიის მასა შეადგენდა 6.1 გრამს და მისი ენერგია იყო 303 ჯოული. “ულტრამ” ვერ ნახა დიდი გავრცელება მაგრამ 70-ან წლებში ხანმოკლე პერიოდით მკვდრეთით აღსდგა და შემდგომ მალევე ისევ იქნა დავიწყებული.  სამი დასახელებული ვაზნიდან მხოლოდ ორი შემოგვრჩა, „ულტრა“ პრაქტიკულად გაქრა, 9×18 მაკაროვი ჯერ კიდევ ცოცხალია, იმიტომ რომ პისტოლეტი, რომლისთვისაც ის შეიქმნა ჯერ კიდევ ფართოდ არის გავრცელებული, ისევე როგორც აღმოსავლეთ ევროპაში გამოშვებული ამ კალიბრის პისტოლეტებიც ჯერ კიდევ დიდი რაოდენობით იყიდება მსოფლიოს სხვადასხვა კუთხეში, მაგრამ ეს მოკლე 9მმ-ნის “რენესანსი” რეალურად შეეხო მხოლოდ .380-ს, რომელზეც გათვლილი ძალიან ბევრი თანამედროვე პისტლეტი გამოდის დღეს.

fsdafdfsdafsd

აღნიშნულ გრაფიკში მოცემულია რამდენიმე მაჩვეენებელი თანამედროვე .380 კალიბრის ვაზნების, თვალსაჩინოებისთვის ასევე მოცემულია თავდაცვითი 9×19 და .45ACP კალიბრის მუხტების მონაცემები.

რა თქმა უნდა დღეს თავდაცვითი ვაზნა უნდა იყენებდეს მაღალტექნოლოგიურ ტყვიას კონტროლირებადი ექსპანსიით  და “კვესტი” საუკეთესო .380 კალიბრის თავდაცვითი მუხტის ძიებაში არ წყდება და ხამდახან ჩნდება ახალი საკმაოდ ორიგინალური დიზაინის ტყვიები, რომელთა მიზანია მაქსიმალურად გაიზარდოს .380-ის ეფექტურობა. ამერიკის გამოძიბათა ფედერალლური ბიუროს სტანდარტებით თავდაცვით კალიბრს უნდა ქონდეს უნარი შეაღწიოს მინიმუმ 30სმ-ში მაინც, რაც უტოლდება საშუალო ადამიანის ტანის სისქეს. აღნიშნული აუცილებელია იმისთვის, რომ ტყვიას ქონდეს უნარი მიწვდეს მნიშვნელოვან ორგანოებს თუნდაც თუ ამისთვის ტყვიას მოუწევს სამიზნემდე მიღწევა მაგალითად  გვერდიდან ხელის გავლით. გრაფიკიდან ჩანს, რომ ექსპანსიური .380 კალიბრის ვაზნები ამ მოთხოვნას ვერ აკმაყოფილებენ, მაგრამ „ბიურო“ ემსახურება პოლიციის ოფიცრებს და აგენტებს, რომლებიც იყენებენ იარაღს განსხვავებულ გარემოში, შესაბამისად „ბიურო“ დიდ ყურადღებას აქცევს ბარიერებში გავლის შემდეგ ტყვიის ეფექტურობასაც. პისტოლეტის ტყვიის უნარი „გაანგრიოს“ ხის კარები, „გიფსოკარდონის“ კედლები და საქარე მინები ნაკლებად მნიშვნელოვანია მოქალაქისთვის, რომელსაც სურს დაიცვას თავი თავდასხმისგან და რაც დიდი ალბათობით მოხდება ძალიან სწრაფად და ძალიან ახლო, “სასაუბრო” დისტანციაზე. შესაბამისად ნაკლები ხმა, ლულის ალი, უკუცემა, საშუალება კომფორტულად და რაც მთავარია მუდმივად იქონიოს იარაღი თან გადაწონის დიდი კალიბრების უპირატესობებს. ფაქტი სახეზეა, მოთხოვნა ამ კალიბრზე და .380-ის მუხტების ნომენკლატურა ბოლო წლები მხოლოდ იზრდება, ისევე როგორც იზრდება რაოდენობა ახალი პისტოლეტის მოდელებზე, რომლებიც ამ კალიბრს იყენებენ.

რუსები ასევე როგორც ჩანს იყვნენ უკმაყოფილო თავისი ვაზნით და ჯერ კიდევ საბჭოთა კავშირის დროს გამოუშვეს რამდენიმე ტიპის განსხვავებული 9×18 კალიბრის ვაზნა ხოლო შემდეგ უკვე რუსეთში წავიდნენ ტრადიციული გზით და უბრალოდ მასრაში მეტი დენთი ჩაყარეს (ინდექსი 57-Н-181СМ), შემდეგ ნომენკლატურას დაუმატეს ჯავშანგამტანი ვაზნაც (ინდექსი 7Н25). რუსებს ბუნდოვნად ესმით პისტოლეტის დანიშნულება და ერთი პერიოდი მგეზავ ვაზნასაც (ინდექსი 57-Т-181 ) უშვებდნენ პისტოლეტისთვის. ამჟამად მაგალითად ამერიკაში 9×18 და მაკაროვის პისტოლეტი გამოიყენება უფრო რეკრეაციული სროლისთვის, ვინაიდან ვერც პისტოლეტი და ვერც ვაზნა ვერ აკმაყოფილებს იმ მოთხოვნებს, რომელიც უყენდება თავდაცვის იარაღს. ალბათ 9×18 დროთა განმავლობაში დავიწყებას მიეცემა, ახალი იარაღები პრაქტიკულად ამ კალიბრზე არ გამოდის.

არსებული მდგომარეობიდან გამომდინარე შეიძლება გამოვიტანოთ დასკვნა, რომ რეალურად ცოცხალი დღეს არის მხოლოდ ბრაუნინგის 100 წლის ქმნილება .380 ACP. მართალია 80-90-ან წლებში ბევრი თვლიდა, რომ .380 საერთოდ გაქრებოდა, მაგრამ ეხლა 2015 წელია და ეს კალიბრი პრაქტიკულდ როგორც უკვე ვთვქი რენესანს განიცდის. ამ კალიბრის იარაღს უშვებენ პრაქტიკულად ყველა წამყვანი იარაღის მწარმოებელი კომპანიები.

tZTBW

.380 კალიბრის თანამედროვე პისტოლეტის კარგი მაგალითია S&W M&P Bodyguard 380. სურათის წყარო armslist.com

.380-ის პოპულარობის ზრდის მიზეზი არის პირველ რიგში ის, რომ შესაძლებელია ამ კალიბრზე გათვლილი ზე-კომპაქტური და ძალზედ მსუბუქი პისტოლეტების წარმოება. ეს კიდე ძალიან მნიშვნელოვანია შტატებში სადაც წლიდან წლამდე პოპულარული ხდება იარაღის ტარება და პროპორციულად იზრდება მოთხოვნა იარაღებზე, რომლებიც განკუთვნილია ყოველდღიური ფარული ტარებისთვის. ყველას უნდა ყველაზე მსუბუქი და კომპაქტური, ადვილად სატარებელი პისტოლეტი. გაზრდილი მოთხოვნის საპასუხოდ მწარმოებლები ცდილობენ გამოუშვან ყველაზე პატარა, კომპაქტრუი და მსუბუქი მოდელები, ხოლო .380 გამოდგა ის ვაზნა, რომელიც აძლევს საშუალებას მწარმოებელს შესთავაზოს მყიდველს მართლაც რომ მინიატურული იარაღი მაგრამ ამავე დროს 9მმ-ნი. მაგალითად .380 კალიბრის რუგერ LCP-ის წონა სულ რაღაც 250 გრამია. შედარებისთვის იმ დროს როდესაც ბრაუნინგმა შექმნა .380, ყველაზე პატარა, არასერიოზული 6.35 კალიბრის ტიპიური პისტოლეტები იწონიდნენ 100-150 გრამით მეტს. მაგრამ ცხადია ყველაფერს აქვს თავისი ფასი.  .380 კალიბრის მსუბუქ პისტოლეტს შეიძლება ქონდეს ხისტი უკუცემა. ასევე მაგალითად ასეთი პისტოლეტი ითხოვს ძლიერი დამაბრუნებელ ზამბარას, რაც პატარა საკეტის შემთხვევაში მნიშვნელოვნად ართულებს ვაზნის მიწოდებას (განსაკურებულად ქალებბისთვის სუსტი ხელებით). ზოგ შემთხვევაში აღნიშნული პრობლემა გადაწყდა გადაბმული საკეტების გამოყენებით. ასე მაგალითად გადაბმულ საკეტი გამოყენებულია  Ruger LCP, S&W Bodyguard, SIG P238-ში. ეს პისტოლეტები ძალიან კომპაქტურებია და ძალიან მსუბუქი. მოკლე ტარის და მსუბუქი წონის გამო, ასეთი პისტოლეტებიდან სროლა საკმაოდ რთულია და მოითხოვს მომზადებას. რეალურად ყველა .380 კალიბრის თანამედროვე პისტოლეტი არის შექმნილი, როგორც დამხმარე (ბოლო შანსის)  იარაღი. ქალ მსროლელებს ხშირად ურჩევნიათ უფრო სუსტი კალიბრები და ადამიანმა შეიძლება იფიქროს, რომ მოკლე 9მმ-ნი პისტოლეტი იქნება კარგი არჩევანი, მაგრამ 250 გრამიანი 9მმ-ნი პისტოლეტი რჩევა გამოუცდელი და/ან ქალი მსროლლისსთვის იქნება ისეთივე შეცდომა როგორც მაგალითად მას რომ ურჩიოთ .38 კალიბრის „მოკლეცხვირიანი“ რევოლვერი. ამ იარაღებიდან სროლა ძნელია, ამ იარაღებში ძალიან ცოტა ვაზნა ჩადის, ეს იარაღები უვარგისია როგორც თავდაცვის ძირითადი საშუალებები, თუმცა ამავე დროს ქედს ვიხრი და ვაღიარებ, რომ უმეტესობა მწარმოებლების თავზე ზევით ახტნენ და შექმნეს მართლაც საოცარი პატარა პისტოლეტები. ბევრი ადამიანი თვლის რომ მატთვის მინიატურული .380 კალიბრის პისტოლეტი საკმარისია. მართლაც ამ პისტოლეტებს აქვთ ერთი დიდი პლიუსი რაც ამართლებს მათ არსებობას, ასეთი პისტოლეტი შეიძლება სულ თან ქონდეს. მე გავეცანი ჩემი კარგი მეგობრის იარაღის მაღაზია “Apache”-ში S&W Bodyguard-ს და გაოცებული დავრჩი ამ იარაღით, რომელიც მიუხედავად იმისა, რომ გააჩნია ყველაფერი რაც უნდა ქონდეს პისტოლეტს, ისვრის 9მმ-ან ვაზას, აღჭურვილია ჩარჩოში ინტეგრირებული  ლაზერული სამიზნე მოწყობილობით, ამავვე დროს  ხელის გულზე გეტევა. ფასიც არ იყო დიდი და ეს იარაღი მართლაც შესანიშნავი თავდაცვის ინსტრუმენტის ნიმუშია.

ამავე დროს დასანანია, ჩემი აზრით, რომ ყველა მწარმოებელი ცდილობს შექმნას მხოლოდ ყველაზე პატარა და მსუბუქი .380 კალიბრის პისტოლეტი მაშინ როდესაც გამოცდილმა პისტოლეტის მოყვარულებმა იციან რამდენად სახალისოა და ადვილია სწრაფად და ზსუტად სროლა პისტოლეტის ტიპებიდან, რომელიც დღეს პრაქტიკულად დავიწყებულია. მე ვგულისხმომ ძველ და კარგ .380 კალიბრის პისტოლეტებს ორ რიგიანი მჭიდებით და აქიდან პირველ რიგში Beretta 84-ს და მეორე რიგში შედარებით უფრო იაფ მაგრამ არანაკლებ შესანიშნავ იარაღს Cz 83-ს. უკანასკნელის მიმართ  მე განსაკუთრებული გრძნობები გამაჩნია, იმიტომ რომ სწორედ ამ იარაღს უკავშირდება ჩემი პირველი მიღწევები ზუსტ სროლაში. მაკაროვის და რუსული “ვიკინგის” შემდეგ ეს პისტოლეტი მომეჩვენა “როლს-როისად” და მიუხედავად იმისა, რომ მას მერე წლები გავიდა და უამრავმა იარაღმა გაირა ჩემ ხელებში  Cz83 არასდროს არ მტოვებს გულგრილს და იმ დროს მახსენებს როდესაც იარაღის გაფორმება 12 ლარი ჯდებოდა და ყველაფერი გაცილებით უფრო მარტივად იყო.

აღნიშნული ორივე პისტოლეტი შედარებით კომპაქტურია, იყენებს როგორც უკვე აღვნიშნე ორ რიგიან მჭიდებს დიდი ტევადობით, ორივეს გააჩნია ტავისუფალი საკეტები. შედარებით დიდი მასის გამო და იდეალური ერგონომიკის წყალობით სროლა ასეთი პისტოლეტებიდან ძალიან ადვილი და სახალისოა. უკუცემა პრაქტიკულად არ არსებობს, სროლისუნარიანობით და ერგონომიკით ეს პისტოლეტები არაფრით არ ჩამორჩებიან დიდ 9მმ-ან პისტოლეტებს. „ბერეტასაც“ და „ჩეზესაც“ აქვს შესანიშნავი ერგონომიკა, კარგი სამიზნე მოწყობილობები, და შესანიშნავი სასხლეტები. დღეს მე ჩემი მეუღლესთვის, რომ ვირჩევდე იარაღს, ორივე ეს იარაღი იქნებოდა ყველაზე სასურველი.

cheetahcz

Beretta 84 და Cz83, ორივე ეს იარაღი იშოვება საქართველოში მეორადი იარაღის ბაზარზე, აქიდან იტალიური პისტოლეტი უფრო იშვიათია და შეიძლება ორჯერ მეტიც ღირდეს. 

Beretta 84 არის შესანიშნავი (ისევე როგორც ყველა ბერეტას იარაღი) მაღალი ხარისხის იარაღი. გაბარიტებიდან გამომდინარე ის იყენებს თავისუფალ საკეტს, ისევე როგორც ჩეხური „ჩეზე“. ორივე პისტოლეტს აქვს ჩინებული ერგონომიკა და პრაქტიკულად ერთნაირი მართვის ელემენტების განლაგება, რომელიც არ არსებობს რომ ვინმეს არ მოეწონოს. ორივე პისტოლეტი იყენებეს  ორ რიგიან მჭიდებს (ბერეტა 13 ვაზნიანს, „Cz“ შესაბამისად 12).  ჩეხური პისტოლეტი გამოდიოდა როგორც გათვლილი .380-ზე ასევე რუსულ 9×18-ზე. პისტოლეტების შედარებით დიდი მასა (ბერეტა 680გრ, „ჩეზე“ 750 გრ) არ აღემატება თანამედროვე კომპაქტური 9მმ-ნი პისტოლეტების წონას, რაც მსროლელს აძლევს საშუალებას ისროლოს წრაფად და ზუსტად. ახალბედა ან სუსტი მსროლელის ყურადღება არ იფანტენა ძლიერი უკუცემის და გასროლის ხმის გამო და აძლევს მას საშუალებას კომფორტულადდა შესაბამისად უკეთესად ისროლოს.

ამ ორი პისტოლეტიდან ცხადია იტალიური იარაღი უპირატესია და რა თქმა უნდა ბევრად მეტიც ღირს. ორივე ეს პისტოლეტი იყიდებოდა საქართველოში და მათი შოვნა შესაძლებელია, თუმცა არსებული ინფორმაციის თანახმად Cz83 წარმოება უკვე შეწყდა. 2013 წლიდან თითქოს შეწყდა ბერეტა 84-ის წარმოებაც მაგრამ ამ კომპანიის ევროპული საიტის კატალოგში ეს მოდელი ჯერ კიდევ ირიცხება.  ამ ორის გარდა ასევე ანალოგიურ იარაღებს უშვებს მაგალითად არგენტინული Bersa, მათი პისტოლეტი  Thunder 380 Plus იყენებს უკვე 15 ვაზნიან მჭიდს ხოლო კონფიგურაციით და მართვის ელემენტებით იტალიური და ჩეხური პისტოლეტების მზგავსია. ყველაზე უფრო ნაკლებაად გავრცლებბული არის Chiappa MC14, რომელიც გამოიყურება თანამედროვედ მაგრამ დაფუძნებულია ბერეტა 84-ის კონსტრუქციაზე და მას უშვებს თურქული კოპმანია Girsan.  ასევე 84-ის კონსტრუქციას იმეორებს ბრაზილიური Taurus PT-58, დიდი და მძიმე .380 კალიბრის პისტოლეტი. სულ ეს არის, მორჩა. 30 წლიანი დიზაინები, ნახევარი საიდანაც აღარც გამოდის უკვე. წარმომიდგენია რამდენად კარგი იარაღის შექმნა შესაძლებელია თანამედროვე ტექნოლოგიების გამოყენებით. ასეთი პისტოლეტი იქნებოდა კომპაქტური, ბევრი ვაზნით, ძალიან მაღალი სროლისუნარიანობით. რატომ არავინ არ უშვებს ასეთ იარაღს მე არ მესმის. აგებული კომპაქტური .380 ვაზნის ირგვლივ ის შეიძლება გამხდარიყო უნივერსალური  თავდაცვის საშუალება, საკმარისად მსუბუქი და პატარა ყოველდღიური ტარებისთვის ნებისმიერ კლიმატურ პირობებში და გამოსადეგი, როგორც ძირითადი თავდაცვის საშუალება, რომლის ასათვისებლად ბევრად ნაკლები დრო და ენერგია იქნება საჭირო. მირჩევნია მე Cz82 Glock 19-ს? რა თქმა უნდა არა. მაგრამ ვიგრძნობდი თავს არაადეკვატურად შეიარაღებულად ასეთი პისტოლეტით. არა. არსებობს ადამიანების დიდი ნაწილი, რომელიც დაკმაყოფილდება .380-ის სიმძლავრით და გაცილებთ უფრო ეფექტურად გამოიყენებს ამ კალიბრის კომპაქტური ზომის იარაღს. ქალები პირველ რიგში. მე წარმოვიდგენ პისტოლეტს, დახურული დამრტყმელით, პოლიმერის ჩარჩოთი, ერგონომიული ტარით და ორ რიგიანი დიდი ტევადობის მჭიდით.  საკეტი შეიძლება იყოს თავისუფალი ან გადაბმული. ასეთი იარაღი იქნებოდა თხელი და კომპაქტური, წონით 400-450 გრამი. იმედია მწარმოებლები გაგვახარებენ ასეთი იარაღით.

პს

ეს სტატია არ იქნებოდა სრული, რომ არ გვეხსენებინა მაკაროვის სისტემის პისტოლეტები ორ რიგიანი მჭიდებით. ეს პისტოლეტები გამოირჩევიან საკითხავი ერგონომიკით, მძიმე სასხლეტით და მაგონებენ მე ოთხკარიან “ნივებს”, თითქოს უკეთესი უნდა იყოს მაგრამ რაღაცა აკლია. ამ პისტოლეტს გადმოყვა ყველა ნაკლი რაც ქონდა სტანდარტულ “მაკაროვის” პისტოლეტებს  მათ შორის ზედმეტად ხისტი და არაკომფორტული უკუცემა. ხსენებული პისტოლეტებიდან, ორ რიგიანი “მაკაროვი” ალბათ ყველაზე ცუდი იარაღია.

Lionheart Industries LH-9 გამადიდებელი შუშის ქვეშ

July 31st, 2015

lh9test1

და აი მოვიდა დრო გიამბოთ მორიგ იარაღზე რომელიც ჩვენ ხელებში გაიარა. ეს იარაღი არ იყიდება თბილისის მაღაზიებში, არც არასდროს არ გაყიდულა და ალბათ არასდროს არ გაიყიდება. დიდი ალბათობით ეს არის საერთოდ ერთადერთი Lionheart LH-9 საქართველოში და აქიდან გამომდინარე ალბათ ეს სტატია იქნება საინეტერესო მხოლოდ იმათთვის ვისაც უნდათ იცოდნენ რაც შეიძლება ბევრი ყველა იარაღზე და არა იმათთვის ვინც ეძებს თავისთვის პისტოლეტს. მე შევეცდები მიმოხილბა მაქსიმალურად საინტერესო და დეტალური იყოს.

Lionheart LH-9 არის კორეული წარმოების პისტოლეტი და ეს პირადად ჩემთვის მნიშვნელოვანია. რატომ? იმიტომ რომ მე ვარ დიდი მოყვარული კორეული და იაპონური ტექნოლოგიების. სამსუნგის სარეცხის მანქანა მე-7 წელია მუშაობს ჩემ სახლში ისე, რომ არც ერთხელ არანაირ შეკეთება ან მომსახურება არ მოუთხოვია. 14 წლის წინ მე ვიყიდე სამსუნგის ტელეფონი და მის შემდეგ სულ ამ კომპანიის ტელეფონები მაქვს და არასდროს არ მქონდა მათთან არანაირი პრობლემა. 2008 წელს ჩვენ ახალი Hyundau Tucson ვიყიდეთ და მანქანამ 180 000 კმ გაიარა ისე რომ პრაქტიკულად არანაირი სერიოზული პრობლემა არ ქონია. კორეელებმა იციან რა არის ხარისხის და იციან როგორ გახადონ ხარისხი ხელმისაწვდომი აბსოლუტურად ყველასთვის და არა მარტო იმათთვის ვისაც შეუძლია ბევრი ფულის გადახდა. გარდა ამისა კორეას ყავს ძალიან ძლიერი შეიარაღებული ძალები და სამართალდამცავი სამსახურები. ეს ქვეყანა მუდმივ მზადყოფნაშია ომისთვის და არის აშშ-ის ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი სამხედრო მოკავშირე რეგიონში. რატომ არის ეს მნიშვნელოვანი? იმიტომ რომ Lionheart LH-9 სინამდვილეში არის  Daewoo Precision Industries K5, პისტოლეტი რომელიც არის სამხრეთ კორეის შეიარაღებული ძალების ძირითადი პისტოლეტი აგერ უკვე 25 წელი. თავდაპირველად ის ასევე იყიდებოდა კომერციული დასახელებით DP-51 და შემდგომ ამ პისტოლეტების ამერიკულ ბაზარზე გასაყიდად შემოტანა დაიწყო ამერიკულმა კომპანნია Lionheart Indistries, რომელიც თანამშრომლობს კორეულ მწარმოებელთან S&T Motiv Co.Ltd (წარსულში S&T Daewoo). აღნიშნული მწარმოებელი ამჟამად უშვებს 13 სხვა მოდელის იარაღს, მათ შორის საიერიშო და სნაიპერულ შაშხანებს და სხვა იარაღებს რომლებითაც სამხრეთ კორეის შეიარაღებული ძალებია შეიარაღებული.

2daewoo

DP-51 და Lionheart LH-9. ამერიკულმა კომპანიამ გარკვეული ცვლილებები შეიატანა მისი კონსტრუქციაში, შეიცვალა ჩახმახის კუდის ფორმა, საკეტის დიზაინი, სახელურის პანელები (შექმნილი პოლ კიმ-ის მიერ რომელიც 19 წელია SureFire-ის  წამყვანი დიზაინერი და ინჟინერი იყო) და ასევე ნაცვლად ოქსიდირებისა პისტოლეტის ძირითადი ნაწილების დაფარვა ხდება Cerakote-ით, დაფარვით რომელიც ძალიან გამძლეა და უზრუნველყოფს უმაღლესი ხარისხის დაცვას.  სამწუხაროდ  ახალ პისტოლეტს აღარ აქვს  უსაფრთხოების თასმის გასაყრელი . 

მე ადრეც წამიკითხავს DP-51-ზე, და გამოხმაურებები ყოველთვის იყო პოზიტიური. შემდეგ ის ისევ მოექცა ჩემი ყუარდღების ქვეშ, როდესაც გამოჩნდა მისი განახლებული კომერციული ვარიანტი LH-9 და ერთი მეორეს მიყოლებით ბევრმა ავტორიტეტულმა და რაც მთავარია დამოუკიდებელმა რესურსმა დადო ამ პისტოლეტზე ძალიან დადებითი გამოხმაურებები, მათ შორის, The Firearm Blog, Military Arms Channel, Nut&Funcy, Range Times, Sage Dynamics-მა და ა.შ.  შემდეგ კი ერთი პისტოლეტი „შემთხვევით“ აღმოჩნდა ჩემ ხელებშიც.

პისტოლეტის აღწერას დავიწყებთ მისი კონსტრუქციით. LH-9-ს ჩარჩო დამზადებულია 7075-T6  მარკის ალუმინისგან, საკეტი და ლულა ნაჭედი ფოლადისგან (4140 და 4150  შესაბამისად). ლულა არ არის ქრომირებული, გააჩნია 6 ხრახნი და მისი სიგრძე 105 მმ-ია. პისტოლეტის მასა შეადგენს 800 გრამს. პისტოლეტი იყენებს მოდიფიცირებული ბრაუნინგის ჩაკეტვის სქემას, სადაც ჩაკეტვა ხორციელდა ლულის ირგვლივ განლაგებული ორი საბრძოლო ბჯენის გამოყენებით. საკეტის გახსნა ხდება სავაზნის ქვეშ განლაგებული ჭრილით, რომელიც ზემოქმედებს საკეტის შემაკავებელის ღერძთან, ისევე როგორც ეს ხდება FN “High Power” და CZ 75-ში. შესაბამისად დაშლის ალგოროთმი არის იგივე, საკეტი ოდნავ უნდა გაიწიოს უკან რის შემდეგაც შემაკავებელი შესაძლებელია გევრდიდან მოცილდეს ჩარჩოს რაც შესაძლებელს ხდის შემდეგ მოაცილოთ საკეტი ჩარჩოს. პისტოლეტი ისე სწრაფად არ იშლება როგორც გლოკი ან სხვა თანამედროვე პოლიმერის პისტოლეტები მაგრამ ამას პრაქტიკული მნიშვნელობა არ აქვს. სანამ პისტოლეტი იშლება ინსტრუმენტის და ზედმეტი ფიზიკური ძალის გამოყენების გარეშე, ყველაფერი რიგზეა.

LH9-dis

არასრულად დაშლილი LH-9. სურათის წყარო The Truth About Guns. 

დამრტყმელ სასხლეტი მექანიზმი წოდებული Double Action PLUS+ არის პისტოლეტის ყველაზე გამორჩეული ელემენტი, რომელიც განასხვავებს მას სხვებისგან და გარკვეულ წილად უნიკალურს ხდის.  მარტივად რომ ავღწეროთ ეს მექანიზმი, გარდა ტრადიციული ორმაგი და ერთმაგი რეჟიმებისა, შესაძლებელია შეყენებული ჩამხახი მარტივად, მასზე უკნიდან თითის მიჭერით დავწიოთ, ისე რომ სასხლეტიც დაბრუნდება პირვანდელ მდგომარეობაში მაგრამ გასროლის წარმოებისას სასხლეტზე დაჭერისთვის გაცილებით ნაკლები ძალა იქნება საჭირო, სასხლეტი პრაქტიკულად წინაღობის გარეშე გაივლის გარკვეულ მანძილს და ამის შემდეგ პისტოლეტი გაისვრის ისევე როგორც ერთმაგ რეჟიმში. LH-9-ას სასხლეტის სქემა წააგავს Heckler&Koch-ის LEM სასხლეტს, რომელშიც სასხლეტი შეყენებულია მაგრამ გარედან ეს არ ეტყობა. LEM სასხლეტის შემთხვევაში ეს მნიშვნელოვანია იმიტომ რომ მცირდება საფრთხე რომელიც უკავშირდება შეყენებულ ჩახმახს, LH-9-ის შემთხვევაში აღნიშნული ალბათ განპირობებულია იგივე მოთხოვნით, რომ პისტოლეტი არ ჭრიდეს თვალს შეყენებული ჩახმახით მაგრამ ამავე დროს როგორც M1911 იყოს მზად სროლისთვის უკვე შეყენებული ჩახმახით. როგორც M1911, LH-9-აც არის აღჭურვილი იგივე ადგილას განლაგებული მექანიკური მცველით რაც შესაძლებელს ხდის ატაროთ ის მდგომარეობა 1-ში, (ვაზნა სავაზნეში, შეყენებული ჩახმახი, ჩაკეტილი მცველზე) მაგრამ ვიზუალურად პისტოლეტი არ მიიპყრობს ყურადღებას, პლუს სასხლეტის ზედმეტი სვლა ზრდის უსაფრთხოების ხარისხს. სამოქალაქო მსროლელის თვალსაზრისით შეიძლება ამ სქემას არც ქონდეს რაიმე სარგებელი და შესაბამისად მას შეუძლია გამოიყენოს LH-9 ისევე როგორც ნებისმიერი სხვა ჩვეულებრივი ორმაგი მოქმედების პისტოლეტი.

პისტოლეტი იერსახე რომ შევაფასოთ, LH-9 ტოვებს მაღალი ხარისხის პრაქტიკულად შეკვეთით დამზადებული იარაღის შთაბეჭდილებას. დეტალების მორგების და დამზადების ხარისხი უმაღლესია. პისტოლეტი ძალიან ლამაზია.  განსაკუთრებულად გამოიყურება ასევე პლასტმასის ტარის პანელები, რომლებიც ორი ხრახნით მაგრდება ჩარჩოზე და ხრახნების ქვეშ მოთავსებულია მკვრივი რეზინის მრგვალი საფენები, რომ ხრახნების გადაჭერისას პლასტმასის პანელები არ დაზიანდეს.  ასეთი თითქოს უმნიშვნელო დეტალები ჯამში გავძლევენ მაღალი ხარისხის იარაღს და LH-9 არის მაღალი კლასის იარაღი.

closeuplh9

დახვეწილი ფორმები, ყურადღება დეტალებისადმი და მორგების მაღალი ხარისხი გამოარჩევს ამ პისტოლეტს. 

კომპანიის კატალოგში ამჟამად 4 მოდელია წარმოდგენილი, სტანდარტული, კომპაქტური, სტანდარტული „ნოვაკის“ ტრიტიუმის სამიზნე მოწყობილობებით და ფლაგმანური MKII აღჭურვილი „ტრიტიუმებით“ და პიკატინის სამაგრით ჩარჩოზე. ყველა მოდელი ისევე როგორც ჩვენი პისტოლეტი ხელმისაწვდომია ასევე ყავისფერი ჩარჩოთი, რომლის ფერს კომპანია უწოდებს “Patriot Brown”. რეკომენდირებული ფასი იწყება 670 დოლარიდან სტანდარტულ მოდელში და აღწევს  750 დოლარს   MKII მოდელისთვის.

პისტოლეტის შეფასებას განვაგრძობთ იმ რვა კრიტერიუმის მიხედვით რომელზეც პირველად მე დავწერე ბლოგის FB გვერდზე. ეს კრიტერიუმებია: საიმედოობა, პისტოლეტი უნდა იყოს 100% საიმედო FMJ ტიპის ვაზნებით და გათვლილი  +P კატეგორიის JHP ვაზნების გამოყენებაზე. შერჩეულ JHP ვაზნების გამოყენებისას უნდა იყოს 100% საიმედო და ჯდებოდეს სიზუსტის მოთხოვნებში. კონსტრუქციული სიმარტივე, პისტოლეტი უნდა მოიცავდეს მცირე რაოდენობის დეტალებს, იშლებოდეს არასრულად ინსტრუმენტების გარეშე და მარტივი ინსტრუმნეტების გამოყენებით უნდა შედარებით ადვილად იშლებოდეს ბოლომდე.  დეტალების გამოცვლისას არ უნდა იყოს საჭირო მათი ინდივიდუალური მორგება.    უსაფრთხოება,  პისტოლეტი უნდა იყოს აღჭურვილი ავტომატური მცველებით, რომლებიც გამორიცხავენ გასროლას სასხლეტზე დაჭერის გარეშე (მაგალითად დავარდნისას, ჩახმაზე გარედან დარტყმისას და ა.შ.). გამძლეობა., პისტოლეტი უნდა უძლებდეს ყოვლდღიურ ინტენსიურ ექსპლუატაციას, გააჩნდეს გამძლე მჭიდები, რომლებიც უძლებენ ვარდნას მიწაზე, უნდა გააჩნდეს ანტიკოროზიული თვისებები და იარაღი უნდა ინარჩუნდებდეს საიმედოობას მინიმალური მოვლის პირობებში. სიზუსტე, პისტოლეტი უნდა ისროდეს ქირურგიული სიზუსტით 15 მეტრის მანძილამდე (Brain shot) და 50 მეტრის მანძილამდე იძლეოდეს საშუალებას სილუეტის მასის ცენტრში მორტყმის. მორგება/ადაპტაცია, პისტოლეტს უნდა გააჩნდეს ტარის მსროლელის ხელზე მორგების საშუალება, ორმხრივი მართვის ელემენტები, უნივერსალური სამაგრი. სასურველია დიდი ტევადობის მჭიდები და ასევე აქსესუარების ხელმისაწვდომობა და არჩევანი, რაც მისცემს მსროლელს საშუალებას მოარგოს პისტოლეტი თავის საჭიროებებს. სროლისუნარიანობა.   კარგი სასხლეტი მოკლე რესეტით, დაბალი ლულის ღერძი სრწაფი და კონტროლირებადი გასროლებისთვის , ტარის ფორმა მორგებული მჭიდის სწრაფი გადატენვისთვის, ადვილად მისაწვდომი მართვის ელემენტები. ნამსახურეობა,  პისტოლეტი უნდა იყოს შეიარაღებაში (არმია/პოლიცია) გარკვეული პერიოდის განმავლობაში.

საიმედოობა არის თავდაცვითი იარაღის ყველაზე მნიშვნელოვანი თვისება. არანაირ აზრი არ აქვს კალიბრს, სიზუსტეს, ერგონომიკას, იარაღის ფასს, ძვირად ღირებულ სამიზნე მოწყობილობებს, ფანრებს და ლაზერებს, თუ იარაღმა გაჭედა და სასხლეტზე დაჭერის შემდეგ გასროლა არ მოხდა. ჩვენ პირობებში ჩვენ შეზღუდულები ვართ ამ კრიტერიუმის შემოწმებაში და შემიძლია ვთქვა, რომ LH-9-ამ მოინელა ყველა მთლიანად გარსით დაფარული ვაზნები 115 და 124 გრანიანი ტყვიებით. ასევე სხვა რესურსების მიხედვით, ამ პისტოლეტის ტესტირებისას იარაღი აღმოჩნდა საიმედო ყველა ტიპის ვაზნასთან და მათ შორის წარმატებით გაიარა ტესტები სროლაზე დაბინძურების, გაყინვის, წყალში ჩაძირვის შემდეგ, ისევე როგორც დაამტკიცა რომ საიმედოობა ნარჩუნდება ხანგრძლივი ინტენსიური ექსპლუატაციის პირობებშიც კი. ასეთი რამე გასაკვირი არ არის თუ გავითვალისწინებთ, რომ კორეულია არმია სანამ ამ პისტოლეტს შეიარაღებაში მიიღებდა მას 4 წლის განმავლობაში ცდიდა. Lionheart Indistries წარმომადგენელის განცხადებით ისინი არ უწევენ რეკომენდაციას +P კატეგორიის ვაზნების გამოყენებას თუმცა მისი სისტყვებით ტესტირებისას რამე პრობლემა არ გამოვლენილა. ცხადია ეხლა პისტოლეტი დასვა რეგულარულ  +P “დიეტაზე” აზრს მოკლებულია დიდი ხარჯების გამო, მაგრამ არანაირ პრობლემას არ წარმოადგენს ასეთი კატეგორიის ვაზნების ეპიზოდური გამოყენება, საიმედოობაზე შემოწმებისას და პერიოდული პრაქტიკის მიზნით. რეგულარული პრაქტიკის დროს უმჯობესია იაფი და უფრო “რბილი” ვაზნების გამოყენება.

შემდეგი კრიტერიუმი არის კონსტრუქციული სიმარტივე. მიუხედავად იმისა, რომ დეტალების რაოდენობა არ არის პირდაპირ კავშირში მექანიკურ საიმედოობასთან, დეტალების მცირე რაოდენობა არის სასურველი, ისევე როგორც პისტოლეტი არ უნდა საჭიროებდეს დეტალის გამოცვლისას ახალი დეტალის მორგებას. LH-9 ტექნიკურად არის მეორე თაობის საბრძოლო პისტოლეტი (ისევე როგორც CZ-75 ან Beretta 92), მისი მექანიზმი არ არის ისეთი მარტივი როგორც მესამე თაობის პოლიმერის პისტოლეტების დახურული დამრტყმელებით, მაგრამ კოსნტრუქციულად პისტოლეტი არ არის რთული, არასრულად ის იშლება ინსტრუმეენტების გარეშე, დეტალები არ საჭიროებენ ხელით მორგებას. მინუსია საკეტის გართულებული დაშლა რაც გულისხმობს ხვეული „პინების“ ამოგდებას რისთვისაც საჭიროა შესაბამისი ინსტრუმენტი და ჩაქუჩი.  რაც შეეხება სათადარიგო ნაწილებს, მათი დეტალური აღწერილობა და ნუმერაცია მოცემულია როგორც ინსტრუქციაში, რომელიც პისტოლეტს მოყვება ასევე მწარმოებლის საიტზე, სადაც შესაძლებელია ამ პისტოლეტის ნებისმიერი ნაწილის შეძენა.

fulldaewoo

ბოლომდე დაშლილი LH-9, იარაღი  ერთ-ერთი ყველაზე მარტივი კონსტრუქციის არის მის ანალოგებში. ყურადღებას იმსახურებს ისევ და ისევ დეტალების დამუსავების უმაღლესი ხარისხი. სურათის წყარო  Apex Gun Works. 

რაც შეეხება უსაფრთხოებას, ჩემი აზრით უპირველეს ყოვლისა, პისტოლეტი უნდა იყოს აღჭურვილი ავტომატური მცველებით, რომლებიც უზრუნველყოფენ იმას, რომ გასროლა მოხდეს მხოლოდ მაშინ როდესაც ხდება სასხლეტზე დაჭერა. პისტოლეტი უნდა იყოს აბსოლუტურად უსაფრთხო ვაზნით სავაზნეში. ასევე ყველა პისტოლეტს გარე ჩახმახით აქვს ეს თანდაყოლილი რისკი უნებლიე გასროლის იმ შემთხვევაში თუ მოხდა ძლიერი დარტყმა შეყენებულ ჩახმახზე. სხვადასხვა მწარმოებელი იყენებს სხვადასხა სქემებს ასეთი შემთხვევისგან თავის დასაცავად.   LH-9 აღჭურვილია დამრტყმელის მცველით, აშვებული სასხლეტით ჩახმახი არ წვდება დამრტყმელს (როგორც CZ 75-ში და SIG&Sauer P226-ში), რაც სწორი ჩახმახის დაწევის ტექნიკის გამოყენებით ამცირებს უნებლიე გასროლის რისკს ჩახმახის ხელით დაშვებისას. დამატებით თუ გსურთ შეყენებული იარაღი ატაროთ და დამატებით დაიცვათ თავი, შესაძლებელია Double Action PLUS+-ის გამოყენება და ჩახმახის წინ მიწევა, ისე რომ გასროლის შემთხვევაში არ იქნება საჭირო მძიმე ორმაგი რეჟიმის წინაღობის დაძლევა. მექანიკურ მცველებს რაც შეეხება ეს მე თუ მკითხავთ კონკრეტული მსროლელის “გემოვნებაზეა” დამოკიდებული. ზოგს მოწონს ის და უნდა ზოგს არ მოწონს და არ უნდა. მე არ მომწონს, მაგრამ LH-9-ს მექანიკური მცველი ისეთი ზომის არის, რომ შესაძლებელია ადვილად მისი გამოყენება ან თუ არ გსურთ მისი გამოყენება უბრალოდ დაივიწყოთ მისი არსებობა. ის არ არის იმდენად დიდი და გამოწეული რომ შეგაწუხოთ თავისი არსებობით თუმცა სროლისას ის ედება ხელს, რომლითაც იარაღი გიჭირავთ ეს გარკვეულ დისკომფორტს მაინც ქმნის და ამას უნდა მიეჩვიოთ. მცველის გააქტიურებისას ისევე როგორც Beretta 92-ში წყდება კავშირი სასხლეტსა და ჩახმახს შორის და სასხლეტი თავისუფლად მოძრაობს. ერთის მხრივ პრაქტიკულად სამმაგგი მოქმედების დამრტყმელ-სასხლეტი მექანიზმის პლიუს მექანიკური მცველის ათვისება მოითხოვს პრაქტიკას რომ სტრესულ ვითარებაში რამე არ აგერიოთ, მაგრამ მეორეს მხრივ გაძლევთ მეტ მოქნილობას, ტარების სასურველი მეთოდის არჩევისას.

გამძლეობის მხრივ ჩემი აზრით პრობლემა შეიძლება წარმოიშვას მჭიდებთან. მჭიდებს გააჩნიათ მეტალის ჩარჩო მაგრამ ხუფები არის პლასტმასის. აქიდან 13 ვაზნიან მჭიდს ხუფი საკმაოდ თხელია. ეს არის ერთადერთი მინუსი რომელიც შეიძლება დაუწეროთ ამ პისტოლეტს. დანარჩენში იარაღი უდაოდ გამძლეა და ისეა აგებული, რომ გაუძლოს ხანგრძლიც ექსპლუატაციას. პისტოლეტს არ აქვს პრაქტიკულად არც ერთი პლასტმასის დეტალი. ძნელად წარმოსადგენია რა უნდა უქნა LH-9-ს რომ ის დააზიანო. დაფარვა უძლებს ექსპლუატაციას და არის გამძლე. Cerakote არის ერთერთი ყველაზე გამძლე დაფარვა, და შეკვეთით ერთი პისტოლეტის ამ დაფარვით დამუშავება 150-200 დოლარი ჯდება. გარდა იმისა, რომ ის იცავს ფოლადის დეტალებს, ნესტის, ოფლის და ქიმიკატების ზემოქმედებისაგან ის ასევე ძნელად იკაწრება და იცვითება და ასევე ასრულებს საფოხის ფუნქციას და მკვეთრად ამცირებს ხახუნის კოეფიციენტს.

რა თქმა უნდა სიზუსტე არის ცეცხლსასროლი იარაღის აუცილებელი თვისება. გასაგებია რომ სიზუსტე დამოკიდებულია მსროლელზე მაგრამ იარაღი ტექნიკურად უნდა იყოს ზუსტი რასაც უზრუნველყოფს მაღალი ხარისხის ლულა და ლულის საკეტის და ჩარჩოს მორგება ერთმანეთის მიმართ. სიზუსტე კიდევ არის LH-9 თვისება, რომელც ყველაზე მაღალ შეფასებას იმსახურებს. LH-9 არის ძალიან ზუსტი პისტოლეტი, რაც აღინიშნა ყველა ტესტირებაში, რომელიც ამ პისტოლეტს ჩაუტარდა და ჩვენც დავრწმუნდით ამაში. საკეტი ლულა და ჩარჩო იდეალურად არის მორგებული. როდესაც იარაღი გამზადებულია სროლისთვის ლულა ისე ზის საკეტში თითქოს ჩაწეპებული იყოს შიგნით. დეტალები ერთმანეთზე იდეალურად არის მორგებული და სწორედ ეს მორგება თამაშობს დიდ როლს ავტომატური პისტოლეტის სიზუსტეში.

l9accuracy

სიზუსტეზე საუბრისას სიტყვებს ჯობია სამიზნეების სურათები.  პისტოლეტი იდალურად მისროლილი იყო ქარხნულად და ნელი „ჩაფიქრებული“ და სწრაფი სროლისას შესანიშნავი შედეგები აჩვენა.  

მორგება/ადაპტაციაში იგულისხმება პისტოლეტის კონკრეტული მსროლელის მოთხოვნებზე ადაპტაციის შესაძლებლობა პირველ რიგში, ამაში იგულისხმება, როგორც მსროლელის ხელზე მორგება ასევე პისტოლეტის მოდიფიცირების შესაძლებლობა სპეციფიური მოთხოვნების დაკმაყოფილების მიზნით. ამ მხრივ LH-9 მოიკოჭლებს. პისტოლეტის მორგება მსროლელის ხელზე შეუძლებელია, წინა სამიზნე მოწყობილობა არის საკეტის ნაწილი ანუ ვერ გამოიცვლება. პისტოლეტს არ გააჩნია პიკატინის სამაგრი (ჩვენ განკარგულებაში არსებულ მოდელზე). აქსესუარების და გაუმჯობესებული დეტალები პრაქტიკულად ხელმიუწვდომელია. გამომდინარე იქიდან, რომ პისტოლეტის დიზაინი და მოწყობილობა ძალიან გავს უფრო გავრცელებბულ Smith&Wesson 5906-ს, LH-9-ში შესაძლებელია ამ იარაღის ბუდეების და ასევე მჭიდების გამოყენება (გარდა ზუსტად მორგებული ბუდეებისა). გამომდინარე იქიდან რომ ქარხნულ მდგომარეობაში LH-9 პრაქტიკულად შეკვეთით დამზადებული იარაღის ტოლფასია (Cerakote, კასტომიზირებული ტარის პანელები, ორმხრივი მცველი, გადასაყენებელი მჭიდის ღილაკი, საასპარეზო პისტოლეტის დონის სიზუსტე) ადამიანმა უნდა იყიდოს ეს იარაღი თუ ის მოწონს ისეთი როგორიც არის. ცხადია მოდელი MKII უფრო უნივერსალურია და თუ არჩევის საშუალება არის, ჯობია MKII იყიდოთ.

სროლისუნარიანობას რაც შეეხება, რა თქმა უნდა აღნიშნული შეფასება მთლიანად დაფუძნებულია კონკრეტული მიმოხილველის პირად პრეფერენციებზე და სუბიექტურ ხედვაზე. მე არ ვარ ამ მხრივ კონსერვატიული და არ მგონია რომ  „ჰაი პაუერი“ ჯობია გლოკს მხოლოდ იმიტომ რომ პირველი რკინის არის და რკინა მაინც სხვაა. ჩემთვის მთავარია იარაღი აკეთებდეს იმას რაც მე მინდა და აკეთებდეს ამას ისე რომ ჩემგან ზედმეტს არ ითხოვდეს. LH-9 კარგი პისტოლეტია მაგრამ ტექნიკურად ის არის მორალურად მოძველებული, მეორე თაობის საბრძოლო პისტოლეტი. ხელში ის არ ზის ისე როგორც თანამედროვე პოლიმერის „ბლასტერები“. მოკლე და თხელი ტარის გამო ხელში ის უფრო იგრძნობა როგორც ბელგიური „High Power“, რომელიც კარგიი იარაღია მაგრამ 1924 წლის შემდეგ ბევრი რამე შეიცვალა და გაუმჯობესდა. ორი ხელით ჭერისას LH-9 არ ზის ისე კომფორტულად როგორც გლოკი. ასევე არ მგონია LH-9 მოეწონოს მსროლელებს დიდი ხელებით. თავდაპირველად მე მკვეთრად უარყოფითი წარმოდგენა ჩამომიყალიბდა ამ პისტოლეტზე მაგრამ დროთა განმავლობაში აზრი შემეცვალა. LH-9 არის თავისებური პისტოლეტი და ის ითხოვს მიჩვევას, განსაკუთრებით ადამიანისგან რომელიც მიჩვეულია თანამედროვე პისტოლეტებს. ეს გასაკვირი არ არის, LH-9-ის ტარის კუთხე და ზურგის ფორმა ზუსტია კოპია არის Walther P38-ის, ფორმებით ის ერთდროულად წააგავს Smith&Wesson M59-ს და Browning High-Power-ს. ყველა ეს პისტოლეტი კიდე უკვე კარგახანია ჩვენთან არის.  მიუხედავად თავდაპირველი დისკომფორტისა სროლის შედეგები ეგრევე იყო ძალიან კარგი რაც ძალიან კარგად ახასიათებს მას. უკუცემა არ არის შემაწუხებელი, სასხლეტი ოდნავ მძიმეა მაგრამ პისტოლეტი ახალია და სასხლეტიც გაუმჯობესდება. მიუხედავად გარკვეული დისკომფორტისა როგორც ვთქვი პისტოლეტი კარგად ისვრის სწრაფად და არ ქმნის პრობლემებს მსროლელისთვის. ექსტრემალური ტესტი სროლა 100 მეტრზე, სადაც უმნიშვნელო დეტალებიც კი გავლენას ახდენენ სროლის შედეგზე, ამ პისტოლეტმა წარმატებით ჩააბარა. არანაირ პრობლემას ადგილი არ ქონდა.

maglh9

პისტოლეტს კომპლექტში მოყვება ორი მჭიდი, 15 და 13 ვაზნიანი. შედარებით მოკლე ტარის გამო LH-9-ს ფარული ტარება ადვილია.

ნამსახურეობა არის ალბათ ყველაზე ნაკლებად მნიშვნელოვანი კრიტერიუმი. რატომ არის კარგი თუ საბრძოოლო პისტოლეტს აქვს საბრძოლო ბიოგრაფია? იმიტომ რომ დიდი რაოდენობით პისტოლეტი ხვდება საკმაოდ მომთხოვნ გარემოში (იქნება ეს ჯარი თუ პოლიციური სტრუქტურა) სადაც მას ხმარობს ყველა ტიპის მომხმარებელი, დაწყებული კარგად გაწვრთნილი მებრძოლებისგან და დამთავრებული „სალაგებით“ რომლებიც ბეტონის ბლოკსაც გამოიყვანენ მწყობრიდან. ასეთ პირობებში პისტოლეტის ექსპლუატაციისას გამოვლინდება ყველაზე მციირე, ძნელად შესამჩნევი ხარვეზები და ნაკლოვანებებიც კი. როგორც წესი ამის შესახებ ინფორმაცია აღირიცხება და გაეგზავნება მწარმოებელს იმისთვის, რომ მან ეს პრობლემები გადაწყვიტოს. ამ მხრივ LH-9 სრულად აკმაყოფილებს ამ კრიტერიუმს. 4 წელი ინტენსიური გამოცდები და 25 უმწიკლო სამსახურის აზიის ერთ-ერთ ყველაზე ძლიერ და ბრძოლისუნარიან შეიარაღებულ ძალებში. ამერიკელების ჩარევაც დადებითად აისახა და LH-9 უფრო უკეთესი იარაღია ვიდრე  ორიგინალური DP-51. ცხადია ეს არ ნიშნავს რომ პისტოლეტი რომელსაც არ უმსახურია არის ცუდი მაგრამ ბიოგრაფია არის მაინც დამატებითი გარანტია იმისა, რომ პისტოლეტი მექანიკურად იქნება საიმედო.

რა შეიძლება დავამატოთ ამ მიმოხილვას? პისტოლეტი ისვრის ისევე როგორც გამოიყურება, ანუ ძალიან კარგად და პისტოლეტი ძალიან ლამაზია. ტესტირების პერიოდში გამოვლინდა ერთი მცირე ხარვეზი, რომელიც უკავშირდება მჭიდის ღილაკს, ჩვენი აზრით ეს ღილაკი ზედმეტად სუსტია და საკამრისია ოდნავ დაჭერა რომ მჭიდი გათავისუფლდეს. ტესტირების პერიოდში მჭიდი არ ამოვარდნილა არც სროლისას და არც ბუდეში ან ქამარში გაყრილის ტარებისას, მაგრამ ჩემი აზრით მჭიდის ღილაკი უნდა უფრო ხისტი იყოს. ასევე პისტოლეტის ლულას არ აქვს გაკეთებული მიკრო-პოლირება რის გამოც ლულის არხის ზედაპირი ისე არ პრიალებს როგორც სხვა თანამედროვე პისტოლეტებში და შესაბამისად მეტ წმენდასაც საჭიროებს. ეს უკანასკნელი შენიშვნა არ ვიცი რამდენად არის შენიშვნა, მაგრამ მე პირადად უფრო გამიხარდებოდა რომ ლულის არხის ზედაპირი ყოფილიყო სარკესავით გაპრიალებული ან ქრომირებული.

ცალკე ხსენებას იმსახურებს კომპლექტაცია რომელითაც იყიდება ეს პისტოლეტი. საქმე იმაშია რომ როდესაც ათასობით ლარს იხდით პისტოლეტში თქვენ გინდათ რაღაცა განსაკუთრებული შეფუთვა, ზოგი იტყვის მაგას რა მნიშვნელობა აქვსო, მაგრამ ამ პისტოლეტის ერთ-ერთმა მიმოხილვემა (Colion Noir) სწორედ აღნიშნა, რომ ამხელა ფულის გადახდისას მე მინდა რამე რაც ხაზს გაუსვავს შენაძენის ექსკლუზიურობას და მნიშვნელობას. იგივე ანალოგია რომ გამოვიყენოთ, მე ერთხელ შევიძინე შვეიცარიული საათი Tissot, საათი იყო მოთავსებული პრაქტიკულად  ტყავით გადაკრულ პატარა სკივრში, რომელსაც ქონდა პატარა უჯრები სადაც მოთავსებული იყო საფირმო კატალოგი, საგარანტიო ბარათი, ინსტრუქცია, „ტისოს“ ქარხნის ისტორიის შესახებ პატარა წიგნი და რა თქმა უნდა, ხევერდით გაწყობილს განყოფილებაში მოთავსებული იყო საათიც. ყველაფერი გეუბნებოდა რომ შენ რაღაც განსაკუთრებული შეიძინე. გახსოვთ ადრე მობილური ტელეფონები რა ლამაზ ყუთებში იყიდებოდა, ეხლა კიდე 1000 ლარს იხდი სმარტფონში და ლამის ქაღალდში გახვეული მოგაწოდონ.  . Lionheart Industries ამ მხრიივ თავი გამოიჩინა და პისტოლეტს მოაყოლა კარგი ხარისხის ჩანთა, რომელშიც ცალკე განყოფილებაში დევს პისტოლეტი, შემდეგ ორი მჭიდი, საწმენდი კომპლექტი, შომპოლით,  რბილი ლითონის ჯაგრისით, მქანიზმის საწმენდი ნეილონის ჯაგრისით, მანდვე დევს გასაღებიანი უსაფრთხოების საკეტი და ფერადი ინსტრუქცია. ასევე პისტოლეტს მოყვება იარაღის ზეთი Froglube. ამ ზეთს უკავშირდება ბევრი არასასიამოვნო გამოხმაურება და ჩვენი პისტოლეტიც ამ ზეთით იყო დაზეთილი, რომელიც გახმა და გააშეშა დამრტყმელი საკეტში და მექანიზმიც რთულად მუშაობდა. ჩემი რჩევა იქნება ეს ზეთი მთლიანად მოაცილოთ იარაღს, დაზეთოთ სხვა ზეთით ხოლო Froglube საერთოდ არ გამოიყენოთ.

comllh9

ასეთ კომპლლექტში იყიდება ყველა LH-9.

მეტის თქმა ამ იარაღზე ჩვენ არ შეგვიძლია. ის განსაკუთრებულია, ის ზუსტია, ის საიმედოა და ძალიან ლამაზია, ის უბრალოდ ძალიან კარგი პისტოლეტია. ის გამოდგება, როგორც საბრძოლო იარაღი, ასევე ის იქნება კარგი შენაძენი იმათთვის ვინც არ აპირებს უახლოეს მომავალში ომში წასვლას, დამზადების მაღალი ხარისხი და შესანიშნავი დიზაინი არავის არ დატოვებს გულ გრილს. გარდა ამისა პისტოლეტი გამოირჩევა კომპაქტური გაბარიტებით.

mk2

LH-9 MK II, პიკატინის სამაგრით, „ნოვაკის“ ღამის სამიზნე მოწყობილობებით არის უფრო მოქნილი საბრძოლო ინსტრუმენტი და მწარმოეებლის ფლაგმანური მოდელი. სურათი მწარმოებლის საიტიდან. 

shootersccentral.ge-ს დასკვნა. Lionheart LH-9 ვერ და არც უწევს კონკურენციას თანამედროვე პოლიმერის პისტოლეტებს, რომლებიც კონსტრუქციულად უფრო დახვეწილებია და თეორიულად უფრი გამძლეები, ადაპტირების/მორგების მეტი ვარიანტით. მეორეს მხრივ LH-9 არის მეორე თაობის საბრძოლო პისტოლეტების ერთ-ერთი საუკეთესო წარმომადგენელი და სამაგიეროდ მასში არ ნახავთ “გაუმჯობესებებს ხარჯების შემცირების მიზნით”, პლასტმასის ან ჩამოსხმის მეთოდით დამზადებულ დეტალებს. ეს პისოლეტი მოეწონებათ იმათ ვისაც მოწონს კლასიკური დიზაინი და ცოტათი უფრო კონსერვატიული გემოვნება აქვს. პისტოლეტი პრაქტიკულად ერთ რიგში დაგს შეკვეთით დამზადებულ ან მაღალი კლასის სერიული პისტოლეტების რიგში და გააჩნია ყველა თვისება რაც უნდა ქონდეს საბრძოლო პისტოლეტს. თუ თქვენ გსურთ შედარებით კომპაქტური პისტოლეტი ტრადიციული დამრტყმელ-სასხლეტი მექანიზმით, LH-9 იმედებს არ გაგიცრუებთ. განსაკუთრებულ ქებას იმსახურებს უმაღლესი დამზადების ხარისხი და პრაქტიკულად საასპარეზო სიზუსტე. არჩევანის შემთხვევაში, MK II იქნება საუკეთესო ყველა სხვა მოდიფიკაციიდან.

საბრძოლო პისტოლეტის კონცეფციაზე და შეფასების კრიტერიუმებზე

July 3rd, 2015

რა არის საბრძოლო პიისტოლეტი? საიდან გაჩნდა ეს ტერმინი საერთოდ? ჩემი აზრით საბბრძოლო პისტოლეტის საუკეთესო განმარტება ეკუთვნის ინსტრუქტორს ამერიკიდან ჯონ ბარდოკს. მისი აზრით საბრძოლო პისტოლეტი არის სრული ზომის პისტოლეტტი, რომელიც იტარება ღიად, სამსახურეობრივ ბუდეში პირის მიერ რომელიც ყოველდღიურ სახიფათო საქმიანობაში არის ჩართული, ან იტარება ფარულად ქამრის შიგნით განსაკუთრებულად მოტივირებული ადამიანებისთვის.  ჩემი აზრით საბრძოლო პისტოლეტი არის მაქსიმალური ტევადობის მჭიდის მქონე იარაღი (იმიტომ რომ საცეცხლე ძალა არის მნიშვნელოვანი) ადეკვატური კალიბრით, საკმარისად გრძელი სამიზნე ხაზით. საბრძოლო პისტოლეტის გამოყენება გულისხმობს, რომ მის მფლობელი დამოკიდებულია ამ იარაღზე და თავისი ცხოვრების უმეტესი ნაწილი საბრძოლო პისტოლეტი არის მისი ერთადერთი ბრძოლის წარმოების საშუალება. დაფიქრდით იმაზე რაც მე ვთქვი.  თუ ადამიანი დამოკიდებულია მხოლოდ პისტოლეტზე, მას უნდა ქონდეს ისეთი პისტოლეტი, რომელშიც თავმოყრილი იქნება ამ იარაღის სისტემის შესაძლეებლობების მაქსიმუმი. ეს კიდე გულისხმობს მაქსიმალურად ტევად მჭიდს, სროლის მაქსიმალურად გრძელ ხაზს მეტი სიზუსტისთვის, მაქსიმალურად გრძელ ლულას, არსებული კალიბრის პოტენციალის მაქსიმალურად ეფექტური გამოყენების მიზნით. როდესაც მსროლელი ძირითად იარაღად იყენებს გრძელლულიან იარაღის სისტემას მაშინ პისტოლეტი არის მისი დამხმარე იარაღი და მაშინ მსროლელმა შეიძლება დათმოს გარკვეული თვისებები და აირჩიოს უფრო კომპაქტური და მსუბუქი იარაღი. თუ მსროლელი ვალდებულია ფარულად ატაროს ყოველდღე ის ასევე იძულებულია აირჩიოს იარაღი რომელიც უზურნველყოფს ფარული ტარების საშუალებას და ეს ასევე მოხდება გარკვეული საბრძოლო თვისებების დათმობით/შემცირებით. ანუ პისტოლეტი როგორც იარაღი შეიძლება დაიყოს სამ ძირითად ჯგუფად, საბრძოლო პისტოლეტი, ფარული ტარების თავდაცვითი პისტოლეტი, სპორტული პისტოლეტი.

3tds

სამი ჯგუფის ერთ-ერთი საუკეთესო წარმომადგენლები: საბრძოლო, FN-ის FNP 45 Tactical, თავდაცვითი Glock 30,  სპორტული Predator Tactical-ის The Wraith.

გარდა ამისა საბრძოლო პისტოლეტი ოდიდგანვე არის შეიარაღებული ძალების და პოლიციის შეიარაღებაში.  თუ პოლიციელები თავისი სამსახურის განმავლობაში პისტოლეტს სულ თან ატარებენ და კრიტიკულ სიტუაციაში ეს არის ერთადერთი იარაღი რაც მათ გააჩნიათ, ჯარისკაცები პირიქით ატარებენ პისტოლეტს როგორც მეორე/სათადარიგო იარაღს. სამხედრო მეთაურებს ყოველთვის სურთ ყველაზე კარგი და ყოვლისშემძლე პისტოლეტი მაგრამ პრაქტიკა ადასტურებს რომ პისტოლეტის როლი თანამედროვე შეიარაღებულ კონფლიქტში არის მიზერული ხოლო ჯარში პისტოლეტის სწავლას ძალიან ცოტა დრო ეთმობა. პერსონალური ბალისტიკური დაცვის საშუალებების განვითარებამ და გავრცელებამ ერთ დროს წარმოშვა ახალი იარაღის კლასი ე.წ. პერსონალური დაცვის იარაღი, კომპაქტური პისტოლეტ-ტყვიამფრქვევები, რომლებიც ისროდნენ მცირეკალიბრიან სწრაფ ტყვიებს, რომლებიც განსხვავებით პისტოლეტის კალიბრებისგან ამარცხებდნენ სამხედრო ჯავშან-ჟილეტებს და ჩაფხუტებს. მაგრამ მალევე აღმოჩნდა, რომ ასეთმა იარაღმა გადაწყვიტა რიგი პრობლემების და წარმოშვა სხვა პრობლემები და ამ კონცეფციით შეიქმნა ერთი ხელის თითებზე ჩამოსათვლელი იარაღები და კალიბრები, რომლებმაც ვერ ნახეს ფართო გავრცელება. სიმართლე გითხრათ ერთიანი ხედვა/მიდგომა პისტოლეტისადმი შეიარაღებული ძალების არსენალში არ არსებობს. ამ ეტაპზე იარაღი რომელიც იქნება ეფექტური ბალისტიკური დაცვის საშუალებების წინააღმდეგ, ერთდროულად კარგი ტერმინალური ეფექტურობით და იმ ზომა წონის რომ მის მფლობელს შეეძლოს ამ იარაღის ისე ტარება, რომ ორივე ხელი თავისუფალი ქონდეს უბრალოდ არ არსებობს.  გამოხმაურებები ცხელი წერტილებიდან ადასტურებენ, რომ მებრძოლები არ იყენებენ პისტოლეტებს და თვლიან მას ზედმეტ სათრევ წონად. ეს არ არის გასაკვირი, ასიოდე წლის წინ მსოფლიო არმიებს არ ქონდათ სწარფმსროლელი იარაღი და პისტოლეტი/რევოლვერი იყო ერთადერთი შეიარაღების სისტემა, რომელსაც შეეძლო ახლო ბრძოლაში სწრაფი გასროლების წარმოება. კოლონიალურ ომებში, პირველი მსოფლიო ომის სანგრებში პისტოლეტი ეფქტური იარაღი იყო და ოფიცრები ხშირად მას საკუთარი ფულით ყიდულობდნენ.  მაგრამ უკვე მეორე მსოფლიო ომში ავტომატური იარაღის გავრრცელებამ მნიშვნელოვნად შეამცირა პისტოლეტის როგორც საბრძოლო იარაღის როლი.

საკუთარი ფულით ნაყიდი მაუზერ C96-ით იყო შეიარაღებული ახალგაზრდა სერ უინსტონ ჩერჩილი. ის უწოდებდა მას საუკეთესო რამედ მსოფლიოში და მინიმუმ ერთხელ ამ პისტოლეტმა ის სიკვდილს გადაარჩინა რამდენიმე ხმლებით შეიარაღებული მოწინააღმდეგესთან შეტაკებაში სუდანში, ომდურმანის ბრძოლის დროს (ამ შეტაკებაში მან მოკლა ან დაჭრა სამი დერვიში). რომ არა პისტოლეტი, ჩერჩილი მხოლოდ “საშტატო” ხმლით შეიარაღებული უძლური იქნებოდა  რიცხობრივად უპირატესი მოწინააღმდეგის წინააღმდეგ. მაუზერი მან დედამისის მოცემული ფულით შეიძინა ინგლისში . 

ინერციით იმ დროიდან მოყოლებული არმიები ტრადიციულად იძენდნენ სრული ზომის პისტოლეტებს, მიუხედავად იმისა, რომ პრაქტიკა ადასტურებს, რომ ავტომატური იარაღის გავრცელებამ პისტოლეტს როლი და მნიშვნელობა საბრძოლო დანაყოფებში შეამცირა და პრაქტიკულად გააქრო კიდვაც. მაგალითად საბჭოთა კავვშირში მიხვდნენ ამას და ვეტერანების გამოკითხვით და მათი მონაყოლის ანალიზით ისინი მიხვდნენ რომ ჯარისკაცს და ოფიცერს ჭირდება პირველ რიგში კომპაქტური და მსუბუქი იარაღი და წითელმა არმიამ მიიღო იმ დროის ყველაზე საუკეთესო კომპაქტური იარაღის ვალტერ პპ-ს კონცეპტუალური ანალოგი, მაკაროვის სისტემის პისტოლეტი, რომელსაც მალევე დაემატა პერსონალური დაცვის იარაღის საბჭოთა და შესაბამისად წარუმატებელი ვერსია, სტეჩკინის ავტომატური პისტოლეტი.

mk23big

H&K Mk23 (სურათზე IMI Desert Eagle-თან შედარებისთვის), შექმნილი 90-ან წლებში აშშ-ის სპეციალური დანიშნულების ძალების მოთხოვნით, მცდარი კონცეფციით ყოფილიყო საიერიშო პისტოლეტი, გამოდგა საიმედო, ძლიერი და უკიდურესად გამძლე იარაღი მაგრამ ზედმეტად დიდი და მძიმე პისტოლეტისთვის და ამ იარაღმა ვერ ნახა ფართო გავრცელება და გამოყენება. კონცეპტუალურად ის ახლოს დგას მაგალითად 100 წლის ასაკის ე.წ. “საარტილერიო ლუგერებთან”, პისტოლეტებთან მაქსიმალურად გაზრდილი საცეცხლე ძალით, რასაც შეეწირა პისტოლეტის მთავარი თვისება კომპაქტური გაბარიტები და მცირე მასა.   

ჩემი აზრით საბრძოლო პისტოლეტები პირობითად შეიძლება დაიყოს სამ თაობათ. პირველი თაობა არის ისეთი პისტოლეტები, როგორიც არის მაგალითად Walther P38, Browning High Power, Colt 1911 და ასე შემდეგ. ანუ პირველი საიმედო და კომპაქტური ავტომატური პისტოლეტები, ძლიერ კალიბრზე, რომლის წარმოება შესაძლებელი იყო დიდი რაოდენობით.  მეორე თაობა არის გაუმჯობესებული პირველი თაობის პისტოლეტები, სადაც გამოყენებულია უფრო უკეთესი სამიზნე მოწყობილობები, შედარებით დიდი ტევადობის მჭიდები, პისტოლეტები უფრო უსაფრთხოა და მათი კონსტრუქციაც უფრო დახვეწილია, აქცენტით გამარტივებაზე და კონსტრუქციის გამძლეობაზე. პირველ თაობაში დოომინირებს ფოლადი, მეორე თაობაში ფოლადი და მსუბუქი შენადნობები, ხოლო მესამე თაობაში ჩარჩოს მასალად მასიურად გამოიყენება პოლიმერები. ასევე მეორე თაობა განსხვავებით პირველისგან უმეტეს წილად გათვლილია თანამედროვე „ცხელი“ ექსპანსიური ვაზნების გამოყენებაზე. მესამე თაობა ეს უკვე არის მეტ წილად სისტემები დახურული დამრტყმელით, ზე მარტივები, აქცენტით მაღალ სროლისუნარიანობაზე, მსროლელზე მორგების საშულებით, ორმხრივი მართვის ელემენტებით, ჩარჩოებით მსუბუქი და გამძლე პოლიმერისგან და ასე შემდეგ. მეორე თაობის საბრძოლო პისტოლეტებს განეკუთვნება მაგალითად Beretta 92FS, Cz75, Smith&Wesson 39/59 და ასე შემდეგ. მესამე თაობას უნდა მივათვალოთ ისეთი იარაღები როგორიც არის Glock, S&W M&P, H&K USP და ასე შემდეგ.

3gen3

პირველი, მეორე და მესამე თაობის ერთ-ერთი საუკეთესო წარმოადგეენლები. Browning P-35 High Power, SIG Sauer P226, Glock 17.

საბრძოლო პისტოლეტები ტრადიციულად სარგებლობენ დიდი და დამსახურებული პოპულარობით პოლიციურ სამსახურებში და ასევე სამოქალაქო მსროლელებს შორს. პირველები აფასებენ ასეთი პისტოლეტების მაღალ საიმედოობას და დიდი საცეცხლე ძალას, სამოქალაქო მსროლელებს მოწონთ საბრძოლო პისტოლეტები იმიტომ რომ მაგათგან ადვილია სროლა, ასეთი პისტოლეტები ძალიან ზუსტია. საქართველოშიც სრული ზომის პისტოლეტები ალბათ ყველაზე გაყიდვადია, უმეტესობა მოქალაქეებს არ აქვთ იარაღის ტარების უფლება და ლოგიკურია რომ თუ მთელი თავდაცვის სისტემა აგებულია პისტოლეტის ირგვლივ ჯობია ის იყოს მაქსიმალურად ბევრი ვაზნით შიგნით და წონას და გაბარიტებს დიდი მნიშვნელობა არ აქვს.

ამ სტატიაში მე ასევე შევეცდები პირველად ჩამოვაყალიბო კრიტერიუმები საბრძოლო პისტოლეტის, რომელთა მიხედვითაც ჩემი აზრით უნდა შეფასდეს ყველა საბრძოლო პისტოლეტი.  საქმე იმაშია, რომ ყველა სრული ზომის პისტოლეტი არ არის აუცილებლად კარგი საბრძოლო პისტოლეტი. სრული ზომის პისტოლეტს შეიძლბა აკლდეს ის თვისებები რაც უნდა ქონდეს საბრძოლო პისტოლეტს. ჩემი აზრით ასეთი 8 კრიტერიუმი არსებობს და მე განვმარტავ მაგათ სათითაოდ, ჯერ მოკლედ და შემდეგ უფრო ვრცლად.

საიმედოობა. პისტოლეტი უნდა იყოს 100% საიმედო FMJ ტიპის ვაზნებით და გათვლილი  +P კატეგორიის JHP ვაზნების გამოყენებაზე. შერჩეულ JHP ვაზნების გამოყენებისას უნდა იყოს 100% საიმედო და ჯდებოდეს სიზუსტის მოთხოვნებში.

კონსტრუქციული სიმარტივე. პისტოლეტი უნდა მოიცავდეს მცირე რაოდენობის დეტალებს, იშლებოდეს არასრულად ინსტრუმენტების გარეშე და მარტივი ინსტრუმნეტების გამოყენებით უნდა შედარებით ადვილად იშლებოდეს ბოლომდე.  დეტალების გამოცვლისას არ უნდა იყოს საჭირო მათი ინდივიდუალური მორგება.

უსაფრთხოება. პისტოლეტი უნდა იყოს აღჭურვილი ავტომატური მცველებით, რომლებიც გამორიცხავენ გასროლას სასხლეტზე დაჭერის გარეშე (მაგალითად დავარდნისას, ჩახმაზე გარედან დარტყმისას და ა.შ.).

გამძლეობა. პისტოლეტი უნდა უძლებდეს ყოვლდღიურ ინტენსიურ ექსპლუატაციას, გააჩნდეს გამძლე მჭიდები, რომლებიც უძლებენ ვარდნას მიწაზე, უნდა გააჩნდეს ანტიკოროზიული თვისებები და იარაღი უნდა ინარჩუნდებდეს საიმედოობას მინიმალური მოვლის პირობებში.

სუზუსტე. პისტოლეტი უნდა ისროდეს ქირურგიული სიზუსტით 15 მეტრის მანძილამდე (Brain shot) და 50 მეტრის მანძილამდე იძლეოდეს საშუალებას სილუეტის მასის ცენტრში მორტყმის.  

მორგება/ადაპტაცია. პისტოლეტს უნდა გააჩნდეს ტარის მსროლელის ხელზე მორგების საშუალება, ორმხრივი მართვის ელემენტები, უნივერსალური სამაგრი. სასურველია დიდი ტევადობის მჭიდები და ასევე აქსესუარების ხელმისაწვდომობა და არჩევანი, რაც მისცემს მსროლელს საშუალებას მოარგოს პისტოლეტი თავის საჭიროებებს.

სროლისუნარიანობა .  კარგი სასხლეტი მოკლე რესეტით, დაბალი ლულის ღერძი სრწაფი და კონტროლირებადი გასროლებისთვის , ტარის ფორმა მორგებული მჭიდის სწრაფი გადატენვისთვის, ადვილად მისაწვდომი მართვის ელემენტები .

ნამსახურეობა. პისტოლეტი უნდა იყოს შეიარაღებაში (არმია/პოლიცია) გარკვეული პერიოდის განმავლობაში.

საიმედოობა არის უმთავრესი თვისება იარაღის, რომელიც ახლო ბრძოლაში და თავდაცვისთვის გამოიყენება. პირველი და ნაწილობრივ მეორე თაობის პისტოლეტები ცნობილია იმით რომ არ მუშაობენ საიმედოდ ექსპანსიურ ვაზნებბთან. არც “ცხელი” ვაზნების გამოყენება არ არის რეკომენდირებული ძველ იარაღებში. პისტოლეტი უნდა 100%  საიმედოდ მუშაობდეს მთლიანად გარსით დაფარულ ვაზნებთან და იყოს 100% საიმედო და ზუსტი შერჩეული ექსპანსიური ვაზნების გამოყენებით. ჩვენ საქართველოში არ გვაქვს ფუფუნება ბევრი სროლის, უმეტესობას სახლიდან გატანის უფლებაც არ აქვს იარაღის, მაგრამ ზოგადად მიჩნეულია რომ პისტოლეტმა უნდა ისროლოს 1000 ტყვია წმენდის და დაბრკოლებების გარეშე. რა თქმა უნდა ყველა სერიოზულად განწყობილ იარაღის მფლობელს აქვს თავისი “რეგლამენტი” პისტოლეტის ტესტირების. ცხადია გლოკ 17-ს რომ ყიდულობთ, არ არის საჭირო ასობით ვაზნის სროლა. ეს იარაღი ძალიან პოპულარულია, გავრცელებულია და აქვს ზე საიმედო იარაღის რეპუტაცია. საკმარისია 50-100 ვაზნის სროლა და თუ იარაღმა არ გაჭედა ესეიგი ის დიდი ალბათობით არ გაჭედავს შემდეგი 10 000 გასროლა.  რა თქმა უნდა იარაღის ტესტირება საიმედოობაზე შეიძლება გადაებას ჩვეულებრივ ვარჯიშებს და იქაც ადვილად გამოჩნდება თუ იარაღს რამე პრობლემა აქვს. ნაკლებად ცნობილი მწარმოებლის პისტოლეტები რა თქმა უნდა უფრო მეტ დაკვირვებას და უფრო დეტაალურ შემოწმებას იმსახურებენ.

პისტოლეტი უნდა იყოს უსაფრთხო და გამორიცხავდეს გასროლას თუ არ მოხდა სასხელტზე დაჭერა. დავარდნას, დარტყმებს არასდროს არ უნდა მოყვეს გასროლა. ესეიგი პისტოლეტი უნდა იყოს აღჭურვილი ავტომატური მცველებით, უსაფრთხო შეყენებით, დამრტყმელის მცველით და ასე შემდეგ. სხვადასხვა მწარმოებლები სხვადასხვა ტექნიკურ გადაწყვეტილებებს იღებენ და როგორც წესი მეორე და მესამე თაობის პისტოლეტები ამ მხრივ უპრობლემოები არიან. რაც შეეხება მექანიკურ მცველებს ეს მთლიანად მფლობელის გადასაწყვეტია სურს თუ არა მას მექანიკური მცველის არსებობა იარაღზე. მექანიკურ მცველს აქვს პლიუსები და მინუსებიც. მინუსები ის არის, რომ ხანდახან მცველი შემთხვევით ირთვება ან მსროლელს სტრესის პირობებში ავიწყდება მისი გამორთვა და როდესაც აჭერს სასხლეტს გასროლა არ ხდება, სანამ მსროლელი გაერკვევა რა ხდება მოწინააღმდეგე ასწრებს მას და ესვრის პირველი. ასეთი შემთხვევები კარგად დაოკუმენტირებულია და ძალიან ბევრია. მეორეს მხრივ მცველი ასრულებს უსაფრთხოების საკეტის ფუნქციას, იარაღის წართმევის შემთხვევაში მოწინააღმდეგე ვერ ხვდება როგორ მოხსნას მცველი და აძლევს საშუალებას ადამიანს ან გაიქცეს ან გააგრძელოს თავის დაცვა მუშტებით ან სათადარიგო იარაღით. ასეთი შემთხვევებიც კარგად დოკუმენტირებულია და საკმაოდ ბევრია. თუ იარაღი აღჭურვილია მცველით ის უნდა ადვილად ითიშებოდეს და მისი გააქტიურება იარაღის გადატენვისას ან სროლისას უნდა იყოს გამორიცხული.ერთადერთი რაც ჩემი აზრით არის სრულიად ზედმეტი პისტოლეტში არის ე.წ. „ტარის მცველი“ (Grip Safety), რომელიც გაძლევს საშუალებას განახორციელო გასროლა მხოლოდ მაშინ როდესაც ტარზე ხელი კარგად გაქვს მოჭერილი.  ეს არის უაზრო და  სახიფათო გადაწყვეტილება, რომელზეც კარგახანია უარი უნდა ითქვას. იგივე შეიძლება ითქვას ე.წ. მჭიდის მცველებზე, რა დროსაც რომ იარაღმა გაისროლოს საჭიროა რომ მჭიდი იყოს იარაღში მოთავსებული.

courtesy_

საკეტზე განლაგებული მცველი არის ცუდი გადაწყვეტილება. სხვა მხრივ ძალიან კარგი Beretta 92FS აღჭურვილია მცველით საკეტზე, რომელიც ცნობილია იმით რომ ადვილად ირთვება საკეტის ენერგიულად ხელით გადატენვის დროს.  რუსული მაკაროვზე მცველი პირიქით ირთვება, ზევიდან ქვევით, ეს გამორიცხავს მის ჩართვას საკეტის გადატენვის დროს მაგრამ სროლისთვის მის გამოსართველად მეტი დრო არის საჭირო. 

გამოცდილი ინსტრუქტორი, ჟურნალისტი რომელიც მუშაობდა SWAT Magazine-ში, სტივ მალოი დაიღუპა ტრაგიკული ინციდენტის დროს, როდესაც მას დახრისას ჯიბიდან ამოუვარდა 1903 წლის კოლტის ავტომატური პისტოლეტი. ძირს დავარდნისას პისტოლეტმა გაისროლა და მკერდში სასიკვდილოდ დაჭრა მისი მფლობელი . სტივ მალოი-ს შეუყვარდა 1903 წლის კოლტის პისტოლეტი, ის იყო კომპაქტური, მსუბუქი, ადვილად სატარებელი, მაგრამ ის არ იყო უსაფრთხო. თუ ეს მოუვიდა გამოცდილ ინსტრუქტორს და იარაღების ექსპერტს ეს შეიძლება მოუვიდეს ნებისმიერს.

გამძლეობა გულისხმობს პისტოლეტის მდგრადობას ექსპლუატაციით გამოწვეული დატვირთვის ასევე კლიმატური პირობების მიმართ. იარაღი არ უნდა იჟანგგებოდეს, გააჩნდეს მაქსიმალური დაცვა კოროზიისგან, დაფარვა უნდა იყოს გამძლე და არ იცვითებოდეს ადვილად რომ რაც შეიძლება მეტი დრო დაიცვას დეტალები ცვეთისგან და კოროზიისგან. მიწაზე დავარდნა არ უნდა იყოს პრობლემა არც იარაღისთვის და არც მჭიდისთვის. ამ მხრიც ჩემი აზრით ალუმინის ჩარჩოს აქვს დიდი ნაკლი, ის ისე კარგად არ უძლებს დავარდნას როგორც ფოლადის ან პოლიმერის ჩარჩო. მჭიდი თამაშობს კრიტიკულ როლს პისტოლეტის საიმედოობაში და თუ მისი ხუფი არ არის საკმარისად გამძლე მჭიდი მალე გამოდის მწყობრიდან. იმისთვის რომ ეს არ მოხდეს საჭიროა მისი დაცვა მაგალითად ხუფზე სქელი რეზინის ან პლასტმასის “ბუფერის” მიწეპებით. მჭიდის ხუფის და ჩარჩოს მასალას იმდენად მნიშვნელობა არ აქვს რამდენადაც მჭიდის კონსტრუქციას. ასე გლოკის მჭიდი პლასტმასის არის მაგრამ მშვენივრად უძლებს მძიმე ექსპლუატაციას. ჩემი გამოცდილებით ყველაზე სუსტია თხელი პლასტმასის ხუფები.

პისტოლეტი ადვილად ინსტრუმენტების გარეშე უნდა იშლებოდეს რუტინული წმენდისთვის და მომსახურებისთვის და რაც შეიძლბა ადვილად იშლებოდეს ბოლომდე, გააჩნდეს დეტალებისს მინიმალური რაოდენობა (ნაკლები დეტალი ნაკლები ალბათობა რომ რამე გაფუჭდება), ხოლო დეტალების გამოცვლისას არ უნდა იყოს საჭირო მათი მორგება. მფლობელმა უნდა შეძლოს  საბრძოლო პისტოლეტის შეკეთება საკუთარი ძალებით და ამისთვის იდელაურ ვარიანტში უნდა დაჭირდეს ინტერნეტით საჭირო დეტალის შეძენა და ინსტრუმენტებით რომლებიც ყველას სახლში მოიპოვება შეძლოს ამ ნაწილის დაყენება მორგების საჭიროების გარეშე.  რაც შეეხება მცირე დეტალების რაოდენობას, ეს ძალიან სუბიექტურია. არსებობს საკმაოდ რთული იარაღები, რომლებსაც აქვთ ძალიან საიმედო იარაღების რეპუტაცია. ”მაკაროვი” არის მარტივი და საიმედო იარაღი ძალიან ცოტა დეტალით, მაგრამ ეს მიღწეულია რთული ფორმის დეტალების გამოყენებით. საველე პირობებში ასეთი დეტალის გამოჩარხვა იქნება ძნელი, მეორეს მხრივ უფრო მარტივი დეტალების გამოყენებით აგებული სხვა პისტოლეტი შეიძლება მექანიკურად ასევე იყოს საიმედო მაგრამ დეტალის მწყობრიდან გამოსვლის შემთხვევაში მისი დეტალის კუსტარულად დამზადება ან სხვა შემცვლელის პოვნა იქნება ადვილად შესაძლებელი. რეალურად უმეტესობა თანამედროვე პისტოლეტების საკმაოდ საიმედოა და ზედმეტად თავის ტეხვას და კონსტრუქციის ანალიზს აზრი არ აქვს. რეალურად კონსტრუქციის სირთულეს აქვს მნიშვნელობა მხოლოდ მისი დაშლის სირთულის მხრივ გაწმენდის მიზნით. მექანიკური საიმედოობა მესამე და მეტ წილად მეორე თაობის პისტოლეტებში ძალიან მაღალ დონეზეა. უკანასკნელი 15 წელი მე არ მახსოვს მინახოს რამე მწყობრიდან გამოსული დეტალი თანამედროვე პისტოლეტში.

hkp7mech

ეს არის H&K P7-ის „მექანიზმი“. ერთი შეხედვით ის ძალიან რთულია მაგრამ პრაქტიკაში იარაღი არის საიმედო მინიმალური მოვლის პირობებშიც და ძალიან იშვიათად საჭიროებს შეკეთებას.

მსროლელზე მორგება/ადაპტაციის შესაძლებლობა გულისხმობს, როგორც მორგებას კონკრეტული მსროლელის ანატომიაზე ასევე პისტოლეტის ადაპტაციის შესაძლებლობას სხვადასხვა როლის შესასრულებლად. მაგალითად სტანდარტული გლოკ 17 შეიძლება იყოს კარგი საბრძოლო პისტოლეტი, მაგრამ საქართველოს პირობებში, როდესაც უბრალოდ მოქალაქეს არ აქვს მისი სახლიდან გატანის საშუალება, შესაძლებელია გლოკ 17 ადვილად იქცეს მცირე ზომის ტაქტიკურ კარაბინად, რომლიდან სროლა იქნება გაცილებით უფრო ადვილი. არც ფარანის დაყენება და 33 ვაზნიანი მჭიდის გამოყენება არ იქნება ურიგო. ასეთი გლოკი იქნება ძალიან კარგი სახლის დაცვის იარაღი მაგრამ ბევრ სხვა პისტოლეტს ასეთი ადაპტაციის უნარი არ აქვს. ტარის მორგება მსროლელის ხელზე შესაძლებელია ცვლადი პანელების გამოყენებით. რაც შეეხება ორმხრივ მართვის ელეემენტებს ბევრი პისტოლეტი არის თავიდანვე ორმხრივი (მაგალითად H&K P2000) ან აქვთ შესაძლებლობა მართვის ელემენტების მხარის შეცვლის. აქსესუარების და ე.წ. „ნავაროტების“ ხელმისაწვდომობა მნიშვნელოვანია, რამე თუ მსროლელს შეუძლია სწრაფად და იაფად მოირგოს პისტოლეტი ან გამოიყენოს ის როგორც პლატფორმა სხვადასხვა დანიშნულების იარაღის მისაღებად. ასეთია მაგალითად SIG Sauer P250 SUM2 , სადაც იფორმებ ერთ იარაღს მაგრამ წამებში შეგიძლია გადააწყო იარაღი და მიიღო სრული ზომის ან კომპაქტური პისტოლეტი. უნივერსალური ე.წ. „პიკატინის“ სამაგრი ფარანის ან ლაზერით დამიზნების მოწყობილობის დაყენების შესაძლებლობით კიდე უფრო ზრდის თქვენ შესაძლებლობებს. საბრძოლო პისტოლეტების მესამე თაობის პირველი წარმოამდგენლები იყენებდნენ ორიგინალურ სამაგრებს მაგრამ დღეს უმეტესობა იყენებს ე.წ. პიკატინის სტანდარტულ სამაგრას. ხელზე მორგების საშუალებას რომ დაუბრუნდეთ მე კიდევ ერთხელ მინდა გავამახვილო ყურადღება ამ ოფციაზე, რომელსაც ბევრი არასერიოზულად უყურებს და თვლის რომ ცვლადი პანელები არის ფუფუნება რომელიც სულაც შეიძლება არ იყოს საჭირო. სინამდვილეში კი პისტოლეტი ძალიან ძნელი დასამუღამებელი იარაღია, ძალიან ბევრი ფაქტორი ხელს გიშლით ზუსტად სროლაში და ძალიან ბევრი რამე პისტოლეტის სროლის ოსტატობაში დამოკიდებულია ინსტინქტებზე და კუნთების მეხსიერებაზე. თუ პისტოლეტი მოუხერხებელია თქვენთვის მისი დამუღაბეას დაჭირდება გაცილებით მეტი დრო და ვაზნა. ამ მხრივ პისტოლეტი როგორც თოფია, თოფიდან სპორტული სროლა ისევე როგორც პისტოლეტიდან სროლა, გულისხმობს სწრაფ სროლას მოძრავ სამიზნეებზე და თუ იქ თოფი არ ერგება მსროლელს ის ვერ აღწევს მაღალ შედეგს. ასეა პისტოლეტიც თუ ის როგორც იტყვიან  არ ჯდება ხელში ასეთი პისტოლეტით მსროლელი შედეგს ვერ მიაღწევს. სწორედ ამიტომ ცვლადი ტარის პანელები არის კარგი და ძალიან საჭირო რამე.

ნამსახურეობა გულისხმობს იმას რომ პისტოლეტი უნდა იყოს გამოცდილი ექსპლუატაციაში სხვადასხვა ძალოვანი სტრუქტურების მიერ გარკვეული პერიოდის განმავლობაში, იმიტომ რომ ჯარისკაცი, კურსანტი ყოველთვის გატეხავს და გააფუჭებს იმას რისი გატეხვის და გაფუჭების სულ მცირე ალბათობა მაინც არსებობს. შესაბამისად იარაღი, რომელიც გადის სამხედრო/პოლიციურ სამსახურს მუდმივი კონტროლის და დაკვირვების ქვეშ იმყოფება. ნებისმიერი პატარა ხარვეზი, არასრულყოფილება ეგრევე იჩენს თავს და სწორდება ამ პისტოლეტის შემდეგ გამოშვებებში. იმის თქმა არ მინდა, რომ ასეთი იარაღი უფრო ერგონომიულია და მოსახერხებელი უბრალოდ ის როგორც წესი ძალიან გამძლეა. ამის კლასიკური მაგალითია Beretta 92FS, რომელიც ძალიან საიმედო და გამძლეა მაგრამ ერგონომიულად ის არ შეიცვალა და სამხედრო პერსონალისთვის კარგად არის ცნობილი მისი მინუსები, მაგალითად მცველის განლაგება, რომელიც ადვილად ირთვება საკეტის გადატენვისას, ხელთათმანებიანი ხელებით ბერეტასთან მოპყრობა ძნელია და მცველი კიდე უფრო მოუხერხებელი ხდება.

მდგრადობა ექსპლუატაციიის მიმართ გულისხმობს გამძლე კოსნტრუქციას, გამძლე დარაფვას, გამძლე მჭიდებს, რომლებიც უძლებენ პრაქტიკულ ვარჯიშებს და ამით გამოწვეულ დატვირთვას, ანტიკოროზიულ თვისებებს და უნარს იმუშაოს მინიმალური მოვლის პირობებშიც კი (აბსოლუტური უმეტესობა მესამე და მეორე თაობის საბრძოლო პისტოლეტების ზეთს საერთოდ არ საჭიროებს საიმედო ფუნქციონირებისათვის). იარაღის ფოლადის ნაწილები უნდა იყოს დაფარული მდგრადი ანტიკოროზიული დაფარვით. ქრომირებული ლულა პლუსია მაგრამ არა გადამწყვეტი ვინაიდან ზოგი კომპანია იყენებს მეტალის ზედაპირის დამუშავების ისეთ თექნოლოგიას, რომელიც ასევე მშვენივრად იცავს ლულის არხს ცვეთისგან, ნესტისგან და დენთის წვის პროდუქტების ზემოქმედებისგან.

სამიზნე მოწყობილობები არის პისტოლეტის ძალიან მნიშვნელოვანი ნაწილი. პისტოლეტის ეფექტური სროლის მანძილი ძალზედ შეზღუდულია, ხოლო ზუსტი და სწრაფი სროლა პისტოლეტიდან ძალიან რთულია. თუ პისტოლეტი არ არის აღჭურვილი ადეკვატური სამიზნე მოწყობილობებით მისი ეფექტურობა კიდე უფრო მცირდება. ასევე ეს კრიტერიუმი გულისხმობს საჭიროების შემთხვევაში სხვა ტიპის სამიზნე მოწყობილობების დაყენების საშუალებას, პისტოლეტის გადაკეთების გარეშე, ანუ მოხსენი ძველი – დააყენე ახალი.

 საბრძოლო პისტოლეტი უნდა იყოს ზუსტი და აძლევდეს მსროლელს საშუალებას ისროლოს ხელმისაწვდომი ვაზნებით ქირურგიული სიზუსტით 15 მეტრის მანძილზე (ე.წ. Brain Shot) და გარანტირებულად მოარტყას სილუეტს 50 მეტრის მანძილზე.  იდეაში აღნიშნული უნდა შეძლოს მსროლელმა ხოლო იარაღმა უნდა მისცეს მას ასეთი სროლის საშუალება. რა თქმა უნდა სიზუსტეზე ბევრი ფაქტორი მოქმედებს, ერთია თანდაყოლილი სიზუსტე და როგორ ისვრის პისტოლეტი დაზგიდან და მეორეა როგორ ისვრის პისტოლეტიდან კონკრეტული მსროლელი, აქ როლს თამაშობს სამიზნე მოწყობილობების ფორმა, სასხლეტი და ა.შ. ამრიგად სიზუსტის მოთხოვნა უკავშირდება არა მარტო პისტოლეტს არამედ ასევე მის მფლობელს. საჭირო სიზუსტე უნდა მიღწეულ იქნას იმ ვაზნებით, რომლებიც ყველაზე ხელმისაწვდომია მსროლელისთვის.

იარაღი უნდა გამოირჩეოდეს კარგი სროლისუნარიანობით. რა არის ეს სროლისუნარიანობა? ან მოდით ვიკითხოთ რისგან შედგება კარგი სპორტული აავტომობილი? ძრავი სხარტად რეაგირებს აქსელერატორის დაჭერაზე, მანქანა კარგად უხვევს, არ იქნევს ტრაკს და არ იხრება ზედმეტად მოსახვევებში, კარგად კრიფავს სიჩქარეს, ეფექტურად ამუხრუჭებს, მოცურების საწინააღმდეგო სისტემა არ ირთვება ზედმეტად ადრე. რითი მიიღწევა ეს ყველაფერი? ბალანსით, დაბალი სიმძიმის ცენტრით, განიერი შასით, ძლიერი ძრავით, რომელიც შეესაბამება მანქანის წონას, აგრეგატების ისეთი განლაგებით რომ წონა იყოს თანამბრად გადანაწილებული და ასე შემდეგ. ყველაფერი ეს ქმნის ჯამში კარგ სპორტულ მანქანას რომლის სწრაფად ტარება სიამოვნებას განიჭებთ. ზუსტად ასეთი ელემენტები გააჩნია პისტოლეტს, რომლის წყალობითაც პისტოლეტიდან სროლა და ვარჯიში სხვადასხვა ტაქტიკური სცენარების იმიტაციით არის ადვილი და სასიამოვნო. პისტოლეტი ადვილად და სწრაფად იტენება, სწრაფი სროლისას იარაღი კარგად კონტროლდება და სწრაფად თითქოს თავისით ბრუნდება დამიზნების ხაზზე.   ამის მისაღწევად მართვის ელემენტები უნდა იყოს ადვილად მისაწვდომი და არ ითხოვდეს მეორე ხელის დახმარებას ან იარაღის ჭერის მნიშვნელოვნად შეცვლას, ტარის ნაწილი რომელშიც თავსდება მჭიდი უნდა იყოს განიერი რომ თუნდაც სიბნელეში მჭიდი ადვილად „შეაგდოთ“ იარაღში, ლულის ღერძი უნდა იყოს დაბალი, რომ იარაღი არ დახტოდეს, ტარის კუთხე უნდა უზრუნველყოფდეს პისტოლეტის ბუნებრივ ჭერას ისე რომ გასროლის შემდეგ ის ადვილად/ბუნებრივად ბრუნდებოდეს სამიზნეზე, სასხლეტი არ უნდა იყოს ძალიან მძიმე და ძალიან მსუბუქი, არც ძალიან გრძელი და არც ძალიან მოკლე სვლით, უნდა გაძლევდეთ საშუალებას მიაღწიოთ მის მოულოდნელ გააქტიურებას (ე.წ surprise break) ისე რომ მიზანი არ აგერიოთ. არის კიდევ ერთი მნიშვნელოვანი ასპექტი. პისტოლეტი უნდა იყოს მოხერხებული  როგორც სროლაში ასევე დაბრკოლებების აღმოფხვვრაში. მჭიდი ისე უნდა იჯდეს ტარში, რომ ადვილი იყოს მისი ამოძრობა თუ მოხდა ორმაგი მიწოდება. ალბათ ყველაზე პირველ საბრძოლო პისტოლეტს,  ”პარაბელუმს”, ტყვილა არ აქვს მჭიდის ქუსლის ასეთი სპეციფიური ფორმა. მის შემქნელი ათვითცნობიერებდა პრობლემებს რომლებიც მოყვებოდა ავტომატიკის ასეთი სქემის გამოყენებას და ისე შეასრულა მჭიდი რომ დაბრკოლების შემთხვევაში მისი ამოძრობა იქნებოდა შედარებით ადვილი. ასევე მაგალითად საექსტრაქციო ფანჯარა უნდა იყოს დიდი, რომ მასრამ დაბრკოლების გარეშე დატოვოს სავაზნე. საკეტი უნდა იძლეოდეს საშუალებას მას კარგად მოკიდოთ ხელი რომ მეტი ძალა დაატანოთ და გახსნათ ის თუ მოხდა მიწოდებისას ვაზნის გაჭედვა. პისტოლეტს არ უნდა ქონდეს ბასრი კუთხეები, რომ სტრესულ ვითარებაში გაჭედილ პისტოლეტთან ჭიდაობისას არ დაიზიანოთ ხელი. კარგი სროლისუნარიანობა უნდა გამოიხატებოდეს იმაში რასაც ქვია საბრძოლო სიზუსტე (combat accuracy). ზუსტი განმარტება ამ ტერმინის არ არის მაგრამ ჩემი აზრით ამაში იგულისხმება რომ მსროლელმა უნდა შეძლოს სტრესის პირობებში მაქსიმალურად სწრაფად მოათავსოს ტყვიები 15 სმ-ან ჯგუფში, იპოვოს ბალანსი სიზუსტესა და სიწრაფეს შორის.  15 სმ-ნი ზღვარი გაძლევთ გარანტიას, რომ მოწინააღმდეგს მოხვდება ტყვიები მასის ცენტრში, იდგება ის პირდაპირ თუ გვერდით თქვენს მიმართ. თუ იარაღი კარგი სროლისუნარიანობით გამოირჩევა, სისწრაფე იქნება მაღალი საბრძოლო სიზუსტის შენარჩუნებით ანუ პისტოლეტი იქნება უფრო ეფექტური იარაღი.

მე ბოლომდე არ ვიყავი დარწმუნებული ღირდა თუ არა სროლისუნარიანობის შეყვანა კრიტერიუმების სიაში ვინაიდან ამ კრიტერიუმის შეფასება ობიექტურად ძალიან ძნელია, მაგრამ ეს “8 კრიტერიუმის კონცეფცია” არის ჩემი პირვლი მცდელობა მოთხოვნების და შეფასების სისტემის ჩამოყალიბების და შეიძლება მომავალში მე ის შევცვალო, გავაუმჯობესო ან ამას გააკეთებს ვინმე სხვა, ჩემზე უკეთესად.  ბლოგზე მომავალი ტესტირებები საბრძოლო პისტოლეტების განხორციელდება ამ კრიტერიუმების გამოყენებით. ეხლა მხოლოდ დავამატებ რას არ აქვს მნიშვნელობა და რა არ უნდა იყოს საბრძოლო პისტოლეტზე. არ აქვს მნიშვნელობა ჩარჩო პოლიმერის არის თუ ფოლადის, ორივეს აქვს თავისი პლუსები და მინუსები და მსროლელმა თავად უნდა გააკეთოს არჩევანი. არ აქვს მნიშვნელობა კალიბრს იქნება ის 9მმ ლუგერი თუ 10მმ აუტო, თუ მსროლელს არ აქვს პრობლემა იარაღის კონტროლის სწრაფი სროლის დროს.  რაც შეეხება იმას რაც არ უნდა იყოს საბრძოლო პისტოლეტზე ეს არის ტარის მცველი, რომელზეც უკვე გიამბეთ და კომპენსატორი.  საბრძოლო პისტოლეტი ისედაც გაბარიტული და საკმაოდ მძიმე არის და არანაირი საჭიროება კომპენსატორის გამოყენების არ არის. კომპენსატორი გარკვეულ პლიუსებთან ერტად გააჩნია გარკვეული ტაქტიკური შეზღუდვები, როგორიც არის მაღალი გასროლის ხმა, ლულის ალი და სახესთან ახლოს გასროლისას შესაძლებელია თვალების დაზიანება ან დენთის აირების დარტყმის ტალღის მიღება სახეში რაც დაგაბნევთ და მიზანს აგირევთ. კომპენსატორის ადგილია მხოლოდ სპეციალიზირებულ ან სპორტულ პისტოლეტებზე.

ბოლოს მინდა გაგაფრთხილოდ რომ საბრძოლო პისტოლეტს აქვს ერთი დიდი პრობლემა. ფასი. საბრძოლო პისტოლეტი არ შეიძლება ღირდეს იაფი. ზოგი გაიფიქრებს კი მაგრამ გლოკი? დიახ გლოკი ძალიან კარგი იარაღია მაგრამ ქარხნულ კომპლქტაციაში ის არ არის კარგი საბრძოლო პისტოლეტი. ისევე როგორც უმეტესობა სხვა საბაზისო მოდელები პოპულარული პისტოლეტების. იმისთვის რომ იარაღი ღირდეს იაფი, პისტოლეტები კომპლექტება ორი ან ზოგჯერ სულაც ერთი მჭიდით, ძალიან არასრულყოფილი სამიზნე მოწყობილობებით. ასეთი საბაზისო მოდელები გამოდგება თავდაცვისთვის და მარტივი ვარჯიშებისთვის, მაგრამ ყველა მათგანი რეალურად არის კარგი პლატფორმა მართლაც კკარგი საბრძოლო პისტოლეტის შესაქმნელად. რა თქმა უნდა საბრძოლო პისტოლეტი ვერ შეიქმნება იაფფასიანი იარაღისგან. გლოკი, სმიტ&ვესონი, ზიგ ზაუერი, სხვა კარგი რეპუტაციის მქონე მწარმოებლის მოდელები, როგორც წესი არის მაღალი ხარისხით შესრულებული იარაღები დიდი რესურსით რომელთა მოდიფიცირება ადვილია, არც ისე ძვირია და ყოველთვის კარგი შედეგი იქნება. 700 ლარიანი ბულგარული „არკუსი“ ალბათ არ იქნება კარგი კანდიდატი საბრძოლო პისტოლეტის როლზე მაგრამ უნდა გვახსოვდეს, რომ შიშველ ხელებს ქვაც ჯობია. მოერიდეთ იარაღს რომელსაც ინსტრუქციაში უწერია რომ ჭირდება რაღაც რაოდენობა გასროლების სანამ ის დაიწყებს საიმედოთ მუშაობას. საბრძოლო პისტოლეტი უნდა იყოს საიმედო პირდაპირ კოლოფიდან ამოღების შემდეგ.

მაგალითად მე მქონდა ბედნიერება მქონოდა შესანიშნავი საბრძოლო პისტოლეტი, H&K USP Expert .40S&W. განსხვავებით ტიპიური და პოპულარული საბაზისო მოდელებისგან ამ პისტოლეტს გააჩნდა მჭიდები ფოლადის სქელი ქუსლებით რომლებიც ბეტონზე ათას დავარდნას უპრობლემოდ გაუძლებდნენ. პოლიმერის ჩარჩო აღჭურვილი იყო ფოლადი „ძაბრით“ რაც უზრუნველყოფდა ზესწრაფ მჭიდის გამოცვლას. ლულაზე მოთავსებული იყო რეზინის რგოლი რომელიც აფიქსირებდა ლულას საკეტთან მიმართებაში და უზრუნველყოფდა სტაბილურად მაღალ სიზუსტეს. პისტოლეტს ეყენა შესანიშნავი რკინის რეგულირებადი სამიზნე მოწყობილობები და „ხეკლერ&კოხის“ „საასპარეზო“ სასხლეტი.  „ექსპერტი“ არის საბრძოლო პიისტოლეტი პირდაპირ ყუთიდან და ფასიც აქვს შესაბამისი. მე არ ვიძახი რომ ყველა საბაზისო მოდელის პისტოლეტი საჭიროებს მნიშვნელოვან ინვესტიციებს, მაგრამ როგორც წესი უმეტესობა არის კომპრომისი საბრძოლო თვისებებსა და ფასს შორის და აბსოლუტური უმეტესობა აღჭურვილია არადაკმაყოფილებელი სამიზნე მოყწობილობებით.

1.htm222

სამწუხაროდ ყველაზე პოპულარული სამიზნე მოწყობილობების ვარიანტი საბაზისო მოდელებზე არის ყველაზე ცუდიც. ერთი ზომის სამი ერთი (თეთრი) ფერის წერტილი. სწრაფი დამიზნებისას ცუდი ხილვადობის დროს ერთნაირი წერტილები ირევა ერთმანეთში.   

5.56×45, თაგვებზე სანადირო ვაზნა თუ მტერის ეფექტური მკვლელი?

June 23rd, 2015

ინტერნეტში იმდენი ინფორმაცია, კვლევა, აზრი და ისტორია დევს, რომ შესაძლებელია საკმარისი სამხილების და არგუმენტების შეკრება ნებისმიერი აზრის გასამყარებლად. ამიტომაც ეს სტატია არ არის (და ვერც იქნება) ფუნდამენტური მეცნიერული ნაშრომი, რომელიც მიზნად ისახავს რომელიმე თეორიის დასაბუთებას.  ეს არის მხოლოდ კიდევ ერთი შეხედულება პრობლემაზე კონკრეტული ავტორის ცოდნის და გამოცდილების კუთხიდან. ამიტომაც ყველაფერი რასაც წაიკითხავთ უნდა აღითქვათ კრიტიკულად და თავად განსაჯოთ რამდენად წონადია ის არგუმენტები რაც მე მომყავს ჩემი პოზიციის გასამყარებლად.

უკანასკნელი 10 წლის განმავლობაში ჩვენთვის კარგად ნაცნობმა AR-15-მა და კალიბრმა 5,56X45 არნახული პოპულარობა მოიპოვა. ეს იარაღი და მისთვის განკუთვნილი ვაზნა ფართოდ გავრცელდა მსოფლიოში, როგორც ლეგალური გზებით ასევე იმის დამსახურებით რომ დიდი რაოდენობით M4-ებით და M-16-ებით შეიარაღდა პრაქტიკულად არ შემდგარი სახელმწიფოები, ერაყი და ავღანეთი და იარაღი გადაცემული მათი სათამაშო ჯარისთვის და პოლიციისთვის დიდი რაოდენობით მოხვდა სხვადასხვა ტერორისტულ ორგანაზაციებში, მათ შორის რომლებიც არა მარტო ამ ორი ქვეყნის ტერიტორიაზე მოქმედებენ. იგივე ბედი სამწუხაროდ ეწია ჩვენი შეიარაღებული ძალების „ბუშმასტერის“ კარაბინებსაც. მაღალი საბრძოლო და საექსპლუატაციო თვისებების გამო მოთხოვნა ამ იარაღზე გაიზარდა სამოქალაქო მსროლელებს შორისაც რის გამოც  რამდენჯერმე გაიზარდა ამ სისტემის იარაღის წარმოება აშშ-იც, და ბოლოს AR-15-მა დაიკავა ღირსეული ადგილი როგორც ერთ-ერთი დომინანტი სისტემა დინამიური სროლის დისციპლინებში სადაც კარაბინით/შაშხანით ასპარეზობა იგულისხმება. აგერ უკვე კარგახანია ეს იარაღი ასევე არის საქართველოს შეიარაღებული ძალების და პოლიციის შეიარაღებაში. სამი ოთხი წლის წინ იშვიათი ეკზოტიკა, AR-15 უკვე ძალიან ბევრ თბილისის იარაღის მაღაზიაშიც იყიდება, თუმცა უმეტესობა სამოქალაქო AR-15-ის რომლებიც  საქართველოში კერძო პირების საკუთრებაშია  ან ჩამოტანილია უშუალოდ კერძო პირების მიერ ან აწყობილია ადგილზე სხვადასხვა მწარმოებლის ნაწილებისგან (ჟარგობზე აშშ-ში ასეთ იარაღებს „ფრანკენგანებს“ ეძახიან.

ჩვენ ბლოგზეც ამ სისტემას ძალიან ბევრი სტატია მიეძღვნა და დღეს-დღეისობით ამ ბლოგზე სპეციალური განყოფილებაც არსებობს სადაც აღნიშნული სტატიები ერთად არის თავმოყრილი. მორიგ სტატიაში ამჯერად საუბარი წავა არა უშუალოდ AR-15-ზე არამედ ისტორიაზე რომელიც მის კალიბრს უკავშირდება. თუ AR-15 რეპუტაცია ეჭვს აღარ იწვევს, 5.56×45-ზე, რომლის ირგვლივ ბევრი არაერთგვაროვანი აზრი არსებობს პირიქით რჩება ცხარე დისკუსიბის საგნად.  ამ კალიბრის მიმართ ბევრი პრეტენზია დაგროვდა, ისეე როგორც მსროლელთა დიდი ნაწილი თვლის რომ კალიბრი რომლის გამოყენება ზოგ ამერიკულ შტატში ირეზმე სანადიროდაც კი აკრძალულია (არასაკმარისი სიმძლავრის გამო) არ შეიძლბეა იყოს შეიარაღებაში. უნდა აღვნიშნო, რომ ლომის წილი პრეტენზიების ეხება შეიარაღებაში მყოფ და ისედაც ყველაზე ფართოდ გავრცელებულ ვაზნას ინდექსით  M855-ს, ე.წ. „მწვანე თავიანი“. ხანდახან ისეთი შთაბეჭდილება მრჩება რომ ამვაზნის პოპულარობა განპიორბებულია მხოლოდ დაბალი ფასით. ცხადია მე უკვე საკმაოდ დიდი გამოცდილება დამიგროვდა ამ კალიბრის იარაღების ეექსპლუატაციის. უკანასკნელი 5 წლის განმავლობაში მე ვფლობდი სამ AR-15-ს, 14.5, 16.5 და 11.3 ინჩიანი ლუილებით, მქონდა საშუალება გამესინჯა ჩვენ შეიარაღებაში მყოფი „ბუშმასტერებიც“ მათ შორის დგუშიან სქემაზე გადაყვანილი ისევე როგორც ხანგრძლივი შეხება მქონდა სხვა სამოქალაქო AR-15-თან. რა თქმა უნდა სერიოზული შესწავლის ობიექტი ასევე იყო 5.56 კალიბრის ვაზნაც. რა თქმა უნდა მე არ მისვრია ცოცხალი არსებებისთვის, არც განსაკუთრებულად რთული ექსპერიმენტები არ ჩამიტარებია. წლების განმავლობაში მე ვსწავლობდი ყველაფერს რაც ეხბოდა 5.56 საბრძოლო ეფექტურობას, არსებული მუხტების ნომენკლატურას და რა დაგიმალოთ რაც უფრო ახლოს ვეცნობოდი ამ ვაზნას მით უფრო მეტი განცდა მქონდა რომ მოვიდა დრო როდესაც ჯარმა და პოლიციამ უნდა დემშვიდობოს ამ ვაზნას. უკვე მაშინ როდესაც ჯერ კიდევ მიდიოდა საუბრები საქართველოს მიერ დიდი რაოდენობით AR-15-ების შეძენაზე მე წინააღმდეგი ვიყავი ამ იარაღზე არჩევნის გაკეთების ისევე როგორც ლგიკურად მიმაჩნდა, რომ მიზანშეწონილი იქნებოდა უფრო პერსპექტიული კალიბრის შეიარაღებაში მიღება, რაც ჩვენ შეიარაღებულ ძალებს წინ წაწევდა და უპირატეს მდგომარეობაში ჩაგვაყენებდა იმ არმიებთან შედარებით, რომლებიც 50 წლის 5.56-ს იყენებდნენ და ვერ ბედავდნენ რადიკალურ გადაიარაღებას. თავისთავად ნატო-ს სტანდარტებსაც ვერ გავექცეოდით მაგრამ სტანდარტი უბრალოდ დოკუემნტია, რომელცი შეიძლება შეიცვლილიყო თუ ვთქვათ საქართველოს შეიარაღებულ ძალებში დამტკიცდებოდა ახალი კალიბრის უპირატესობა.

5.56 აგერ უკვე 60 წელია რაც არსებობს. ბევრი რამე შეიცვალა, მას მერე რაც 50 წლის წინ ვიეტნამში 5,56 კალიბრის ტყვიები ნაფლეთებად აქცევდა კომუნიზმის იდეებით შეპყრობილ საბჭოტა კავშრის მიერ დგეშილ  ვიეტნამელ პარტიზანებს. შეიცვალა ძალათა გადანაწილება მსოფლიოში, საფრთხეები, სამხედრო სტრატეგიები, ტაქტიკა, შეიარაღებული კონფლიქტების სახე. იმისთვის რომ უფრო ნათლად დავინახოთ რა პირობებში მოხდა რადიკალურად ახალი კონცეფციით შექმნილი 5,56 გამოჩენა შეიარაღებულ ძალებში მე მინდა შემოგთავაზოთ ხანმოკლე ექსკურსი 5.56-ის შექმნის ისტორიაში და მოგიყვეთ საიდან, როგორ და რა პირობებში გაჩნდა 5.56×45.

ზოგადად ცენტრალური აალების .22 კალიბრი ძალიან ძველი კალიბრია და ისტორია კი ამ კალიბრების ოჯახის იწყება 1882 წლიდან როდესაც  Maynard Arms Company-ში შეიქმნა სავარაუდო პირველი ცენტრალური აალების .22 კალიბრის ვაზნა. მას მერე ექსპერიმენტები მცირეკალიბრიან მათ შორის .22 კალიბრის ვაზნებთან არ ჩერდებოდა მაგრამ ყველაზე დიდი პრობლემას წარმოადგენდა საჭირო დენთის რეცეპტურის შემუშავება, რომელიც შესაძლებელს გახდიდა მაღალი სიჩქარის მიღწევას რაც აუცილებელი იყო საჭირო გარე და ტერმინალური ბალისტიკური მაჩვენებლების მისაღებად. ბევრს ესმოდა ამ კალიბრის პოტენციალი მაგრამ ტექნოლოგიების განვითარების დონე არ იძლეოდა საშუალებას ამ პოტენციალის პრაქტიკაში გამოყენების.

ნაშრომები მცირე კალიბრის სწრაფი ტყვიების შესაძლებლობების და უპირატესბების შესახებ პერიოდულად ჩნდებოდა დასავლეთში მაგრამ 1930 წელს ამერიკელმა რობერტ კენტმა პირვლად შეეცადა დაესაბუთებინა თეორია რომლის მიხედვითაც მსუბუქ მცირე კალიბრის სწრაფ ტყვიას შეეძლო მეტი დაზიანების მიყენება ვიდრე უფრო მძიმე, მსხვილ და შესაბამისად უფრო ნელ ტყვიას. ის ასევე აღნიშნავდა რომ შემცირებული უკუცემა და უფრო უკეთესი ტრაექტორია იქნებოდა დამატებითი დადებითი თვისებები მცირე კალიბრიანი ვაზნის. თავის ექსპერიმენტების შედეგები მან გამოაქვეყნა 1930 წლის იანვარში, ნაშრომში სახელად The Theory Of The Motion Of A Bullet About Its Center Of Gravity In Dense Media, With Applications To Bullet Design. აღნიშნული ნაშრომი შეიძლება ჩაითვალოს  პირვლი ნაბიჯად  პროცესში, რომელიც დასრულდებოდა სამხედრო დანიშნულებნის მცირეკალიბრიანი ვანზის გამოჩენით. რა თქმა უნდა მანამდე ბევრი სხვა ადამიანი ევროპაშიც და ამერიკაშიც მუშაობდა ექსპერიმენტულ .22 კალიბრის ვაზნებზე რის შედეგად ზოგი წარმოებაშიც მოხვდა, როგორც კომერციული, სანადირო კალიბრი და ზომიერ კომერციული წარმატებასაც მიაღწია. ასეთი იყო მაგალითად .22 ჰორნეტი, რომელიც სიმძლავრით შუალედურ ადგილს იკავებს 5.56-ს და .22 WMR-ს შორის. აღნიშნული ვაზნა 1932 წლიდან იწარმოებოდა ვინჩესტერის მიერ და სამხედრო სამსახურიც ნახა. კერძოდ ის გამოიყენებოდა M4 და M6 ტიპის ე.წ. „გადარჩენის იარაღებში“, რომლებითაც მეორე მსოფლიო ომის დროს შეიარაღებული იყვნენ სამხედრო პილოტები.  ასე და ამრიგად .22 ჰორნეტი არის რეალურად პირველი .22 კალიბრის ცენტრალური აალების ვაზნა რომელიც სამხედრო სამსახურში ოფიციალურად მოხვდა. შემდეგ უკვე 50-ან წლებში მონადირეები და სპორტსმენების განკარგულებაში გამოჩნდა კიდევ ორი სწრაფი .22 კალიბრის ვაზნა, .220 სვიფტი და .222 რემინგტონი, აქიდან უკანასკნელი ძალზედ პოპულარული გახდება „ვარმინტერებს“ შორის. მოგეხსენებათ “ვარმინტერი” არის მოანადირე, რომელიც ნადირობს მცირე ცხოველზე მათ შორის მღრნელებზე. აქ შეცდომაში არ უნდა შევიდეთ, ეს არ ნიშნავს, რომ  .222 რემინგტონი არის თაგვებზე სანადიროდ, უბრალოდ ვარმინტერებს ჭირდებად ვაზნა, სწრაფი ტყვიით რომელსაც ექნება რაც შეიძლება სწორი ტრაექტორია და კარგი თანდაყოლილი სიზუსტე, გამომდინარე იქიდან რომ ბეწვი ასეთი ცხოველების როგორც წესი არ წარმოადგენს ღირებულებას, ტყავის დაზიანება მაღალსიჩქარიანი ტყვიით მიყენებული დიდი ჭრილობებიც არ წარმოადგენდა პრობლემას.

შეუძლებელია ზუსტად იმის თქმა, თუ როდის დაინტერესდა აშშ-ს არმია მცირეკალიბრიანი ვაზნებით (აშშ-ს იმიტომ რომ სწორედ ამერიკულმა არმიამ პირველმა მიიღო შეიარაღებაში რადიკლაურად განსხვავებული კონცეფციის მცირე კალიბრიანი მაღალი საწყისი სიჩქარის ვაზნა) და მათი გამოყენების იდეით ფეხოსნის ძირითად იარაღში, მაგრამ პირველი მეცნიერული დასაბუთება, რომელმაც ჯამში მიგვიყვანა 5.56×45 კალიბრამდე მომზადებული იყო  აშშ-ის შეიარაღებული ძალების გერენარულ შტაბთან შექმნილი სამოქალაქო უწყების, ოპერაციული კვლევების ოფისის მიერ. აღნიშნული უწყების 1948 წელს შექმნის მიზანი იყო შეიარაღებული ძალების უზრუნველყოფა მეცნიერული კვლებებით ბრძოლის წარმოების თანამედროვე მეთოდებზე. სწორედ ამ ორგანიზაციამ 1951 წლის აგვისტოში წარმოადგინა კვლევა „ფეხოსნის შაშხანის ოპერაციული მოთხოვნები“, რომელსაც თავის მხრივ წინ უძღვოდა სხვა /განსხვავებული კვლევა ახალი ტიპის პირადი ჯავშანის შესახებ. უკანასკნელი მათ შორის გულისხმობდა გასროლილი ტყვიით გამოწვეული ეფქტების/ზიანის შესწავლას. ეს კვლევა არ ეხებოდა უშუალოდ .22 კალიბრის ვაზნების ეფექტურიობას არამედ მან შექმნა თეორიული საფუძველი .22 კალიბრის ვაზნის გამოჩენის შეიარაღებულ ძალებში და ასევე მოიცავდა მინიშნებებს ექსპერიმენტებზე მცირე კალიბრიან ტყვიებთან რომელიც აბერდინის პოლიგონზე პარალელურად ტარდებოდა 1950 წლის ნოემბრიდან სადაც ექსპერიმენტების საგანი იყო მათ შორის მოდიფიცირებული კომერციული კალიბრი .220 სვიფტი.

აღნიშნული კვლევა მინდა გითხრათ საკმაოდ საინტერესო საკითხავია და აშკარად არ ჯდება კონსერვატიულ სამხედრო აზროვნების სტანდარტებში. მოგეხსენებათ ორგანიზაცია რომელმაც ეს კვლევა ჩაატარა იყო სამოქალაქო და ისინი არ იყვნენ დატვირთული და შეზღუდული კლაისკური სამხედრო დოქტრინებით.  მე თავიდან ჯერ თეზისებს გავეცანი მხოლოდ, მაგრამ შემდეგ მოვიპოვე დოკუმენტის სრული ვერსია, რომელსაც საიდუმლო გრიფი მოეხსნა და ტექსტიც ღიად გამოქვეყნდა.

მოცულობითი კვლევა საკმაოდ საინტერესო დასკვნებით დასრულდა. მაგალითად, არგუმენტირებული იყო მოსაზრება რომ შაშხანის გამოყენება საბრძოლო მოქმედებებში იშვიათად ცილდება 300 იარდს (290 მეტრს), ხოლო ზუსტი სროლის უნარი რადიკალურად მცირდება 100 იარდის ზემოთ, რაც გამოწველია რელიეფის თვისებებიე და შემცირებული ხილვადობიე. ალბათობა გამხდარიყავი მტრის ნასროლი ტყვიის მსხვერპლი შეესაბამეოდა ალბათობას გამხდარიყავი საარტილერიო ჭურვის შემთხვევითი ნამსხვრევის მსხვერპლი. ომში დაჭრილი და გარდაცვლილი მეომრების ჭრილობების ანალიზმა აჩვენა რომ ტყვიები არ ხვდებ სამიზნეს უფრო უკეთესად/ეფექტურად ვიდრე ნამსხვრევები, იმ განსხვავებით, რომ იდეაში ტყვიებს უმიზნებენ და ნამსხვრევებს კი არა, აქიდან გამომდინარე წესით ტყვიით მიყენებული ჭრილობები უფრო მომაკვდინებელი და ეფექტური უნდა ყოფილიყო, დაჯგუფებული სამიზნის ცენტრში და არა ქაოტურად გაფანტული, მაგრამ ეს ასე არ აღმოჩნდა. აღმოჩნდა, რომ სამიზნის განადგურება უფრო დამოკიდებული იყო  დროის მონაკვეთზე, რა დროსაც სამიზნე იყო ხილვადი მტრისთვის და რა მოცულობით იყო ის ხილვადი/გახსნილი მტრის ცეცხლისთვის და არა წარმოებული ცეცხლის სიზუსტეზე. აღნიშნული აღმოჩენებიდან მკვლევარებმა გააკეთეს ლოგიკური დასკვნა, რომ პირადი იარაღი კონტროლირებადი გაფანტვით 300 მეტრამდე მანძილზე იქნებოდა უფრო ეფექტური ვიდრე ზუსტი იარაღი, რომელიც ისროდა ცალ ტყვიას თუნდაც უფრო მეტი ენერგიით და თან უფრო შორს. ჯერებით სროლისას კონტროლირებადი ავტომატური იარაღი, შესაძლებლობით აწარმოოს მაღალი ინტენსივობის ცეცხლი იქნებოდა უპირატესი ახლო ბრძოლაშიც. დასკვნის მიხედვით ვაზნა ოთხი დამაზიანებელი ელემენტით (ტყვიით) კონტროლირებადი გაფანთვით 50 სმ, 290 მეტრზე იქნებოდა ორჯერ უფრო ეფექტური ცოცხალი ძალის წინააღმდეგ  ვიდრე იმ დროს შეიარაღებაში მყოფი .30 კალიბრის M-14 შაშხანა. იგივე დასკვნაში რაოდენ საოცარიც არ უნდა იყოს ჩვენთვის ეფექტურობის გაზრდის მიზნით შემითავაზებული იყო მოწამლული ჭურვების (ტყვების) გამოყენებაც, რაც გაზრდიდა ჭრილობების ლეტალურობას. ცხადია სამოქალაქო პირები არ იზღუდავდნენ თავს საერთაშორისო კონვენციებით და აქიდან გამომდინარე ასეტ დასკვნა/რჩევამდეც მივიდნენ.

რაც შეეხება სროლის საშუალო მანძილის დადგენას, მსოფლიო ტოპოგრაფიული რუკების ანალიზმა, ტერიტორების შემთხვევითი არჩევით (სულ 18 000 შერჩევა განხორციელდა კვლევის მიზნბეიდან გამომდინარე) აჩვენა რომ 70% შემთხვევაში ადამიანის ფიგურა, როგორც სამიზნე სრულად გამოჩნდება მხოლოდ 300 იარადამდე მანძილზე.  ხოლო 90% შემთხვევებში, 700 იარდის მანძილზე. აქიდან გამომდინარე  ჩაითვალა, რომ იმ დროს შეიარაღებაში მყოფი .30 კალიბრის ვაზნა არის ზედმეტად ძლიერი, თუმცა ასევე აღინიშნა, რომ მოთხოვნა ეფექტური სროლის 300 მეტრიან მანძილზე არ ნიშნავდა ავტომატურად რომ ამ მოთხოვნებით შექმნილი იარაღი ვერ იქნება ეფექტური 300 მეტრის ზემოთ. ასევე ცდებით ასევე დადასტურდა, რომ .30 კალიბრის იარაღი ჯერებით სროლისას არის არაფეფექტური და მხოლოდ პირველი ტყვია ხვდება სამიზნეს 50 მეტრზე უფრო გრძელ დისტანციებზე სროლისას. შესაბამისად ჯერებით სროლას .30 კალიბრის იარაღიდან არანაირი აზრი არ ქონდა. არ ვიცი მიუწვდებოდათ თუ არა ბრიტანელებს ამ კვლევის შედეგებზე ხელი მაგრამ .30 კალიბრის შაშხანას L1A1, რომელიც 30 წელზე მეტი იყო ბრიტანული ჯარის შეიარაღებაში არ ქონდა ჯერებით სროლის საშუალება.

საფუძვლინად შესწავლილ იქნა ასევე ეფექტური სროლის წარმოების მანძილები. კვლევას თანდართული აქვს სხვადასხვა მომზადების დონის მსროლელების სროლის შედეგები, რომლის მიხედვითაც M-14-დან სროლა 300 მეტრზე უფრო გრძელ მანძილებზე იყო არაეფექტური, მიუხედავად იმისა რომ ტექნიკურად ვაზნა და იარაღი ამის საშუალებას იძლეოდა. მიუხედავად მომზადების დონისა და სროლის კარგი პირობებისა ტყვიების უმნიშვნელო რაოდენობა ხვდებოდა სამიზნებს. ასეთი იარაღიდან სროლის ეფექტურობის გაზრდა ვარჯიშების მოცულობის გაზრდით ასევე მიზანშეუწონლად იყო მიჩნეული იმიტომ რომ სამობილიზაციო მოთხოვნების გათვალისწინებით ეს დროის და ფულის თვალსაზრისით იყო შეუძლებელი. ეს არის მითი რომ ჯარი ამზადებს ეფექტურ მეომრებს. სინამდვილეში არსებობს ბალანსი იდეალურ მეომარსა და იმ ხარჯებს შორის რომელიც სახელმწიფომ უნდა გაიღოს. თან სუპერ-ჯარისკაცი ისეთივე მოწყვლადია საარტილერიო ცეცხლისას, როგორც მოუმზადებელი წვევანდელი. შესაბამისად კვლევამ დაადასტურა რომ არსებული მომზადების და წვრთნის პროგრამებით ჯარისკაცი ვერასდროს  სრულად ვერ აითვისებდა.30 კალიბრის იარაღის პოტენციალს.

როგორც ხვდებით, სწორედ ამ კვლევის შედეგებით პირველად გამოიხატა და დასაბუთდა საჭიროება მცირეიმპულსიან მცირეკლაიბრიან ვაზნაში, რომელიც: იქნებოდა უფრო იაფი, ლოგისტიკის თვალსაზრისით უფრო ხელსაყრელი, მოკლე ჯერებით სროლისას უფრო ეფექტური, ჯარისკაცის ხელში უფრო ზუსტი და მომაკვდინებელი. ამასთანავე ასეთი  იარაღიდან 300 იარდამდე მანძილზე ნასროლი ტყვია  დამაზიანებელი ეფექტით უნდა ყოფილიყო ანალოგიური .30 კალიბრის ტყვიის.  ახალი იარაღი გათვლილი ასეთ ვაზნაზე იქნებოდა უფრო მსუბუქი და ნაკლებად დატვირთავდა ჯარისკაცს, რომელიც შეძლებდა უფრო დიდი საბრძოლო კომპლექტის ტარებას. ასევე რეკომენდირებული იყო მომავალ იარაღში ე.წ. „სალვო“-ს ტიპის ვაზნის გამოყენება რომელშიც იქნებოდა გაერთიანებული ოთხი ტყვია, რომელიც კონტროლირებადი გაფანტვით იქნებოდა ყველაზე ეფექტური 300 იარდამდე განლაგებული სამიზნის წინააღმდეგ. ასევე ნაკლები უკუცემა ნაკლებად დაღლიდა მსროლელს და ასევე გაზრდიდა ერთჯერადი გასროლების ეფექტურობას. აღნიშნული სხვათაშორის  დადასტურდა 1961 წელს პირველი სერიული AR-15-ის ტესტირებისას ლეკლენდის საჰაერო ძალების ბაზაზე სადაც ახალი იარაღიდან სროლისას მსროლელების 43%-მა მიიღო „ექსპერტის“ ქულები მაშინ როდესაც M-14-ით შეიარაღებული მსროლელების მხოლოდ 22%-მა აჩვენა ანალოგიური შედეგი.

ძალიან საინტერესო ის არის, რომ კვლევის მიხედვით ასეთი იარაღი იქნებოდა შუალედური საფეხური მანამ სანამ ტექნოლოგიები და წარმოება არ გახდიდა შესაძლებელს შექმნილიყო იარაღი დისტანციური ამფეთქებლით აღჭურვილი ჭურვებით, რომლებიც აფეთქდებოდნენ მოწინააღმდეგის თავზე და ამით დაძლეულ იქნებოდა ყველაზე დიდ შეზღუდვა ცეცხლსასროლი იარაღის, ხელოვნური თუ ბუნებრივი ბარიერების დაძლვის შეუძლებლობა. (ცეცხლსასროლი იარაღი გამოიყენება სამიზნეების წინააღმდეგ რომელსაც მსროლელი უშუალოდ ხედავს).

რა თქმა უნდა აღნიშნული ნაშრომი არ იყო ერთადერთი, ტესტირებები და გამოკვლვები მიმდინარეობდა უწყვეტ და ხშირად პარალელურ რეჟიმებში, მაგრამ ამ კვლევამ განაპირობა პირველი მნიშვნელოვანი დოქტრინული ცვლილება არმიის შეხედულებებში შაშხანის როლზე და მოთხოვნებზე მის მიმართ და მის შესაძლებლობებეზე. ეს ერთი შეხედვით ქაოტური და მოუწესრიგებელი ქმედებები გამოწვეული იყო იმით, რომ არსებული პრაქტიკიდან გამომდინარე დაკვეთი ანუ შიარაღებული ძალები გამოხატავდნენ ინტერესს და წარმაოდგენდნე მათ მოთხოვნებს ახალი იარაღის მიმართ, ხოლო კერძო კომპანიები წარმოადგენდნე მათ ვარიანტებს ამ მოთხოვნეების დაკმაყოფილების, შემდეგ შეიარაღებული ძალები აირჩევდნენ ყველაზე პერსპექტიულ შემოთავაზებებს და ერთობლივი ძალებით განახორციელებდნენ მათ დახვეწას. ერთი შეხედვით კარგი სისტემა ქმნიდა ბევრ შესაძლებლობას კორიფციისთვის და პოლიტიკური გადაწყვეტილებების მიღებისთვის, რაც მათ შორის გამოიხატა აშკარად არადამაკმაყოფილებლი იარაღის M-14-ის შეიარაღებაში მიღებით, რომელიც ამჯობინეს ბევრად უფრო პერსპქტიულ და უკეთეს ბელგიურ FN FAL-ს. მთლიანობაში წარუმატებლობამ M-14-თან მნიშვნელოვნად დააჩქარა M-16-ის და 5.56-ის გამოჩეენა შეიარაღებულ ძალებში.

1951 წელს დაიწყო უკვე ხსენებული პროგრამა „სალვო“ რომელიც მიზნად ისახავდა ისეთი იარაღის შექმნას, რომელიც ერთი გასროლის შედეგად რამდენიმე დამაზიანებელ ელემენტს გაივსრიდა და ამით გაზრდიდა სროლის ეფექტურობას. პროგრამის ფარგლებში შეისწავლებოდა მცირე კალიბრის და მასისი ჭურვების ბალისტიკა, ავტომატური ცეცხლის ეფექტურობა, წარმოდგენილი იყო როგორც ახალი ტიპის ამუნიცია ასევე პრინციპულად ახალი ტიპის იარაღებიც. იმავე წელს პრაქტიკული ტესტირებისას დადგინდა, რომ სროლის ეფექტურობა ტანდემური ვაზნების გამოყენებით, როდესაც ერთ მასრაში მოთავსებულია რამდენიმე ტყვია (ორი, სამი) მნიშვნელოვნად იზრდება. ასე მაგალითად .30 კალიბრის “დუპლექსის” ტიპის ვაზნის გამოყენებამ გაზარდა მორტყმის ალბათობა 65%-ით.

salvodiagram

სპრინგფილდის სარეკლამო პოსტერი, რომელიც ხსნის ტანდემური ვაზნის ეფექტურობას. 

„სალვოს“ პროგრამის ფარგლებში მუშავდებოდა იდეა მცირე კალიბრიანი ვაზნის, რომელიც აღჭურვილი იქნებოდა მსუბუქი მაგრამ ძალიან სწრაფი ტყვიით. ხსენებულ ნაშრომში ახალი ტიპის იარაღზე, ნახსენები იყო აბერდინის პოლიგონზე განხორციელებული ცდები, რომლებსაც პირობითად ერქვა „SCHV„ ანუ მცირე კალიბრი, მაღალი სიჩქარე. ექსპერიმენტებს ხელმძღვანელობდნენ აბერდინის პოლიგონის მსუბუქი და საავიაციო ცეცხლსასროლი შეიარაღების სპეციალისტები უილიამ დევისი და ჯერალდ გუსტაფსონი. ეს ორი პიროვნება გამოაქვეყნებს საკმაოდ საინტერესო დასკვნებს, რომლებიც გაამყარებენ სამოქალაქო ოპერაციული კვლევების ოფისის მოსაზრებებს. 1953 წელს გუსტაფსონი გამოსცემს დასკვნას „.22 კალიბრის მაღალი სისწრაფის ვაზნის დიზაინი და წარმოება, M2 ტიპის გადაკეთებული შაშხანიდან, სროლის წარმოების და იარაღი-კალიბრის გამოცდის მიზნით“.  დასკვნაში ის იუწყება, რომ .22 კალიბრის ექსპერიმნტული იარაღი არის ეფექტური, შეუძლია შეცვალოს .30 კალიბრის M2 ტიპის კარაბინი, .45 კალიბრის პისტოლეტ-ტყვიამფრქვევი და ყურადღება: 300 მეტრამდე სროლისას უკეთეს შედეგს აჩვენებს ვიდრე .30 კალიბრის გარანდის შაშხანა. 1954 წელს ამას მოყვება ახალი ნაშრომი სადაც დევისი და გუსტაფსონი განიხილავენ მათ მიერ ჩატარებული ცდების შედეგებს და „მცირე კალიბრი -მაღალი სიჩქარეს“ კონცეფციით შექმნილი კალიბრების და იარაღების უპირატესობებს. მათი რეკომენდაციით  საჭიროა ახალი .22 კალიბრის სახმედრო დანიშნულების ვაზნის შექმნა. მათი აზრით ეს უნდა იყოს 7.62 Nato-ს მასრაში ჩასმული .224 კალიბრის 60 გრანიანი ტყვია. ნოემბერში ახალი ვაზნის „.22 Nato“-ს ფორმალური ტესტირებები იწყება. ახალი კალიბრის ტესტირებები და ტერინალური ეფექტურობის შესწავლა გრძელდება 1955 წლის სექტემბრამდე და კონცეფცია „მცირე კალიბრი-მაღალი სიჩქარე“ სულ უფრო მეტ „გულშემატკივარს“ იძენს. ამავე წლის ნოემბერში აშშ-ს კონტინენტალური არმიის სარდლობის მესამე განყოფილება ავრცელებს დასკვნას: „.22 კალიბრის M2 ტიპის კარაბინის მოდიფიცირებულის  მაღალი სისწრაფის .22 კალიბრის ვაზნის გამოყენებისთვის, შესწავლის შედეგები“. ანგარიშის თანახმად  პროგრამას „მცირე კალიბრი-მაღალი სიჩქარე“   უნდა მიენიჭოს განსაკუთრებული მნიშვნელობის სტატუსი და საბოლოო მიზანი უნდა იყოს აღნიშნული კონცეფციის იარაღის შექმნა. ამასობაში დევისი გამოდის ახალი იდეით და სთავაზობს ახალი კალიბრის ვარიანტს რომელიც გულისხმობს 55 გრანიან ტყვიას საწყისი სიჩქარით 1100 მ/წ-ში და ითხოვს დამატებიტ სახსრებს ტესტირებების გასაგრძელებლდა და იღებს უარს, რომლის მიზეზად სახელდება რომ აბერდინის პოლიგონის საქმიანობას წარმოადგენს იარაღის და კალიბრების ტესტირება და არა მათი შექმნა.

1964springfield

ცხადია იარაღის მწარმოებლები ყურადღებით ადევნებდნენ თვალს ახალ ტენდენციებს და „სალვოს“ პროგრამის მიმდინარეობისას დრო და დრო აწვდიდნენ სამხედროებს გადაკეთებულ ახალ კალიბრზე ან ახალი ტიპის იარაღებს. სურათზეა სპრინგფილდ არმორის საცდელი იარაღი შექმნილი 1964 წელში, გადაბმული 60 ვაზნიანი მჭიდით, რომელიც იყენებდა ვაზნებს მინი ისრებით საწყისი სიჩქარით 1400 მ/წ-ში.  

„სალვოს“ პროექტს ბევრი საინტერესო განშტოება გაუჩნდა. ცხადია როდესაც შენ გინდა სასხლეტზე ერთ დაჭრას მოყვეს მოყვეს ოთხი ტყვიის გასროლა, ეს შეიძლება მიაღწიო რამდენიმე გზით, ერთ მასრაში მოაქციო ოთხი ტყვია, გაისროლო იარაღიდან ოთხი ლულით ან გასროლის ერთ ციკლში მოასწრო ოთხი ტყვიის გაშვება მანამ სანამ უკუცემა მიაღწევს თავის პიკს. ამის შედეგად რამდენიმე ემერიკულმა კომპანიამ შექმნა ტყვიები, ოთხლულიანი იარაღები, ყუმბარმტყორცნები, ლაფეტური შაშხანები, მაგრამ არც ერთი არ იქნება მიჩნეული მზად სამხედრო სამსახურისთვის. სამაგიეროდ 50 წლის შემდეგ რუსი ნიკონოვი წარმატებით მოიპარავს ამ სქემას, ვერაფერს ვერ გაიგებს და შექმნის საოცრად რთულ და წარუმატებელ იარაღს სახელად АН-94 Абакан.  ასევე „სალვოს“ პროექტში აქტიურად მონაწილეობდა ამერიკული კომპანია AAI Сorp.-ის თავდაპირველად  წარმოდგენილი იარაღი იყო ტექნიკურად ყველაზე პრიმიტიული, ცალმუხტიანი ხელით დასატენი ყუმბარმტყორცნი. პროექტი წარუმატებლად დასრულდა, ვერც-ერთმა კომპანიამ ვერ წარადგინა საკმარისად ეფექტური სისტემა მაგრამ AAI Сorp.-ის ქმნილება აღმოჩნდა საუკეთესო კანდიდატი ლულისქვეშა ყუმაბრმტყორცნზე და ის გახდა დღეს ყველასთვის კარგად ცნობილი სისტემა 40მმ-ნი ლულისქვეშა ყუმბარმტყორცნი M203, რომელიც დღემდე გამოიყენება. M203 არის “სალვოს” შედეგი, რომელსაც არავინ არ ელოდებოდა.

1956 წელს საქმე მივიდა უკვე შედარებით გამოცდებზე, რომლებშიც გამოყენებულ იქნა მწარმოებლების მიერ მიწოდებული პროტოტიპები მათ შორის რამდნიმე ლულით და მთელი რიგი ახალი კალიბრების. პარალელურად კი იუჯინ სტოუნერმა დააპატენტა თავისი ახალი იარაღის AR-10 დენთის აირების სისტემა და საკეტის კონსტრუქცია. იარაღის ისტორიის სპეციალისტის დენიელ უოტერსის აზრით სტოუნერის ჩართვა ამ რბოლაში მოხვდა კონტინენტალური სარდლობის მეთაურის  გენერალ უილიამ უიამანის წყალობით, რომლისთვისაც ხელმისაწვდომი გახდა დევისის და გუსტაფსონის მოხსენება რომლის დაფინანსებაზეც მათ უარი მიიღეს. სწორედ მისი აზრით სარდლობის მესამე განყოფილებამ გასცა ფორმლაური მოთხოვნა ახალ იარაღზე დევისის და გუსტაფსონის იდეების მიხედვით, რაგ გულისხმობდა, რომ ახალ იარაღს უნდა გამოეყენებინა  55 გრანიანი ტყვია 1100 მ/წ-ში საწყისი სიჩქარით. გენერალ უაიმანის აზრით, სტოუნერის იარაღი მოდიფიცირებული/შემცირებული ახალი კალიბრის გამოსაყენებლად შესაძლებელია ყოფილიყო საუკეთესო კანდიდატურა.

1957 წელს საბოლოო მოთხოვნები ახალი იარაღის მიმართ შემუშავდა და ეს უნდა ყოფილიყო 3 კილოგრამი წონის, ავტომატური იარაღი, 20 ვაზნიანი მჭიდით. სამწუხაროდ გაიზარდა ეფექტური სროლის მანძილი ჯერ 300-დან 400 იარადამდე და შემდეგ 500 იარადამდე რაც უზრუნველყოფდა მის მიღებას კონსერვატიული სახმედრო ჩინოვნიკების მიერ. აღინიშნება, რომ სროლის სუზუსტე აღნიშნულ მანძილზე არ უნდა იყოს გარანდის შაშხანაზე უარესი ხოლო ტერმინალური ეფექტურობა უნდა იყოს ანალოგიური ან აღემატებოდეს M2 ტიპის კარაბინის შესაბამის მაჩვენებლებს. მოგეხსენებად რომ აღნიშნული იარაღი იყენებს .30 კალიბრის ვაზნას (მეტრიკული ზომებია 7.62×33), რომლის ტყვიის წონა არის 110 გრანი და საწყისი სიჩქარე 600 მ/წ-ში ხოლო ენერგია 1300 ჯოულს შეადგენს. დამეთანხმებით არც ისე შთამბეჭდავი მაჩვნებლებია. ეს იარაღი იდეაში უნდა ყოფილიყო გარდამავალი საფეხური სანამ არ შეიქმნებოდა “სალვოს” იდეებზე დაფუძნებული ახალი ბევრად უფრო ეფექტური იარაღი. 

ამერიკული კომპანია არმალაიტი, რომელშიც მუშაობდა იუჯინ სტოუნერი აქტიურად იყო ჩაბმული ახალი იარაღის შექმნის პროცესში და თავდაპირველად მათ უარი თქვეს AR-10-ის მოდიფიცირებაზე და ამ მიზნებისთვის გამოიყენეს AR-11, რომელიც გათვლილი იყო კომერციულ ვაზნაზე .222 რემინგტონი. აღნიშნული იარაღი განადგურდება ტესტირებისას (ვერ გაუძლებს ავტომატურ რეჟიმში სროლას) და არამლაიტის სხვა ნიჭირი თანამშრომელი ჯიმ სალივანი მიიღებს დავალებას სუფთა ფურცლიდან გადააკეთოს სტოუნერის AR-10 ისე რომ მან გამოიყენოს კალიბრი .222 რემინგტონი. იმისთვის რომ დაკმაყოფილდეს სამხედროების მოთხოვნა 500 იარდზე სტანდარტული ჩაფხუტის გახვრეტის უზრუნველყოფით, სტოუნერი ექსპერიმენტირებს .222 რემინგტონის ვაზნასთან და ამცირებს ტყვიის წონას 68 გრანიდან 55 გრანამდე. გათვლებით დადგინდა რომ საჭირო სიჩქარე არის 1100 მ/წ-ში, რომლის მიღწევაც .222 რემინგტონში შეუძლებელია დენთის წვის წნევის უსაფრთხო დონეზე შენარჩუნების პირობით. აბერდინის პოლიგონის სპეციალისტების დევისის და გუსტაფსონის იდეა რეალობად იქცა.  სტოუნერი სთავაზობს რემინგტონს დააგრძელონ ვაზნა ერთი მილიმეტრით რაზეც ეგრევე იღებს თანხმობას. ახალ  ვაზნას მიენიჭა ინდექსი .222 სპეშლ.  მოგვიანებით ეს სახელი შეიცვალა .223 რემინგტონი რომ ეს ვაზნა არ არეულიყო სხვა კალიბრებში, რომლებიც ასევე სამი ორიანით აღინიშნებოდა.

ამასობაში  ომი ვიეტნმაში ღვივდებოდა და ჯარი სასწრაფოდ ითხოვდა ახალ იარაღს. .30 კალიბრის M14 იყო მორალურად მოძველებული და ყველას ესმოდა რომ ეს იარაღი არ შეიძლებოდა ყოფილიყო შეიარაღებაში დიდ ხანს. პრობლემები იყო აღნიშნული იარაღის მასობრივ წარმოებასთანაც. ზოგადად M14-ის გამოჩენა იყო განპირობებული პოლიტიკური მიზნებით და გენერლების ახლომხედველობის და კონსერვატიული აზროვნების გამო. ბუნებრივია იაფი მსუბუქი AR-15, შესანიშნავი ანტიკოროზიული თვისებებით, ზესწრაფი მსუბუქი ტყვიით რომელიც საშინელ ჭრილობებს აყენებდა მტერს, იყო კარგი არჩევანი. ამ იარაღის ბრძოლის ველზე გამოჩენას მხარს უჭერდა ARPA (Advanced Research Project Agency) რომელიც მუშაობდა ინოვაციურ თავდაცვით პროექტებზე და ასევე მაშინდელი თავდაცვის მინისტრის რობერტ მაკნამარას განკარგულებაში მყოფი ე.წ. „ახალგაზრდა ჭკუის კოლოფების“ ჯგუფი (whiz kids), სხვადასხვა პროფილი ექსპერტები რანდის კორპორაციიდან, რომლებიც მუშაობდნენ ახალი თავდაცვითი სტრატეგიის შექმნაზე, კომპიუტერების, ეკონომიკური ანალიზის, თამაშების თეორიის გამოყენებით და ასევე ჩართულები იყვნენ თავდაცვის სისტემის მართვის გაუმჯობესებაში. სწორედ მათი ხელშეწყობით ტესტირების მიზნით პირველი AR-15-ები მოხვდა ტესტირებისთვის ვიეტნამში. ტესტირების შედეგები აისახა დასკვნაში სახელწოდებით “Report of Task 13A, Test of ArmaLite Rifle, AR—15″. დასკვნაში აღინიშნა რომ ახალი იარაღი არის უპირატესი M2-ზე ხოლო სამხრეთ ვიეტნამელების შეიარაღებისთვის ის უმჯობესია ვიდრე M1 შაშხანა და M1 და M2 ტიპის კარაბინები. დასკვნას თან ერთვის შეტაკებების და მიყენებული ჭრილობების მხატვრული აღწერილობებიც. აღნიშნული დასკვნაში მიღებული შედეგების გამოეირება ტესტირებისას მოითხოვეს სამხედროებმა მაგრამ ტესტირებამ ვერ დაადასტურა ARPA-ს შედეგები რაც გასაკვირი არ არის, თუ გავითვალისწინებთ, რომ ერთი ტესტირება ხდებოდა რეალურ ბრძოლაში მეორე კი სტერილურ ლაბორატორიებში. მიუხედავად ამისა AR-15 გახდა M16 და .223 რემინგტონი გახდა 5.56 Nato და კამათი ამ გადაწყვეტილების მიზანშეწონილობაზ არ წყდება დღემდე.

hqdefault

პროექტ “სალვოს” ჩაენაცვლა სხვა პროგრამები, The Future Rifle Program (1969 წელი), Close-Assault Weapon System  (1980-ნი წლები), Advanced Combat Rifle (80-ების ბოლო), რომელიც მიზნად ისახავდა პრინციპიალურად ახალი ტიპის ფეხოსნის იარაღის შექმნას, მაგრამ ყველა უშედეგოდ დასრულდა. სურათზე არის Steyr ACR ერთ ერთი ყველაზე დახვეწილი და სრულყოფილი იარაღი, რომელიც იყენებდა დარტს (პატარა ისარს) ტრადიციული ტყვვიის ნაცვლად. შტეირთან ერთად აღნიშნულ პროგრამაში მონაწილეობდა გერმანული H&K G11. არც ერთმა იარაღმა არ აჩვენა გადამწყვეტი უპირატესობა 5,56 კალიბრის M-16-ზე და პროგრამა უშედეგოდ დასრულდა. 

M16-ის შეიარაღებაში მიღების შემდეგ ინტერესი „სალვოს“ პროექტის მიმართ მკვეთრად შემცირდა და ეს მიუხედავად იმისა, რომ იდეაში .22 კალიბრის ეს იარაღი უნდა ყოფილიყო დროებითი ზომა მანამ სანმა მწარმოებლები შეძლებდნენ საჭირო საბრძოლო და საექსპლუატაციო თვისებების მქონე იარაღის შექმნას.  ”სალვოს” პირველი დღეებიდან დღემდე სხვადასხვა პროგრამების ფარგლებში რამდენიმე საინტერსო ექსპერიმენტული სისტემა შეიქმნა, რომელთა მიმოხილვა ცილდება ამ სტატიის ფორმატს. აქიდან ბრძოლის ველამდე მხოლოდ ერთმა მიაღწია და ის ზუსტად 50-ნი წლების ფუტურისტული კონცეფციით შეიქმნა.  პრინციპულად ახალ იარაღი XM-25, რომელიც 2010 წელს გაიგზავნა ავღანეთში გამოცდებზე და უმაღლესი შეფასებები დაიმსახურა. სამწუხაროდ არასაკმარისი დაფინანსების გამო 2013 წელს ეს პროექტი  შეჩერებულ იქნა რაც ჩემი აზრით არის უდიდესი შეცდომა.

XM25_July_2009

ნახევრად ავტომატური ყუმბარმტყორცნი XM-25 იყენებს 25მმ ან ყუმბარებს, „ჭკვიანი“ ამფეთქებლით, რომელიც აფეთქებს ყუმბარას სამიზნის თავზე და ანადგურებს ბარიერებს ამოფარებულ ცოცხალ ძალას. ასეთი იარაღის გამოჩენა შეცვლიდა თამაშის წესებს ბრძოლის ველზე მაგრამ რატომღაც მასზე ამერიკელებმა უარი თქვეს მიუხედავად ძალზედ დადებითი გამოხმაურებებისა. იმედია ეს გადაწყვეტილება გადახედილ იქნება.

ეხლა კვლავ დაუბრუნდეთ 5.56-ს და M16-ს. განსხვავებით ცნობილი მითისგან M-16 არ „დაიბრაკა“ ვიეტნამში, პირიქით ვიტნამმა დაადასტურა რომ ამ სისტემას შეუძლია იყოს ფეხოსნის ძირითადი საბრძოლო იარაღი. სისხლით და ოფლით მიღებული გამოცდილება და გაკვეთილები აისახა  M-16A1-ის შეიარაღებაში მიღებით. აღნიშნული იარაღი იყო საიმედო, ზუსტი და ეფექტური. 20 ინჩიანი ლულა საკმარის საწყის სიჩქარეს აძლევდა მსუბუქ 50 გრანიან ტყვიას (M193), რომელიც ეფექტური სროლის მანძილზე (300 მეტრი) ინარჩუნებდა ძალიან კარგ ტერმინალურ ეფექტურობას. ფრაგმენტაციის წყალობით ის მძიმე ჭრილობებს აყენებდა მსუბუქად ჩაცმულ ვიეტნამელ პარტიზანებს. მე არაერთხელ ვთქვი, რომ კალიბრის ეფექტურობა არასდროს არ დამდგარა ეჭვის ქვეშ ვიეტნამში ომის დროს. ყველა შენიშვნა და კრიტიკა ეხებოდა საიმედოობას და კონსტრუქციის გამძლეობას.  პრობლემები ამ იარაღის კალიბრთან დაიწყო გაცილებით უფრო გვიან, როდესაც სამხედროებმა მოითხოვეს ტყვია უკეთესი შესაძლებლობებით ბაიერებში გავლის. მოგეხსენებად ტყვია რომელიც ადვილად დესტაბილიზრდება და იშლბა ვერ გაივლის კარგად ტაქტიკურ ბარიერებში, მანქანის კაი, შუშა, სახლის კარები და ასე შემდეგ. წინაღობაში გავლისას ის დაიშლება ფრაგმენტებად და ვერ დააზიანებს სამიზნეს ეფექტურად. მოგეხსენებათ რომ მოთხოვნა იყო 300-400 მტრის მანძილზე ისეთივე ეფექტურობის მიღწევა, როგორც ,30 კალიბრის M1/2 ტიპის კარაბინისთვის გათვლილი ვაზნის გამოყენებისას, არავის არ მოუთხოვია იმ დროს შემოწმებულიყო რამდენად ეფექტურია პატარა და სწრაფი ტყვია ტაქტიკურ ბარიერებს ამოფარებული სამიზნეების წინააღმდეგ. გარდა ამისა თავიდანვე ტერმინალური ეფეტურობის სატნდარტად მიჩნეულ იქნა M2 კარაბინი, რომელიც იყენებდა ყოველმხრივ ანემიურ ვაზნას. ცხადი გახდა, რომ რბილ ტყვიის გულიან ჭურვს აკლდა შეღწევის უნარი, და იმისთვის რომ წინაღობებში გავლის შესაძლებლობა გაზრდილიყო გადაწყვეტილ იქნა ტყვიის კონსტრუქციაში ფოლადის პენეტრატორის დამატება. ამის შედეგად გაჩნდა ახალი 62 გრანიანი ვაზნა (M855) ტყვიით რომელშოც მოთავსებული იყო ფოლადის „პენეტრატორი“. პრაქტიკულად M855-ში გამოყენებული ტყვია იყო ბელგიური SS109 ტყვიის ზუსტი ასლი. წონის მატების გამო ტყვია დაგრძელდა სიგრძეში და ადეკვატური სტაბილიზაციიის და სიზუსტის უზრუნველსაყოფად გახდა საჭირო ხრახნების სხვა ბიჯის გამოყენება, 1:12-ის ნაცვლად ის გახდა 1:7. ისიც იმისთვის რომ მგეზავი ტყვიის ტრაექტორია დამთხვეოდა სტანდარტული ტყვიის ტრაექტორიას.  ყველაფერი ამის შედეგად «ფრაგმენტაციის უნარი“ შემცირდა და მანძილი, რომელზეც ტყვია განიცდიდა ფრაგმენტაციას შემცირდა.  1982 წელს შეიარაღებაში ხვდება მოდიფიცირებული M16 ინდექსით A2, რომელიც გათვლილი იყო ახალი ვაზნის- M855-ის გამოყენებაზე.  კიდე უფრო მოგვიანებით გაჩნდა და ფართოდ გავრცელდა საბრძოლო ნაწილებში შედარებით მოკლელულიანი M4 და შემდგომ Mk18, რის გამოც მანძილი რა მანძილზეც ეს კალიბრი ინარჩუნებს ლეტალურობის მთავარ მექანიზმს ფრაგმენტაციას კიდევ უფრო შემცირდა სასაცილო 50-20 მეტრამდე (ამის დადსტურება რეალურად შეუძლებელია თუმცა ფაქტია, რომ ამ კალიბრში საწყისი სიჩქარის შემცირება 820 მ/წ-ზე დაბლა ამცირებს ფრაგმენტაციის ალბათობას). 80-ან წლებში აშშ და “ნატო” იღებენ შეიარაღებაში ახალი ტიპის 5,56 კლაიბრის ვაზნას. განხორციელებული ცვლილებების შედეგად 5.56-ის ტერმინალური ბალისტიკა მნიშვნელოვნად შეიცვალა რის გამოც ამ კალიბრის ლეტალურობა ანუ უნარი მიაყენოს სამიზნეს ეფექტური ჭრილობები მნიშვნელოვნად შემცირდა იმის გამო, რომ ამ კალიბრის ეფექტურობის განმსაზღვრელი მთვარი მექანიზმის – ფრაგმენტაციის ხასიათი შეიცვალა. ცნობილი ექსპერტი ტერმინალურ ბალისტიკაში მარტინ ფაკლერი აღნიშნავდა, რომ 5.56 კალიბრის ტყვიის საწყისი სიცქარის შემცირებისას ფრაგმენტაციის არ არსებობა მკვეთრად ამცირებს ამ კალიბრის ტყვიის ტერმინალურ ეფექტურობას. არასასიამოვნო შედეგიც იყო სიზუსტის შემცირება. ცნობილია, რომ მასობრივი წარმოების პირობებში ძნელია ფოლადის გულის ისე მოთავსება ტყვიაში რომ ის ზუსტად ცენტრში იყოს მოთავსებული, ხოლო ახალი ვაზნა სწორედ ფოლადის გულით იყო აღჭურვილი ნაცვლად M193-სა, რომელიც  იყენებდა ჰომოგენურ რბილი ტყვიის გულს.  M855-ის საშინელი სიზუსტე კარგად ცნობილია სამოქალაქო მსროლელებისთვისაც. რა იყო მიზეზი M885-ის შეიარაღებაში მიღების? აშშ-ის შეიარაღებულ ძალებს შეიარაღებაში უნდა მიეღოთ ახალი მსუბუქი ტყვიამფრქვევი, ბელგიური “მინიმის” მოდიფიკაცია რომლისთვისაც 300 მეტრიანი სროლის მანძილი იყო არასაკმარისი და საჭირო იყო სროლის მანძილის გაზრდა. ბუნებრივია რომ ვაზნა რომელიც თავიდანვე შესაძლებლობების ზღვარზე იყო სასურველი მანძილზე სროლის და პენეტრაციის მოთხოვნების დაკმაყოფილებას მოყვებოდა გარკვეული პრობლემები სხვა მიმართულებები და ეს ასეც მოხდა. პირველ რიგში ეს გამოიხატა ვაზნის “ლეტალურობის” შემცირებაში. რა თქმა უნდა ვაზნების შექმნაზე იდიოტები არ მუშაობენ მაგრამ სამხედრო დანიშნულების ვაზნების შემქნელებს ხელები აქვთ შეკრული გააგის კონვენციით, რის გამოც სასურველი ტერმინალური ეფექტის მიღწევა შესაძლებელია მხოლოდ ტყვიის აყირავებით ან ფრაგმენტაციით, რაც უზრუნველყოფს ქსოვილების მაქსიმალურ დაზიანებას და მძიმე ჭრილობის მიყენებას რაც შესაბამისად უზურუნველყოფს სამიზნის მწყობრიდანც სწრაფ გამოყვანას.  ფრაგმენტაცია შესანიშნავი დაზიანების მექანიზმია მაგრამ ის არ არის საიმედო მექანიზმი და ფრაგმენტაციის ხარისხი დამოკიდებულია ბევრ გარე და შიდა ფაქტორზე. პრობლემა უარესდება იმით, რომ SS109/M855-ის ქცევა სამიზნეში მოხვედრისას იცვლება გამომდინარე იქიდან რომ პარტიიდან პარტიამდე როგორც ჩანს ტყვიის თვისებები იცვლება რაც გამოწვეულია იმით, რომ ამ ტყვიას უშვებენ ძალიან ბევრ ქარხანაში და სპეციფიკაციების დაცვა ყოველთვის არ ხდება. სხვა ფაქტორებსაც შეუძლია გავლენა იქონიონ ფრაგმენტაციის ხარისხზე მათ შორის ბარიერი ტყვიასა და სამიზნეს შორის, ტყვიის მოხვედრის კუთხე და ასე შემდეგ.

მე გამიჭირდება 5,56 კალიბრის სხვადასხვა ტიპის ვაზნების ტემრინალური ეფექტურობის ამომწურავი ანალიზი იმიტომ რომ მე არ ვარ ექსპერტი, მე შემიძლია გადავხედო მცდელობებს ამ კალიბრის ეფექტურობის გაზრდის და ამ ჭრილში შევხედო პრობლემას. მცდელობები ამ კალიბრის ეფექტურობის გაზრდის კი არ წყდება დღემდე. 1982 წლიდან მინიმუმ 3 ახალი ტიპის ვაზნა გაჩნდა და მიაღწია საბრძოლო ნაწილებამდე. მას მერე რაც 1993 წელს სომალიში პირველად დაფიქსირდა ახალი ვაზნის არადამაკმაყოფილბელი ზემოქმედება სამიზნეებზე ჯარში პერიოდულად ჩნდებოდა ახალი ტიპის ვაზნები აქიდან ყვლაზე დიდი წარმატება წილად ხვდა 77 გრანიან Mk262-ს, რომელსაც ქონდა კარგი ტერმინალური ეფექტურობა მათ შორის საშუალო მანძილებზე მაგრამ აკლდა შეღწევადობა იმიტომ რომ ამ ვაზნის გული იყო რბილი ტყვიისგან და არ გააჩნდა პენეტრატორი.  (სხვათაშორის წინაღობების უკან განლაგებული სამიზნეებზე მცირეიმპულსიანი ვაზნების არადამაკმაყოფილებელი სროლის შედეგების შესახებ კარგდ იცოდნენ რუსეთშიც). Mk262 თავდაპირვეელად შექმნილი იყო 5.56 კალიბრის ზუსტი იარაღიდან (Mk12)  სროლისთვის შედარებით შორ მანძილზე მაგრამ მალე სპეცდანიშნულების ნაწილების ოპერატორებმა შეამჩნიეს რომ აღნიშნული ვაზნა კარგად მუშაობდა ახლო მანძილებზე და ცუდი ბიჭები უფრო სწრაფად ვარდებოდნე ძირს მოხვედრილი ტყვიებისგან და ამ ვაზნის გამოყენება დაიწყო კარაბინებშიც.

ჩემი აზრით ბელგიური “მინიმის” უკვე 1982 წელს უნდა ყოფილიყო უფრო უკეთეს კალიბრზე გათვლილი, რომელიც უფრო უკეთესად უპასუხებდა თანამედროვე შეცვლილ რეალიებს. სამწუხაროდ რეალობაში ეს პროცესი გაცილებით გვიან დაიწყო. 2002-2003 წლებში დიდი ენთუზიაზმით აშშ-ში მიდიოდა მუშაობა კალიბრებზე, რომლებიც შუალედურ პოზიციას დაიკავებდნენ .308 ვინჩსტერს და 5.56 ნატო-ს შორის. ამის შედეგად გაჩნდა საკმაოდ საინტერესო ორი კალიბრი, რომელიც განიხილებოდა როგორც 5.56-ის ალტერნატივა, ესენია 6.8 Remington SPC და 6.5 Grendel. აქ საინტერესო ის არის, რომ გაცილებით ადრე, 50-ნი წლების დასაწყისში, ინგლისში შეიქმნა „ცეცხლსასროლი იარაღის იდეალური კალიბრის საბჭო“, რომელსაც უნდა შეემუშავებინა ახალი კალიბრი ბრიტანეთის არმიისთვის, რომელსაც ექნებოდა სროლის ეფექტური მანძილი 600 მეტრი ხოლო უკუცემა ექნებოდა .303 „ბრითიშზე“ ნაკლები (აღნიშნული კალიბრი იყო სტანდარტული იმ დროის ბრიტანეთის არმიაში). შესაბამისაც იარაღიც ასეთ კალიბრზე იქნებოდა მსუბუქი და იააფი. საბჭოს აზრით ასეთი ვაზნის კალიბრი უნდა ყოფილიყო .280. გადაწყვეტილების მიღებიდან სულ რაღაც 2 წელიწადში ბელგიური FN-ის დახმარებით ვაზნების საცდელი პარტია მზად იყო. საბოლოო პროდუქტის ტყვიის კალიბრი იყო 7.2 მმ ხოლო მასრის სიგრძე 47 მმ. შეიქმნა ახალ კალიბრზე გათვლილი ბულპაპის სქემის შაშხანის პროტოტიპიც. ახალი ბრიტანული ვაზნა აღჭურვილი იყო 9 გრამიანი ტყვიით რომლის საწყისი სიჩქარე იყო 776 მ/წ-ში ხოლო ენერგია შეადგენდა 2700 ჯოულს. შედარებისთვის  ორ „ახალ“ ამერიკული ვაზნას დაახლოებით იდენტური ბალისტიკური მონაცემები აქვთ ძველ ბრიტანულ კალიბრთან შედარებით, თუმცა ოდნავ ჩამორჩებიან, იმიტომ რომ ორივე იქმნებოდა AR-15-ში გამოყენებისთვის და მასრის სიგრძეც უნდა უოფილიყო მოკლე,  38 და 43 მმ რაც უფრო მოკლეა ვიდრე ბრიტანული ვაზნა მაგრამ კონცეპტუალური მზგავსების არ დანახვა მათ შორის უბრალოდ შეუძლებელია. სამწუხაროდ ბრიტანელებმა ჩათვალეს რომ ახალი ვაზნის შექმნა უპერსპექტივო იქნებოდა და საბოლოო ჯამში .303 ბრითიში ბრიტანეთის არმიაში ჩაანაცვლა 7.62 ნატო-მ (.308 ვინჩესტერი) და შემდგომ 80-ებში ბრიტანელებმა მიიღეს შეიარაღებაში 5.56×45.  ბევრი ბრიტანელის აზრით მათ სამ ასოზე უნდა გაეშვათ ამერიკელები და დამოუკიდებლად მიეღოდ შეიარაღებაში ახალი ვაზნა, მაგრამ ლეგენდის  თანახმად თვით უინსტონ ჩერჩილმა გადაწყვიტა გაყოლოდა ამერიკელებს და უარი ეთქვა ახალი კალიბრის დამოუკიდებლად შექმნაზე.

როგორც უკვე აღვნიშნე ინტერენტში დევს უამრავი სხვადასხვაგვარი ინფორმაცია, და 5.56 მოყვრაულების და კრიტიკოსების ბანაკებში საკმარისად არის ცნობადი სახეები დიდი ავტორიტეტით და გამოცდილებით. მაგრამ საჩივრები 5.56-ის ტერმინალური ეფექტურობის შესახებ არ წყდებოდა. შეუძლებელია იმ ფაქტის იგნორირება, რომ ინფორმაცია 5.56 არადამაკმაყოფილებელ ეფექტურობაზე არ წყდება და სულ პირველი ასეთი ოფიციალური ცნობა მოდის 1965 წლის 9 დეკემბერზე. მოხსენებაში “ლა დრანგის დაბლობში ოპერაციის შედეგების შესახებ” სადაც მოხსენების ავტორმა პოლკოვნიკმა ჰაროლდ მურმა აღინიშნა, რომ მიუხედავად რამდენიმე მორტყმისა მკერდში, მოწინააღმდეგეს ჯარისკაცები აგრძელებდნენ შეტევას და ახერხებდნენ რამდენიმე ნამბიჯის გადადგმას სანამ ვარდებოდნენ ძირს მკვდრები. აღნიშნული ოპერაცია საფუძვლად დაედო მხატვრულ ფილმს “ჩვენ ვიყავით ჯარისკაცები” ხოლო მურის როლს მელ გიბსონი შეასრულებს.

2003 წელს აშშ-ს საზღვაო ძალების სპეციალური დანიშნულენბის ნაწილების მეთაურმა კონტრ ადმირალმა ალბერტ ქალანდმა მიიღო მოხსენება სახელად “საზღვაო ფლოტის სპეციალური დანიშნულების ნაწილების შეიარაღებაში მყოფი კარაბინების და შაშხანების გაუმჯობესება”. მოხსენების თანახმად 5.56 კალიბრის ვაზნას არ გააჩნდა საკმარისი ეფექტურობა და საჭირო იყო ახალი უფრო ძლერი კალიბრზე, 6.8  Remington SPC-ზე გადასვლა.

ამის პასუხად 2008 წლის 1 იანვარს აშშ-ში შეიარაღების სისტემების ტექნოლოგიების ანალიზის ცენტრმა გამოსცა ანგარიში რომელიც ეხებოდა 5.56-ის ლეტალურობის შესწავვლას ახლო ბრძოლებში. სადაც მათ შორის აღინიშნა, რომ საბრძოლო ნაწილებიდან შერეული ინფორმაცია შემოდის M855-ის ეფექტურობაზე და ასევე აღინიშნა, რომ კრიტიკული გამოხმაურებები მოდის M4/M16-ით შეიარაღებული პერსონალისგან მაშინ როდესაც M249 ტიპის ტყვიამფრქვევი აღნიშნული კრიტიკის საგანი არ არის. აღნიშნული დოკუმენტის წაკითხვიდან ირკვევა, რომ ტესტირებიდან ტესტირებამდე თუნდაც ერთი და იგივე ტესტირების პროტოკოლის გამოყენებით შედეგები შეიძლება მნიშვნელოვნად განსხვავდებოდეს. დასკვნა მეორე: არც ერთი კომერციული ვაზნა არ სთავაზობს მნიშვნელოვან უპირატესობას არსებულ სამხედრო ვაზნებზე. ლეტალურობა მნიშვნელოვნად დამოკიდებულია მორტყმის ადგილებზე და კონტროლირებადი წყვილი გასროლებით სამიზნე გაცილებით სწრაფად გამოდის მწყობრიდან. შერეული გამოხმაურებები ახსნილი განსხვავებებით ტყვიის სამიზნეში მოხვედრის კუთხით. ცნობილია რომ ტყვია ბრუნავს არა მარტო საკუთარი ღერძის მიმართ არამედ მისი ცხვირი ასევე ასრულებს ბრუნვით მოძრაობებს და თუ ტყვია ხვდება იმ მომენტი როდესაც ის გადახრილია ის იწყებს სამიზნეში ბრუნვას და ფრაგმენტაციას უფრო სწრაფად, ხოლო თუ ის ხვდება შედარებით სწორი კუთხით აყირავება და ფრაგმენტაცია იწყეება ოდნავ გვიან. ქვედა სურათი არის ამ მოვლენის კარგი ილუსტრაცია. ბუნებრივია დიდი გადახრა მოხვედრისას ასევე ამცირებს შეღწევის უნარს და პირიქით, შედარებით სწორი კუთხით მოხვედრა ზრდის შეღწევის უნარს. აღსანიშნავია, რომ 5.56-ის შემთხვევაში ტყვიის ცხვირის გადახრა ხდება ახლო მანძილებზე 50 მეტრამდე რის შემდეგაც ტყვია “წყნარდება”. აღნიშნულმა შეიძლება ახსნას შერეული გამოხმაურებები მაგრამ არ ხსნის არასაკმარისი ლეტალურობის პრობლემას.

yaw1

აღნიშნულ ანგარიში ასევე მოყვანილია საკითხავი დასკვნა და გრაფიკი, რომელი იუწყება, რომ სხვადასხვა მასის და ტიპს ტყვიეების გამოყენებისას M4-დან და M16-დან ისევე როგორც შედარებისთვის M14-ის გამოცდისას, 0-დან 50 მეტრამდე ლეტალურობაში სხვაობა არ არის. სამწუხაროდ როგორ დადგინდა ეს არ არის ნათქვამი რაც ბუნებრივია ეჭვს იწვევს. ასევე არ არის ახსნილი რატომ არის ნაკლები კრიტიკა M249-ს მიმართ. 2009 წელს შვედეთის შეიარაღებულმა ძალებმა გამოსცეს ანალოგიური შინაარსის დოკუმენტი სადაც დაახლოებით იგივე დასკვნებამდე მივიდნენ რაც ამერიკელები.

ჯარს და ჯარისკაცს, ყოველთვის უნდა ჯადოსნური ტყვია რომელიც პირველივე გასროლით ააორთქლებს მტერს მაგრამ საქმე იმაშია რომ ყოველთვის უნდა იყოს დაცული ბალანსი სადაც ერთის მხრივ არის აბსოლუტურად ეფექტური ვაზნა და იარაღი და მეორს მხრივ არის, იარაღის და ვაზნის წონა, უკუცემა, ფასი. ჩემი აზრით ძალიან ხშირად ხდება პოპულარული ტერმინის “ერთი გასროლა ერთი მკვდარი” არასწორი ინტერპრეტირება. ეს გამოთქმა არ ნიშნავს რომ ერთ სასხლეტზე დაჭერას უნდა მოყვებოდეს ერთი დახოცილი მტრის ჯარისკაცი. თავისთსავად ცხადია ტყვიის ლეტალურიბის გარდა აქ როლს თამაშობს ძალინ ბევრი სხვა ფაქტორი, ზუსტი სროლის უნარი, სტრესი, პირობები სროლის დროს, სამიზნის ქცევა და ასე შემდეგ. შესაბამისად ეს ტერმინი არის ილუზია, შედეგი რომელიც ვერ იქნება მიღწეული ვერც ერთი თუნდაც ყველაზე ძლიერი ვაზნით.  სინამდვილეში მე ვთვლი რომ ამ გამოთქმას აქვს სულ სხვა მნიშვნელობა. ის გულისხმობს რომ როდესაც შენ გადალახავ ყველა სირთულეს და მოარტყავს სამიზნეს ტყვიას ის უნდა გამოეთიშოს ბრძოლას რაც შეიძლება მალე. ათვლა იწყება არა გასროლაზე გადაწყვეტილების მიღებიდან არამედ იმ მომენტიდან როდესაც ტყვია სამიზნეს ხვდება. ეს მშვენივრად ახსნა ცნობილმა ინსტრუქტორმა პოლ ჰოვემ სწორედაც რომ სომალიში კონფლიქტის და სპეცრაზმ დელტას ოპერატორისს რენდალ შუგარტის მაგალითზე, რომელიც ატარებდა .30 კალიბრის M14-ს, მათ შორის მაშინ როდესაც დიდი ალბათობა იყო ახლო მანძილზე შეტაკების. ის წერს რომ: მიუხედავად გაბარიტებისა და დიდი უკუცემისა ერთი  მოხვედრა ამ იარაღიდან აგდებდა  ძირს ადამიანს, ხოლო ბრძოლაში მხოლოდ ერთი გასროლა არის ის რაც შენ გაქვს და შენ გინდა იყო დარწმუნებული რომ  მოხვედრილი ტყვია გააკეთებს თავის საქმეს და არ გინდა იჯდე შემდეგი 5 საათი და იმარჩიელო დააგდო შენმა ტყვიამ მტერი ძირს თუ ის კიდე ზის სადღაც იქ და გელოდება შენ.

როგორც უკვე აღვნიშნე ბევრი მცდელობა იყო 5.56 ეფექტურობის გაზრდის მაგრამ ჩემი აზრით საქმე იმაშია, რომ 5.56×45-ს უკვე თავიდან პრაქტიკულად არ გააჩნდა მოდერნიზაციის პოტენციალი. ამის დადასტურებად შეიძლება ჩავთვალოთ ისტორია, რომელიც ეხება გაუმჯობესებულ “მწვანე თავიან” ვაზნას, ინდექსით M855A1. აღნიშნული ვაზნის შექმნაზე დახარჯულია ასტრონომიული თანხა 32 მილიონი დოლარი. და პროცესი მისი შექმნის მოიცავდა არასასიამოვნო აღმოჩენებს, როდესაც დადგინდა რომ მასალების რისგანაც მზადდება ვაზნა არის სენსიტიური მაღალი ტემპერატურის მიმართ და კარგავს თავის თვისებებს რაც ნეგატიურად აისახება სიზუსტეზე, ასევე იყო მრავალმილიონიანი სასამართლო დავა ამ დიზაინია ავტორთან. რას წარმოადგენს გაუმჯობესებული ვაზნა სინამდვილეში? პირველ რიგში შემქმნელები შეეცადნენ გაეზარდათ საწყისი სიჩქარე, რაც ლოგიკურია. სამწუხაროდ ბალისტიკაში მუქთად არაფერი არ იშოვება და ამისთვის საჭირო გახდა წნევის გაზრდა, რომელიც გაიზარდა 55 000-დან 63 000 psi-მდე რაც უახლოვდება უსაფრთხო მაჩვენებლის კრიტიკულ ზღვარს. აღნიშნული ამცირებს იარაღის რესურსს, რომელიც გაიცვითება უფრო მალე გაზრდილი დატვირთვის გამო, ლულის რესურსი მცირდება 50%, ხოლო სიზუსტის სტანდარტი არის 5.5 კუთხური წუთი 100 იარდზე რაც უბრალოდ არასერიოზულია. ისევე როგორც არასერიოზულია მოთხოვნა რომ ახალი ვაზნა იყოს “მწვანე” ანუ არ აყეენებდეს ზიანს გარემოს და ადამიანებს, ანუ ის არ უნდა შეიცავდეს ტყვიას, რომელიც ტოქსიკური მეტალია. ყველაფერთან ერთად ვაზნის დამზადება უფრო ძვირიც ჯდება. ჩემი რღმა რწმენით M855A1 არის შეცდომა.  ბოლოს კიდევ ერთი შეკითხვა მებადება. 5.56 იყო შექმნილი იმ დროს და იმ მოთხოვნებით, როდესაც მოწინააღმდეგეს ჯარისკაცი არ იყო აღჭურვილი ინდივიდუალური ჯავშანით და ატარებდნენ “ჟესტის” ჩაფხუტებს. დღეს ამერიკა იბრძვის მტრის წინააღმდეგ, რომელსაც თავზე პირსახოცები აქვთ შემოხვეული. რა მოხდება ხვალ? რამდენად ადეკვატური იქნება ეს ვაზნა 500 მეტრზე როდესაც მოწინააღმდეგეს ჯარისკაცები (რუსეთი, ჩინეთი) მასობრივად იქნება აღჭურვილი ინდივიდუალური დაცვის საშუალებებით? ააქვს 5.56 პოტნციალი განვითარდეს ისე რომ 300-500 მეტრზე ეფექტურად გამოიყვანოს მწყობრიდან ასეთი მოწინააღმდეგები? ფაქტია, რომ ეხლა პოპულარული მძიმე 77 გრანიანი ტყვიები (Mk262, Mk318) რბილი გულებით ამას ვერ შეძლებენ.

მე ეხლა მოგიყევით თქვენ ყველაზე საინტერესო და საკვანძო იპიზოდები 5.56×45 კალიბრის ისტორიიდან ეხლა კიდე გავაანალიზოთ ეს ინფორმაცია სამოქალაქო მსროლელის პოზიციიდან. ჩემი აზრით ყველა ის პრობლემა რომელიც გადაიჭრა 5.56 შეიარაღებაში მიღებით რბილად რომ ვთქვათ სამოქალაქო მსროლელს არ აწუხებს. ავტომატური ცეცხლის წარმოეება სამოქალაქო იარაღს არ შეუძლია, დიდი საბრძოლო კომპლექტის ტარება არ არის აუცილებელი, არც 400 მეტრზე ეფქტური სროლის წარმოება და ფოლადის ჩაფხუტების გახვრეტა საჭირო არ არის. ჯავშანჟილტების გახვრეტის საჭიროებაც ნაკლებად კრიტკულია. როგორც ცნობილმა ინსტრუქტორმა და ექსპერტმა კლინტ სმიტმა განაცხადა, სამოქალაქო პირობებში უმეტესობა შეტაკებების შაშხანების გამოყენებით ხდება პისტოლეტის მანძილებზე. ცხადია თუნდაც 10 ინჩიანი AR-15 ასეთ მანძილზე იქნება მრისხანე იარაღი, თუ იქნება გამოყენებული ადეკვატური, ეფექტური ვაზნები. მაგრამ არ მგონია ბევრს, მათ შორის მეც მოეწონოს ფაქტი, რომ  50-100 მეტრის იქით, ვაზნა ნასროლი მისი იარაღიდან კარგავს მისი ეფექტურობის უზრუნველყოფის ძირითად მექანიზმს, 5.56-ის შემთხვევაში ფრაგმენტაციას. ჩემი აზრით სამოქალაქო მსროლელი, რომელიც ყიდულობს შაშხანას (და არა ახლო ბრძოლის იარაღს) სურს მეტი უნივერსალურობა და მეტი შესაძლებლობა ეფექტური ცეცხლის წარმოების.  არსად არ წასულა ასევე შეზღუდვა რომელიც გამოიხატება არადამაკმაყოფილებელ ეფექტურობაში ბარიერებს ამოფარებული სამიზნეების წინააღმდეგ. გახსოვთ მე ვწერდი, რომ პოლიციამ აშშ-ში მოიწონა ეს თვისება იმის გამო რომ ზედმეტი შეღწევის საფრთხე არ არსებოდა? პოლიციას მოწონს 5.56, უყვარს 5.56. ახლო მანძილეზე ის ეფექტურია. ტყვიაწამალი იაფია. რეკრუტები ადვილად და სწრაფად ითვისებენ ამ კალიბრის იარაღს. თუ მომავალი პოლიციელი აქამდე ჯარში მსახურობდა მისი მომზადებაც საჭირო არ არის. ქალების რაოდენობა პროცენტულად პოლციაში იზრდება? არც ეს არის პრობლემა, ქალებს უყვართ AR-15 და 5.56, დაბალი უკუცემის და მცირე მასის გამო. ზუსტად იგივე მიზეზის გამო ეს კომბინაცია ასეთი პოპულარულია მსოფლიოში. ზუსტად მაგიტომ მიყვარს ეს იარაღი მეც. ერთადერთი რაც მე გადამიყვარდა არის ვაზნა 5.56X45. უმეტესობა სამოქალაქო მსროლელებისთვის ამ კალიბრის დადებითი თვისებები: დაბალი ფასი, ხელმისაწვდომობა ავზნის და იარაღის, დაბალი უკუცემა, მაღალი სიზუსტის პოტენციალი (გამორიცხეთ “მწვანე თავიანი” ვაზნები) გადაწონის უარყოფით მხარეებს: საკითხავი ტერმინალური ეფექტი საშუალო და გრძელ მანძილებზე (და ზოგ შემთხვევაში ახლო მანძილებზეც), არადამაკმაყოფილბელი ეფექტურობა ბარიერებს ამოფარებულ სამიზნეებზე და ამით აიხსნება არნახული პოპულარობა ამ კალიბრის. ჩემი აზრით, ადამიანი, რომელიც დიდი ალბათობით შეიძლება მოყვეს შეიარაღებულ შარში პირველ რიგში უნდა აღელვებდეს ორი რამე, იარაღის საიმედოობა და მისი იარაღიდან ნასროლი ტყვიის ლეტალურობა. ჩემი აზრით 5.56 არის მისაღები ვარიანტია მინიმუმ 16.5 -ანი ლულით აღჭურვილ იარაღში და ადეკვატური ვაზნით. ეს მოგვცემს ადეკვატურ ტერმინალურ ეფექტურობას მაგრამ წინაღობაში გავლის პრობლემა შენარჩუნდება. თუ ვინმეს აქვს სურვილი უფრო კომპაქტური იარაღის, მან უარი უნდა თქვას ამ კალიბრზე. 5.56 კალიბრის სრული პოტენციალი ჩემი აზრით შესაძლებელია ათვისებულ იქნას მხოლოდ 20 ინჩიანი ლულის პირობებში.

ჩნდება კითხვები, არის თუ არა 5.56 კალიბრის ვაზნები, ხელმისაწვდომი სამოქალაქო  მსროლელებისთვის, რომლებიც არ არიან ვალდებულები დაიცვან ჰააგის კონვენცია და რომლებიც უფრო ეფექტური იქნება ვიდრე სამხედრო დანიშნულების ვაზნები? საქმე იმაშია, რომ .223 რემინგტონი არის ვარმინტისთვის განკუთვნილი ვაზნა, ანუ ის გამოიყენება პატარა ცხოველების წინააღმდეგ და აბსოლუტური უმეტესობა კომერციული ვაზნების ამ როლისთვის არის განკუუთვნილი, სადაც საჭიროა სწრაფი, “ფეთქებადი” ექსპანსია. ეს კიდე არ არის სასურველი თავდაცვით სცენარებში ვინაიდან წინაღობებში გავლის უნარი კიდე უფრო მცირდება, სამიზნეშო გევრდიდან მოხვედრისას როდესაც ტყვიამ უუნდა გაიროს ვთქვათ ხელის გავლით, შეიძლება ამას მოყვეს ის რომ ნასროლი ტყვია უბრალოდ ვერ მიაღწევს სასიცოცხლო ორგანოებამდე.  გონივრული იქნება რას შეიძლება მძიმე ტყვიების გამოყენება, აქიდან ცნობილ რესურსზე AR15.com რეკომენდირებულია შემდეგი მუხტები: 64 gr Winchester PowerPoint (RA223T2); 68 gr Black Hills Match (Hornady bullet) (BTHP); 69 gr Sierra MatchKing; 75 gr Hornady Match (BTHP); 75 gr Hornady TAP (BTHP); 77 gr Black Hills Sierra MatchKing (BTHP). თუ მსროლელი ეძებს ტყვიას უკეთესი უნარით წინაღობებში გავლით მან უნდა გაითვალისწინოს რომ რრაც უფრო დიდია ფრაგმენტაციის უნარი მით უფრო ნააკლებია წინაღობებში გავლის უნარი. ამ მხრივ საუკეთესო ტყვია არის 55 და 62 გრანიანი Speer Trophy Bonded Bear Claw

ამჯერად მანამ სანამ მე და თქვენ ტვინი აგვიფეთქდა ამდენ რამეზე ფიქრით მე ვაპირებ შევადარო სხვადასხვა ტაქტიკურ სცენარებში ჩვენ რეალობაში არსებული ორი ძირითადი ტაქტიკური კარაბინის კალიბრი, 5.56 და ძველი გერმანული 7.62×39. თეორია საინტერესოა მაგრამ პრაქტიკა უფრო მნიშვნელოვანია. ადამიანი რომელიც დღეს გადაწყვიტავს შეიძინოს ტაქტიკური კარაბინი დადგება ორი არჩევნის წინაშე ეს არის AR-15 კალიბრში 5.56 რომელიც ძვირი ღირს და შედარებით უფრო ხელმისაწვდომი ჩეხური Vz58/Cz858 ან თუნდაც საბჭოთა CKC, ორივე კალიბრში 7.62. “საიგებში” 2000 დოლარის გადახდა მე მიმაჩნია სიმპტომად რომლის აღმოჩენის შემდეგ ადამიანმა ექიმს უნდა მიმართოს. ვნახოთ რამდენად ეფექტურია ეს იარაღები თავდაცვით სცენარებში, ვნახავთ სიზუსტეს როგორც ახლო ასევე საშუალო მანძილებზე, ჩავინიშნავთ დროებს რამდენად სწრაფად შეგვიძლია სროლა და ცეცხლის გადატანა. შევადარებთ არსებულ მონაცემებს მათი ტერმინალური ეფექტურობის შესახებ. თუ გვექნება შესაძლებლობა გავტესთავ ტაქტიკურ წინაღობებში გავლის შემდეგ სამიზნის დაზიანების უნარს და დავადებთ ამას იარაღის და ტყვიაწამლის ფასებს. შესაძლებელია, რომ ჩვენი რეალიებიდან გამომდინარე 7.62×39 იყოს უკეთესი ვიდრე 5.56 ტაქტიკური კარაბინისთვის? პასუხები და შედეგები მომავალ სტატიაში აისახება.

მე არ მინდა ვინმეს დარჩეს შთაბეჭდილება თითქოს მე ვაკრიტიკებ ან მით უფრო უარესი, ვთვლი რომ 5,56 არის ცუდი კალიბრი, უბრალდო ის არ არის საუკეთესო და მას გააჩნია მთელი რიგი  შეზღუდვები ისევე როგორც  რა თქმა უნდა ძლიერი მხარეები. როგორც ყოველთვის მე მინდა მოგცთ თქვენ ამომწურავი ინფორმაცია რომ თქვენ გადაწყვიტოთ თავად რა არის უკეთესი თქვენთვის.

გამოყენებული მასალები: 

Small Caliber Ammunition Program Support at US Army Research Laboratory

WSTIAC Quarterly, Vol. 8, No. 1 – Small Caliber Lethality: 5.56mm Performance in Close Quarters Battle

The Theory Of The Motion Of A Bullet About Its Center Of Gravity In Dense Media, With Applications To Bullet Design

Wound Ballistics Assessment of an Experimental .22-Caliber Lead Core High Velocity Rifle Ball: Comparison With the 7.62-mm NATO (.30-Caliber) Rifle Ball

Luke Haag AFTE Journal. Winter 2001

A 5.56 X 45mm “Timeline”. A Chronology of Development by Daniel Watters

Wounding patterns of military rifles. M. Fackler

Rifle Squad Armed With High Velocity Light Rifle. US Army Combat Development Experimentation Center

Operational Requirements For An Infantry Hand Weapon by Norman Hitchman

Special Purpose Individual Weapons. by Daniel E. Watters

Is there a problem with the lethality of the 5.56 NATO caliber? Per G. Arvidsson. NATO Weapons & Sensors Working Group.

Case Studies in Combat Failures of 5.56mm Ammunition. Bruce Jones.  

ჩვენი ტესტი – SCCY CPX-1

May 27th, 2015

რა არის საჭირო იმისთვის რომ შექმნა კარგი პისტოლეტი? პირველ რიგში უნდა ქონდეს წარმოდგენა რა მოდა და ტრენდები არსებობს იარაღის ბაზარზე, რაზე არის მოთხოვნა. თუ შენ გინდა შეტენო სახელმწიფოს შენი ქმნილება და ამისთვის იყენებ ყალბ პატრიოტულ ნოტებს და ძამკაცებს კაბინეტებში შენ ვერ შექმნი კარგ პისტოლეტს. მეორე რიგში თუ შენ კარგად უნდა გესმოდეს საწარმოო პროცესები ანუ უნდა იყო მექანიკოსი, ინჟინერი, სასურველია გატაცებული ავიაციით, თუ აქამდე იყავი სასტუმროს მენეჯერი და იარაღი სურათებზე გინახავს შენ არაფერი გამოგივა. მესამე რიგში უნდა გამოიყენო აპრობირებულ ტექნიკურ გადაწყვეტილებები და ხარისხიან მასალები.  ასეთ შემტხვევაში დიდი ალბათობით შენ შექმნი კარგ, კომერციულად წარმატებულ პროდუქტს. ამერიკული კომპანია SCCY Industries-ის დამფუძნებელი, ჯო რობაკი სწორედ ასეთი კაცი აღმოჩნდა. ავიაციის ფანატი, დეტალების დამზადების სპეციალისტი და იარაღის მოყვარული ის პრაქტიკულად შემთხვევით აღმოჩნდა იარაღის წარმოების ბიზნესში.  მას თავიდან დაუკვეთეს დაზგების და მოწყობილობების მიწოდება ერთ-ერთი მსხვილი მწარმოებლისთვის მაგრამ ჯო “გადააგდეს” და მან გადაწყვიტა თავად დაეწყო იარაღის წარმოება მის განკარგულებაში დარჩენილი დაზგებით. თავის კომპანიას მან დაარქვა SCCY (თავიდან SKKY) რაც იკითხება, როგორც „სკაი“ ანუ ცა, მინიშნება ჯო რობაკის ავიაციით გატაცებაზე.

sccyplant

ასე გამოიყურება კომპანიის წარმოება, რომელიც არანაირად არ გავს სარდაფში მოწყობილ კუსტარულ სახელოსნოს. კომპანია მდებარეობს დაიტონაში, ფლორიდას შტატში, ცნობილი სარბოლო ტრასის დაიტონა 500-ის მახლობლად. სურათების წყარო TFB

ამჯერად კომპანია უშვებს ორი მოდელის 9მმ-ან კომპაქტურ პისტოლეტს CPX-1 და CPX-2. განსხვავება მათ შორის არის მხოლოდ მექანიკური მცველის არსებობა პირველ მოდელზე და შესაბამისად მისი არ არსებობა მეორე მოდელზე. აღწერილობის თანახმად მცველის არ არსებობა მეორე მოდელზე კომპენსირდება გგრძელი და მძიმე სასხლეტით, რომელიც უნდა ვივარაუდოთ არის უფრო მძიმე ვიდრე პირველ მოდელზე. ვივარაუდოთ იმიტომ, რომ ტესტირებისტვის ჩვენ გვაქვს მოდელი CPX-1 აღჭურვილი მექანიკური მცველით რომელიც თან ორმხრივია. ყველაფერი ზამბარებისა და პოლმერის ჩარჩოს გარდა მზადდება უშუალოდ კომპანიაში. საკეტი მზადდება ფრეზირების მეთოდით რაზ უზრუნველყოფს მაღალი ხარისხის საბოლოო პროდუქტს და დიდ რესურსს. თავდაპირველად იგეგემბოდა ზუსტი ჩამოსხმის მეთოდით (MIM) დამზადებული საკეტის გამოყენება მაგრამ ბოლოს გადაწყდა საკეტის ფრეზირებით დამზადება. ასეთი ტიპის პისტოლეტის წარმოებით შესვლა იარაღის ბიზნესში განპირობებული იყო იარაღის შეძენის და ტარების რეგულაციების ლიბერალიზაციით რამაც წარმოშვა უდიდესო მოთხოვნა კომპაქტურ მაგრამ ძლიერ იარაღზე. 

sccy5

ჩვენი ტესტირების ობიექტი CPX-1, უჟანგავი ფოლადისგან დამზადებული საკეტით, ასევე ხელმისაწვდომია მოდელი „შავი“ (ნიტრიდით დაფარული) საკეთით.

პისტოლეტი მოხვდა გაყიდვაში 2005 (სხვა ინფორმაციით 2003) წელს და მთლიანობაში პოზიტიური გამოხმაურებები დაიმსახურა პროფილურ პრესაში და ინტერნეტ რესურსებზე. რაც შეეხება პისტოლეტი კონსტრუქციას ის პისტოლეტი იყენებს ბრაუნინგის მოდიფიცირებულ ჩაკეტვის სქემას, უჟანგავი ფოლადისგან დამზადებულ ლულას კლასიკური ხრახნებით (ლულის სიგრძე 77მმ), იკვებება ორრიგიანი მჭიდიდან (ერთ რიგიანი ვაზნების გამოსვლით), რომელშიც ეტევა 10 9×19 Luger კალიბრის ვაზნა, რაც საკმაოდ შთამბეჭდავია პისტოლეტისთვის რომელიც სულ რაღაც 425 გრამს იწონის. პისტოლეტს კომპლექტში ორი მჭიდი მოყვება და ორივე მჭიდი კომპლექტებდა ორი ტიპის ხუფით, მოკლეთი და გრძელით ნეკა თითის დასადებად. პისტოლეტის ასეთი დაბალი წონა განპირობებულია პლასტმასის ჩარჩოში ჩასმული ალუმინის ქვე-ჩარჩოს გამოყენებით. ეს ერთადერთი პისტოლეტია ჩემთვის ცნობილი, რომელიც იყენებს ქვე-ჩარჩოს ალუმინისგან. შესაბამისად პისტოლეტის სერიული ნომერი მხოლოდ ქვე-ჩარჩოზეა (უკანა მხარეს) დატანილი რაც გულისხმობს რომ შესაძლებელია სხვადასხვა ფერის (ან გაუმჯობსებული მოდელის) დამატებითი ჩარჩოს თავისუფლად შეძენა და დაყენება. კომპანია ამჯერად უშვებს შავ, ყავისფერ, თეთრს და მანდილოსანი მსროლელებისთვის ვარდისფერი ფერის ჩარჩოებს. პისტოლეტის დამრტყმელ-სასხლეტი მექანიზმი (მხოლოდ ორმაგი მოქმედების) არის ზემარტივი, იყენებს დამალულ (დახურული ტიპის) ჩახმახს და ტარში განთვსებულ საბრძოლო ზამბარას. დამრტყმელი პისტოლეტში არის ინერციული რაც უზრუნველყოფს უსაფრთხოების საჭირო დონეს.  პისტოლეტის მექანიზმი ძალზედ მარტივია და ძნელად წარმომიდგენია რა შეიძლება გამოვიდეს მანდ მწყობრიდან. თუ ასეთი რამე მოხდა, დეტალების მარტივი გეომეტრიის გამო მათი დამზადება არ უნდა იყოს პრობლემა. ცხადია ტექ. მომსახურების ეს პრობლემა  მარტო ჩვენი ქვეყნისთვის არის აქტუალური, ხოლო აშშ-ში ამ პისტოლეტის მყიდველებს ექნებათ ფუფუნება ისარგებლონ უპირობო სამუდამო გარანტიით. უფრო მეტიც, კომპანია იღებს ვალდებულებას უფასოდ მიაწოდოს ახალი პისტოლეტი იარაღის მოპარვის შემთხვევაში თუ მფლობელი წარმოადგენს პოლიციის მიერ შედგენილ ოქმს, რომელიც დაადასტურებს ქურდობის და პისტოლეტის დაკარგვის ფაქტს. როგორ გგონიათ ყველაფერი ამის შემდეგ რაც მოგიყევით რა იქნბა ამ პისტოლეტის ფასი? ჩრდილო ამერიკაში ის ღირს 290 დოლარი, ხოლო ქუჩის ფასი არის დაახლოებით 220 დოლარი. ჩემი აზრით ყველაფერი ეს ადასტურებს რომ იარაღის წარმოება აშშ-ში არ მოკვდა და არ არის მხოლოდ მსხვილი კორპორაციების ხელში. ამ ქვეყნაში ჯერ კიდევ შესაძლებლია კარგი და იაფი იარაღის წარმოება, 100% ამერიკულის, ყოველგვარი ჩინეთში თუ ბანგლადეშში წარმოებების გადატანის გარეშე  ორი კაპიკის დაზოგვის მიზნით. რამდენადაც მე გამოვიკვლიე კლიენტების მომსახურება უმაღლეს დონეზეა და საგარანტიო პირობები უნაკლოდ და დროულად სრულდება. როგორც უნდა იყოს მიღებული, კომპანია გულისყურით უსმენს მოხმარებლების ხმებს და საჭიროების შემთხვევაში ხვეწავს იარაღს. წლების განმავლობაში რაც პისტოლეტი იწარმოება, მისი კონსტრუქცია იხვეწებოდა და მცირე მაგრამ მნიშვნელოვანი ცვლილებები მთლიანობაში დადებითად აისახებოდა პისტოლეტის რესურსზე და საიმედოობაზე. ყველა ცვლილების ჩამოთვლას აზრი არ აქვს, დაიხვეწა მცველის კონსტრუქცია, დამაბრუნებელი ზამბარის ღერძი უფრო მყიფე ფოლადისგან მზადდება, პინების დიამეტრი გაიზარდა რომ სროლისას არ დაძრულიყო ადგილიდან და ასე შემდეგ. დღევანდელი პისტოლეტები გაცილებით უფრო უკეთესი იარაღებია ვიდრე პირველი წლების პროდუქცია. პისტოლეტში შესაძლებელია +P კატეგორიის ვაზნების შეზღუდულად გამოყენება, რაც ასევე დადებითად ახასიათებს ამ იარაღს.

sccy1

კომპლექტში პისტოლეტს მოყვება ორი მჭიდი შესაცვლელი ხუფებით, ძალზედ დეტალური ინსტრუქცია (სადაც სათადარიგო ნაწილების ფასებიც არის მითითებული) და საკეტი ორი გასაღებით, რომელიც მაგრდება ჩარჩოზე და კეტავს სასხლეტს. (სურათზე ადრინდელი მოდელია). 

პისტოლეტი ადვილად იშლება, გადახსენით და დააფიქსირეთ საკეტი ღია მდგომარეობაში, გამოწიეთ გარეთ მასრის საშუალებით საკეტის შემაკავაბელი ღერძი, გაათავისუფლეთ საკეტი და მოხსენით ის ჩარჩოს, ამოიღეთ ზამაბარა და მისი ღერძი და შემდგომ განაცალკევეთ ლულა და საკეტი. პისტოლეტი მზად არის გასაწმენდად. აწყობა პირიქით ხდება. დაშლილი პისტოლეტი შიგნიდან კარგად გამოიყურება, დამზადებულია სუფთად და ხარისხიანად. ალუმინის ქვეჩარჩო დამზადებულია იგივე მასალიდან და ზედაპირის დამუშავების სტანდარტით რაც კარაბინი M4.

sccy1

გასაწმენდად დაშლილი CPX-1

CPX-1-საც აქვს გარკვეული თავისებურებები, როგორც ნებისმიერ იარაღს. ნეტში არსებული ინფორმაციით, როგორც ჩანს ამ პისტოლეტს არ უყვარს ვაზნები რკინის მასრებით და მათი გამოყენებისგან უნდა თავი შეიკავოთ. ინსტრუქციის მიხედვით პისტოლეტის გატენვისას უნდა გახსნათ საკეტი, მოათავსოთ მჭიდი შიგნით და დახუროთ საკეტი. რატომ არის ასეთი ალგოროთმი მითითებული მე არ ვივი. დახურულ საკეტზეც მჭიდი უპრობლემოდ თავსდება იარაღში მაგრამ ხელით ვაზნის მიწოდებისას რაღაც მომენტში საკეტს თითქოს უჭირს დახურვა, თითქოს ვაზნა რაღაცას ედება მაგრამ, არც ერთხელ მასრის მიწოდების პროცესი არ შეფერხდა, არც ხელით გადატენვისას და არც სროლის დროს.

sccy2

პისტოლეტი საკმაოდ სუფთად არის შესრულებული, არ ეტყობა ინსტრუმნტების კვალი, დეტალები კარგად არის მორგებული. 

გადავიდეთ უშუალოდ პისტოლეტის საბრძოლო თვისებების შეფასებაზე. პისტოლეტი არ არის თხელი, მაგრამ ბუმბულივით მსუბუქია. ხელში ის კარგად ზის, თუმცა მცველი ხელს ედება ორივე მხრიდან და მიუხედავად იმისა, რომ ნეტში იყო აღწერილი შემთხვევები რომ მცველი ამის გამო სროლის დროს თავისით ირთვებოდა, ჩვენ ასეთ პრობლემას არ გადავაწყდით არა და ორივე მსროლელს საკმაოდ დიდი ხელები გვაქვს. პისტოლეტის მართვის ელემენტები ადვილად მისაწვდომია, საკეტის შემაკავებელი, მჭიდის ღილაკი და მცველი ადვილად მისაწვდომია ისე რომ პისტოლეტის ჭერა შესაცვლელი არ არის. სამიზნე მოწყობილობები ფოლადისგან არის დამზადებული და წარმოადგენს კლასიკური კონსტრუქციის წინა და უკანა სამიზნე მოწყობილობას თეთრი კონტრასტული წერტილებით. სამიზნე მოწყობილობები აბსოლუტურად ადეკვატურია ამ იარაღისთვის. როგორც უკვე ავღნიშნე დამრტყმელ-სასხლეტი მექანიზმი ორმაგი მოქმედების არის, გრძელი და შედარებით მძიმე სვლით და ასეთივე გრძელი რესეტით, რომელიც ითხოვს მიჩვევას. სროლა ამ პისტოლეტიდან იყო ყველაზე დიდი სიურპრიზი. დავიწყოთ იმით, რომ პისტოლტი იყო კარგად მისროლილი. მოხვედრის წერტილი იყო 5-8 სმ-ით უფრო მაღლა ვიდრე დამიზნების წერტილი მაგრამ მე მომწონს ასეთი მისროლა, იმიტომ რომ სროლისას ცდილობ დაინახო სამიზნე და მისი მოქმედებები და ამიტომ უჭერ ოდნავ დაბლა რომ ხედავდე რას უმიზნებ, ხოლო ნასროლი ტყვიები ხვდება იმას რასაც უყურებ. კიდევ ერთი სიურპრიზი იყო სასხლეტი, რომელიც არის იდეალური ასეთი ტიპის სასხლეტისთვის და საუკეთესო მხოლოდ ორმაგი მოქმედების სასხლეტი რაც მე შემხვედრია. გრძელი მაგრამ აბსოლუტურად ერთგვაროვანი, მსუბუქი (არანაირი სიმძიმე არ ეტყობა) და ჩახმახის გათავისუფლება ხდება მოულოდნელად და უცბად. შედეგად პისტოლეტიდან ადვილია ზუსტი სროლა ნებისმიერ პრაქტიკულ მანძილზე. მიჩვევას ითხოვს გრძელი რესეტი მაგრამ ორი სამი მჭიდის შემდეგ სწრაფი სროლა ადვილდება. დაბალი მასიდან გამომდინარე პისტოლეტი საგრძნობლად გირტყავთ ხელში და დარტყმის ძალა მოდის ხელის ზედა ნაწილზე. 4-5 მჭიდის შემდეგ ადგილი დიდ და საჩვენებელ თითს შორის საგრძნობლად გაწითლდა. უკუცემა არის ხისტი მაგრამ არა აუტანელი ხოლო ლულის დაბალი ღერძის და ერგონომიული ტარის გამო, სწრაფი დაყოლილი გასროლების წარმოება ადვილია. არავინ არ აპირებს ამ პისტოლეტიდან გრძელ 300-400 გასროლიანი მატჩებში მონაწილეობას, ეს არის თავდაცვითი იარაღი და ხისტი უკუცემა აქ მეორადი მნიშვნელობის არის. მთავარია გასროლის შემდეგ პისტოლეტი მალევე ბრუნდება სამიზნეზე, დამიზნებაც არის ადვილი. ასევე ორ რიგიანი მჭიდის ტარში მოთავსებაც უფრო ადვილია, საკეტიც ადვილად მოძრაობს, იარაღი ღრმად ზის ხელში. მასრების ექსტრაქცია პოზიტიურია მაგრამ ერთი ცალი საკმაოდ დიდი ძალით მომხვდა თავში, სწორედ ამიტომ სროლისას ყოველთვის ატარეთ დამცავი სათვალე….

sccytarget

სიტყვებს სურათები ჯობია. ასეთი სიზუსტე მივიღეთ ჩვენს განკარგულებაში არსებული CPX-1-დან 124 გრანიანი „მაგტექის“ ვაზნების გამოყენებით. სროლის დროს არანაირ დაბრკოლებას ადგილი არ ჰქონდა. ისე ნუ შეგაშინებთ რამდენიმე დაბრკოლება პირველ 50-100 გასროლაზე, ასეთი პატარა პისტოლეტები ხანდახან საჭიროებენ  გარკვეული  რაოდენობის გასროლას რომ 100% საიმედოთ იფნქციონირონ შემდგომში.  

მთლიანობაში პისტოლეტმა ძალიან ძალიან სასიამოვნო შთაბეჭდილებები დატოვა, შეიძლება ასეთი ნასიამოვნები დავრჩით იმის გამო რომ დაბალფასიანი იარაღისგან არაფერს განსაკუთრებულს არ ველოდით. არ ვიცი მაგრამ CPX-1-ის სროლისუნარიანობა ჩემგან მაღალ შეფასებას იმსახურებს, განსაკუთრებით ორჯერ უფრო ძვირს ბერეტა ნანოსთან შედარებით, რომელიც სულ ახლახანს მიმოვიხილეთ. CPX-1-ს აკლია ის დახვეწილობა დეტალებში რაც ბერეტას ახასიათებს მაგრამ სამაგიეროდ სროლისუნარიანობით ჩემი აზრით CPX-ი უკეთესია და ნაკლებ დროს საჭიროებს მისაჩვევად ხოლო მიჩვევას პირველ რიგში საჭიროებს გრძელი რესეტი. პისტოლეტი ესთეტიურად ლამაზია, არ არის უშნო იარაღი, თუმცა დიზაინი ალბათ ყველას არ მოეწონება. ნაკლი შეიძლება იყოს პისტოლეტის სისქე (25მმ), რომელიც კომპენსირდება შედარებით დიდი ტევადობის მჭიდით და დაბალი მასით. თავიდან იარაღს ქონდა თავისი წილი პრობლემების, როგორც ყველა ახალ იარაღს მაგრამ CPX-1/2 მუდმივად იხვეწება და შესაძლებელია იარაღი რომელსაც იყიდით თქვენ ხვალ უფრო უკეთესი გამოდგეს ვიდრე ის რომელიც გვაქვს ეხლა ჩვენ ტესტირებისთვის. დიახ როგორც უკვე მიხვდით ეს იარაღი იყიდება თბილისში და მისი ფასი 900 ლარს შეადგენს. ასეთ ფასად შესაძლებელია მხოლოდ თურქული პისტოლეტების შეძენა, რომლებს შორის სუბ-კომპაქტური მოდელი არ არის ან ბრაზილიური ტაურუსის ფირმის პისტოლეტების არჩევა რომელთა ფასიც 900-დან 1400 ლარამდე მერყეობს. რა გითხრათ, ჩემი პირადი აზრით „დამზადებულია აშშ-ში“ უკეთესია ვიდრე „დამზადებულია ბრაზილიაში“.

მიუხედავად ძალზედ პოზიტიური შთაბეჭდილებებისა ოლოს მე მაინც ვალდებული ვარ გარკვეული გაფრთხილება გავაკეთო. ჩემი აზრით ეკონომია იმაზე რაზეც სიცოცხლეა დამოკიდებული უაზროა მაგრამ როგორც ერთმა კმაყოფილმა მყიველმა დაწერა კომენტარებში ერთ-ერთ საიტზე, მე ხუთი შვილი მყავსო შესანახი და მადლობელი ვარო რომ სულ რაღაც ორას დოლარად ვიყიდე კარგი მუშა იარაღიო.  ყოველთვის როდესაც ყიდულობთ იარაღს დაბალ ფასიანი სეგმენტიდან და თან სუბკომპაქტს ძლიერ ვაზნაზე, უნდა გაითვალისწინოთ რომ როგორც წესი გამოხმაურებები იქნება განსხვავებული, დაწყებული: “ვახ ეს რა მაგარი იარაღია კაპიკებში”; დამთვარებული: “არ იყიფოთ, იაფი ნაგავია!”. ჩემი გამოცდიელბა პირველ კატეგორიას განეკუთვნება. მაგრამ მე ასევე ვიცი რომ ასეთი კლასის იარაღებში ცუდი რეპუტაციის მოდელები უფრო ბევრია ვიდრე კარგი. ასევე ჩემი აზრით მიუხედავად ფასისა და მწარმოებლისა ეს იარაღი არ არის ყველაფრის მჭამელი როგორც სრული ზომის ან კომპაქტური პისტოლეტები. ასე რომ ყურადღებით უნდა იყოთ და დარწმუნდეთ რომ იარაღი მუშაობს იმ ვაზნებთან, რომელიც ხელმისაწვდომია. თუ დარწმუნდით რომ იარაღი ინელებს კონკრეტული მწარმოებლის ვაზნას  შეეცადეთ შექმნათ შერჩეული ბრენდის ვაზნების მარაგი.

shooterscentral.ge-ს დასკვნა: SCCY CPX-1 არის ბიუჯეტური პისტოლეტი შესანიშნავი დამზადების ხარისხით. ერთ-ერთი ყველაზე მსუბუქი კლასში, რომელიც იტევს 10+1 9მმ-ან ვაზნას. მცველიანი მოდელით შესაძლებელია აბსოლუტურად უსაფრთხოდ 11 ვაზნის ტარება რაც შთამბეჭდავი საცეცხლე ძალაა ასეთ პატარა განარიტებში ჩასმული. პოლიმერის ჩარჩო, უჟანგავი ფოლადის საკეტი და ალუმინის ქვე-ჩარჩო მდგრადია კოროზიის და ცვეთის მიმართ. პისტოლეტი ასევე გამოირჩევა შესანიშნავი სიზუსტით, კარგი სროლისუნარიანობით და ერგონომიკით. ფასიდან გამომდინარე კი თბილისში მას უბრალოდ არ ყავს კონკურენტი.  მისი ძირითადი კლიენტი? ადამიანი რომელსაც უწევს იარაღის ტარება ყოველ დღე მაგრამ არ უნდა 2 000 ლარის გადახდა პრემიუმ კლასის სუბ-კომპაქტურ პისტოლეტში, გამომძიებლები მაგალითად  და ასევე ნებისმიერი ადამიანი ვისაც სურს პისტოლეტი ზედმეტად დიდი თანხის გადახდის გარეშე. მიუხედავად იმისა რომ ხანმოკლე ტესტირება არ იძლევა საშუალებას ზუსტი შეფასების და საჭიროა უფრო ხანგრძლივი გამოცდა, ნეტში არსებულ გამოხმაურებებზე დაყრდნობით ეს პისტოლეტი შეიძლება იყოს რეკომენდირებული შესაძენად იმათთვის ვინც შეზღუდულია ფულში. როგორც ყველა იარაღი დაბალი ფასების სეგმენტიდან, ვიდრე მას ანდობთ საკუტარ სიცოცხლეს უნდა დარწმუნდეთ რომ იარაღი მუშაობს ანუ რეკომენდირებულია იარაღის გასინჯვა და დარწმუნება რომ ის მუშაობს, ასეა თუ ისე 50-100 გასროლა იმ ვაზნით, რომელსაც აპირებთ რომ გამოიყენოთ არ აწყენს ახალ პისტოლეტს.

პს

CPX-1-ის უხეში ტესტის ვიდეო 

რუსეთის ადგილზე იარაღის ისტორიაში

May 3rd, 2015

აღნიშნული სტატია მთლიანად ჩემ დაკვირვებებზ არის დაფუძნებული და შესაძლებელია მე მაგრად ვცდებოდე მაგრამ მე შევეცდები ყოველი ჩემი მოსაზრება გავამყარო არგუმენტებით და ფაქტებით. ეს არ არის მეცნიერული ნაშრომი თუმცა ამ სტატიის დაწერისას მე ვიყენებდი სანდო და სარწმუნო წყაროებს. 

საქართველოში არსებობს იარაღის მოყვარულთა ჯგუფი, რომელიც უპირატესობას ანიჭებს რუსულ/საბჭოთა წარმოების იარაღს. ეს მიუხედავად იმისა, რომ უკანასკნელი 25 წლის განმავლობაში რუსი მწარმოებლები ვერ გაცდნენ “კალაშნიკოვის” კლონირებას და პრაქტიკულად მთელი მათი  პროდუქციის ნომენკლატურა საბჭოთა პერიოდში შექმნილ სისტემებზეა დაფუძნებული. მიუხედავად რუსული/საბჭოთა იარაღის დაბალი ხარისხის, ცუდი ერგონომიკისა და საშუალო შესრულებისა  ამ ხალხს აქვს რაღაც ირაციონალური სენტიმენტალური გრძნობები ამ ქვეყანაში დამზადებული იარაღისადმი. არის ხალხიც რომელსაც გულწრფელად ჯერა რომ რუსული ფოლადი “მაინც სხვაა” და ნაღდი რუსული (ოღონდ საექსპორტო და “შტუჩნი”) იარაღი იქმნება იგივე საიდუმლო მეტალებისგან და გასაიდუმლოებული ჯადოქრული ტექნოლოგიბით რაც “ლეგენდარული” რუსული სამხედრო იარაღი. სამხედრო მაკაროვი უფრო ძვირი უნდა ღირდეს ვიდრე “პრასტოი” და СВД უნდა ღირდეს როგორც სამი “რემინგტონ 700″ იმიტომ რომ ეს ხომ მსოფლიოში ყველაზე მაგარი სნაიპერული “ვინტოვკაა”!. არანაირი რაციონალური არგუმენტები რომლებიც საპირისპიროს ამტკიცებენ აქ არ ჭრის იმიტომ რომ ეს ლტოლვა რუსული იარაღისადმი არის ირაციონალური. როგორც იტყვიან გემოვნებაზე არ დაობენ, ადამიანი თავისუფალია უყვარდეს და მოწონდეს ის რაც მას უნდა რომ უყვარდეს და მოწონდეს. მე კიდე ჩემი მხრიდან გავაგრძელებ მითებთან და ზღაპრებთან ბრძოლას მათ შორის რუსული იარაღის გამორჩეულობის მითის მსხვრევას. გაგიმხელთ ერთ საიდუმლოებას: არც რუსეთი და არც საბჭოთა კავშირი არასდროს არ იყო მოწინავე “ცეცხლსასროლი” ქვეყანა, უფრო მეტიც რუსების წვლილი თანამედროვე იარაღის სახის ფორმირებაში და ზოგადად იარაღის წარმოების განვითარებაში არის არა თუ მიზერული, არამედ ჩემი აზრით საერთოდ არ არსებობს. რუსებმა უბრალოდ არ იციან ცეცხლსასროლი იარაღი. ფაქტია, რომ უკანასკნელი 300 წლის განმავლობაში რუსეთში არ მომხდარა არც ერთი პიონერული გამოგონება და ტექნოლოგიური გარღვევა, რომელიც გაავლენას იქონიებდა იარაღის და იარაღის წარმოების სახეზე, არაფერი რაც ფართო გავრცელებას ჰპოვებდა და ასახელებდა რუს იარაღის კონსტრუქტორებს და აიძულებდა სხვებს მიებაძათ მაგათთვის. ჩემი აზრით რუსეთი ყოველთვის მხოლოდ იპარავდა და ითვისებდა დასავლურ ტექნოლოგიებს და შემდგომ ტყუილების მასობრივი ტირაჟირებით აქცევდა მათ საკუთარ მიღწევებად. ამან შექმნა რუსეთში და მის მეზობელ ქვეყნებში მთელი მიმდინარეობა ფსევდო ექსპერტ-ჟურნალისტების, რომლებიც კარგად შეთამაშებული ხორივით ერთი და იგივე ტყუილებს იმეორებენ. ცალკეული რუსი ისტორიკოსები და ექსპერტების ხმა, რომლებიც ცდილობენ ობიექტურად შეაფასონ საკუთარი ქვეყნის ადგილი ამ სფეროში, ამ გრანდიოზული ილუზიის ფონზე უბრალოდ არ ისმის. ამ სტატიაშე მე  შევეცდები დავამტკიცო ჩემი მოსაზრება რუსეთის ადგილზე “ცეცხლსასროლ” ქვეყნებს შორის და ამისთვის გამოვიყენებ მყარ არგუმენტებს და უტყუარ ფაქტებს, რომ ერთხელ და სამუდამოდ მორჩეს ეს საუბრები ჯადოსნურ რუსულ იარაღზე. ვერანარ ჯადოს  და საოცრებას რუსები ვერ შექმნიდნენ და აი რატომ.

გადავხედოთ რუსეთში და შემდგომ საბჭოთა კავშირში იარაღის წარმოების ისტორიას. წლების განმავლოვაში მე უამრავი წიგნი, სტატია და დოკუმენტი წამიკითხავს რომელიც ეხებოდა ცეცხლსაროლი იარაღის. ყველა ამ წიგნს და დოკუმენტს ჩემ სამუშაო ოთახში სოლიდური ფართი უკავია. წლების განმავლობაში მე ვამჩნევდი რომ უცხოურ წყაროებში რუსეთის და საბჭოთა კავშირის ხსენება პრაქტიკულად არ მვხდებოდა ხოლო რაც უფრო ახლოს ვეცნობოდი იარაღის კონსტრუციას, მოწყობას, მუშაობის პრინციპებს ჩემთვის ცხადი ხდებოდა რომ განსხვავებით პოსტ საბჭოთა სივრცეში არსებული პოპულარული მოსაზრებისა რუსეთი არასდროს არ იყო მოწინავე “ცეცხლსასროლი ქვეყანა”. ეს სტატია მათ შორის არის ჩემი დაკვირვებების და ანალიზის შედეგიც.

სულ თავიდან რომ დავიწყოთ  შეიძლება ითქვას პეტრე პირველამდე იარაღის წარმოება რუსეთში იყო მოუწესრიგებელი და ძალიან განუვითარებელი. განსაკუთრებით ეს ეხება პერიოდს რომელიც რუსეთის ისტორიაში ცნობილია როგორც „великая смута“, რა დროსაც რუსეთმა დაკარგა მნიშვნელოვანი ტერიტორიები ხოლო მრეწველობა კატასტროფულად შემცირდა, იყო დეზორგანიზებული და ადგილი ქონდა ნედლეულის განსაკუთრებით ფერადი მეტალების სერიოზულ ნაკლებობას. ცნობილია რომ ნედლეულის დეფიციტს გამო პეტრე პირველი ართმევდა ზარებს ეკლესიებს რომ ისინი შემდეგ გადაედნოთ ზარბაზნებში, თუმცა სინამდვილეში რამდენადაც ჩემთვის ცნობილია მხოლოდ უმნიშვნელო ნაწილი ასეთი გზით მოპოვებული ლითონის მოხმარდა იარაღის წარმოებას, იმიტომ რომ თავისი თვისებებიდან გამომდინარე ის უვარგისი იყო ამისთვის. ისტორიული ფაქტია, რომ პეტრე პირველმა ითამაშა უდიდესი როლი იმაში, რომ რუსეთმა არ გაიზიარა წარსულში ძლიერი აღმოსავლეთის ქვეყნების ბედი, რომლებმაც ვერ გაუძლეს კონკურენციას სწრაფად განვითარებად დასავლეთთან. ბუნებრივია პეტრე პირველს ჰაერიდან არ გაუჩენია ოსტატები, მუშები და სპეციალისტები. ის მშვენივრად ხვდებოდა, რომ რუსეთს არ ქონდა პოტენციალი და არც დრო რომ საკუთარი ძალებით განევითარებინა იარაღის წარმოება და ამიტომაც ამისთვის მან უცხოელები დაიხმარა. ცხადია თანამედროვე იარაღს ვერ გამოუშვებ თუ არ გაქვს თანამედროვე წარმოება და იარაღის ევოლუცია ყოველთვის იყო დაკავშირებული რკინის დამუშავების მეთოდებთან. საკმარისია გადავავლოთ თვალი წიგნებს ან სტატიებს რკინის დამუშავების და გადადნობის ტექნოლოგიების განვითარების შესახებ და ადვილად შევამჩნევთ, რომ არც ერთი რუსულ გვარს ან რუსეთის ხსენებაც არსად არასდროს არ არის. თუ შენ აგვიანებ ლითონის დამუშავების ტექნოლოგიების დანერგვაში შენ აგვიანებ ახალი იარაღის შექმნა-წარმოებაშიში და რუსეთი მუდამ ამ პროცესის კუდში მიჩანჩალებდა.

 ზარბაზნების პირველი წარმოება რუსეთში დაიწყო 1475 წელს იტალიელმა არისტოტელ ფიორავანტიმ. 1555 წლამდე ზარბაზნების არმოებას რუსეთში ხელმძღვანელობდნენ უცხოელები, მეტ წილად გერმანელები. პირველი ზარბაზანი ჩამოსხმული რუსის მიერ გაჩნდა მხოლოდ 1555 წელს.  

გამომდინარე იქიდან რომ იყო ნედლეულის და სპეციალიტების დეფიციტი (ეს ჩემი მოსაზრება არ არის, ამას თავად რუსული წყაროებიც ადასტურებენ), რუსეთში იარაღის წარმოების მოწესრიგებაში უკვე თავიდანვე, პირველივე დღეებიდა, პეტრე პირველამდე,  დიდ როლს თამაშობდნენ უცხო ქვეყნები და ეს ტენდენცია დღემდე გრძელდება. თუ პეტრე პირველს უკავშირდება იარაღის წარმოების რეფორმირება, მოწესრიგება და სწრაფი განვითარება პირველი მცდელობა იარაღის წარმოების შექმნის ეკუთვნის მეფე ივანე მესამეს, რომელმაც თავისი ბრძანებით რუსეთში შეიქმნა მე-15 საუკუნის 70-ან წლებში „საზარბაზნე ქოხი“ და შემდეგ 94-წელს „დენთის ქოხი“. გამომდინარე იქიდან რომ მეცნიერება რუსეთში გაანვითარებული არ იყო და თავისი სპეციალისტები მას არ ყავდა ამ საქმეში ჩართულნი იყვნენ უცხოელი სპეციალისტები, იტალიიდან და გერმანიიდან რასაც არც რუსული წყაროები არ უარყოფენ. შედარებისთვის იგივე პროცესში ინგლისში ინიცირებული იყო ინგლისში ედვარდ მესამეს მიერ გაცილებით ადრე, 1345 წელს.

1537 წელს საარტილერიო მეცნიერება დაიბადა ევროპაში, როდესაც იტალიელ მათემატიკოსმა ნიკოლო ტარტალიამ დაწერა ნაშრომი “ახალი მეცნიერება” და ჩამოაყალიბა საარტილერიო ბალისტკის საფუძვლები. 1638 წელს გალილეიმ წარმოადგინა საარტილერიო ჭურვის პარაბოლური ფრენის თეორია. 1641 წელს ტორიჩელი ქმნის პირველ საარტილერიო სროლის ცხრილებს. 1687 წელს ნიუტონი უარყოფს პარაბოლის თეორიას და ამტკიცებს ჰაერის წინაღობის გავლენას ჭურვზე და ამავდროულად დენთის წვის თეორიას შეიმუშავებს. 1699 წელს ბლონდელი აუმჯობესებს ტორიჩელის ცხრილებს და პირველად იყენებს საარტილერიო კვადრანტს წყლის თარაზოთი. 1690 წლიდან 1788 ბერნულის ოჯახი მათემატიკურად ხსნის ბირთვის მოძრაობას სხვადასხვა გარემოში სხვადასხვა სიჩქარით და ამის წყვიტავს ბალისტიკის ძირითად გამოცანას. 1720 წელს ჟან ვოლიერი ქმნის პირველ საარტილერიო ლაბორატორია პოლიგონს პრაქტიკული ცდების ჩასატარებლად. 1751-1752 წლებში დ’არცი  წარმოადგენს დენთის წვის თეორას სადაც ვარაუდობს რომ დენთის წვის სიჩქარე დამოკიდებულია წნევაზე და ასევე ქმნის დენთის აალების ოპტიმალური ადგილის თეორიას. 1825 წელს პუასონი ქმნის ლაფეტების თეორიას და იკვლევს დედამიწის ბრუნვის და საკუთარი ბრუნვის გავლენას ჭურვზე. 1846 წელს დიდიონი ქმნის გარე ბალისტიკის კურს რომელიც საფუძვლად ედება ყველა შემდგომ კურსს. 1850 წელს ფრანგი პოლკოვნიკი შარლ ვიქტორ ტირო პირველად განიხილავს საარტილერიო ჭურვებში ბრიზანტული ასაფეთქებელი ნივთიერების გამოყენებას…. და ასე შემდეგ და ასე შემდეგ.  აღნიშნული ევოლუცია ან თუ გნებავთ რევოლუცია მიმდინარეობდა რუსეთის მონაწილეობის გარეშე, რომელსაც უბრალოდ არ ყავდა ანალოგიური დონის მეცნიერები.  

მე-15 საუკუნიდან ევროპაში ცეცლსასროლი იარაღის და არტილერიის წარმოებამ განიცადა რევოლუციური ცვლილებები, რამაც შემდგომში ძირეულად შეცვალა შეიარაღებული კონფლიქტების სახე და მსოფლიოში ძალათა ბალანსი. ევროპამ დაიკავა მოწინავე პოზიციები, მიაღწია სერიოზულ ტექნოლოგიურ უპირატესობას აღმოსავლეთის ქვეყნებთან მიმართებაში რამაც პრაქტიკულად შეცვალა მსოფლიო ისტორიის მსვლელობა და მრავალი საუკუნით განაპირობა დასავლეთის ქვეყნების კულტურულ-ეკონომიკური უპირატესობა აღმოსავლეთზე.  რუსეთი? რუსეთი კიდე ამ რევოლუციის პერიფერიაზე იმყოფებოდა და ეხლაც მანდ იმყოფება. გავიმეორებ რომ არა პეტრე პირველის რეფორმები, რუსეთი გაიზიარებდა აღმოსავლეთის ქვეყნების ბედს, რომლებიც დამარცხდა ევროპის წინააღმდეგ ბრძოლაში და დაკარგეს თავისი კულტურულ-ეკონომიკური მნიშვნელობა. სწორედ პეტრე პირველის წყალობით რუსეთი დაგვიანებით მაგრამ მაინც შეძლო ესარგებლა ევროპელების მიღწევებით და ჩამოყალიბდა როგორც „ცეცხლსასროლი იმპერია“ და თავად დაიწყო ტერიტორიულ ექსპანსია. პეტრე პირველი ასევე შეიძლება ჩაითვალოს რუსული არტილერიის მამად. იმ დროს რუსული არტილერია არაფრით არ ჩამორჩებოდა წამყვანი ევროპული არმიების არტილერიას იმ მარტივი მიზეზით რომ რუსეთი პირდაპირ აკოპირებდა (ყოველგვარი “გაუმჯობესებების” გარეშე) საუკეთესო დასავლურ საარტილერიო სისტემებს ისევე როგორც ჩამოყავდა უცხოელი სპეციალისტები და კარგადაც უხდიდა მათ.  პეტრე პირველს წყალობით რუსეთში პირველად მოხდა სამხედრო შეიარაღების წარმოების უნიფიკაციაც. ასევე მისი პირდაპირი განკარგულებით რუსულზე ითარგმნა საარტილერიო საქმეზე  უცხოელი მეცნიერების ნაშრომები (ბუხნერის, ბრაუნის, ბრინკის, რემის და ასე შემდეგ.)  რუსული არტილერია გაჩნდა უცხოელების ხელების და ტექნოლოგიების, უცხოელების სამეცნიერო ნაშრომების წყალობით. უცხოური საარტილერიო სისტემები მრავალი წლით გახდებიან რუსული არტილერიის მთავარ დამრტყმელ ძალა. სამწუხაროდ ამავე დროს ასეთმა მიდგომამ გამოიწვია ხელისუფალის დაკვეთ მუშაობის ტრადიცია რუსეთში რა დროსაც ხელსუფალი წყვიტავდა რა მიმართულებით უნდა ემუშავა მრეწველობას და მეცნიერებას რაც მომავალში დიდი პრობლემებს შეუქმნის ამ ქვეყანას.

1674 წელს რუსეთში შვედეთის საელჩოში მუშაობდა არტილერიის კაპიტანი ერიკ პალმკვისტი. თავის ჩანაწერებში ის აღწერს რუსეთის სამხედრო ინფრასტრუქტურას და ახსენებს, რომ რუსული არტილერია საგრძნობლად ჩამორჩენილია და ძალიან წააგავს გერმანულ არტილერიას. 

რა თქმა უნდა თავმოყვარე “ცეცხლსასროლმა” ქვეყანამ  უნდა აწარმოოს საკუთარი ძალებით დენთი. ამ მხრივ რუსეთი რა გასაკვირია ჩამორჩებოდა ევროპას. 1862 წლამდე რუსეთის არტილერია იყენებდა მხოლოდ შავ მარვცლოვან დენთს მაშინ როდესაც ევროპაში მასიურად ხდებოდა  ე.წ. პრიზმატული დენთის გამოყენება. დენთის გარდაქმნა დაპრესილ “პრიზმებად” ანელებდა წვის სიჩქარეს რაც საჭირო იყო საარტილერიო სისტემების  გრძელ ლულებში მაღალი წნევების და ენერგიის მისაღებად. 1878 წელს რუსეთმა შეძლო საკუთარი პრიზმატული დენთის წარმოება უცხოეთში ნაყიდი ჰიდრავლიკური დაზგების გამოყენებით და უცხოელი სპეციალსიტების დახმარებით.

სხვადასხვა პერიოდში რუსეთის აბჯრის და იარაღის წარმოებას ეტყობოდა აზიის გავლენა და შემდგომ ევროპის მაგრამ არასდროს არც აზიას და არც ევროპას არ ეტყობოდა რუსეთის გავლენა იმ მარტივი მიზეზის გამო რომ რუსებს უბრალოდ არაფერი არ ქონდა შესათავაზებლად. გადაშალეთ ნებისმიერი წიგნი იარაღის წარმოების ისტორიის შესახებ და არსად არ ნახავთ რუსეთის ხსენებას. ყოველი რევოლუციური აღმოჩენა/გამოგონება ეკუთვნის ევროპას ან ამერიკას (რა თქმა უნდა დენთის გარდა, რომელიც ჩინელებმა მოიგონეს. ამაალებელი, უკვამლო დენთი, უნიტარული ვაზნა, პირველი ავტომატური იარაღი, პირველი ტყვიამფრქვევი, პირველი ხრახნიანი ლულა, ეს ყველაფერი მოგონილია რუსეთის საზღვრებს გარეთ. მიზეზი პონერული გამოგონებების არ არსებობისა რუსეთში უკავსირდება გარემოს არ არსებობას, რომელიც მისცემდა საშუალებას ხალხს თავისუფლად ეშრომა ციხეში მოხვედრის რისკის გარეშე. რუსეთი არასდროს არ იყო თავისუფალი ქვეყანა. შესაბამისას რეჟიმები ყოველთვის ცდილობდნენ მოსახლეობის მაქსიმალურ კონტროლს და არ აძლევდნენ მას ისეთ უფლებებს რა უფლებებითაც სარგებლობდნენ დასავლეთის ქვეყნებში. იარაღის წარმოება ყოვლთვის იყო სახელმწიფო კონტროლის ქვეშ რაც ავტომატურად ნიშნავს რომ სისტემა იყო სავსე ბიუროკრატიული ბარიერებით და კორუფციით.

პირველი რუსული საარტილერიო სისტემა რომელიც სავაზნის მხრიდან იტენებოდა იყო გერმანული კრუპის 1867 წლის 8-დუიმიანი ზარბაზანი. 

ყველა იარაღის მოყვარულისთვის კარგად ცნობილია რუსეთში იარაღის წარმოების ორი ცენტრის, ტულას და იჟევსკის შესახებ. 1632 წელს ჰოლანდიელებმა დაარსეს ტულის მახლობლად რკინის საამქროები და დაიწყეს ბირთვების და ზარბაზნების წარმოება. მათ ჩამოიყვანეს სპეციალისტები უცხოეთიდან და რუსეთის იმ დროინდელ მეფესთან მიხაილ ფიოდოროვიჩთან დადებული შეთანხმების თანახმად ასევე ასწავლიდნენ რუსებს იარაღის წარმოებას. 1712 წელს ტულაში პეტრე პირველი ბრძანებით შეიქმნა მსხვილი იარაღის საწარმო. საინტერესო ციტატას მივაგენი ერთ-ერთ წყაროში, რომელიც იუწყება, რომ 1760 წელს „შეიარაღების კანცელარიამ“ სთხოვა განეხილა უცხოელ სპეციალისტებთან ხელშეკრულებების განახლების მიზანშეწონილობა და მიიღო უარი წარმოების ხელმძღვანელებისგან ვინაიდან ადგილობრივი სპეციალისტები უპრობლემოდ ამზადებნენ ალსებს როგორც ეტალონური მოდელის მიხედვით ასევე ნახაზებით. ანუ „კოპირების“ ოსტატობას რუსები როგორც იქნა დაეუფლნენ 130 წლის შემდეგ.

 საარტილერიო ამფეთქებლები, რომლის წყალობითაც ხდებოდა ჭურვის აფეთქების დროს გახანგრძლივება გაჩნდა ევროპაში მე-16 საუკუნის ბოლოსკენ და პირველად გამოყენებულ იქნა ნიდერლანდების დამოუკიდებლობის ომში. შემდგომ გაჩნდა ამფეთქებლები რომლებიც რეაგირებდნენ ჭურვის მოხვედრაზე მიწაში (კონტაქტური ამფეთქებლები). ისტორიას არ ახსოვს არც ერთი რუსული ამფეთქებლის კონსტრუქცია. ჭურვები კონტაქტური ამფეთქებლით გაჩნდა რუსეთში დიდი დაგვიანებით 1863 წელს როდესაც რუსებმა მიიღეს შეიარაღებაში “პრუსიული ტიპის” ამფეთქებელი. 

იჟევსკში იარაღის წარმოების დაარსება 1807 წლიდან დაიწყო. თავდაპირველად ტულამ უარი თქვა დაახლოებით 300 სპეციალისტის იჟევსკში გადაყვანაზე და რადგან მთელ რუსეთში არ მოიძებნა საკმარისი სპეციალისტი დახმარება კვლავ დასავლეთიდან მოვიდა ამჯერად გერმანიიდან. უნდა აღინიშნოს რომ რუსეთი მაქსიმუმს ცდილობდა სპეციალისტების მოსაწვევად. უქმნიდა მათ კარგ საცხოვრებელ პირობებს, სთავაზობდა დიდი ხელფასს, პენსიას, საჯარო სამსახურში კარიერის გაგრძელებას, მათ რუსეთში მყოფი შვილები თავისუფლდებოდნენ ჯარში სამსახურისგან, უფასოდ გადაეცემოდათ ბინები ან სამშენებლო მასალები სახლების აშენებისთვის. რუსეთის მხარე ასევე უზრუნველყოფდა მათ ჩამოყვანასაც იჟევსკში. გინდ დაიჯერედ გინდ არა უცხოელი სპეციალისტები შრომობდნენ იჯევსკში მე-20 საუკუნის 50-ან წლებამდე, მანამ სანამ წარმოების დაარსებიდან 150 წლის შემდეგ იჟევსკში როგორც იქნა ამუშავდნენ პროფესიული სასწავლებლები და დაიწყეს სპეციალისტების გამოშვება. ძალიან კარგად იჟევსკის ისტორია აღწერილი აქვს ისტორიკოსს სერგეი სელივანსკის, რომელიც დეტალებში აღწერს უცხოელების მოღვაწეობას  იჟევსკის ქარხნებში და მათ როლს იარაღის წარმოებაში.

მოდი განვავრცობ ჩემ მოსაზრებას და ვიტყვი, რომ ყველაფერი რამაც გადამწყვეტი როლი ითამაშა ცეცხლსასროლი იარაღის განვითარებაში პირველად მოგონილ იქნა ევროპაში, შემდგომ უკვე ამერიკაში. ქვეყნებში სადაც ნოყიერი ნიადაგი იყო სხვადასხვა კონსტრუქტორებისთვის და სადაც ბევრი შეძლებული მეწარმე მზად იყო ჩაედო ფული პერსპექტიულ იდეებში, სადაც არ იყო საჭირო მეფეების ადა იმპერატორების ბრძანება და უფლების მინიჭება რომ ადამაინს რამე გაეკეთებინა. მარცვლეული დენთი, ფიტილის ამაალებლები, მექანიკური საკეტები, კაჟიანი საკეტები, ზარბაზნების ჩამოსხმის ტექნოლოგიები, უნიტარული ვაზნები, უკვამლო დენთი,  იქმნებოდა, იხვეწებოდა დასავლეთში და უკვე შემდგომ დიდი დაგვიანებით ხვდებოდა რუსეთში. რუსული წყაროები გაკვრით აღნიშნავენ უცხოელების გავლენას საკუთარი იარაღის მრეწველობაზე მაგრამ თავს არიდებენ ფაქტის აღიარებას რომ რუსეთი იარაღის  წარმოებაში ყოველთვის ჩამორჩებოდა დასავლეთის ქვეყნებს.  ყველა შეიარაღების სისტემა, რომელიც მიღებული ყოფილა შეიარაღებაში რუსეთში და ასევე იწარმოებოდა რუსულ/საბჭოთა იარაღის ქარხნებში არასდროს არ მოიცავდა რუსულ პიონერულ გამოგონებას. იდეა, კონსტრუქცია, გამოყენებული ტექნოლოგია წარმოადგენდა დასავლეთში აპრობირებული მიდგომების გამეორებას. გასული საუკუნის 20-ან 30-ად წლებამდე იარაღის უცხოური სისტემები წარმოადგენდნენ საყრდენს რუსული არმიის. ჩამორჩენილობის კიდევ ერთი შედეგი ის არის, რომ ხშირად შეიარაღებაში მიღებული სისტემა მნიშვნელოვნად ჩამორჩებოდა საბრძოლო თვისებებით სხვა მოწინავე ქვეყნების შეიარარებაში მყოფ სისტემებს (მაგალითად ნაგანის რევოლვერი). როგორც აღვნიშნე ასეთი ჩამორჩენის კომპენსირებას რუსეთი ტრადიციულად ავსებდა ცოცხალი ძალით. ასე მაგალითად ოსმანების მიერ დაკავებული პლევნას აღებისას ერთ მოკლულ ოსმანზე მოდიოდა 4 მოკლული რუსი ჯარისკაცი მიუხედავად იმისა რომ ოსმანელების გარნიზონი 40 000 ჯარისკაცისგან შედგებოდა ხოლო რუსულ-რუმინული ჯარი 150 000 ჯარისკაცს ითვლიდა. ასეთი დანაკარგების მიზეზი იყო ის, რომ ოსმანელები  შეიარაღებულები იყვნენ თანამედროვე ვინჩესტერის შაშხანებით, ხოლო რუსები ბერდანის კონსტრუქციის ცალმუხტიანი შაშხანებით (ბერდანი ამ იარაღის კონსტრუქტორი იყო ამერიკელი). ოქტმომბრის რევოლუციამდე დეფიციტის შევსება სხვადასხვა სისტემის იარაღების ყიდვით ხდებოდა თან ყიდულობდნენ რუსები ყველაფერს. ასე აღმოჩნდა რუსეთში მადსენის, კოლტის, მაქსიმის, გოჩკისის, ვინჩესტერის სისტემის იარაღები. ცხადია ასეთი მრავალფეროვანი არსენალი საბრძოლო დმგომარეობაში შენარჩუნება რუსეთს დიდი ფული უჯდებოდა.იმის გამო რომ რუსეთი ყოველთვის განიცდიდა იარაღის დეფიციტს და აგვიანებდა თანამედროვე იარაღის შეიარაღებაში მიღებას, სისხლიან ომებში ამის კომპენსირება ხდებოდა ყველაზე იაფი მასალით რომელიც რუსეთში მოიპოვებოდა, ცოცხალი ძალით.

თვალსაჩინო ისტორია არის რევოლვერების ბედი რუსეთში. 1848 წელს რუსეთში მიიღეს შეიარაღებაში ლულიდან დასატენი ცალმუხტიანი პისტოლეტების რამდენიმე მოდელი აშკარად მოძველებული კონსტრუქციის.  როდესაც რუსეთში გაიაზრეს რომ ჯარს პრაქტიკულად არ ქონდა პისტოლეტები გადაწყდა დასავლეთიდან ყველაზე პერსპექტიული მოდელების შეძენა და მათგან მისაღები მოდელის არჩევა. ზუსტად ამ დროს დაიწყეს ტულაში კოლტის რევოლვერების კოპირება. ცნობილი ისტორიული ფაქტია, რომ რუსებმა მოპარეს კოლტს მისი ქმნილება.

უკვე 1842 წელს რუსი ოფიცრების ჯგუფი ჩავიდა ამერიკაში და გაეცნო კოლტის რევოლვერების კონსტრუქციას მაგრამ 10 წლის შემდეგ ყირიმის ომში რუსული არმია ისევ იყო  შეიარაღებული ამ მოძველებული ტიპის იარაღით.

ამ ისტორიულ ფაქტთან დაკავშირებით რუსული წყაროები იუწყებიან, რომ რუსი “ოსტატები” არ აკოპირებდნენ ბრმად  ამერიკულ რევოლვერებს, არამედ აუმჯობესებდნენ მათ. რეალურად ერთადერთი “გაუმჯობესება” რომელიც მათ განახორციელეს კოლტის რევოლვვერში იყო ხრახნების გადატანა მარცხენა მხრიდან რევოლვერის მარჯვენა მხარეს. შესრულების დონე ვარირებდა მაღალიდან ძალიან დაბალ დონემდე. სერიული წარმოება რევოლვერების არ არსებობდა და შეირაღებაში ეს რევოლვერი მიუხედავად მისი მაღალი შეფასებისა არ მოხვდა. ნახსენებია, რომ რევოლვერებს ოფიცრები ყიდულობდნენ საკუთარი სახსრებით და რევოლვერები მცირე რაოდენობით ასევე გადაეცა ცალკეულ სამართალდამცავ  სამსახურებს და რამდენიმე სამხედრო ნაწილს. რეალურად რუსეთმა პირველად მიიღო შეიარაღებაში თანამედროვე რევოლვერი დიდი დაგვიანებით 1871 წელს და ეს იყო ისევ ამერიკიდან ნაყიდი სმიტ&ვესონის რევოლვერები. რუსების მხრიდან კონტრაქტის დარღევას, რევოლვერების თვითნებურ კოპირებას  და უარის თქმას კონტრაქტით გათვალისწინებულ გადახდაზე კინაღამ მოყვა სმიტ&ვესონის კომპანიის გაკოტრება. როგორც ცნობილია სმიტ&ვესონები და ასევე მცირე რაოდენობით რუსეთში არსებული გალანის და ლეფოშეს სისტემების რევოლვერები ჩაანაცვლა ბელგიურმა ნაგანმა 1895 წელს, რომელიც იყო ბოლო რევოლვერი რუსეთის შეიარაღებაში. შეიარაღებაში მიღებიდან ხანმოკლე პერიოდში “ნაგანი” გახდა მორალურად მოძველებული, მაგრამ რუსეთში ის მსახურობდა 50-ან წლებამდე ხოლო ვაზნები მისთვის იწარმოებოდა 1985 წლამდე რაც ადასტურებს რომ რევოლვეირს ექსპლუატაცია გრძელდებოდა გარკვეულ უწყებებში 90-ან წლებამდე, მათ შორის გასამხედროებული დაცვის ნაწილებში.  იარაღები დოოლურათი, რომლებიც იყენებდნენ მხოლოდ ერთ ლულას ცნობილი იყო ევროპაში მე-16 საუკუნიდან. რევოლვერების კონსტრუქცია მუდდმივად იხვეწებოდა, კონსტრუქციები დაპატენტდა ამერიკაში, ინგლისში, საფრანგეთში და ა.შ. მე-19 საუკუნის დასაწყისში რევოლვერებმა პრაქტიკულად მიიღეს საბოლოო სახე თუმცა მანამდე ბევრი ორიგინალური, უჩვეულო და ეკზოტიკური კონსტრუქციის რევოლვერი შეიქმნა. რუსეთი ამ  მნიშვნელოვანი “სექტორული” რევოლუციის მიღმა დარჩა და ამ ქვეყნის როლი რევოლვერების განვითარების ისტორიაში არის ნულის ტოლი.  ჩამორჩენილი წარმოების, ბიუროკრატიის და კორუფციის გამო, ეს ქვეყანა ვერ ახერხებდა თანამედროვე სისტემის რევოლვერების დროულად და საკმარისი რაოდენობით წარმოებას, შესყიდვას და შეიარაღებაში მიღებას.

dog1

სურათზეა რევოლვერი “Дог-1″ შექმნილია 1993-1996 წლებში იჟევსკის მექანიკური ინსტიტუტის  ამჟამად  კალაშნიკოვის სახელობის იჟევსკის სახელმწიფო ტექნიკური უნივერსიტეტის მიერ, სადაც შრომობს 500 (!!!) ადამიანი. უშვებდა ამ რევოლვერს ვიატსკიე-პოლიანიში განლაგებული ქარხანა “მოლოტი”, რომელიც უშვებს საკმაოდ ხარისხიან სამოქალაქო კარაბინებს “ვეპრის” სავაჭრო ნიშნის ქვეშ. თუ კალაშნიკოვის კონვერსიული ვერსიების წარმოება მოლოტზე კარგად გამოსდით (ისწავლეს 50 წელიწადში) მარტივი კონსტრუქციის რევოლვერის შექმმნა და წარმოება მისაღები ხარისხის დაცვით რუსებს ისევ ვერ გამოუვიდათ. იმისთვის რომ  გადატენოთ იარაღი რევოლვერს უნდა მოხსნათ დოლურა (!!!) და მოსახსნელი დოლურას ღერძით უნდა ამოყაროთ გასროლილი ვაზნები (!!!). 

კიდევ ერთი საინტერესო ისტორია ადასტურებს რუსი ჩინოვნიკების და გენეერალიტეტის ახლომხედველობას.  აქამდე ითვლებოდა რომ მსოფლიოში ყველაზე ცნობილი და პროდუქტიული კონსტრუქტორი ჯონ ბრაუნინგი არასდროს არ იმყოფებოდა რუსეთში. მაგრამ, როგორც ჩანს ეს ასე არ ყოფილა. ვილნიუსის არქივებში აღმოჩენილი დოკუმენტების თანახმად 1897 წელს ბრაუნინგი ეწვია რუსეთს თავისი იარაღის ნიმუშებით მაგრამ იგი საზღვრის გადაკვეთისას დააკავეს ჟანდარმებმა, რომლებაც აცნობეს „ცენტრს“ რომ მათ ხელში ჩაიგდეს საეჭვო პიროვნება უნებართვოდ შემოტანილი იარაღებით და ვაზნებით. მათი აზრით აღნიშნულ პიროვნებას განზრახული ქონდა  საყვარელი მბრძანებლის მკვლელობა და ამბოხის მოწყობა. წერილი ბევრად უფრო ვრცელია და დაწვრილებით აღწერს რა საშინელებების ჩადენა სურდა ბრაუნინგს რუსეთში. კონსტრუქტორი 2 დღე იჯდა რუსეთის ციხეში და შემდგომ დაბრუნდა ევროპაში. დოკუმენტებიდან ირკვევა რომ ბრაუნინგი დაპატიჟა რუსეთში თავად იმპერატორმა ნიკოლაი მეორემ. მე ღრმად ვარ დარწმუნებული, რომ ბრაუნინგს მოუწყვეს პროვოკაცია რომ მას არ მიეღწია იმპერატორამდე და შესაბამისად არ მოეპოვებინა უპირატესი პოზიციები ადგილობრივ და მოშინაურებულ უცხოურ მწარმოებლებთან მიმართებაში. გამომდინარე იქიდან თუ რა თანხებს ხარჯავდა რუსეთი უცხოელების შენახვაზე, რომლებიც ზრუნავდნენ რუსეთის ჯარის შეიარაღებაზე უნდა ვივარაუდოთ რომ ამ თანხის სოლიდური ნაწილი რჩებოდა კორუმპირებული ჩინოვნიკების და შუამავლების ჯიბეში და ასეთი არაკეთილსინდისიერი თამაშები არ იყო რაღაც უჩვეულო არ მაშინ და არც ეხლა.  ზუსტად რა მოხდა ალბათ არასდროს არ გაირკვევა მაგრამ  ასე დარჩა რუსეთი ბრაუნინგის იდეების გარეშე. რა მოხდებოდა რომ ბრაუნინგი  ჩარჩენილიყო რუსეთში კაცმა არ იცის.  ფორმალურად შეიძლება ბრაუნინგმა დაარღვია რაღაც სულელური ამკრძალავაი კანონები, მაგრამ კანონები, ბიუროკრატია, კორუფცია, ნეპოტიზმი არის ის რაც ახრჩობს ეკონომიკას და მათ შორის ახრჩობს მრეწველობის და მეცნიერებების განვითარებას. ახრჩობდა რუსეთში, ახრჩობს საქართველოშიც.

ისტორიული ფაქტია, რომ რუსული გენერალიტეტი არ უჭერდა მხარს თანამედროვე სწრაფმსროლელი იარაღის მიღებას შეირაღებაში. მათ შორის მოსინ-ნაგანის შაშხანის და ნაგანის რევოლვერის. წარმოუდგენელია, მაგრამ მათ სურდათ ცალმუხტიანი შაშხანის მიღება, რომ “გამოერიცხათ ვაზნების ზედმეტი ხარჯი” ხოლო ნაგანის ისედაც მწირი საბრძოლო თვისებები კიდე უფრო შემცირებული იყო ე.წ. ჯარისკაცის მოდელის მიღებით, რომელსაც არ ქონდა ორმაგი რეჟიმში სროლის საშუალება და ყოველი გასროლის წინ მსროლელს ხელით უნდა შეეყენებინა ჩახმახი. 

კორუფციის და არაკომპეტენტურობის მაგალითი არის 1885 წელს რუსეთში ჩატარებული ტყვიამფრქვევების შედარება-კონკურსი. სამთავრობო კომისიამ დაასკვნა რომ ნორდენფელტის „კარტეჩნიცა“ მისაღები იყო შეიარაღებაში მისაღებად, მაშინ როდესაც ორი წლით ადრე ჰაირემ მაქსიმმა შექმნა თავისი რევოლუციური კონსტრუქციის ტყვიამფრქვევი. კონკურსზე არ იყო წარდგენილი არც ერთი რუსული იარაღი. ნორდენფელტი-ს იარაღს რუსები დიდი ენთუზიაზმით ცდიდნენ 1897 წლამდე მაშინ როდესაც მაქსიმი ტყვიამფრქვევის პროტოტიპი ინათლებოდა აფრიკაში ემინ პაშას გადასარჩენად ევროპელების მოწყობილ ექსპედიციაში.  ყველაზე საოცარი ის არის, რომ სამთავრობო კომისია ინფორმირებული იყო მაქსიმის იარაღის შესახებ მაგრამ იგნორირება გაუკეთა მას. მაქსიმის სისტემის ტყვიამფრქვევს რუსეთი შეიარაღებაზე შეზღუდულად მიიღებს მხოლოდ 1901 წელს.

nord maxim

მაქსიმის  და  ნორდენფელტის  იარაღები.

ხვისი მიღწევების მითვისების ტრადიცია რუსეთში არსებობს საუკუნეებია. ასე მაგალითად რუსები თვლიან რომ რადიო მოიგონა პოპოვმა, არც ისე დიდიხნის წინ რუსები თვლიდნენ რომ პირველი თვითმფრინავი შექმნეს არ ძმებმა რაიტებმა არამედ ვინმე მოჟაისკიმ. ასეთი მითების და ლეგენდების ავტორები იღებდნენ სახელმწიფო პრემიებს დიდი ხლფასებს და ითვლებოდნენ დამსახურებულ მეცნიერ-მუშაკებად. 

ვინ არ იცნობს მოსინის შაშხანას? რუსეთში ამ იარაღის სადიდებლად მთელი პოემები იწერებოდა არა და მოსინის შაშხანა შეიარაღებაში მიღებიდან პირველი დღიდან ჩამორჩებოიდა თავისი საბრძოლო თვისებებით სხვა პოპულარულ სისტემებს. ეს არ არის მოსინის ბრალი, თუმცა მანამდე ის ექსპერიმენტირებდა კონდახში განლაგებული მჭიდების კონსტრუქციებით, რომლებიც უკვე 30 წელი არსებობდნენ და მაგ პერიოდისთვის მოძველებულ გადაწყვეტილებად ითვლებოდნენ. იგი უბრალოდ მოქმედებდა რუსეთის გენერალიტეტის მითითებების მიხედვით, რომლებმაც ჯერ დაუკვეთეს მას ცალ-მუხტიანი შაშხანა (!!!), შემდეგ კი უბრძანეს მას მისი კონკურენტის ბელგიური ნაგანის შაშხანის დახურული მჭიდის კოსნტრუქციის გამოყენება. კონსტრუქციულად მოსინის შაშხანა უფრო მარტივი იყო ვიდრე ნაგანის, თუნდაც იმის წყალობით რომ შაშხანას არ ქონდა მექანიკური მცველი, რომელიც შეიცვალა კურიოზული გადაწყვეტილებით, როდესაც მსროლელი ქაჩავდა უკვე შეყენებულ (!!!) საკეტს უკან და აბრუნებდა მას რომ წამოედო ის სალულე კოლოფს. მიუხედავად იმისა რომ  ორივე სისტემის იარაღის პირველი საცდელ პარტიების ექპლუატაციამ რუსეთის ჯარში გამოავლინა გამარჯევბულად ნაგანი, გადაწყვეტილება მაინც მიიღეს მოსინის იარაღის სასარგებლოდ, იმტიომ რომ ის უბრალოდ უფრო იაფი ჯდებოდა. მოსინის შაშხანის გაუმჯობესება არასდროს არ მომხდარა ვინაიდან ითვლებოდა რომ ეს იარაღი მალე შეიცვლებოდ სხვა ავტომატური შაშხანით. შედეგად 40 წლის შემდეგ საბჭოთა კავშირმა დაასრულა მეორე მსოფლიო ომი მორალურად მოძველებული მოსინით.  ასეთივე შეცდომა იყო კაპიტან როგორვცევის შექმნილი ვაზნა – 7.62X54R, რომელიც მოსინ-ნაგანის შაშხანაში გამოიყენებოდა. პროტოტიპად მან გამოიყენა ფრანგული 8mm-ნი ლებელის ვაზნა და ისევე როგორც ლებელის ვაზნის შემთხვევაში “ახალი” რუსული ვაზნა იყენებდა მასრას  განიერი “ფლანეცით”. აღნიშნული გადაწყვეტილება განპირობებული იყო იმით რომ ასეთი ტიპის ვაზნის გამოყენებისთვის იარაღის და ასევე ვაზნების დამზადება შესაძლებელი იყო დიდი დაშვებებით, ანუ განუვითარებელი წარმოების პირობებში. აღნიშნული ვაზნა დღემდე არის რუსული ჯარის შეიარაღებაში რაც უბრალოდ სასაცილოა.

ოქტომბრის რევოლუციამდე უცხოელების გავლენა და უცხოური იარაღის სისტემების  როლი  რუსული ჯარში იყო ძალიან მნიშვნელოვანი. ძირითადი შეიარაღების მასას წარმოადგენდა უცხოური სისტემები მათ შორის ადგილობრივად წარმოებული. მაგალითად ამერიკელი ბერდანის კონსტრუქციის შაშხანა 25 წელი იყო რუსი ფეხოსნის ძირითადი შეიარაღება. ჟანდარმერია იყენებდა  სმიტ&ვესონის რევოლვერებს, რომელსაც ჩაენაცვლა ბელგიელი ძმები ნაგანების რევოლვერი, ყველა ტყვიამფრქვევი იყო უცხოური მოდელი. მოსინ-ნაგანის შაშხანის წარმოება ძალიან ნელი ტემპებით მიმდინარეობდა. დეფიციტი შეიარაღებაში და ტყვიაწამალში იყო მუდმივი. სხვადასხვა წყაროებზე დაყრდნობით რუსეთის იარაღის და ტყვიაწალის მრეწველობას შეეძლო დაეკმაყოფილებინა არმიის მოთხოვნების ერთიმესამედი. ამის გამო რუსეთი მნიშვნელოვნად იყო დამოკიდებული უცხოურ მომწოდებლებზე. მაგალითად პირველი მსოფლიო ომის დროს რუსეთი უკვეთავდა იარაღს და ტყვიაწამალს საზღვარგარეთ ან ყიდულობდა მოძველებულ სისტემებს (რომლებზეც სხვებმა უარი თქვეს) რომ რამენაირად დაეკმაყოფილებინა ჯარის მოთხოვნა იარაღზე. შედარებით მარტივი კონსტრუქციის მოსინ-ნაგანის შაშხანების წარმოების ათვისებაც შეფერხებით მიმდინარეობდა და რუსეთს მოუწია აღნიშნული კონსტრუქციის შაშხანის წარმობაზე შეკვეთის მიცემა ამერიკულ “რემინგტონს” და “ვესტინგხაუზს” 3 200 000 შაშხანაზე. იმისთვის რომ მიხვდეთ რამდნად კატასტროფული იყო რუსეთის მდგომარეობა გეტყვით, რომ პირველი მსოფლიო ომის დროს რუსეთი იძულებული იყო შეეძინა 2 461 000 უცხოური მოდელის შაშხანა.  მანამდეც და მრავალი წელის მას მერეც შეიარაღების და ტყვიაწამლის მწვავე დეფიციტი იყო დამახასიათებელი რუსეთის ყველა ომისთვის. რუსეთ-იაპონიის ომის დროს ტყვიამფრქვევების დეფიციტი ივსებოდა იმპროვიზირებული მიტრალიეზების გამოყენებით. კაპიტან იგნატი შმეტილოს „კონსტრუქციის“ „კვაზი-ტყვიამფრქვევი“, რომელიც წარმოადგენს ერთმანეთზე გადაბმულ 5 შაშხანას, არის ალბათ მსოფლიოში უკანასკნელი მაგალითი მიტრალიეზის ბრძოლაში გამოყენების. ტყვიამფრქვევბის ბედი რუსეთში და საბჭოთა კავშირში ისეთივე საცოდავი იყო, როგორც ბევრი სხვა თანამედროვე სისტემის. 40 წელზე მეტი რუსეთის ჯარის ძირითადი ტყვიამფრქვევი იყო ამერიკელი მაქსიმის კონსტრუქციის იარაღი, მანამ სანამ 1943 წელს მისი ჩანაცვლება შეზღუდუდლად არ დაიწყო გორიუნოვის ტყვიამფრქვევმა.  პირველი რუსული მსუბუქი ტყვიამფრქვევი გაჩნდა 1927 წელს (ანუ დასავლეთის ქვეყნებისგან 30 წლის დაგვიანებით)  და ეს იყო დიოგტიარევის კონსტრუქციის იარაღი, რომელსაც სამწუხაროდ  აკლდა მაშინდელი ტყვიამფრქვევების ძირითადი თვისება ხანგრძლივი უწყვეტი ცეცხლის წარმოების საშუალება. საბრძოლო სწრაფსროლა ამ იარაღის არ აღემატებოდა 80 გასროლას წუთში.

0_48ef1_419ef9e_orig1

1941 წელი. საბჭოთა ნაწილები მიდიან ფრონტზე ხოლო მხრებზე მათ აქვთ 1913 წლის ამერიკელი ლიუისის სისტემის მსუბუქი ტყვიამფრქვევები. მაქსიმის ტყვიამფრქვევებიც დიდი ხანი დარჩნენ შეიარაღებაში, მათი გამოყენება დაფიქსირდა 1969 წელს (!!!) დამანსკის ნახევრაკუნძულზე სასაზღვრო კონფლიქტში ჩინეთთან (!!!).

თვალსაჩინო მაგალითი რუსეთის ჩამორჩენის არის პისტოლეტ თყვიამფრქვევბის ბედი საბჭოთა არმიაში. ზამთრის ომში ფინელების წინააღმდეგ რუსეთი ჩაება პრაქტიკულად ავტომატური იარაღის გარეშე.  1939 წლამდე საბჭოთა კავშირში გამოშვებული იყო სულ 5000-მდე დიოგტიარევის კონსტრუქციის პისტოლეტ-ტყვიამფრქვევი მაშინ როდესაც ფინელები მასიურად იყვენ შეიარაღებული ლახტის კონსტრუქციის პისტოლეტ-ტყვიამფრქვევებით. შედეგად ფინელებმა დაკარგეს 25 000 ჯარისკაცი რუსებმა კი 126 000. პისტოლეტ-ტყვიამფრქვევი გაჩნდა გაცილებით ადრე იტალიაში, 1915 წელს. 1917 წელს ამ ტიპის იარაღის წარმოება დაიწყო გერმანიაში. რუსეთში ეს პროცესი დაიწყო 30 წლიანი დაგვიანებით. 

მეორე მსოფლიო ომის დასრულებისთანავე დასავლეთისთვის ცხადი გახდა, რომ საბჭოთა კავშირი და კომუნიზმი არანაკლებ საფრთხეს წარმოადგენდა დასავლეთისთვის ვიდრე მანამდე ნაცისტური გერმანია. ჩერჩილის გამოსვლამ ფულტონში გამოაცხადა საბჭოთა კავშირის დასავლეთის ძირითად მტრად და პრაქტიკულად გამოუცხადა მას ცივი ომი. ასეთ პირობებში ვერანაირ დახმარებაზე დასავლეთიდან საუბარი ვერ იქნებოდა. რუსეთს ან უნდა გაეგრძელებინა მუშაობა ახალ შეიარაღების სისტემებზე ან საკუთარი ძალებით ან ელემენტარულად მოეპარა დასავლური ტექნოლოგიები. ჩემი აზრით რაღაც მომენტი საბჭოთა კავშირში გაიაზრეს, რომ საკუთარი სამეცნიერო-ტექნიკური ბაზის განვითარება და ორიგინალური გადაწყვეტილებების ძიება იქნებოდა დაკავშირებული დიდ ხარჯებთან და რისკებთან ამიტომაც მათ აქცენტი გააკეთეს ქურდობაზე და შპიონაჟზე. ბირთვული იარაღის და რაკეტების ეპოქაში საბჭოთა კავშირს არ ქონდა ფუფუნება ეზრუნა ჯარისკაცის ინდივიდუალურ შეიარაღებაზე. სხვათაშორის ბირთვული იარაღის შექმნის ტექნოლოგიაც რუსეთის დაზვერვამ მოიპარა აშშ-დან. მოპარულ დოკუმენტებზე წვდომა ქონდა მხოლოდ იგორ კურჩატოვს, რომელიც ამის წყალობით გახდა რუსების ვერსიით “ატომური ბომბის მამა”. რაიმე სხვა კურჩატოვის აღმოჩენებებზე მე ინფორმაცია ვერ ვიპოვე. კლასიკური მაგალითი იმ ბედისა, რომელსაც იზიარებდნენ “გამომგონებლები”  საბჭოთა კავშირში არის არის გერმან კორობოვის ბედი, უდაოდ ნიჭიერი და საინტერესო კონსტრუქტორის, რომელიც ვერ გაცდა საცდელ მოდელებს. სახელმწიფოსგან ფულის მიღება არარეალური იყო, ფული ცოტა იყო (დრო კიდევ უფრო ცოტა) და იხარჯებოდა არაეფექტურად, ხოლო კერძო ინევსტიციის საშუალება საბჭოთა კავშირში არ იყო. კორობოვის საცდელლი იარაღები მართლაც ორიგინალური საინტერესო იყო და მათში იკითხებოდა კონსტრუქტორის ორიგგინალური ხედვა. რომ გადახედოთ საბჭოთა კავშირის “დამსახურებული” “კონსტრუქტორების” ქმნილებებს, რომლებსაც ისინი თავისუფალ დროს ქმნიდნენ შეიძლება გული გაგისკდეთ და ადვილად მიხვდებით რომ ამ ხალხს არ ესმოდა იარაღი და პირდაპირ ვიტყვი უნიჭო კონსტრუქტორები იყვნენ.  ასეთ მიდგომას იარაღის წარმოებისადმი მოყვა ის რომ რუსეთში ვერ ჩამოყალიბდა და არასდროს არ არსებობდა პიონერი-კონსტრუქტორების სკოლა. არსებობდენ პარტიის ყურადღებით განებივრებული კორუმპირებული ფსევდო-კონსტრუქტორები, რომლებიც სხვისი ნაშრომების წყალობით იცავდნენ დისერტაციებს, იღებდნენ სამეცნიერო ხარისხებს, პრემიებს, ჯილდოებს მაგრამ არაფერს არ ქმნიდნენ. მათი თავგანწირული შრომის შედეგი იყო ტექნოლოგიურად არაფრით გამორჩეული დასავლეთიდან მოპარული ტექნოლოგიებით კომპილაციის წესით შექმნილი სისტემები, რომლებიც  უმეტეს შემთხვევაში წარმოადგენდნენ კარგ მუშა იარაღებს, უბრალოდ მათში არ იყო არაფერი რუსული, არაფერი რაც დაამტკიცებდა რუსული ტექნოლოგიურ/ინტელექტუალურ უპირატესობას. ძალიან პატარა ქვეყნებმა, როგორებიცაა ავსტრია, ჩეხეთი, შვედეთი უფრო დიდი როლი ითამაშეს იარაღის ევოლუციაში ვიდრე უშველებელმა რუსეთმა. ეს არის ისტორიული ფაქტი.

“TT” არის კოლტ-ბრაუნინგის ავტომატიკის სქემაზე დაფუძნებული პისტოლეტი რომელიც იმეორებს 1903 წლის ბრაუნინგის პისტოლეტის ფორმებს. სწორედ ამიტომ პისტოლეტი გამოვიდა კარგი (გარდა ამისა ის იყენებდა გერმანულ ვაზნას 7.63×25) თუმცა ტოკარევმა შეცდომა დაუშვა და განათავსა საბრძოლო ზამბარა ჩახმახის შიგნით და ასევე დამრტყმელ-სასხლეტი მქანიზმი უშვებდა გასროლას პისტოლეტის ჩახმახზე დავარდნის შემთხვევაში. ქვედა სურათზე “ТТ”-ს ზევიდან და ქვევიდან არის ტოკარევის კიდევ ორი ქმნილება რომელიც მან “შექმნა” “TT”-მდე და მის შემდეგ და ორივე პისტოლეტი წარმოადგენს მის ხედვას იმაზე თუ როგორი უნდა ყოფილიყო წითელი არმიის ოფიცრის იარაღი. რომ არა ბრაუნინგის იდეების კოპირება ტოკარევის ვერასდროს ვერ შექმნიდა კარგ პისტოლეტს. სულ ქვედა პისტოლეტი დათარიღებულია 1938 წლით, როდესაც უკვე არსებობდა კოლტის M1911A1, ვალტერის P38, ბრაუნინგის P-35, პოლონელების wz. 35 Vis. რა გენიალურობაზე და ნიჭზე შეიძლება აქ საუბარი?

genius Tokarev

30-ნი წლებიდან იჟევსკი უშედეგოდ ცდილობდა ორლულიანი სანადირო თოფების გამოშვებას მაგრამ ყველა თოფი გამოდიოდა არასაიმედო და დაბალ რესურსიანი. იჟევსკის ქარხნის პირველი ნამდვილად წარმატებული თოფი იყო იჟ-49, რომელიც გერმანული ზაუერის მე-8 მოდელის ასლი იყო.

დიდ საქმეს რომელსაც ერქვა დასავლური ტექნოლოგიბის ქურდობა, საბჭოთა კავშირში სათავეში ჩაუდგა გენერალური შტაბის დაზვევრვის მთავარი სამმართველო (ГРУ), რომელიც თავის აგენტებს უხდიდა ფულს ნებისმიერ ინფორმაციაში დასავლურ შეიარაღებაზე მათ შორის მაგალითად ევროპის სამხდრო პოლიგონიდან მოპარულ ჯართშიც კი. შპიონაჟით მოპოვებული ინფორმაცია შემდგომ გადაეცემოდა მრავალრიცხოვან სამეცნიერო-კვლევით ინსტიტუტებს და “კონსტრუქტორულ ბიუროებს”. მოპარული დასავლური ტექნოლოგიების ადაპტირებაში და შემდგომ წარმოებაში მოღვაწეობდნენ  პროფესორების, დოცენტების და აკდემიკოსების “არმია”, რომელიც კარგ ხელფასს იღებდა ამისთვის. ეს ქურდობა/ადაპტაცია ატარებდა მასობრივ ხასიათს და არ ეხებოდა მარტო სამხედრო ტექნოლოგიებს. ძრავების მშენებლობა მაგალითად მთლიანად იყო დაფუძნებული მოპარულ ტექნოლოგიებზე (ეს ეხება რაკეტების, თვითმფრინავების და ავტოტრანსპორტის ძრავებს). ბუნებრივია საბჭოთა კავვშირის გაკოტრების შემდეგ მთელი რუსეთის მრეწველობა ჩავარდა ღრმა კრიზისში, რომლიდანაც დღემდე ვერ გამოვიდა. ასე მაგალითად  მაღალტექნოლოგიური წარმოების წილი რუსეთის მთლიან შიდა პროდუქტში შეადგენს 0.6%-ს მაშინ ორდესაც განვითარებულ ქვეყნებში ეს მაჩვენებელი არის 6-12%. რუსეთის წილი მსოფლიო მაღალ-ტექნოლოგიური წარმოებაში არის სულ რაღაც 0.3%. ამ თემაზე საუბარი შორს წაგვიყვანს, უბრალოდ იმის თქმა მინდა რომ თუ ვინმეს გონია, რომ რუსეთი ოდესმე იყო წამყვანი სამრეწველო ქვეყანა ის ძალიან ცდება. რა თქმა უნდა რუსეთს/დაბჭოთა კავშირს ქონდე მიღწევები მაგრამ მათი მასშტაბი არ შეესაბამება რუსეთის ზომებს და მის ამბიციებს.

ინტელექტუალური ქურდობის თვალსაჩინო და კარგად ცნობილი მაგალითია პირვლი საბჭოთა ჰაერო-ჰაერი ტიპის ახლო მოქმედების მართვადი რაკეტის P-13-ის შექმნის ისტორია. ჩინელებმა გადასცეს რუსებს ამერიკული რაკეტა AIM-9 “Sidewinder”, რომელიც გარჭობილი იყო ჩინურ თვითმფრინავში კორეულ გამანადგურებელთან საჰაერო ბრძოლის დროს. რუსებმა დაშალეს რაკეტა და ვინაიდან ელექტრონული სქემები რეზინით იყო დაფარული ამისთვის გამოიყენეს იაკუტები, რომლებიც ცნობილები იყვნენ ხეზე მუშაობის ხელობით და მათ ამოჭრეს სქემები და ბლოკები მათი შემდგომი შესწავლისთვის. დამატებითი ინფორმაცია ამ რაკეტაზე რუსებმა მიიღეს ГРУ-ს მიერ გადმობირებული ამერიკელი ოფიცრისგან სტიგ ვენერსტრიომისგან. შეთანხმების თანახმად P-13-ის გამოსაშვებად საჭირო დოკუმენტაცია საბჭოთა კავშირმა გადასცა ჩინეთს. P-13 რა თქმა უნდა იყო ამერიკული რაკეტის ზუსტი ასლი. გამომდინარე ჩამორცენილი წარმოებიდან რუსებმა თავის რაკეტაში გამოიყენეს უფრო მოძველებული ტიპის ძრავი  ნიტროგლიცერინული საწვავით ნაცვლად უფრო სრულყოფიული ამერიკული ძრავისა, რომელიც იყენებდა შერეული ტიპის საწვავს.  

მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ რუსებმა დიდი საჩუქარი მიიღეს გერმანული ინტელექტუალური რესურსის სახით. ეს რესურსი იყო როგორც  გერმანელების ტექნიკური დოკუმენტაცია ასევე მთელი ქარხნები რომელიც რუსებმა გაზიდეს საბჭოთა კავშირში და ასევე ამასთან ერთად გერმანელი სპეციალისტები, რომლებსაც არ გაუმართლათ და საბჭოთა ოკუპაციის ზონაში მოხვდნენ. ამ ადამიანებს შორის ძალიან სახელგანთქმული გვარებიც მოხვდნენ, მაგალითად შმაისერი, გრუნერი, ხორნი, ბარნიცკე რომლებიც როგორც რამდენიმე საუკუნის წინ სხვა სპეციალისტები დასავლეთიდან გადაყვანილ იყვნენ იჟევსკში და იქ მუშაობდნენ ხანგრძლივი პერიოდის განმავლობაში. გერმანიიდან ქონების, ადამიანების და ინტელექტუალური საკუთრების ქურდობის საკითხებზე მუშაობდნენ მთელი კომისიები, რომლებიც ადგილზე წყვიტავდნენ რა და სად უნდა გაგზავნილიყო გერმანიიდან საბჭოთა კავშირში. ცხადია თუ ითველბოდა რომ რომელიმე გერმანელ სპეციალისტს შეეძლო სარგებლის მოტანა ის ასევე ნებაყოფლობით თუ დაძალებით მიყავდათ საბჭოთა კავშირში. საბოტაჟის გამორიცხვის მიზნით გერმანელები იღებდნენ საბჭოთაკავშირისგან სოლიდურ ხელფასს და სხვა შეღავათებს, ზუსტად ისე როგორც რამდენიმე საუკუნით ადრე. ეს მაროდიორობის ტრადიცია რუსეთში დღემდე შენარჩუნდა. ასე მაგალითად არც ისე დიდიხნის წინ რუსებმა გაზიდეს საწარმოო ხაზები აღმოსავლეთ უკრაინიდან მათ შორის ლუგანსკის ტყვიაწამლის მწარმოებელი ქარხანა და სხვა საწარმოების კუთვნილი ქონება. გერმანელების და გერმანიიდან გაზიდული ტექნიკური დოკუმენტაციის როლის შესწავლა ცდება ამ სტატიის ფორმატს, მაგრამ საბჭოთა კავშირმა კარგად იხეირა ამ პროცესიდან ისევე როგორც პრინციპში სხვა გამარჯვებულმა ქვეყნებმა.  საინტერესო ისტორიული ფაქტია, რომ შმაისერიც და მისი ქარხანაც სადაც ის მოღვაწეობდა მოხვდა ჯერ ამერიკელების ხელში, რომლებმაც არ მიიჩნიეს საინტერესოდ შმაისერის იდეები და როდესაც შეთანხმების თანახმად ზული (სადაც მდბარეობდა ბვრი იარაღის ქარხანა მათ შორის შმაისერის “ჰაენელი”)  მოექცა საბჭოთა დროებითი ოკუპაციის ზონაში იქ შევიდა საბჭოთა არმია და რუსებმა მთლიანად გაზიდეს დაზგა-დანადგარები, ინსტრუმენტები, ტექნიკური დოკუმენტაცია და შმაისერიც სხვა სპეციალისტებთან ერთად ზედ მიაყოლეს.

გერმანული წყაროების მიხედვით ფრონტზე ჭრილობის შემდეგ მიხაილ კალაშნიკოვი ხელმძღვანელობდა ტყვეების ბანაკის დაცვას. ბანაკის მკვიდრები იყვნენ იარაღის წარმოების სპეციალისტები ევროპიდან …..

ასევე მეორე მსოფლიო ომის დასრულების შემდეგ რეპარაციების სახით რუსეთი წლების განმავლობაში იღებდა მათ შორის გერმნაულ სანადირო თოფებს და შემდგომ წარმატებით აკოპირებდნენ მათ და არქმევდნენ რუსულ სახელებს. რუსეთში სამრეწველო ნადირობა და სანადირო ტურიზმი იყო ეკონომიკის მნიშვნელოვანი ნაწილი და შესაბამისად მონადირეებს და მეტყევეებს ჭირდებოდათ იაფი და საიმედო იარაღი. რევოლუციამდე ჭარბობდა უცხოური წარმოების თოფები, რომლებსაც პრაქტიკულად მთლიანად ქონდათ დაპყრობილი რუსული ბაზარი. რევოლუციის შემდეგ მოხდა ხალხის მასობრივი განიარაღება და მათ შორის კერძო  საკუთრებაში მყოფი სანადირო იარაღის ჩამორთმევა. სწორედ ამ მიზეზით დღეს იმ დროიდან შემორჩენილი თოფები მაღალი კლასისი მოდელებია იმიტომ, რომ მათი მაღალი ღირებულების გამო მფლობელი ცდილობდა მათ შენახვას/გადამალვას ხოლო მუშა და იაფი უცხოური თოფები ჩააბარეს სახელმწიფოს. არსებული ვაკუუმი შემდგომ ივსებოდა რუსული/საბჭოთა წარმოების სანადირო იარაღით, რომელიც ვერნაირად ვერ უძლებდა კონკურენციას უცხოურ იარაღთან. იარაღი გამოდიოდა კარგი თუ ის იყო ასლი უცხოური სისტემის, როგორიც მაგალითად არის იჟ-5, ამერიკული “ივერ ჯონსონის” ასლი რომელიც 1924-დან 1949 წლამდე გამოდიოდა. დეფიციტი ასევე ივსებოდა გადაკეთებული ძველი/ჩამოწერილი სამხედრო შაშხანების გადაკეთებით სანადირო თოფებად. საოცარია მაგრამ რუსეთი დღემდე უშვებს ადრინდელი “ფროლოვკეების” თანამედროვე ვარიანტებს. რეალურად პირველი საბჭოთა მუშა და გამძლე სანადირო თოფები გამოჩნდა მხოლოდ მას მერე რაც დამთავრდა მეორე მსოფლიო ომი და შესაძლებელი გახდა წარმოების სიმძლავრეების ნაწილის გადაყვანა სამოქალაქო იარაღის წარმოებაზე. აქ კიდე რუსებს გამოადგათ გერმანული თოფები რომლებიც რეპარაციის ან ნადავლის სახით მოხვდა საბჭოთა კავშირში. პრაქტიკულად ყველა რუსული თოფი დაფუძნებულია ან კონკრეტულ უცხოურ მოდელზე როგორც იჟ-54, მც-21 ან იყენებენ დასავლეთში მოგონილ სქემებს.  ავიღოთ მაგალითად იჟევსკის ორლულიანი თოფების ევოლუცია. პირველი ექსპლუატაციისთვის ვარგისი სანადირო თოფი გამოშვებული აღნიშნულ ქარხანაში იყო იჟ-49 გერმანული ზაუერის მე-8 მოდელის ასლი, რომელიც შემდგომ წლებს განმავლობაში მარტივდებოდა (ფუჭდებოდა) რომ გაადვილებულიყო მისი წარმოება დაბალკვალიფიციური ხელოსნების მიერ და შემცირებულიყო მისი წარმოების ფასი. ეს „ევოლუცია“ დასრულდა ჩიხით იჟ-43-ის სახით რომელსაც თვითონ რუსებიც არ განიხილავნე მისაღებ სანადირო იარაღად. პირველი თოფი ვერტიკალური ლულებით, რომელიც რუსებმა შეძლეს სერიულად ეწარმოებინათ იყო იჟ-59 რომელიც იყო ძალზედ არაპოპულარული საშინელი ბალისტიკის გამო. მის ბაზაზე შექმნილი ბევრად უკეთესი იჟ-12 მრავალი წელი იყო დეფიციტური პროდუქტი და ძნელად იშოვებოდა. რატომ? იმიტომ რომ ქარხნები ვერ უშვებდნენ სათანადო ხარისხის იარაღს საჭირო რაოდენობით. პრიორიტეტი იყო ჯარი და მთელი რესურსი მიდიოდა სწორედ ჯარის მომარაგებაზე. გარდა ამისა ორ ლულიანი თოფი ითხოვს ყოველთვის კვალიფიციური ოსტატის შრომას, იმისთვის რომ მოხდეს ლულების შედუღება და დამაკმაყოფილებელი ერთგვაროვანი სიზუსტის მიღება. ამის გამო დიდი პროცენტი რუსული ორლულიანი თოფების ამ მხრივ იყო არადამაკმაყოფილებელი და აქიდან წამოვიდა და გვერგო ჩვენ ეს ლტოლვა “შტუჩნი”, “სპცზაკაზი” და “საექსპორტო” რუსული თოფების მიმართ, რომლებიც ვითომ განსხვავდებოდნენ “შირპოტრებისგან” რომელიც შიდა ბაზარზე ხვდებოდა. რუსული ორ ლულიანი თოფების წარმოების მთელი ისტორია არის გაუთავებელი წვალება მასობრივ გამოშვებასა და ხარისხის მინიმალურად მისაღებ დონემდე შენარჩუნების.  1946 წელს რუსეთში შეიქმნა Центральное конструкторское исследовательское бюро спортивно-охотничьего оружия, რომლის მიზანი იყო საბჭოთა სპორტსმენების აღჭურვა თანამედროვე სპორტული იარაღით. ლეგენდის თანახმად ამ ორგანიზაციის შექმნას სათავეში ედგა ლავრენტი ბერია, რომლისთვისაც გახდა ცნობილი, რომ საბჭოთა სპორტსმენები შეჯიბრებებზე  წარმოადგენდნენ გამარჯვებული კომუნიზმის ქვეყანას ინგლისური თოფებით. ეს ორგანიზაცია ნამდვილად გახდა ცნობილი მაღალი კლასის სპორტული იარაღის მწარმოებელი, რომელიც გამოდიოდა ძალიან მცირე რაოდენობით, ღირდა ძალიან ძვირი. პირველი თოფი რომელიც ამ ორგანიზაციამ გამოუშვა იყო მერკელის თოფზე დაფუძნებული Mц-8. მიუხედავად ამისა საბჭოთა და რუსი სპორტსმენების მოთხოვნები ბოლომდე არასდროს არ დაკმაყოფილებულია და ტრადიციული დეფიციტი იარაღში კვლავ ივსებოდა უცხოური მოდელებით. დღეს რუსი სპორტსმენების აბსოლუტური უმეტესობა ასპარეზობს საერთაშორიო შეჯიბრებებზე უცხოური წარმოების იარაღით.

რუსები იბრალებენ როლს ბელგიური FN-FAL-ის შექმნაში, თითქოს დიდიე სევს აუღია ტოკარევის СВТ-ს ავტომატიკის სქემა, მაგრამ სევის უკვე ქონდა საცდელი შაშხანები იგივე ავტომატიკის სქემით 1937 წელს და ვერანაირად ვერ მოპარავდა ტოკარევს ვერაფერს, სამაგიეროდ ტოკარევი წარმატებით სარგებლობდა სხვისი  მიღწევებით და თავისი პისტოლეტის (TT) ავტომატიკის სქემა მოპარა ბრაუნინგს, რომლის სისტემის პისტოლეტები M1911 რუსეთმა  შეიძინა პირველი მსოფლიო ომის დროს ამ ტიპის იარაღის მწვავე დეფიციტის შესავსებათ.

ჩამორჩენილობას დაზგა-დანადგარების წარმოებაში და კვალიფიციური ოსტატების ნაკლებობას მოყვებოდა პრობლემები, როგორებიცაა ხარისხის არასათანადო კონტროლი და წარმოების კულტურის დაბალი დონე, რის გამო ხშირად დასავლური სისტემის კოპირებაც წარუმატებლობით მთავრდებოდა. ამის მაგალითი არის რუსული სანადირო თოფი Mц21. პირველი რუსული თვითდამტენი თოფი (შექმნილი ნახევარი საუკუნის შემდეგ რაც ასეთი ტიპის იარაღი პირველად გამოჩნდა ევროპაში) იყენებს ბრაუნინგის ავტომატიკის სქემას. მაგრამ საბრძოლო ბჯენის არასწორმა ფორმამ (როგორც ამომბენ მოარგეს არასრულყოფილ საბჭოთა წარმოებას) და მისმა უხარისხო თერმულმა დამუშავებამ  შესძინა ამ თოფს არასაიმედო იარაღის რეპუტაცია, თუმცა მისი წინაპარი 50 წლის წინ მშვენივრად მუშაობდა.

კიდევ ერთი თვლასაჩინო მაგალითი მითვისების. რუსული სპორტული შაშხანა МЦ-17-2, სინამდვილეში პრაქტიკულად კანადური 1910 წლის როსსის სისტემის შაშხანის ზუსტი ასლი. საბჭოთა “ემცეს” ასევე ერგო როსსის იარაღის თანდაყოლილი ნაკლი, შესაძლებლობა ააწყო საკეტი არასწორედ და გაისროლო გახსნილი საკეტით, რასაც მოყვება იარაღის განადგურება და მსროლელის დაზიანება.

ასე და ამრიგად უდიდესი ძალისხმევით იარაღის წარმოება რუსეთში განვითარდა იმ დონეზე რომ პირველად თავისი ისტორიის განმავლობაში ამ ქვეყანამ შეძლო მეტ წილად მთლიანად გადაეფარა საკუთარი შეიარაღებული ძალების მოთხოვნები მსუბუქ ცეცხლსასროლ იარაღში და აღარ ყოფილიყო დამოკიდებული დასავლურ მწარმოებლებზე. ამავე დროს მიუხედავად ურიცხვი კონსტრუქორების არმიისა, უამრავი კონსტრუქტორული ბიურიოებისა მე-20 საუკუნეში ცეცხლსასროლი იარაღის ევოლუცია კვლავ მიმდინარეობდა საბჭოთა კავშირის მონაწილეობის გარეშე. მიუხედავად მსხვილი სამრეწველო კომპლექსისა, რომელიც ზრუნავდა წითელი არმიის მომარაგებაზე, მთელი რიგი საკითხების დარჩა გადაუჭრელი. მაგალითად საბჭოთა კავვშირში ვერ შექმნეს  კონკურენტუნარიანი სნაიპერული სისტემა. 1968 წლისთვის დრაგუნოვის შაშხანა წარმოადგენდა მასობრივი წარმოების „მარქსმენის“ იარაღის კარგ ნიმუშს მაგრამ მისთვის სათანადო მონაცემების მქონე (სნაიპერული) ვაზნის საკმარისი რაოდენობით წარმოების დაწყება ვერ მოხდა დღემდე. ისევე როგორც დღემდე რუსეთის ჯარს არ გააჩნია ადეკვატური ავტომატური პისტოლეტი. ისევე როგორც დღემდე რუსეთი იყენებს მორალურად ჯერ კიდევ 100 წლის წინ  მოძველებული კონსტრუქციის “შაშხანის” ვაზნას. ისევე როგორც ყველა გარღვევა რომელიც მოხდა მეოცე საუკუნეში ისევ მოხდა დასავლეთში და არა საბჭოთა კავშირში.  ალუმინების და პოლიმერების ფართო გამოყენება, მცირე-იმპულსიანი ვაზნები, მოდულური იარაღის კონცეფცია, „პერიფერიული მოწყობილობების“ დასაყენებელი სამაგრების სტანდარტიზაცია, დეტალების ურთიერთ ცვლადობა მორგების გარეშე, ოპტიკური სამიზნეების ფართო გავრცელება, კალიბრის შემცრება და სხვა მნიშვნელოვანი მიღწევები მოხვდა ისევ მხოლოდ დასავლეთში. 90-ან წლებამდე როდესაც საბჭოთა კავშირი დაიშალა, მრეწველობა ამ ქვეყნაში კვლავ იყო 40-50-ნი წლების დონეზე ხოლო შეიარაღება წარმოადგენილი იყო სისტემებით, რომლების ასაკიც ნახევარ საუკუნეს შეადგენდა.

საბჭოთა კავშირი 70 წელი არსებობდა, 70 წლის განმავლობაში ეს პარაზიტირების სტრატეგია არ შეცვლილა ისევე, როგორც არ შეცვლილა მდგომარეობა ადამიანის თავისუფლების მიმართ. არ შეიცვალა ეს ყველაფერი საბჭოთა კავშირის დაშლის შემდეგაც სადაც სახელმწიფო კვლავ მკაცრად აკონტროლებდა კერძო სექტორს ხოლო პრივატიზირებული სახელმწიფო ქარხნები ძალებს არ უშურდნენ რომ რუსული ბაზარი და იარაღის კონსტრუირების და წარმოების სექტორი მაქსიმალურად დახურული ყოფილიყო.   მანამდე სახელმწიფოს მიერ მართული გეგმიური ეკონომიკა ჩამოიშალა, ჩამოიშალა სქემები, რომლების წყალობითაც იარაღის წაროების მასშტაბური სექტორი არსებობდა. მუქთა ფული აღარ იყო. რუსეთი უმძიმეს ეკონომიკურ კრიზისში აღმოჩნდა და მასთან ერთად კრიზისში აღმოჩდნენ აწი უკვე კერძო იარაღის მწარმობელი კომპანიები. მას მერე 25 წელი გავიდა და თუ ბოლო დრომდე რუსეთის ეკონომიკა მეტ ნაკლებად დასტაბილურდა იარაღის მწარმოებელი კომპანიები კიდე ვერ გადაეწყვენ საბაზრო ეკონომიკის წესებზე და კვლავ მძიმე მდგომარეობაში არიან.  დღეს მათი ექსპორტის ძირითად ნაწილს წარმოადგენს კალაშნიკოვის ბაზაზე შექმნილი ხრახნილლულიანი და გლუვლულიანი იარაღები, რომლებიც დიდი პოპულარობით სარგებლობენ დასავლეთში. გამომდინარე იქიდან, რომ ეს კომპანიები მოუქნელი სტრუქტურით გამოირჩევიან ხოლო მათი ხელმძღვანელობა არის არაკომპეტენტური, ეს კომპანიები ვერ ვითარდებიან და ვერ ქმნიან კონკურენტუნარიან პროდუქციას. ასე მაგალითად 25 წლის განმავლობაში რუსეთის იარაღის მწარმოებლებმა ვერ შესთავაზეს რუსეთის არმიას და პოლიციას მისაღები საბრძოლო თვისებების მქონე პისტოლეტი, პისტოლეტ-ტყვიამფრქვევი, კვლავ პრობლემად რჩება ზუსტი შაშხანების წარმოება. ვინაიდან დასავლეთი მტერი აღარ არის უცხოური შეიარაღება კვლავ გამოჩნდა ჯერ-ჯერობით მხოლოდ სპეცსამსახურების და პოლიციის შეიარაღებაში. ნორმალური პისტოლეტის არ არსებობის გამო რუსები იძულებულები იყვნენ შეეძინათ გლოკები, რომელსაც მათი ჯიბის გამოცემები ამდენი წელი ლანძღავდნენ. მერე გლოკებს დაემატა ბერეტა 92 და ჩზ75. სნაიპერულ სისტემებს რაც შეეხება, ვისაც აქვს ფული ყიდულობს უცხოურ სისტემებს. შეიარაღებული ძალებბის გადაიარაღება მოსკოვის მაღაზიაში ნაყიდი უცხოური შაშხანებით  შეუძლებელია ამიტომაც რუსული სამხედრო-სამრეწველო კომპლექსი გაიჭინთა და 1998 წელს  შვა პირველი ვიმეორებ პირველი ნამდვილი რუსული საარმიო სნაიპერული შაშხანა CB-98.  ეს „თანამედროვე“ რუსული იარაღი იყენებდა „მაღალტექნოლოგიური” “ფანერის“ (!!!) კონდახს და 1891 წელს “შექმნილ” ვაზნას. არასრულყოფილი ჩამორჩენილი წარმოების გამო ამ იარაღის ფასი აღემატებოდა იმ დროს ერთ-ერთი საუკეთესო სამხედრო სნაიპერული იარაღის Sako TRG-ს ღირებულებას, რამაც პრაქტიკულად გამორიცხა მისი მასობრივი შეიარაღებაში მიღება. მისი სამოქალაქო წინაპარიც, სპორტული შაშხანა „რეკორდი“ ძალიან მცირე რაოდენობით გამოდიოდა და ძალიან ძვირიც ღირდა. როგორც ყოველთვის როდესაც საჭირო იყო საუკეთესო იარაღის გამოშვება, რომელიც კონკურენციას გაუწევდა უცხოურ მოდელებს, დიდი ძალისხმევით მცირე რაოდენობით ქარხნები აკმაყოფილებდნენ მოთხოვნას. ასეთი იარაღი თითქმის ყოველთვის უფრო ძვირი ღირდა ვიდრე მისი უცხოური ანალოგები. მაგალითად საბჭოთა ოლიმპიელებისთვის, ქარხნები პრაქტიკულად ცალობით ინდივიდუალურად დამზადებულ იარაღებს უშვებდნენ. დაბალ-კვალიფიციური მუშა ხელის და მოძველებული დაზგა-დანადაგრების გამო მაღალი კლასის სერიული იარაღის წარმოება მისაღებ ფასად დღემდე რჩება დაუძლეველ ბარიერად რუსული იარაღის წარმოებისთვის. ჟურნალისტების ვიზიტისას იჟევსკის ქარხანაში მათ აღმოაჩინეს მოქმედი მე-19 საუკუნის დაზგა, რომელსაც ეს წარმოება დღემდე იყენებს (!!!). ფასს რაც შეეხება  ასე მაგალითად  ნახსენები CB-98 2007 წელს ღირდა 6000 დოლარი (ოპტიკის გარეშე) რაც წარმოუდგენლად მაღალი ფასია ამ დონის იარაღისთვის. СВ-98 უნდა დაკომპლექტეებულიყო საშტატო რუსული წარმოების ოპტიკური სამიზნით 1П59 “ГИПЕРОН”, რომლის ფასი შეადგენდა 2500-3000 დოლარს! 

რამდენად ზრუნავენ რუსული იარაღის მწარმოებლები თავის კლიენტებზე ცალკე სტატიის თემაა მაგრამ მაგალითისთვის ისევ СВ-98 გამოვიყენებ. მიუხედავად მისი დიდი ფასისა ის მოხდა გარკვეული სპეციალური დანიშნულების ნაწილების შეიარაღებაში მცირე რაოდენობით. ლულების რესურსის ამოწურვის შემდეგ, ფედერალური უსაფრთხოების სამსახურის სპეცრაზმებმა მიმართეს მწარმოებლეს თხოვნით შეეცვალათ ლულები მათ შაშხანებზე. რაზეც მიიღეს უარი. მიზეზი: კომპანიას არ უღირს ასეთი მცირე შეკვეთის მიღება. გასაგებია წლების განმავლობაში რატომ არაერთხელ კოტრდებოდა, იცვლიდა სახელებს და მფლობელებს ტულის, იჟევსკის და კოვროვის იარაღის წარმოებები. ფლაგმანური პროდუქტი რუსული სამოქალაქო იარაღის წარმოების: თვითდამტენი კარაბინი “საიგას” საგარანტიო რესურსი არის სულ რაღაც 2000 გასროლა. ეს სამარცხვინო რესურსი მეტყველებს იმაზე თუ რამდენად არიან დარწმუნებულები რუსები თავიანთი პროდუქციის ხარისხში. ჟურნალებში და ფორუმებზე სპორტსმენები არაერთხელ აღნიშნავდნენ, რომ რუსული კომპანიის წარმომადგენლები აიგნორებენ სასროლოსნო შეჯიბრებებს და არ აქვთ პირდაპირი კონტაქტი საბოლოო მომხმარებლებთან.

რუსული იარაღის წარმოების ისტორია და ზოგადად მთელი მათი მეცნიეერების და მრეწველობის ისტორია დაფუძნებულია საბჭოთა კავშირის დროს შეთხზულ მითებზე, რომლებიც მიზნად ისახავდა აემაღლებინა საბჭოთა ხალხის თვითშეფასება და მოესპო რწმენა იმაში, რომ დასავლური ტექნოლოგიები უფრო უპირატესი იყო. ასეთი პოლიიკის შედეგად რუსებს ჯერათ რომ ლომონოსოვმა რომელმაც არ იცოდა მათემატიკა შეიმუშავა აირების მოლეკულურ-კინეტიკური თეორია, კალაშნიკოვმა რომელმაც არ იცოდა ხაზვა შექმნა ავტომატი და მახის რიცხვი შექმნა არა ერნესტ მახმა არამედ ნიკოლაი მეიევსკიმ. 

საინტერესოა ისიც რომ უკანასკნელი 25 წლის განმავლობაში, რუსეთში პრაქტიკულად არ გამოჩდნენ  იარაღის მწარმოებელი ახალი/კერძო კომპანიები, და ეს არ მოხდა მათ შორის წარსულში სახლემწიფო კომპანიების დიდი ძალისხმევის წყალობით, რომლებსაც არ სურდათ კონკურენტები. ბიუროკრატიული სისტემაც არ შეცვლილა ისევე როგორც სახელმწიფოს წნეხი კერძო იარაღის წარმოებაზე არ შემსუბუქდა. შედეგად უკანასკნელი 25 წლის განმავლობაში რუსეთს კვლავ არ შეუქმნია არაფერი საინტერესო და რევოლუციური, უფრო მეტიც ამ პერიოდის განმავლობაში რუსეთმა შექმნა ერთი ხელის თითებზე ჩამოსათვლელი კომერციულად წარმატებული სამოქალაქო იარაღის მოდელი. თავდაცვითი, პოლიციური და სამხედრო იარაღის მოდელებს, რომლებსაც ქმნიდნენ იჟევსკი, ტულა და კოვროვი ერთმანეთს ეჯიბრებოდნე კონსტრუქციის აბსურდულობაში.

წარმატების კარგი მაგალითია რუსული სანადირო თოფი MP-153, რომლის კომერციულ წარმატებაში წვლილი ისევ უცხოელს, ამერიკელ  კიტ ბერკრანტს მიუძღვის. EEA inс.-ის პრეზიდენტს (უმსხვილესი იარაღის იმპორტიორი ამერიკული კომპანია), კარგად ესმოდა რა მოთხოვნებს უნდა აკმაყოფილებდეს იარაღი რომ კარგად გაიყიდოს. მისი წყალობით “იჟმეხის” ხელმძღვანელობამ უარი თქვა MP-133-ის გადაკეთებაზე ავტომატურ თოფად და სწორი გზით წავიდა, რომლის შედეგადაც გაჩნდა MP-153. აღნიშნული თოფი კონსტრუქციულად კარგი გამოვიდა მაგრამ ცუდი ხარისხის კონტროლის გამო ამ თოფების დიდი პროცენტი ქარხნული წუნებით გამოირჩევა.

მიზეზი ასეთი წარუმატებლობის იქნება იგივე რაც მეფის რუსეთში. კორუფცია, შეზღუდვები სახელმწიფოს მხრიდან, კვალიფიციური სპეციალისტების არ არსებობა. მე მახსენდება მხოლოდ ორი რუსული კერძო კომპანია/ ერთი არის  “царь пушка”, რომელიც დაარსა იური ლობაევმა. კომპანია სპეციალიზირდება ზუსტ იარაღზე და იყენებს ამისთვის მასალებს და დაზგა-დანადგარებს დასავლეთიდან. 2010 წელს ლობაევმდა იჟმაშის ზეწოლის შედეგად დატოვა რუსეთი, იმიტომ რომ მას არ გაუხანგრძლივეს ლიცენზია, რომელსაც ის სხვათაშორის 3 წელი ელოდებოდა. ორი წელია რაც მას მისცეს რუსეთში დაბრუნების და იარაღის წარმოების განახლების უფლება. ასე ლობაევი რომელსაც ასწავლეს ყველაფერი მიამიტმა ამერიკელებმა და რომელმაც იყიდა დანადგარები და ნედლეული დასავლეთიდან ამაყად იუწყება რომ უშვებს თურმე რუსულ იარაღს. უშვებს ეს კიდე ხმამაღალი გამოთქმაა, რამდენადაც ცნობილია წელიწადში ეს კომპანია აწყობს 80-100 შაშხანას.  არის კიდევ ერთი კომპანია, OOO „Промтехнологии“, რომელიც უშვებს შაშხანებს ზუსტი სროლისთვის (“Oрсис” სავაჭრო ნიშნის ქვეშ) და ასევე გლოკის პისტოლეტებს აწყობილს ორიგინალური და ადგილობრივი წარმოების ნაწილებისგან. ამის გარდა ასევე აღნიშნული კომპანია აწყობს იტალიურ თოფებს (“მაროკი”) და “არმალაიტის” ნახევრად-ავტომატურ შაშხანებს. კომპანია როგორც ჩანს გადააკეთა დეაქტივირებული გლოკის მაკეტები საბრძოლო იარაღად და ვიზუალური დეფექტების გამო გახდა დაცინვის ობიექტი. კომპანიის დირექტორის მოადგილე არის ვიქტორ როგოზინის შვილი, მოგეხსენებათ ვიქტორ როგოზინი კურირებს მთავრობაში რუსეთის სამხედრო-სამრეწვეელო კომპლექსს. კორუფცია და ნეპოტიზმი არსად არ წასულა რუსეთიდან. 2012 წელს გაიჟღერა ინფორმაციამ რომ ორსისი შაშხანები შეცვლიდნენ მოძველებულ CВД-ს რუსეთის არმიაში მაგრამ ეს გეგმა არ განხორციელდა. კომპანიბის გვერდზე რომ შეხვიდეთ წაიკითხავთ რომ კომპანია უსწრებს და ასწრებს ყველას და ყველაფერს მაგრამ ამ კომპანიების პროდუქციას არ იცნობენ საზღვარგარეთ და რუსეთის ბაზარზე მათ უმნიშვნელო წილი უჭირავთ. ორივე კომპანია პრაქტიკულად აგრძელებს საუკუნოვან რუსულ ტრადიციას, მოპარე, დააკოპირე, განაცხადე რომ გააუმჯობესე. პრაქტიკული კუთხით, რომ შევხედოთ რუსეთში სხვაგვარი მოვლემების განვითარება ვერც იქნებოდა შესაძლებელი. არაფერი არ შეცვლილა თავისუფლებების მხრივ, კორუფცია და ბიუროკრატიაც არსად არ გამქრალა ხოლო დასავლური ტექნოლოგიები, ისევე როგორც ოქტომბრის რევოლუციამდე ისევ არის ხელმისაწვდომი. გამომდინარე ბოლო მოვლენებიდან უნდა ვიუარაუდოთ, რომ ორვიე კომპანიას გაურთულდება ნედლეულის და ნაწილების მიღება სსაზღვარგარეთიდან და არ არის გამორიცხული უახლოეს მომავალში ამ კომპანიებს დიდი პრობლმები შეექმნათ სანქციების გამო. ასეა თუ ისე ორი კერძო წარმოება არაფერი არ არის 170 მილიონიან ქვეყნისთვის, რომელსაც პრეტენზია აქვს რომ არის ინტელექტუალურად და სულიერად უპირატესი ერი.

არც ერთი მეტ ნაკლებად პოპულარული კალიბრი, რომელიც დღეს გამოიყენება კომერციულ იარაღებში არ არის რუსული, მაშინ როდესაც უკლებრივ ყველა რუსულ ვაზნაში იკვეთება დასავლური კვალი.

რუსეთი თავის დღევანდელ მდგომარეობაში ცხადია არ არის მარტო. ქვეყნები სადაც იარაღის კერძო წარმოება არ არსებობდა მაგრამ არსებობდა განვითარებული  სამხედრო მრეწველობა და სპეციალისტების საკმარისი რაოდენობა, როგორც წესი იყენებენ უფრო განვითარებული ქვეყნების მიღწევებს იარაღის კონსტრუირების საქმეში უბრალოდ ამას აკეთებმ ცივილიზებულად და სამართლის ნორმების დაცვით, იძენენენ წარმოების უფლებებს და ასე იწყებენ წარმოებას. სამწუხაროდ რუსები არასდრო არ იტკივებდნენ თავს ასეთი “უმნიშვნელო” საკითხებით, ჩვენ უკვე დავრწმუნდით რომ ამ ტრადიციას ღრმა ფესვები აქვს.  ასე კლასიკური მაგალითებია ასეთი წარმოებების ჩინეთი, სამხრეთ კორეა, ინდოეთი და პაკისტანი და თურქეთი. მთელი თურქეთი მაგალითად უშვებს თოფებს რომლებიც იტალიური თოფების ასლებია, ისევე, როგორც რუსეთის ყველა კლასიკური ორ ლულიანი სანადირო თოფი პრაქტიკულად არის მეტ წილად გერმანული თოფების ასლები, ჩინეთი პრაქტიკულად წარმოადგენა საბჭოთა იარაღის წარმოების ასლს და არც ისე დიდიხანია დაიწყო ორიგინალური მოდელების იარაღის წარმოება, რომელიც არ გამოირჩევა კონსტრუქციული ორიგინალურობით მაგრამ საინტერესო კომპილაციებია. ინდოეთის და პაკისტანის სამხედრო ქარხნები ასევე უშვებენ დასავლური სისტემების ასლებს ისევე როგორც უცხოური სისტემები მათი ჯარის შეიარაღებაში არც ისე ცოტა არის. ხანდახან ამ ქვეყნებში იბადება საინტერესო სისტემები, კომპილაციები მაგრამ ფაქტი რჩება ფაქტად, იარაღის ევოლუცია მჭიდროდ უკავშირდება მხოლოდ დასავლეთის ქვეყნებს და მათ მიღწევებს და პიონერულ აღმოჩენებს. მე-15 საუკუნიდან დასავლეთი იყო და რჩება ლიდერად იარაღის ევოლუციის პროცესის.  სხვაგვარად ეს ვერც იქნება. იარაღის ევოლუცია უკავშირდება მხოლოდ იმ ქვეყნებს  სადაც იარაღის ფლობა და წარმოება არ იყო მკაცრი სახელმწიფო კონტროლის ქვეშ, სადაც მოქალაქეები სარგებლობდნენ თავისუფლების მაღალი ხარისხით და სადაც იყო კაპიტალისტური წყობა და შესაბამისად თავისუფალი კონკურენცია, რაც ნიშნავდა რომ ადამიანმა იცოდა რომ მისი შრომა არ დარჩებოდა ანაზღაურების გარეშე და შედეგი დაფასებულ იქნებოდა, ხოლო წარმატება შეხვდებოდა ყველაზე ნიჭიერს და შრომისუნარიანს, გაიყიდებოდა მხოლოდ კონკურენტუნარიანი პროდუქცია. ყველაფერი ეს იყო ძლიერი სტიმული იარაღის ენთუზიასტებისთვის, ნიჭიერი გამომგონებლებისთვის და ფულიანი მეწარმეებისათვის, იმათთვის ვისი წყალობითაც საერთოდ მოხდა “ცეცხლსასროლი რევოლუცია”.

ვერავინ ვერ იტყვის რომ იპონია არის ჩამორჩენილი ქვეყანა, რომლსაც არ გააჩნია თანამედროვე მრეწველობა, მაგრამ იაპონიის სამხედრო მრეწველობა ისტორიით და განვითარებით ძალიან გავს რუსეთს. დღეს მაგალითად იაპონიის შეიარაღებული ძალების ძირითადი შაშხანა არის Type 89, რომლის კონსტრუქციას საფუძვლად უდევს AR-15-ის ავტორის იუჯინ სტოუნერის სხვა კონსტრუქციის შაშხანა AR-180, რომელიც ერთ დროს უშვებდა იაპონური კომპანია Howa. იგივე კომპანიამ ამ იარაღზე დაყრდნობით შექმნა Type 89.

ეს მითი რუსული იარაღის უძლეველობაზე და გამორჩეულობაზე წლების გნამვლობაში იქმნებოდა საბჭოთა კავშირში და ხშირად ამ მითს როგორც აბსოლუტურ სიმართლეს აღითქვავენ საქართველოშიც (რაც გახდა ამ სტატიის დაწერის მიზეზიც). ერთმა ჩემმა კარგმა მეგობარმა მაჩუქა მე წიგნი „Меткие Стрелки“ სადაც საკმაოდ ვრცლად არის მოთხრობილი ცეცხლსასროლი იარაღის ევოლუციაზე. ყველა მნიშვნელოვანი მომენტი ამ ისტორიაში იწყება სიტყვებით, რომ რაღაცა მოიგონეს სადღაც რუსეთს გარეთ, მაგრამ გაკვრით სახელების ხსენების გარეშე და შემდგომ ამას მოყვება ვრცელი ისტორია როგორ იგივე „მოიგონეს“ რუსეთში გვარების და სახელების ვრცელი ჩამონათვალით, ისე რომ მკითხველს რჩება შთაბეჭდილება რომ რუსეთი უდიდეს როლს თამაშობდა ცეცხლსასროლ რევოლუციაში რაც არის მცდარი მოსაზრება. რუსთი არასდროს არანაირ როლს არ თამაშობდა აღნიშნულ პროცესში. ის ყოველთვის იყო მომხმარებლი მაგრამ არასდროს არ იყო შემქმნელი. წაიკითხეთ ნებისმიერი უცხოური ნაშრომი, იქ არც ერთ რუსულ გვარს არ იპოვით. ეს მითვისების, საკუთარის ამაღლების და სხვისი ღვაწლის მიჩქმალვის ტრადიცია გრძელდება დღემდე. მხოლოდ ასე გიგანტური არასრულყოფილების კომპლექსით შეპყრობილი ერი ცდილობს დაარწმუნოს საკუთარი თავი, რომ რამეს წარმოადგენს. ერთ-ერთ ჟურნალში, რომელიც რუსეთში ითვლება სერიოზულ და ავტორიტეტულ გამოცემად მე წავაწყდი ესეთ ფრაზას: HS Precision-ი (ამერიკული იარაღის და იარაღის კომპონენტების მწარმოებელი კომპანია) წავიდა სხვა გზით და საკუთარი სნაიპერული შაშხანა გადაწყვიტეს შეესრულებინათ გრძივად მოძრავი საკეტით როგორც ეს თავის დროზე განხორციელდა მოსინის შაშხანაში. ანუ ავტორის აზრით მოსინის  შაშხანა იყო პირველი ასეთი იარაღი და HS Precision-ის გურუები თურმე მოსინის იდეების გამტარებლები ყოფილან. მე მხოლოდ ორ მაგალითი გაგაცანით მაგრამ ასეთი მაგალითებისგან შეიძლება ერთი წიგნის დაწერა. ეს არ არის ცალკეული შემთხვევები, ეს არის ის ტენდენცია ან თუ გნებავთ რუსული ტრადიცია. სწორედ ასეთი ტყუილებით მმართველი კლანი იმორჩილებდა იმ ბნელ მასას, რომელიც სიხარულით ამ ტყუილებს მიირთმევდა. დღეს ეს განსაკუთრებულად გასაკვირია, იმიტომ რომ ყველაფერი ეს ხდება ინტერნეტის ეპოქაში სადაც ინფორმაცია და ცოდნა თავისუფლად, უფასოდ ვრცელდება. რა თქმა უნდა დამოუკიდებელი რუსი სპეციალისტები (მაგალითად მაქსიმ პოპენკერი, მარინ მილჩევი და სხვები) ცდილობენ მიაქციონ ყურადღება რუსეთის ჩამორჩენას და დაამსხვრიონ ეს მითები მაგრამ როგორც ჩანს მოსახლეობის უმეტესობას ხელების განძრევას ურჩევნია იცხოვროს ლამაზ ილუზიაში სადაც კალაშნიკოვმა ძილში მოიგონა ავტომატი, მაკაროვი ერთი ტყვიით ძირს აგდებს ადამიანს, ნივაზე უკეთესი “ჯიპი” არ არსებობს და ასე შემდეგ. ასეთი უაზრო ქვეყნიდან არც იარაღი მინდა მე, არც მაგათი კინო და მუსიკა, და საერთოდ არაფერი.

სამწუხაროა, რომ საქართველოში არსებული მდგომარეობა იმეორებს რუსეთს, იმ სხვაობით რომ მასშტაბები რა თქმა უნდა ბევრად მცირეა. გაპარტახებული და გაძარცვული ინფრასტრუქტურის გამო ყველაფერი რაც შეძლო საქართველომ უკანასკნელი 25 წლის განმავლობაში არის უხოური იარაღის გადაკეთება “გრიმირება” რომ გაასაღონ საკუთრ ქმნილებად, საბჭოთა იარაღების კუსტარული  მოდიფიკაციები და ერთი ხელის თითებზე ჩამოსათვლელი საკუთარი ძალებით შექმნილი იარაღები, რომლებიც მორალურად მოძველებული, არა ტექნოლოგიური არა ორიგინალური და შესაბამისად აბსოლუტურად არა კონკურენტუნარიანი იარაღები გამოვიდა. 2004 – 2012 წლებში როდესაც საქართველო ეკონომიკური რეფორმების წყალობით შედარებით სწრაფი ტემპებით განვითარდა, ბოლო წლებში აქტიურად “პიარდებოდა” საქართველოს, როგორც იარაღის მწარმოებელი ქვეყნის იმიჯი. სამწუხაროდ რეალური შედეგი არ დაიდო და ჩვენ ვიხილეთ 80 წლის ბარუნინგის “ჰაი პაუერი” კუსრტარულად გადაკეთებული/გალამაზებული პისტოლეტი და ასევე ამერიკული 60 წლის ასაკის AR-15-ის რამდენიმე ვერსია აწყობილი სხვადასხვა ქვეყანაში დამზადებული დეტალებისგან და Adams Arms-ის დგუშიან სისტემაზე გადასაკეთებელი ნაკრებით როგორც “ამერიკული M4-ის გაუმჯობესება (სინამდვილეში ეს “გაუმჯობესება” ცნობილია დაახლოებით იმდენივე ხანი რაც თვითონ AR-15). ცხადია ეს ყველაფერი “პიარდებოდა” რუსული პროპაგანდის სკოლის საუკეთესო ტრადიციებში, “გაუმჯობესბებული ის” “გაუმჯობესებული ეს”, უფრო უკეთესად ისვრის, უფრო ზუსტად არტყავს მაგრამ ლაპარაკს და ერთი ორ სიუჟეტს ტელევიზიაში ეს პროექტი არ გაცდა. გამომდინარე იქიდან, რომ საქართველოში მოქმედებს იგივე სისტემა რაც რუსეთშის ადაც შენ არ გაქვს უფლებები ხოლო მათ მოსაპოვებლად უნდა უმტკიცო სახელმწიფოს რომ აქლემი არ ხარ საქართველოში არაფერი საინტერესო იარაღის კონსტრუირების და წარმოების დარგში არ ხდება და ასეთი მიდგომით  არასდროს არ მოხდება.

გამოყენებული ლიტერატურა 

Parker G. The Military Revolution. Military innovation and the Rise of the West

Герберштейн С. Записки о московитских делах

История огнестрельного оружия с древнейших времен до 20 века. Карман Уильям

История русских пушек. В. Ледягин

Ambassaden till Tzaren i Muscou giorde Observationer ofver Ruszland des Wager Pasz meds Fastningar des Grantzer.  ERIK PALMQUIST

Grim Reaper: Machine-Guns and Machine-Gunners in Action.  Roger Ford

“მოკლე” AR15 – სიგრძეს აქვს მნიშვნელობა

March 25th, 2015

jjr6o5

არ ვარ დარწმუნებული შეიძლება მე ვცდები, მაგრამ როგორც ჩანს საქართველოში ძალიან დიდი პოპულარობით სარგებლობს მოკლე ლულიანი AR-15. მოკლე ლულიან AR-15-ში  მე ვგულისხმობ იარაღს  რომელიც აღჭურვილია 10.3 და 11.5 დუიმის სიგრძის ლულებით (შემდგომში უბრალოდ 10-ნი და 11-ნი ლულები). მიუხედავად იმისა, რომ უმეტესობა ქარხნული კარაბინების, რომლებიც იყიდება მაღაზიაში არის 16.5-ნი  ლულებით, როდესაც საქმე მიდგება შეკვეთით აწყობაზე უპირატესობა ენიჭება სწორედ უფრო მოკლე ლულებს.  მიზეზი რატომ არის ჩვენ მაღაზიებში კარაბინების უმეტესობა 16.5 დუიმის სიგრძის მქონე ლულებით არის ის რომ ეს იარაღები შემოდის ძირითადად აშშ-დან სადაც კარაბინები ლულის მინიმალური სიგრძით 16.5 იყიდება თავისუფლად ხოლო ამაზე მოკლე ლულიანი კარაბინი ითვლება „მოკლელულიან შაშხანად“ და საჭიროებს სპეციალურ ნებართვას, რომლის მიღებას უნდა დრო და 200 დოლარიანი ქვითარი. ჩვენთან ცხადია ასეთი შეზღუდვა არ არის და როგორც ჩანს არჩევანის შემთხვევაში მყიდველები უპირატესობას ანიჭებენ სწორედაც რომ მოკლელულიან კარაბინებს.

დაწყებული იმ დროიდან რაც კოლტმა გაამოუშვა მოდელი 607, კარაბინი მოკლე 10 ინჩიანი ლულით და გასაშლელი კონდახით, ასეთი ზე-მოკლე AR-15-ები პოპულარობით სარგებლობენ მომხმარებლების გარკვეულ წრეებში. პირველი „კლიენტები“ კი ასეთი იარაღის იყვნენ აშშ-ის სპეციალური დანიშნულების ქვედანაყოფები რომლებიც ვიეტნამში იბრძოდნენ. მოდელი 607 შემდგომ შეიცვალა უფრო დახვეწილი 609 მოდელით, რომელიც იყო პირველი „ზემოკლე“ AR-15, რომელიც გამოდიოდა მსხვილი პარტიებით და დიდი რაოდენობით გამოჩნდა საბრძოლო დანაყოფებში. საბრძოლო პირობებში ექსპლუატაციამ გამოავლინა ბევრი პრობლემები ამ იარაღთან და ის შემდგომ შეიცვალა მოდელი 629 რომელსაც მათ შორის ქონდა უკვე ოდნავ გრძელი 11.5 დუიმიანი ლულა. როგორც მოგეხსენებათ, რომ  ამ სისტემის იარაღის და მისი ვაზნის ევოლუცია აშშ-ის შეიარაღებულ ძალებში არ წყდებოდა და ადგილი ქონდა მრავალ მცდელობას ამ იარაღის გაუმჯობესების. მიუხედავად იმისა, რომ ითვლება რომ მოკლე ლულიანი AR-15 არის ყველაზე პრობლემური შვილი სტოუნერის სისტემის იარაღების ოჯახში  2000 წელს 10 ინჩიანი AR-15 კვლავ გამოჩნდა აშშ-ის შეიარაღებული ძალების არსენალში ამჯერად Mk18-ის სახით, ხოლო სამოქალაქო მსროლელებში მოკლე AR-15 დიდი პოპულარობით სარგებლობს.  რატომ დაბრუნდა “მოკლე”  AR-15? იმიტომ, რომ ჯარს და ფლოტს უნდოდა პისტოლეტ-ტყვიამფრქვევის გაბარიტების მქონე იარაღი, რომელიც გამოიყენებოდა კარაბინის კალიბრს და იქნებოდა მაქსიმალურად თავსებადი შეიარაღებაში მყოფ M4-თან. თუ ადრე ასეთი კონფიგურაციის კარაბინი იყო არასაიმედო და პრობლემური რა შეიცვალა მას მერე? რა უპირატესობები და შეზღუდვები აქვს „ზემოკლე“AR-15-ებს? რას ელოდოს ასეთი იარაღის პატრონმა და რისთვის უნდა იყოს მზად. ყველა ამ შეკითხვაზე მე შევეცდები გაგცეთ პასუხები ამ საკამოდ ვრცელ სტატიაში.

დავიწყოთ ყველაზე მთავარით, რა პრობლემას ქმნის 10-ნი ან თუნდაც 11-ნი ლულის გამოყენება ამ სისტემის იარაღში? მოგეხსენებათ, რომ სტანდარტული AR-15 იყენებს დენთის აირების პირდაპირი შეფრქვევის სისტემას, რომელიც ცნობილია და გამოიყიენება მეოცე საუკუნის დასაწყისიდან ჯერ ფრანგულ როსინიოლის  სისტემის შაშხანებში და მოგვიანებით შვედი ერიკ ეგლუნდის კონსტრუქციის კარაბინში, თუმცა სტოუნერის მიერ გამოყენებული სქემა უფრო რთულია. ამ სისტემის ადეპტი მეც გახლავართ. რატომ? იმიტომ რომ ასეთი სქემის გამოყენება იძლევა საშუალებას შექმნა  მარტივი იარაღი ძალიან ცოტა მოძრავი დეტალით, უფრო მსუბუქი და თან უდიდესი სიზუსტის პოტენციალით. პირდაპირი შეფრქვევის სისტემას ცხადია დადებითი მხარეების გარდა გააჩნია უარყოფითი მხარეებიც (როგორც ყველა სისტემას). პირდაპირი  შეფრქვევის სქემაში რომელიც გამოიყენა იუჯინ სტოუნერმა დიდი მნიშვნელობა აქვს ლულაში წნევის შენარჩუნების დროს. ეს ნიშნავს რომ სისტემა იღებს საჭირო მოცულობის წნევას საჭირო დროის განმავლობაში რაც აუცილებელია, რომ მოხდეს მასრის საიმედო ექსტრაქცია და ახალი ვაზნის სავაზნეში მიწოდება. მოკლე ლულიან იარაღში გამომდინარე იქიდან, რომ ლულის დაბოლოება განლაგებულია ძალიან ახლოს დენთის აირების სიტემის ნასვრეტთან ლულაში საიდანც ხდება აირების ამოღება გადატენვის ციკლის შესასრულებლად აღნიშნული იწვევს წნევის შენარჩუნების დროის (dwell time)  შემცირებას. ეს კი ახდენს გავლენას იარაღის საიმედოობაზე, განსაკუთრებულად ჯერებით სროლისას. ანუ ამ  სისტემას აქვს თანადაყოლილი თვისება იყოს მგრძნობიარე წნევის შენარჩუნების დროზე და ასევე გამოყენებული ვაზნის მიმართ.  როგორც კი იცვლება ვაზნები და იარაღის კონფიგურაცია საჭიროა ცვლილებები რომ საიმედოობა შენარჩუნდეს. ეს არი იყო პრობლემა M16-ში, იმიტომ რომ ის იქმნებოდა კონკრეტული ვაზნის ირგვლივ, კონკრეტული კონფიგურაციით.

შეკითხვაზე რატომ იყო 10-ნი AR-15-ი არასაიმედო ვიტნამში და გახდა საიმედო 2000-ან წლებში მარტივი პასუხი არ არის. საქმე იმაშია, რომ მაშინ ეს სისტემა იყო შედარებით ახალი და ნაკლებად შესწავლილი. მაშინ არ არსებობდა მძიმე ბუფერები, ზამბარები, ვაზნები არ იყო ისეთი მაღალი ხარისხის, როგორც დღეს.  იმ პროცესების ბუნება, რომელიც მიმდინარეობს AR-15-ის შიგნით არ იყო კარგად შესწავლილი. იუჯინ სტოუნერი, ჯიმ სალივანი და სხვა ნიჭიერი ხალხი, რომლებიც ქმნიდნენ და ხვეწავდნენ M-16, ქმნიდნენ მას ისეთს როგორსაც მას სთხოვდნენ სამხედროები. შაშხანას 20 დუიმიანი ლულით, 11 დუიმიანი დენთის აირების სისტემით და ვაზნით, რომელსაც ექნებოდა სასურველი გარე და ტერმინალური ბალისტიკური მონაცემები. იმ დროს უბრალოდ არ იყო მიღებული ერთი და იგივე სისტემის სხვადასხვა კონფიგურაციის შაშხანის (თვითდამტენის) შეიარაღებაში მიღება. ფეხოსნის ძირითადი იარაღის მოდიფიცირება დასაკეც, მოკლე-ლულიან, კომპაქტურ იარაღად დაიწყო მოგვიანებით და მანამდე მოთხოვნის დასაკმაყოფილებლად უბრალოდ სხვა სისტემას იღებდნენ შეიარაღებაში, უფრო მსუბუქს და უფრო სუსტი კალიბრის (მაგალითად 30-06 კალიბრის გარანდის შაშხანა და .30 კალიბრის კარაბინი M1.). ამიტომ, არავინ არ ფიქრობდა იმაზე თუ რა მოხდებოდა რომ M-16-ის ლულა გადაჭრილიყო შუაზე და რა ცვლილებები მოყვებოდა ამას ბალისტიკაში და ასე შემდეგ. იარაღის მოდიფიცირება ხდებოდა ახალი მოთხოვნების მიხედვით, სწრაფად, ომის პირობებში და პრობლემების გადაჭრა ხდებოდა იარაღის საბრძოლო პირობებში ექსპლუატაციის პარალელურად. მას მერე რაც ამდენი წელი გავიდა ცხადია ეს სისტემა უკეთ არის თუ არა ბოლომდე შესწავლილი და შესაბამისად გახდა შესაძლებელი საიმედო მოკლე AR-15-ის შექმნა. სამხედროები წავიდნენ შემდეგი გზით, დენთის აირების ნასვრეტი ლულაში გაიზარდა 16მმ-დან 18მმ-მდე, ექსტრაქტორის ზამბარა 4 ხვეულით შეიცვალა უფრო ხისტი ხუთ ხვეულიანი დეტალით, რომელსაც დაემატა რეზინის რგოლი ექსტრაქტორის ქვეშ („ბუბლიკი“),  სამი განცალკევებული დენთის აირების რგოლი შეიცვალა ერთიანი დეტალით.  მე ხელთ მაქვს პრეზენტაცია, რომელიც მიმოიხილავს Mk18-ის (M4 ტიპის შაშხანა აღჭურვილი 10 დუიმიანი აპერით) ტესტირების შედეგებს. 4 ასეთი იარაღიდან იყო ნასროლი ჯამში 40 000 ვაზნა. სულ ოთხივე იარაღმა განიცადა 56 დაბრკოლება. აქიდან ლომის წილი 29, მოვიდა მხოლოდ ერთ კონკრეტულ კარაბინზე, დანარჩენებმა 10 000 გასროლაზე განიცადეს 6, 10, და 11 დაბრკოლება შესაბამისად, რაც ნიშნავს საშუალოდ 1 111 გასროლას დაბრკოლების წარმოქმნას შორის. ეს ძალიან კარგი მაჩვენებელია. 10% ნასროლი იყო საპრესორების გამოყენებით. ყველა გასროლა ხდებოდა მოკლე ან საშუალო სიგრძის ჯერებით. უნდა ვივარაუდოთ რომ ნახევრად-ავტომატური სამოქალაქო მოდელები უფრო საიმედო იქნებიან რა თქმა უნდა კარგი მწარმოებლისგან ან აწყობილი კომპეტენტური პირის მიერ. ამ თემას კიდე დავუბრუნდებით ამ სტატიის ბოლოს.

mADqDg7

Mk18 Mod 1 რომელიც ამჟამად არის შეიარაღებაში, იწყობა კოლტის M4 ან M16A1-ის რესივერებზე და ასევე იყენებს Daniel Defense-ის ტიბჟირს პიკატინის სამაგრებით და SOPMOD კონდახს. იარაღზე აყენია KAC-ის საპრესორი.  

კიდევ ერთი პრობლემა უკავშირდება მოკლე ლულის გამოყენებას. შაშხანის მასრაში არსებული დენთი ნელა იწვის იმისთვის, რომ მაქსიმალურად გამოიყენოს ლულის სიგრძე და ტყვიას მეტი ენერგია გადასცეს. შესაბამისად მოკლე ლულიდან სროლისას უნდა ველოდოთ დიდი მოცულობის ლულის ალს (ავტორის გამოცდილებით მოდერატტორის გაოყენების გარეშე ლულის ალი მზიან ამინდშიც ჩანს) იმის გამო რომ მოკლე ლულაში დენთი ვერ ასწრებს ბოლომდე დაწვას და ასევე გასროლის ხმა არის ძალიან მაღალი. აქ გამოსავალი არის მხოლოდ მაღალი ხარსხის სპეციალური ლულის მოწყობილობის/მოდერატორის გამოყენება, რომელიც შეამცირებს წნევის დარტყმას, ალს და გასროლის ხმას. სამწუხაროდ ასეთი თანამედროვე მოწყობილობების ფასი 100 დოლარიდან იწყება, მაგრამ თუ თქვენ აპირებთ მეტ ნაკლებად ბევრი ვაზნის სროლას თქვენი მოკლე AR-15-დან ასეთი მოწყობილობის გამოყენება აუცილებელია. ცხადია რომ მოკლე ლულა მნიშვნელოვნად ტვირთავს ლულის მოწყობილობას და ის მაღალი ხარისხის უნდა იყოს რომ გაუძლოს ექსპლუატაციას. ამერიკელები იყენებდნენ ვიეტნმაში შთამბეჭდავი სიგრძის მოდერატორს. მე მეყენა ასეთი მოდერატორი 11.5-ან კარაბინზე და ის კარგად ახშობს ლულის ალს და ამცირებს გასროლის ხმას, მაგრამ ის არც ისე ადვილად იწმინდება და ასეთი მოდერატორით 11.5-ნი კარაბინი ხდება 14.5-ნი კარაბინის სიგრძე. შესაბამისად  11.5-ნი ლულის გამოყენებაც აზრს კარგავს. მაღალი გასროლის ხმა ასევე სერიოზული ტაქტიკური შეზღუდვაა, დახურულ სივრცეში პისტოლეტის ან კარაბინის გასროლის ხმას ადამიანი აიტანს, მოკლე ლულიანი კარაბინიდა გასროლა სმენის დაცვის გარეშე ნიშნავს რომ მსროლელი  გარანტირებულად მიიღებს აკუსტიკურ ტრავმას. ამიტომ თუ ასეთ იარაღს იყენებთ თავდაცვისთვის იქონიეთ ახლომახლო სმენის დაცვის საშუელაბა.

რაც შეეხება ლულის ცვეთის/რესურსის საკითხს ჩემს მიერ მოყვანილი ტესტირების შედეგებში ასევე ნახსენები არის ეს თემა. პრეზენტაციის ნაწილში, რომელიც ეხებოდა ლულის ყელის ცვეთის მაქსიმალურ ნიშნულს (throat erosion) რის შემდეგადაც ლულა უნდა გამოიცვალოს. ოთხმა კარაბინმა ამ მაჩვენებელს მიაღწიეს დაახლოებით 7 – 9 ათასი გასროლის შემდეგ.  ნახევრად-ავტომატურ კარაბინს სამოქალაქო მსროლელის ხელში თუ ის ანალოგიურად მაღალი ხარისხის ქრომირებული ლულით არის აღჭურვილი, რესურსიც დიდ ალბათობით უფრო მეტი მეტი იქნება.

სულ ბოლოსთვის კი  ყველაზე მნიშვნელოვანი და საინტერესო თემა შემოვინახე. რა გავლენას ახდენს 10-11-ნი ლულა კარაბინის გარე და ტერმინალურ ბალისტიკაზე? მოგეხსენებათ ბალისტიკაში საოცრებები არ ხდება და ბუნებრივია დამოკლებულმა ლულამ მნიშვნელოვნად შეამცირა ამ  იარაღის ეფექტურობა. 80-ნი წლების დასაწყისიდან აშშ-ის შეიარაღებული ძალები გადავიდა ახალ ვაზნაზე ინდექსით M855. ეს ვაზნა შექმნილი იყო იმისთვის, რომ გაზრდილიყო იარაღის ეფექტურობა წინაღობებს მიღმა განლაგებული სამიზნეების მიმართ, რის გამოც მის წინამორბედთან შედარებით (M193) გაიზარდა ტყვიის მასა (52 გრანიდან 62 გრანამდე), ხოლო ტყვიის შიგნით მოთავსდა ფოლადის გული, ე.წ. პენეტრატორი.

penetr

მიუხედავად იმისა რომ ტყვიაში მოთავსებულია რბილი ფოლადისგან დამზადებული გულა, M855 არ არის კლასიფიცირებული, როგორც ჯავშანგამტანი არც მწარმოებლის და არც აშშ-ის შეიარაღებული ძალების მიერ. ისე ასეთად არ არის კლასიფიცირებული საქრთველოშიც სადაც მოქალაქეს ეკრძალება მათ შორის ჯავშანგამტანი ტყვიების გამოყენება.

გაზრდილი მასის და პენეტრატორის გარდა გაიზარდა ტყვიის გარსის სიმკვრივე რამაც ჯამში გაზარდა ტყვიის ეფექტურობა ბარიერში გავლისას მაგრამ შეამცირა მისი ტერმინალური ეფექტურობა. მოგეხსენებათ, რომ ამ ტყვიის მთავარი დამაზიანებელი მექანიზმი არის ფრაგმენტაცია, ხოლო ფრაგმენტაციას ადგილი აქვს მხოლოდ ტყვიის გარკვეული სიჩქარის მიღწევის შემდეგ. სიჩქარის შემცირებამ და ტყვიის გარსის სიმკვრივის ზრდამ გამოიწვია ეფექტური სროლის მანძილის შემცირება და ეფექტურ სროლის მანძილში მე ვგულისხმობ იმ მანძილს რა მანძილზეც მოქმედენს ფრაგმენტირების მექანიზმი.  ეს უკვე იყო პრობლემა მაშინ როდესაც ჯარში მასიურად არ გამოჩნდა 14.5-ნი კარაბინები და ფეხოსანთა ძირითადი შეიარაღება კვლავ იყო M-16, 20 ინჩიანი ლულით. ბუნებრივია, ლულის დამოკლებამ მხოლოდ შეამცირა ტერმინალური ბალისტიკა.  მაგალითად M4-დან ნასროლი M855ის ტყვია განიცდის ფრაგმენტაციას მხოლოდ 50 მეტრამდე მანძილზე, ხოლო M193 განიცდის ფრაგმენტაციას 100 მეტრამდე მანძილზე. 11.5 ინჩიანი ლულიდან ნასროლი M855 საიმედოთ ფრაგმენტირდება მხოლოდ 15 მეტრამდე მანძილზე.  ამაზე სერიოზულად უნდა დაფიქრდეს ის ვინც ირჩევს ასეთ იარაღს და ვაზნას საკუთარი თავის დაცვის მიზნით.

M-16A1, M193 ტიპის ვაზნასთან ტანდემში არის ძალიან ეფექტური იარაღი. ჭრილობები მიყენებული ასეთი იარაღიდან არის ძალიან მძიმე საბრძოლო პირობებში ეფექტური სროლის  მანძილის მთელ დიაპაზონში. საბჭოთა სპეციალსიტები, რომლებიც იმყოფებოდნენ ვიეტნმაში აღნიშნავდნენ მძიმე ჭრილობებს, რომლებსაც იწვევდნენ ამერიკელების ნასროლი ტყვიები, რაც გახდა გაეროში საბჭოთა მხარის მიერ პროტესტის მიზეზიც და ამტყვიების კარძალვის მოთხოვნა (ინფორმაცია აღებულია რუსული წყაროდან და დაუდასტურებელია). დიდი ალბათობით ვიეტნამიდან მიღებულმა ინფორმაციამ ითამაშა როლი გადაწყვეტილების მიღებაში, რომლის მიხედვითაც საბჭოთა კავშირში უარი ითქვა 7.62×39 კალიბრზე და 1974 წელს მიღებულ იქნა შეიარაღებაში “ახალი” AK-74 კალიბრში 5.45×39.

მე სრულად ვიზიარებ არსებულ მოსაზრებას, რომ 14.5 დუიმიანი ლულით აღჭურვილი M4, M855 ვაზნასთან ერთად არ არის კარგი კომბინაცია. ეს არის შეცდომა, რომელიც ვერ სწორდება, აშშ-ის შეიარაღებული ძალების შიგნით არსებული კონსერვატიული, ბიუროკრატიული და კორუმპირებული სისტემის არსებობის გამო. მე არ მინდა იმის თქმა რომ M4 უვარგისი ნაგავია, არა, მაგრამ M855-ზე უნდა უარი ითქვას შეიარაღებულ ძალებში და მას არ უნდა ენდოს სამოქალაქო მსროლელი. დღეს არსებობს ბევრად უკეთესი ვაზნები. გავმეორდები მე არ მაქვს პრეტენზია იარაღთან ან კალიბრთან, პრობლემა არის M855. ამ ყველაფრის გარდა M855-ს უკავშირდება კიდე ორი პრობლემა, მისი დაბალი სიზუსტე და ის რომ ვაზნის ტერმინალური ეფექტი „თამაშობს“ პარტიიდან პარტიამდე.

რა დასკვნების გამოტანა შეიძლება ყველაფერი ზემოაღნიშნულიდან. გარე ბალისტიკა არ არის დიდი პრობლემა თუ გავითვალისწინებთ, რომ მოკლე AR-15-ს ადამიანი ყიდულობს როგორც თავდაცვის ისნტრუმენტს ან გასართობ იარაღს. სხვა გამოყენება ასეთ იარაღს უბრალოდ არ აქვს. თავდაცვით სცენარებში კარაბინის გამოყენება ხდება პისტოლეტის მანძილებზე, ანუ ტიპიურ შემთხვევაში სროლა განხორციელდება სასაუბრო დისტანციებზე, მიბჯენით ან 10 მეტრამდე მანძილზე. შესაბამისად ტერმინალური ბალისტიკა არის პრობლემა, მაგრამ იმდენად დიდი არა, როგორც სამხედროებისთვის, რომლებსაც უწევთ უფრო შორ მანძილებზე სროალ.  ქალაქის სახლის პირობებში მოკლე ლულით განპირობებული შეზღუდვები ასე მკვეთრად არ იჩენს თავს, თუმცა შეზღუდვები არსებობს და საკმაოდ სერიოზული.  არის დიდი ალბათობა რომ 10-15 მეტრის იქით 10-11 ინჩიანი ლულიდან ნასროლი M855 დაკარგავს დაზიანების მთავარ მექანიზმს – ფრაგმენტაციას. მისი ტერმინალური ეფექტი იქნება ძალიან სუსტი რაც ნიშნავს რომ სამიზნე არ იქნება ნეიტრალიზებული საიმედოდ და სწრაფად. ჩემი აზრით ყველაზე პოპულარული და გავრცელებული ვაზნა,  M855 არის გამოუსადეგარი 10-11 ინჩიან AR-15-ში. სწორედ ამიტომ საჭიროა შედარებით მძიმე ტყვიების გამოყენება.  ანუ ტყვიების სადაც ფრაგმენტაცია/ექსპანსია ხდება შედარებით დაბალ სიჩქარეებზე. 1:7-ნი ლულისთვის ესენია 68 Gr Hornady Match TM, 69 gr SMK OTM, 75 gr Hornady TAP, 77 Gr Nosler OTM. 1:9-ნი ლულისთვის უმჯობესია 69 გრანამდე წონის ტყვიების გამოყენება. ოპერატორები, რომლებიც იყენებდნენ Mk18-ს  უპირატესობას ანიჭებდნენ საშტატო ვაზნის ტყვიაზე უფრო მძიმე ტყვიით (77 გრანი) აღჭურვლი ვაზნას  - Mk 262, რომელიც ისევე როგორც M855 შეიარაღებაში არის მიღებული და განკუთვნილი იყო „მარქსემენის“ განკარგულებაში არსებული 5,56 კალიბრის სისტემებში გამოყენებისთვის. აუცილებლად გამოცადეთ ვაზნების მოქმედება, დარწმუნდით რომ მოკლე ლულიდან სროლისას არ ხდება მათი დესტაბილიზაცია და სამიზნეში არ არის ოვალური ნახვრეტები. თუ ლულა ვერ ახდენს ტყვიის სტაბილიზირებას გარდა სიზუსტი დეგრადაციისა ამან შეიძლება გამოიწვიოს ლულაზე დაყენებული კომპენსატორის ან მუხრუჭის დაზიანება, რომელსაც ზედმეტად ვიწრო ტყვიის გამოსასვლელი აქვს. და ბოლოს რჩევა იმათთვის ვინც იყენებს მოკლე AR15-ს თავდაცვისთვის, აქციეთ ჩვევად იარაღთან ერთად იქონიოთ სმენის დაცვის საშუალება, ყველაზე უმჯობესია აქტიური ყურსასმენები. დახურულ სივრცეში მოკლე AR15-დან გასროლამ, შეიძლება მძიმე დაზიანება მიაყენოს თქვენ სმენას.

graph2ტყვიის ვარდნა სხვადასხვა სიგრძის ლულებიან  AR15-დან, ვაზნა M855 ამერიკული იარაღისთვის და 7н6  რუსული იარაღისთვის. გათვლებისთვის გამოყენებულია ბალისტიკური კალკულატორი Hornady. რუსულ წყაროებში მოცემული მონაცემები მნიშვნელოვნად განსხვავდება მიღებული შედეგებისგან, მაგრამ  რაც მივიღეთ  გათვლებით იმას გიჩვენებთ. 

graph1

ამ გრაფიკიდან ჩანს საწყისი სიჩქარის ვარდნა მანძილის ზრდასთან ერთად. 10 და 11 ინჩიანი ლულების ბალისტიკა პრაქტიკულად იდენტურია, მაგრამ პატარა მატებას ლულის სიგრძეში სხვა სარგებელი მოაქვს.  

tx4cut

არსებობს ასევე AR-15 12.5 დუიმიანი ლულით. ძირითადი მიზეზი ასეთი სიგრძის ლულის გაჩენის არის საშუალება გამოიყენოთ რეფლექსური ტიპის საპრესორი, რომელშიც თავსდება ლულის გარკვეული ნაწილი და ამიტომაც საჭიროა დამატებითი სიგრძე. 

დარწმუნებით შემიძლია გითხრათ რომ არ გექნბეათ პრობლემა სიზუსტესთან. ეს სისტემა საოცრად დიდი სიზუსტის პოტენციალის მქონეა. 200 მეტრამდე მოკლე AR15 იქნება საკმარისზე მტად ზუსტი როგორც საბრძოლო კარაბინი ხოლო 100 მეტრამდე ის იქნება დიდი ალბათობით უფრო ზუსტი ვიდრე  ბევრისთვის სიზუსტის ეტალონი – „სვდ“.  რატომ? იმიტომ რომ მოკლე სქელი ლულა პრაქტიკულად არ განიცდის რხევას, დაუმატეთ ამას ლულის მაღალი ხარისხის, მოძრავი ნაწილების დაბალი მასა, დგუშის არ არსებობა, რომელიც არ ზემოქმედებს ლულაზე და მიიღებთ ძალიან ზუსტ იარაღს.

P1050488

ასეთი ჯგუფები არ იქნება იშვიათობა, კონკრეტულად ავტორის კარაბინის საშუალო სიზუსტე არის 4.7 სმ  100 მეტრზე. 

ეხლა რაც შეეხება საკითხს, რომელსაც სტატიის დასაწყისში შევეხე. ანუ კარგ 10 – 11 ინჩიან  AR-15-ის არჩევას. სიმართლე გითხრათ ყველა მოკლე AR-15 რაც მე მინახავს საქართველოში იყო აწყობილი აქ ნაწილებიდან ანუ არც ერთი არ იყო ქარხნული მოდელი. შესაბამისად დადგენა იმისი თუ რა კომპონენტებისგან და როგორ იყო აწყობილი კონკრეტული კარაბინი ძნელია. იმის თქმა არ არის საჭირო რომ მოკლე AR15-მა საიმდოდ იმუშაოს საჭიროა მხოლოდ მაღალი ხარსხის და საჭირო სპეციფიკაციების მქონე კომპონენტების გამოყენება. მე მინახია აქ აწყობილი მოკლე კარაბინები, რომლებიც არ მუშაობდნენ საიმედოდ ყველა ტიპის ვაზნით. დადგენა მუშაობს თუ არა იარაღი შესაძლებელია მხოლოდ მისი ტესტირებით. კარგი “მოკლე” AR-15 უნდა ინელებდეს ყველა ტიპის 5.56х45 კალიბრის ვაზნით.

გასათვალისწინებელია, რომ იარაღი შეიძლება საიმედოთ მუშაობდეს და ზუსტადაც ისროდეს, მაგრამ მას შეიძლება აგუჩნდეს პრობლემები მოგვიანებით. თუ მოკლე AR15 არ არის მოდით ვიხმაროთ ავტოსპორტული ჟარგონი შესაბამისად „დანასტროიკებული“  მაშინ შესაძლებელია არც ისე გრძელვადიან პერსპექტივაში იარაღს გაუჩნდეს მექანიკური პრობლემები. ეს გამოიხატება ექსტრაქტორის ნაჩქარებ ცვეთაში (რესურსის შემცირებაში), შეიძლება მალევე დაიწყოს პრობლემები საიმედოობასთან და ყველაზე მძიმე შედეგი გამოიხატება გატეხილ საბრძოლო ბჯენებში. მიზეზი? საკეტი გაიხსნება უფრო მალე და შეეცდება ამოიღოს მასრა სავაზნიდან, როდესაც ლულაში წნევა ჯერ კიდევ მაღალია, და მასრა არის გაფართოებული და მიბჯენილი სავაზნის კედლებზე. ამუშავე ასეთ რეჟიმში კარაბინი საკმარისად დიდხანს და ექსტრაქტორი გამოვა მწყობრიდან. სწორედ ამიტომ “მოკლე” AR-15-ში მიმაჩნია, რომ სავაზნე უნდა იყოს ქრომირებული, რაც ნაკლებ წინაღობას ქმნის ექსტრაქციისას და სწორედ ამიტომ მიჩნეულია რომ “მოკლე” AR-15-ში უმჯობესია მძიმე ბუფერის გამოყენება, რომელიც დიდხანს გაუწევს წინააღმდეგობას საკეტს რომელსაც აწვება დენთის აირები მანამ სანამ ლულაში წნევა დაეცემა, და ამავე დროს მისცემს საშუალებას იარაღს საიმედოთ შეასრულოს გადატენვის ციკლი. კონკრეტული ტიპის ვაზნის გამოყენებამაც შეიძლება გამოიწვიოს პრობლემები. მაგალითად ცნობილია, რომ Noveske თავის მოკლე AR-15-ში იყენებს დენთის აირების ნასვრეტს, რომლის დიამტერი არის 0.80 ინჩი ნაცვლად 0.70-სა Mk18-ში. მიზეზი? კარაბინმა უნდა იმუშაოს ნაკლებად ძლიერ არა სამხედრო სტანდარტის ვაზნებთან. შესაბამისად ამ იარაღში M855-ის გამოყენება უნდა დაბალანსდეს მძიმე ბუფერით და დამაბრუნებელი ზამბარის გამოყენებით. რა ლულა, რა ბუფერი, რა ექსტრაქტორი და დამაბრუნებელი ზამბბარა აყენია თქვენ იარაღში ამის გარკვევა შეიძლება აღმოჩნდეს შეუძლებელი. ამიტომაც საქართველოში ნაყიდი მოკლე AR15-ის შეძენა გარკვეულ რისკს წარმოადგენს. გამოცდილი მსროლელს შეუძლია მიხვდეს, როდის მისი კარაბინი იღებს მეტ დენტის აირებს ვიდრე ეს საჭიროა (overgas), შეიძლება მიხვდეს როდის დამაბრუნებელი ზამბარა ითხოვს შეცვლას და ასე შემდეგ. ნაკლებად გამოცდილი მომხმარებლისთვის მოკლე AR15-ის „დანასტროიკება“ იქნება ჩინური ენა.  ამიტომაც მე ასეთ მომხმარებელს ვურჩევ 14.5-16-5-ნი AR15-ის შეძენას, რომელიც იქნება მოსაწყენად საიმედო, ზუსტი და ტერმინალური ბალისტიკაც იქნება მისაღები თუნდაც უვარგისი M855-ის გამოყენებისას. “მოკლე” AR-15 არის სპეციფიკური ვიწროსპეციალიზირებული იარაღი. ყველაფერი ამის მოსმენის შემდეგ ვიღაცა იტყვის რომ აი კალაშნიკოვი იმიტომ არის მაგარი რომ ყოველთვის ისვრის, ამდენი ტვინის ჭყლეტვა საჭირო არ არის და ასე შემდეგ.  ქარხნული AR-15 მოკლე ლულებით, რომლებსაც უშვებს  Noveske, Bravo Company და ასე შემდეგ იქნება ზუსტიც და საიმედოც, მომხმარებელი ყიდულობს ამ იარაღს და იყენებს ჩვეულებრივად. საქართველოში აწყობილი “მოკლე” AR-15-ის შეძენისას თუ წააწყდით პრობლემებს, მაშინ მოგიწევთ ან გაყიდოთ ეს იარაღი ან დაადგინოთ რა არის პრობლემის მიზეზი და გამოასწოროთ ის. ამ სტატიაში მე ძალიან ზერელედ აღვწერე ტექნიკური ნიუანსები, რომ მკითხველს შეექმნას წარმოდგენა საკითხზე. ჩემი მიზანი არ იყო დეტალური აღწერა AR-15 მუშაობის სქემის. ამის საკამრისი კომპეტენცია მე არც მაქვს. მე ვიცი ის მინიმუმი რაც მაძლევს მე საშუალებას აქ აწყობილი AR-15 ვამუშაო საიმედოთ და ვისროლო ზუსტად. ჩემთვის ეს საკმარისია.

wund3

wund6

რუსული იარაღის ადეპტებს ვთვაზობ გაეცნონ  M855-ის და საბჭოთა 5.45×39 კალიბრის ტერმინალური ეფექტის ამსახველ ილუსტრაციებს. ცხადია რომ ამერიკული ვაზნა უფრო დიდ დაზიანებებს იწვევს, პრობლემა არის მხოლოდ ის რომ მოკლე ლულის გამოყენება მნიშვნელოვნად ამცირებს ამ კალიბრის ეფექტურობას. საბჭოთა ვაზნის ეფექტურობაზე გაცილებით ნაკლებია ცნობებილი. 

თუ გაგიჩნდათ კითხვა რომელი ჯობია 10 ინჩიანი თუ 11 ინჩიანი ლულა, ჩემი აზრით 11.5-ნი ლულა უკეთესია. სხვაობა ბალისტიკაში, როგორც მოყვანილი გრაფიკიდან ჩანს არის უმნიშვნელო მაგრამ 11.5 დუიმიან ლულას აქვს სხვა უპირატესობები. Bravo Company-ის (რომელიც სპეციალიზირდება AR-15-ის ტიპის იარაღის წარმოებაში) წარმომადგენლის განმარტებით 11.5 ინჩიანი ლულით აღჭურვილი AR-15 არის 4% უფრო გრძელი ვიდრე 10 ინჩიანი კარაბინი მაგრამ ეს 4% იძლევა საშუალებას წნევის შენარცუნების დრო გაიზარდოს 40% რაც სისტემას ხდის უფრო ტოლერანტულს სხვადასხვა ტიპის ვაზნების, სხვადასხვა წონის ბუფერების გამოყენებისას და ასევე ნაკლებად მგრძნობიარეა გაცვეთილი/სუსტი ექსტრაქტორების მიმართ.  ლულის ტვისტს რაც შეეხება, უმეტესობა მოკლე ლულაში გამოიყენება 1:7, მაგრამ არსებობს 1:9-იც, ავტორის კუთვნილი AR15 სწორედ ასეთი ლულით არის აღჭურვილი. ჩემი აზრით “მოკლე” AR15-ის ლულა და სავაზნე უნდა იყოს ქრომირებული.

რაც შეეხება მოკლე AR15-ის ტაქტიკურ ნიშას, რა თქმა უნდა ასეთი მოკლე და მსუბუქი კარაბინი მოსახერხებელი ინსტრუმენტია. მოკლე ლულის გამო იარაღით მანევრირება ადვილია. ინერცია მას პრაქტიკულად არ აქვს. ტაიმერის გამოყენებით ვარჯიშების შესრულებამ დაადასტურა რომ იარაღის სამიზნეზე მიტანა უფრო სწრაფია ვიდრე 16 ინჩიანი AR-15-ის. გადაადგილებისას, როდესაც იარაღი ღვედზეა დაკიდებული ის არ ედება არაფერს და არ ღლის მსროლელს. ცხადია დახურულ მჭიდრო სივრცეებშიც გამოსაყენებლად ასეთი კარაბინი ბევრად მოსახერხებელია. Mk18-ის დანიშნულებაც ეს იყოს, მისი გამოყენება მათ შორის უნდა მომხდარიყო ჯგუფების მიერ, რომლებიც დაკავებულები იქნებოდნენ გემების დათვალიერებით და ჩხრეკით, ოპერატორების მიერ, რომლებიც პირადი დაცვის ფუნქციას შეასრულებდნენ. ამ იარაღის გამოყენება არ იგულისხმებოდა “ჩვეულებრივ” საბრძოლო მოქმედებებში. ეს უნდა გაითვალისწინოს ასეთი იარაღის სამოქალაქო მფლობელმა. იმას ვისაც უნდა კომპაქტური თავდაცვის იარაღი ტარების უფლებით, რომელიც ჩაანაცვლებს პისტოლეტს, რომლის ტარება ჩვეულებრივ მოქალაქეებს ეკრძალება  ”მოკლე” AR15 იქნება კარგი არჩევანი. თუ ეძებთ შაშხანას, შაშხანის მანძილებზე სასროლად, სანადიროდ ან უბრალოდ გინდათ შორს მსროლელი მსუბუქი იარაღი აირჩიეთ 16.5-ნი ან 20-ანი ლულით აღჭურვილი იარაღი.  სამოქალაქო თავდაცვის იარაღის როლში “მოკლე” AR-15-ის ბალისტიკური შეზღუდვები იქნება ნაკლებად მნიშვნელოვანი და პირველ ადგილზე გამოდის თავდაცვის იარაღის მთავარი თვისება, საიმედოობა. რამდენად შესაძლებელია ენდოთ აქ აწყობილ AR-15-ს თქვენი გადასაწყვეტია.

და ბოლოს არ შემიძლია არ ვახსენო ამ სტატიაში “მოკლე” კალაშნიკოვი. საბჭოთა კავშირშიც შეიქმნა ანალოგიური იარაღი, რომლის დანიშნულება ასეთივე მოკრძალებული იყო. საუბარი მაქვს საბჭოთა კავშირში შექმნილ AКС74У-ზე. ამ იარაღს პრაქტიკულად უნდა შეეცვალა სტეჩკინის სიტემის პისტოლეტი, თავდაცვის იარაღის როლში, იმ სამხედრო მოსამსახურეებისთვის, რომლებიც პირდაპირ არ იყვნენ ჩართული საბრძოლო მოქმედებებში ან იყვნენ მძიმე შეიარაღების გათვლის ნაწილი, საბრძოლო მანქანების ეკიპაჟის წევრები და ასე შემდეგ (აშშ-ში ამ როლისთვის განკუვნილი იყო კარაბინი M4).  AКС74У-ს არასდროს მოეთხოვებოდა შაშხანის/კარაბინის ფუნქციების შესრულება. ტიპიური გამოყენების მანძილი? 50 მეტრი. თავდაპირველი იდეა ამ იარაღით შეიარაღებულიყო საჰაერო-სადესანტო ჯარები მიჩნეულ იქნა არამიზანშეწონილად მათ შორის ამ იარაღის არადამაკმაყოფილებელი საბრძოლო თვისებების გამო. ასევე რამდენადაც ჩემთვის ცნობილია არანაირ სპეციალური ვარჯიშები ან ჩათვლის სისტემა  AКС74У-ს მფლობელებისთვის საბჭოთა ჯარში არ არსებობდა და ნორმატივების ჩაბარება ხდებოდა  AК74-ით, ვინაიდან მათი ჩაბარება  AКС74У-ით უბრალოდ იყო შეუძლებელი. მცდელობები  AКС74У შეცვლილიყო უფრო ადეკვატური სისტემით არ შეწყვეტილა არც საბჭოთა კავშირში და არც შემდგომ რუსეთში. მოგვიანებით რუსებმაც შექმნეს  AК74-ის დამოკლებული ვარიანტი АК105, რომელიც აშკარად უფრო უკეთესი იარაღი უნდა იყოს ვიდრე  AКС74У.  არ შემიძლია არ აღვნიშნო, რომ ჩვენი გათვლებით მიღებული მონაცემები განსხვავდება იმ მონაცემებიდან, რომლებიც მოცემულია რუსულ წყაროებში. მე არ ვენდობი რუსულ წყაროებს, თან რუსებს არ უყვართ თავისი იარაღის კრიტიკა.  მე პრაქტიკულად ვერ ვიპოვე რაიმე საინტერესო საკითხავი ამ იარაღზე და როგორც ჩანს რუსებს კარგი არაფერი არ აქვთ ამ იარაღზე სათქმელი და დუმილი ურჩევნიათ. თუმცა საკმარისად არის გამოხმაურებები, რომლის მიხედვითაც იარაღი სწრაფად ხურდება და ცეცხლსი ეფექტურობა ნულამდე დადის. ის ფაქტიც, რომ ნორმატივების შესრულებისას ამ იარაღს არ იყენებდნენ მეტყველებს იმაზე რომ საბჭოთა ჯარში ამ იარაღს საერთოდ არ ანიჭებდნენ არანაირ მნიშვნელობას.

დიახ, AКС74У არის ბუმბულივით მსუბუქი, ძალიან კომპაქტური და სიამედოც. სროლა ამ იარაღიდან მაგარი გართობაა, მაგრამ ეს იარაღი არის არაეფექტური და გაცილებით უფრო შეზღუდული შესაძლებლობების მქონე ვიდრე ამერიკული M4 ან თუნდაც Mk18. რუსები ყველგან იმეორებენ, რომ ამ იარაღის ეფექტური სროლის მანძილი არის 500 მეტრი რაც ჩემი აზრით ისეთივე რეალისტურია როგორც 1000 მეტრზე სამიზნე მოწყობილობები მაუზერის პისტოლეტებზე. პრიმიტიული სამიზნე მოწყობილობები და მოკლე სამიზნე ხაზის გამო (პრაქტიკულად პისტოლეტური 235მმ) ეფექტურად სროლა AКС74У-დან შეუძლია მხოლოდ კარგად გაწვრთნილ მსროლელს. ჯერებით სროლისას ახლო მანძილებზე AКС74У ასევე მნიშვნელოვნად ჩამორჩება M4-ს მიუხედავად იმისა, რომ ისიც იყენებს შედარებით დაბალ იმპულსიან ვაზნას. როგორ მოხვდა ეს იარაღი შეიარაღებაში ჩემთვის გაუგებარია. ტექნიკური დავალება იყო ძალიან ხისტი მე ვიტყოდი არარეალისტური, რასაც შეეწირა იარაღის საბრძოლო თვისებები, დაუმატეთ ამას კორუფცია ზედა ეშელონებში და გასაგები გახდება სავარაუდო მიზეზებიც ამ იარაღის ჯარში და მილიციაში მოხვედრის. ალბათ იგივე მიზეზების გამო წარმოებაში მოხვდა კურიოზული პისტოლეტი ПСМ-ი, რომელიც ასეთი გამოვიდა ასევე არარეალისტური მოთხოვნების გამო.

9024321 ვერტმფრენების საბჭოთა პილოტები ავღანეთში, საშტატო ავტომატებით ბუდეებში.