Мартин

January 6th, 2014
 გთავაზობთ ჩემი ერთ-ერთი საუკეთესო მეგობრის მოთხრობას, იმედია მოგეწონებათ. 
პატივისცემით Shooter
6_1024x768
Влажная жара тропического утра мешала дышать. Среди усыпанных алмазами росы пальмовым ветвей с криками носились попугаи, потревоженные шумом вертолетных винтов.
Солано стоял в строю, третьим слева. Как и остальные, он вытянулся по стойке «смирно», не шевелясь и не давая никакого повода для замечаний. Слишком многое было поставлено на карту. Слишком многое пришлось вытерпеть. Теперь их было 12 – все, что осталось от 100 претендентов. Самый крутой спецназ страны, раз год объявлял о призыве новых рекрутов. 8 недель отборочных испытаний. 56 дней адских мук и унижений, бессонных ночей, недоедания и боли. Он справился. Остался один этап – выживание в джунглях. А потом…
Метрах в 30 перед строем, лихо крутанувшись, сели два вертолета «Литл берд». Ветром начало сносить фуражки. Двое получили за это по морде, и по сто отжиманий. Те, кто нарушил стойку «смирно» и придержали фуражки рукой, получили по двести. Пока они занимались «зарядкой» под издевательские замечания сержантов, из вертолета не спеша вылез невысокий, жилистый человек в выцветшей тропической униформе, командир Варгас. Следом за ним пулеметчик и пилот, которые начали выгружать небольшие, пластмассовые контейнеры.
Из второго вылез мужчина в штатском, но с военной выправкой, и лицом человека который много повидал.
Солано узнал его.
Зам. министра Министерства Безопасности пожаловал лично. Что-то будет…
Варгас хищно улыбнулся.
- Итак, дамочки (это обращения никого не удивило, претенденты уже забыли, когда к ним обращались по человечески), наш цирк вступает в финальную фазу. Вы уже наверно решили, что вы типа крутые, и вас зачислят в Отряд? По мне, так вы – слабаки и уроды! Еще не поздно признаться в этом, вас накормят, напоят и отправят домой, к мамочке. Ну!? Кто хочет домой?
Никто?! Ну ладно. Потом не скулите. Вы проведете 3 недели в этом милом месте. У каждого будет свой квадрат, 10 на 10 километров. Без жратвы и без оружия. Выживут не все. Ну что? Все еще согласны?
Зная, что вам будет одиноко, мы позаботились о том, что бы у вас были напарники.
Сержанты принесли контейнеры и расставили их перед строем. Из контейнеров воняло. Один покачивался.
- Ваши новые напарники. Они… поросята. 12 штук. Цель вашей миссии выжить самим и сохранить поросят в целости и сохранности. Кто не справится, потеряет напарника или выйдет за пределы квадрата – дисквалифицирован. Но это не беда… Вы всегда сможете найти работу охранником в супермаркете или вышибалой в борделе.
Зам. министра что-то шепнул своему пилоту, и тот начал раздавать претендентам продолговатые картонные коробки.
- Это вам подарок. Ножи Ка-Бар. Можете оставить их себе потом, будете резать батат… На кухне у мамочки. Кресала. Что бы огонь добывать . А это браслеты с радио-маячками. И по четыре запасные батарейки к ним. Станет совсем плохо – нажмете кнопку, дадите сигнал бедствия, и мы прилетим за вами через 15 минут. Уверен – большинство воспользуется этим через пару дней. Ну, смотрите, берегите поросят, проверю лично. Если кто выдержит, то утром 21-го дня пусть вызовет вертушку нажатием кнопки.
Уже через 30 минут Солано и его свинку высадили на опушке джунглей, вручили нож, Джи-Пи-Эс браслет и похлопали по плечу. – Ты сильный, справишься (пилот был хорошим парнем), если что жми на кнопку. Прилетим быстро, только постарайся место открытое найти, что бы мне сесть можно было… А то, придется на лебедке тебя тащить.
Вертолет улетел и Солано остался наедине со своим новым напарником. Он, почему то решил назвать поросенка Мартином. Мартин был обычной пегой свиньей примерно месяцев трех от роду, с большими ушами и бархатистым пятачком.
- Ну что же, Мартин, будем выживать вместе.
Мартин согласно хрюкнул, повел ушами и … Бросился бежать, как только Солано поставил его на ноги. Он, оказался удивительно проворным, и Солано пришлось использовать все свой спринтерские навыки, что бы его догнать. После получасовой погони с элементами пряток, Мартин скатился с обрыва в яму с грязью, а Солано пришлось последовать за ним. Больно ударившись о корягу, он схватил, таки поросенка за заднюю ногу и с трудом поборол в себе желание вышибить ему мозги о камень.
Затем он стреножил Мартина шнурком от ботинка и соорудил для него из лианы, что то вроде ошейника с поводком.
Остаток дня прошел в поисках съедобных кореньев и ягод. Мартин оказался способным в этом деле и к вечеру они почти не чувствовали голода. Почти.
Спали они вместе между корнями большого дерева. Вернее Мартин спал, а Солано беспокойно ворочался, не выпуская нож из пальцев. Джунгли жили своей бешеной жизнью. Периодически доносились треск веток, вой, вопли. Кого- то догоняли, жалили, пожирали живьем.
Утром второго дня, сидя на корточках и наблюдая одним глазом за Мартином, который беззаботно гадил у куста, Солано выстрогал подобие копья из ветки. Не бог весть что, но все – таки позволит остановить зверя средних размеров… Хотя бы на время.
Следующие 10 дней были похожи друг на друга. Голод, сырость, усталость, постоянное чувство опасности. Буйная зелень всех оттенков, огромное количество насекомых и рептилий. Солано обошел свой квадрат вдоль и поперек. Браслет оказался хорошей штукой, потому что в джунглях не было почти никаких ориентиров. Порой Солано казалось , он видит в кустах очертания автомобиля или здания, но это были игры уставшего разума. Иногда ему слышались несуществующие голоса. Чтобы не сойти с ума, он все время разговаривал с Мартином.
Мартин оказался отличным напарником. Солано никогда не думал, что свиньи такие умные. Он быстро выучил свое имя и бежал на него с веселым хрюканье, когда был без привязи. Кроме того он обладал отличным нюхом и прекрасно находил съедобные клубни и ягоды. Правда, один раз чутье подвело поросенка, и они оба страдали от поноса. Регидрона у них не было, поэтому лечились другими ягодами, которые Мартин инстинктивно нашел в чаще.
Беда не приходит одна. Следующим утром (День 14) Солано проснулся с сильной слабостью и понял, что сильно обезвожен. Он повернулся, что бы позвать Мартина (тот был привязан на ночь) и похолодел от ужаса. Голова поросенка почти исчезла в пасти средних размеров анаконды, которая обвила его своими кольцами и бесшумно, неторопливо заглатывала. Солано с воплем метнул свое больное тело вперед и его Ка-Бар с хрустом вонзился в шею змеи, рядом с головой. Мгновенно сориентировавшись, удав отпустил свою жертву и накинулся на человека. Солано глазом не успел моргнуть как его ноги и живот оказались обвитыми, чудовищная тяжесть сдавила тело, захрустели суставы… Последним усилием Солано перевернулся, вместе с обвившим его монстром и оказался в углях вчерашнего костра. Удав, не будучи огнеупорным, раскрыл свой объятия и поспешил удрать с места битвы.
У Мартина, скорей всего было сломано пара ребер, но он выжил. Передняя нога у него тоже была повреждена, поэтому Солане пришлось следующие 3 дня таскать его на руках как ребенка. Мартин жалобно хрюкая, прижимался к нему и искал сиську. Солано чувствовал себя папой и мамой больного ребенка одновременно.
Потом начался дождь. Это был нудный тропический ливень, который шел сутками, не переставая. Нижний ярус джунглей превратился в этакую растительную Венецию с островами. От острова к острову приходилось плавать. Мартин боялся воды, поэтому его снова пришлось таскать на руках. Наконец Солано соорудил из майки что- то вроде слинга для младенцев, и носил Мартина в нем.
17-я ночь выдалась особенно тяжелой. Они почти не спали из-за прибывающего уровня воды и падающих на темя капель. Солано чувствовал, что это конец. Он уже давно не ел горячую пищу, мелкие порезы, укусы насекомых и ссадины воспалились. От постоянного ношения мокрой обуви ноги покрылись язвами. Несмотря на все усилия, его покусали клещи и, скорее всего, занесли какую то инфекцию. У него был жар, путались мысли. Он слышал голос своей первой подружки, а потом совсем не удивился, увидев ее перед собой в ее любимом платье в горошек.
- Пойдем со мной, Хесус. Ты устал и болен. Пойдем.
Сильвия, Я не могу… Я должен…
- Ты никому ничего не должен. Ты все вытерпел, что может вытерпеть человек. Пойдем. Тебе нужен отдых.
Мартин, он без меня пропадет… Он мой напарник…
- Хесус, Хесус… как они заморочили тебе голову. Если бы ты заботился обо мне так же как об этой свинье, мы были бы вместе… И все равно ты не справишься с Последним Испытанием.
Она ушла.
Солано очнулся от бредового сна. Сильвия… Он вспомнил тот день, когда выйдя из школы (это был 10 класс) подумал, что Сильвии не было на уроках и надо бы наведаться к ней домой. Оцепление… Мигалки… Пожарные… запах гари. Толпа зевак, жадно глазеющих на покрытые терполеновыми накидками трупы. Шесть трупов. Пятеро ублюдков из банды Альвареса. А шестой…
- Бедная девочка, шла себе в школу. Пули прошили этих… Небритый уличный торговец указал желтым от никотина пальцем на чадящую, обгоревшую машину – Ну и ее тоже. Калашников… Он десять человек пробьет… Этой страной правят бандиты…
Мать Сильвии даже не плакала. Она стояла на коленях с широко раскрытым ртом и раскачивалась из стороны в сторону. Толстый, обрюзгший полицейский неуклюже пытался увести ее от трупа дочери.
В тот день он возненавидел наркоторговцев. До этого он относился к ним нейтрально, даже дружил с членами некоторых банд в школе и районе. А через год он пошел в армию. Потом полицию. А теперь… теперь он подыхает в джунглях от лихорадки и голода, что бы стать бойцом Отряда по Борьбе с Организованной Преступностью. И убивать наркодиллеров.
Солано заметил, что теребит резиновый колпачок, который закрывал тревожную кнопку на электронном браслете. Ну, нет… Хрен вам! Осталось 3 дня. Он будет членом отряда. Даже если придется сдохнуть. Интересно, если он умрет, его примут посмертно? Или вместо него примут Мартина… Так опять крыша поехала. Нужно собраться. И еще… Последнее испытание…
Солано опять впал в горячку и ему представлялись Последние Испытания одно хуже другого. Начиная от поединка с 3 экскаваторами в замкнутом дворе и кончая толпой обезьян, которые бросались в него дерьмом и камнями…
Рассвело утро 18-го дня. Дождь прекратился. Надо было уходить повыше с этого места. Солано с трудом встал и поплелся, медленно передвигая по густой грязи стопудовыми ногами. Мартин, тоже порядком ослабевший и похудевший висел у него груди в слинге, положив морду на левое плечо Солано и периодически жалобным хрюканьем призывая на помощь своих, поросячьих богов.
Собственно это их и спасло. Идя, по узкой тропе под раскидистыми ветками, Солано не мог видеть, что творится над ним и сзади. Это увидел Мартин. Дикий визг и трепыхание поросенка заставили Солано обернутся и машинально поднять копье, а сверху уже летела пятнистая туша ягуара с тенями острых когтей…
Удар вышел тяжелым, Солано впечатало в грязь лопатками, но одновременно с этим он почувствовал, как копье глубоко вонзилось в горячее брюхо противника, и яростный вопль потряс окрестности. По ногам словно прошлись бритвами… Лежа, придавленный дико орущим котом, Солано схватил его за глотку левой рукой , а правой выхватил Ка-Бар. Это было сделано вовремя, потому что ягуар, обезумев от ярости, насадился на копье еще глубже и его брызжущая слюной морда, оказалась в 10 сантиметрах от шеи бойца. Они ударили друг друга одновременно, человек ножом в шею, а зверь его передней лапой по лицу. Правая висок и ухо онемели, а затем стало очень тепло, кровь залила глаз, Солано ударил Ка-Баром еще раз, вложив в замах всю ярость, страх и бешеную волю к жизни. Взревев, дикий кот отпрыгнул в сторону и, сломав копье и путаясь в собственных кишках, исчез в зарослях…
Сначала пришли звуки. Издалека, словно он лежал под водой. Потом встало белесое солнце с редкими, словно пририсованными лучами… Несколько секунд он лежал и не мог даже вспомнить кто он и где он. Потом в лицо уткнулась знакомая пегая морда с перепачканным грязью пятачком. Удивительно, но Мартин уцелел. Видимо, сиганул из слинга, когда ягуар бросился вниз. А ягуар недалеко ушел. Солано нашел его по кровавому следу, метрах в 40 от места схватки.
Само осмотр показался неутешительным. Глубокие порезы на бедрах, (штаны превратились в шорты) раны под ключицей и на виске. Тошнота и рвота, видимо сотрясение мозга.
Если бы Солано не обернулся, 50-килограммовый охотник просто сломал бы ему шею в прыжке. И выгрыз бы позвоночные артерии. Повезло…
Два дня они провели около трупа я ягуара, питаясь его жестким, жилистым мясом. Поглощенная жизнь короля джунглей дала силы обоим.
Настал 21 день. Он нажал на кнопку только когда уверился, что достаточно светло и поляна на полого плато подходит для посадки. Утром он помылся сам в речке и помыл Мартина (несмотря на все протесты).
- Мы должны хорошо выглядеть, напарник… сегодня важный день.
Вертолет сел прямо перед ним. Фуражка, плотно напяленная на голову и перевязанная шнурком, не слетела с исцарапанной головы. Мартин пасся у ног, с ошейником, привязанный к руке самодельным ремнем.
Солано подождал пока остановятся винты, подошел к вертолету и отдав честь, застыл по стойке «смирно».
Сложнее всего было удержатся от нервного хохота, глядя на свое отражение в стекле вертушки. Заросший щетиной голодранец с горящими глазами. Живописные, черные лохмотья вместо гимнастерки, одетые прямо на тело. Торчащие из под них голые ноги в армейских ботинках. Прямо, педик в трауре. Что поделаешь, майка и нижняя часть штанов пошла на перевязки.
Он сильно удивился, увидев лицо зам. министра и Командора Варгаса. Они отдали ему честь и смотрели с уважением, как на равного.
- Ты проявил себя солдат. Справился. И поросенка сохранил. Отлично. Варгас прокашлялся. – А теперь осталось последнее. И ты с нами.
Итак, видишь этого поросенка?
- Мартин. Сэр.
Что?
- Его зовут Мартин. Сэр.
Ага, ты ему имя дал. Это ты конечно молодец… Итак, возьми свой Ка-Бар и перережь ему глотку.
Солано показалось, что ему открыли черепную коробку и залили внутрь кипяток. Может он сходит с ума?
- Сэр. Боюсь, я не понял приказ.
Что тут непонятного, солдат? Голос Варгаса стал наждачным. Зарежь его. Мы отдадим его повару и отпразднуем твое вступление в отряд. С меня ящик пива.
- Но Сэр…
Никаких «но». Исполняйте приказ!
- Подождите, Варгас. Зам министра мягко отстранил Командира в сторону. Я, сам поговорю с ним. Они отошли в сторону.
Послушайте, Солано. Вам, наверное, будет интересно узнать, что Вы единственный кто прошел испытание в этом году. Нам нужны такие офицеры как Вы. Стране нужны. Идет война с наркокартелями, и только сильные и преданные смогут ее выиграть. Вы лучший из лучших. Решайте. Я дам вам 60 секунд. Не решите сейчас – никогда не решите. Он включил неумолимо тикающий секундомер на часах.
- Ты офицер, Солано! Многого можешь достичь, неужели ты погубишь свою карьеру из за свиньи? Варгас указал на Мартина, который захрюкал и уткнулся в ноги Хесуса. Словно ища защиты…
Часы тикали. Среди усыпанных алмазами росы пальмовым ветвей с криками носились попугаи, потревоженные шумом вертолетных винтов.
__________________
2013 (с) Ираклий Андроникашвили

Gabbet-Fairfax Mars (Webley Mars)

January 6th, 2014

გთავაზობთ ვახო მეზურნიშვილის ახალ სტატიას, რომელიც  ყოველგვარი შესწორებების გარეშე ქვეყნდება. 

პატივისცემით Shooter

მე-19-ე საუკუნის მიწურულს ცეცხლსასროლი იარაღის კონსტრუქტორებმა თითქმის ყველა ქვეყანაში დაიწყეს  მუშაობა თვითდემტენ (ავტომატურ) პისტოლეტებზე. სწორედ ამ პერიოდში იქმნებოდა სხვადასხვა განსხვავებული კონსტრუქციები და კეთდებოდა  უჩვეულო მექანიზმები. იმდროინდელი პისტოლეტების უმეტესობა აღარც შემორჩა და ძირითადად მუზეუმების სტენდებზე თუ შევხვდებით. ჩემი ინტერესის და კვლევის ყველაზე დიდ ობიექტებს ზუსტად მსგავსი ტიპის ცეცხლსასროლი იარაღი და მათი ვაზნები წარმოადგენს.

ამჯერად მინდა შევეხო იმ პერიოდის ბრიტანულ პისტოლეტს „Mars“-ს, რომლის შესახებ ინფორმაციას უკვე წლებია ვაგროვებ. სამწუხაროდ აღნიშნულ პისტოლეტზე ინფორმაცია ძალიან მწირია, რადგანაც იგი თითქმის აღარ არსებობს და მხოლოდ რამოდენიმე ცალის ვინაობაა ცნობილი. გადავწყვიტე ქართველ მკითხველს სტატიის სახით მივაწოდო ის მცირედი ინფორმაცია, რომლის მოგროვებაც წლების მანძილზე სხვადასხვა წყაროებიდან წვეთ-წვეთ შევძელი,  თავი მოვუყარე და დავამუშავე.

პისტოლეტის შექმნის ისტორია და გამოცდების არქივი

1890-ანი წლების მიწურულს იარაღის გამომგონებელმა Hugh W. Gabbet-Fairfax-მა  (ქართულად სავარაუდოდ ჰუ გაბეტ ფეირფექსი – ასე უნდა ჟღერდეს) მუშაობა დაასრულა თვითდამტენ პისტოლეტზე და 1900 წელს დააპატენტა იგი სხელით „Mars”  მისი ვრცელი სახელი კი ცნობილია, როგორც „Gabbet-Fairfax Mars“ ან „Webley Mars“.

პისტოლეტის კონსტრუქციაზე გაბეტ ფეირფექსი მუშაობდა რამოდენიმე წლის მანძილზე.  იმ დროსათვის კონსტრუქტორების უმეტესებო დაინტერესებულნი იყვნენ იმით, რომ  მათ შექმნილ პისტოლეტს სამხედროები მოიწონებდნენ და შეუკვეთავდნენ.  1898 წელს გაბეტმა პისტოლეტის პირვანდელი ვარიანტი შესთავაზა ბრიტანეთის იარაღის  საწარმოს «Webley & Scott»-ს. მიუხედავად იმისა, რომ პისტოლეტს ძალიან ცუდი გამოხმაურება მოჰყვა გამოცდებისას და არადამაკმაყოფილებელი შედეგები აჩვენა, «Webley & Scott»-მა გამოიჩინა ინიციატივა და გადაწყვიტა მაინც დაემზადებინა პისტოლეტები.  ალბათ ეს ყველაფერი განპირობებული იყო იმით, რომ  იგი დაინტერესებული იყო არმიის შესაფერისი პისტოლეტების ძებნით. რაც შეეხება პასუხისმგებლობას, არსებობს ორნაირი მოსაზრება 1. რომ ვებლეი და სკოტმა პისტოლეტების წარმოების პასუხსიმგებლობა მთლიანად გაბეტ ფეირფექსს დააკისრა. 2. თავად აიღო პასუხისმგებლობა პისტოლეტებზე.  ფაქტი ისაა, რომ 1899 წელს საწარმომ დაამზადა პისტოლეტის პირველი ეგზემპლარები სამ განსხვავებულ ვაზნაზე (11.2მმ, 9მმ და 8,5მმ). ვაზნებზე დეტალურად შემდგომ ვისაუბრებთ.  1900 წელს კომპანია „ვებლეი“ მთლიანად გადაერთო ცნობილი ავტომატური რევოლვერის, „Fosbery“ -ს წარმოების საკითხებზე.

1901 წლის მარტის თვიდან  1903წლის აპრილის ჩათვლით რვაჯერ ჩატარდა  საგამოცდო სროლები რათა ბრიტანეთის არმიას გამოეცადა პისტოლეტი. ცნობილია ის ფაქტიც, რომ გარდა ბრიტანეთისა ჰიუ გაბეტი ცდილობდა პისტოლეტით დაეინტერესებინა საფრანგეთი. არსებობს სამხედრო უწყების ერთერთი დოკუმნტი, სადაც მოხსენიებულია ფაქტი, რომ გაბეტ ფეირფაქსი ოფიციალური წერილით მიმართავს საფრანგეთის ერთერთ წარმომადგენელს მ.გინარს მისამართზე „8 Avenue de l’Opéra“. უხარისხო ვაზნების გამოყენების გამო ეს მცდელობა კრახით დასრულდა. წარუმატებელი აღმოჩნდა აგრეთვე მისი პისტოლეტის გამოცდები ჰოლანდიაში, რომლის ხელისუფლებაც იმ პერიოდში ეძებდა მათთვის მისაღებ თვითდამტენ პისტოლეტს. პისტოლეტ „მარსის“ ყველაზე ინტენსიური გამოცდები რათქმაუნდა მის სამშობლოში (ბრიტანეთში) მიმდინარეობდა.

hughgabbetfairfax

მარსის შემქმნელი Hugh Gabbett-Fairfax

ბრიტანეთის სამხედრო სამინისტროს ცეცხლსასროლი იარაღის კომიტეტის პროტოკოლებში არსებობს ჩანაწერი ნომრით 415, რომელიც შეეხება პისტოლეტის სტანდარტული ვარიანტების საკონსულტაციო საკითხებს  და თარიღდება  11.3.1901 რიცხვებით.

ჩანაწერებში გაბეტ ფეირფაქსი დამაჯერებლად აღწერს აგრეთვე სროლის შედეგებს 12 დუიმიანი ლულით და მიმაგრებული კონდახით 600 იარდამდე.  იქვე მითითებულია შეთავაზება, რომ ყველა პისტოლეტი აღიჭურვება გრძელი და მოკლე ლულით. გარდა ამისა გაბეტი სთავაზობს არმიას  თვითდამტენ შაშხანებს, რომლებიც ლონდონში ხელით დამზადებულ ორლულიან თოფებს არ ჩამოუვარდება ხარისხით და მათი ღირებულება 20%-თ უფრო ნაკლებია.

მას შემდეგ რაც ფეირფექსმა  დამარწმუნებლად გადმოსცა მისი პისტოლეტის საიმედოობა და თან ხაზი გაუსვა იმ ფაქტს, რომ „ლულის გრძელ  უკუსვლას“ გააჩნია ყველაზე დიდი უპირატესობები, კომიტეტის მდივნებმა მიიღეს მითითება რათა წასულიყვნენ მოლაპარაკებაზე იარაღის გამომგონებელთან გამოსაცდელ სროლებზე, რომელიც გაიმართებოდა „ენფილდ ლოკში“ სამეფო იარაღის ქარხნის (RSAF- Royal Small Arms Factory) სუპერინტენდანტის თანდასწრებით.

1901 წლის 25 მარტის პროტოკოლის ჩანაწერი #427  შეიცავს დადებით გამოხმაურებებს შემდეგი სახით:  „როგორც ყველა თვითდამტენ (ავტომატურ) პისტოლეტს გააჩნია რთული მექანიზმი, თუმცა საცდელმა გასროლებმა აჩვენა, რომ პისტოლეტი ძალიან კარგად მუშაობს და ღირს გაგრძელდეს გამოცდები“. შემდგომ ჩანაწერებში გამოჩნდა გარკვეული პრობლემები, რომლებიც შეეხებოდა საბრძოლო მასალების გამოყენებას.  „პისტოლეტიდან განხორციელდა გასროლები 250 გრანიანი ტყვიით და 10 გრანიანი დენთის მუხტით „კორდიტი“ ( საჭირო ვაზნები 12 გრანიანი მუხტით „კორდიტი“ არ იქნა დროულად მიწოდებული გამოცდებისათვის) შესაბამისად დაბალი დენთის მუხტის გამო (10 გრანი 12 გრანის ნაცვლად) მოხდა სიმძლავრის შესუსტება და შეიქმნა რამოდენიმე შეფერხება პისტოლეტის გადატენვისას.

გამოხმაურება სრულდება შეთავაზებით გაბეტის მიმართ, რომ დამზადდეს პისტოლეტი უფრო მსხვილი კალიბრით 0,47 (.470) საწყისი სიჩქარით 310მ/წამი (1000 ფუტი წამში). აგრეთვე კომიტეტმა შეკვეთა გააკეთა ორცალ ახალ პისტოლეტზე კალიბრით .45,  რომლებიც უნდა გაგზავნილიყო გამოსაცდელათ ჰიტის ქვეითთა სასწავლებელში და ქვეითთა გადამყვან გემ „ექსილენტ“-ზე.  (HMS – His Majesty’s Ship „Excellent“).

1901 წლის 15 აპრილის პროტოკოლში ჩანაწერი ნომრით 441 ნახსენებია გაბეტ ფეირფექსის წერილი, რომელიც პასუხობს მიმართვას. კერძოდ: იგი უჩივის ფინანსურ მდგომარეობას და ამბობს, რომ „ახალი ექსპერიმენტალური იარაღის“ (კალიბრით 0,45) დამზადება ჯდება 100 ფუნტი  (დაახლოებით 21 000 გერმანული მარკა 1990-იანი წლების კურსით), მაგრამ მიუხედავად ამისა იგი მზადაა წარმოადგინოს იარაღები მისი ხარჯებით, იმ პირობით, რომ როდსაც გამოცდები მივა იარაღის დაშლამდე (აქ იგულისხმება იარაღის ცვეთისგან დაშლა და დანგრევა) დარჩენილ დეტალებს უკან მიიღებდა არაუგვიანეს ექვსი თვისა საცდელად ჩაბარების განაცხადიდან.  კომიტეტი არ დაეთანხმა ამ პირობას და მის სანაცვლოდ მოითხოვა ორი პისტოლეტი კალიბრით 0,47( .470).

1901 წლის 6 მაისი პროტოკოლის ჩანაწერი ნომრით 450 იუწყება, რომ გებეტმა უპასუხა შეთავაზებას:  0,45 კალიბრის პისტოლეტები დამზადდა და გადმოგეცემათ შემოწმების შემდეგ, რომელიც მოხდება 220 გრანიანი ტყვიით და 12 გრანიანი დენთის მუხტით „კორდიტი“.  წერილის თანახმად გაბეტი იღებდა პასუხისმგებლობას, მიეწოდებინა იარაღი 15 ივნისს და პირველ ივლისს. იარაღის თითოეულ ეგზემპლართან ერთად მიწოდებულ უნდა ყოფილიყო 500 ვაზნა (ჩანაწრში მოყვანილია ვაზნების ღირებულებაც -1000 ცალი ვაზნის ღირებულება არ გადააჭარბებს 5 ფუნტს).  შემდგომ გაბეტი წერს, რომ არ უწევს რეკომენდაციას საერთოდ განხილულ იქნას 0,47 კალიბრიანი პისტოლეტები, სანამ გამოცდებს არ გაივლის 0,45 კალიბრიანი პისტოლეტები, რადგანაც 0,45 კალიბრიან იარაღზე უკვე საკმაოდ დიდი თანხაა დახარჯული.

პირველი ორი ეგზემპლარი 0,45 კალიბრში მიწოდებულ იქნა დაგვიანებით ოქტომბრის ბოლოს, თითო პისტოლეტი 450 ცალი ვაზნით.

1901 წლის 4 ნოემბრის პროტოკოლის ჩანაწერი ნომრით 553.  ცეცხლსასროლი იარაღის კომიტეტის მთავარი ინსპექტორი პირველი გამოცდების შედეგებს ახასიათებს დადებითად.  ამავე ჩანაწერში მოყვანილია გარკვეული მონაცემები:

  • ცარიელი იარაღის წონა (მასა)  1390 გრამი (1615 გრამი სავსე სავაზნე კოლოფით);
  • ტყვიის საწყისი სიჩქარე პისტოლეტის ლულიდან 30 მეტრზე 350მ/წამი.

აქვე მოყვანილია მონაცემი, რომ 25 მეტრზე ტყვია ხვრეტს ნახევარდუიმიან (1,27 სანტიმეტრი) 16-18 ცალ  ხის დაფას.

აგრეთვე მთავარი ინსპექტორი იწერება, რომ პირველი 50 გასროლა მოხდა შეფერხებების გარეშე, სიზუსტე 25-50 მეტრზე არის კარგი, პისტოლეტთან მოპყრობა არის მოსახერხებელი. ძირითადი ჩივილები გამოცდებისას იყო იარაღის ძლიერ უკუცემასთან დაკავშირებით.  გამოცდებმა აჩვენეს, რომ იარაღს გააჩნია ძალიან ბევრი დეტალი და მისი კონსტრუქცია ზედმეტად რთულია. იარაღის დაშლა ინსტრუმენტების გარეშე ფაქტიურად შეუძლებელია. საგამოცდო სროლისას გამოვლინდა კიდევ ერთი უარყოფითი ფაქტი, გასროლის დროს პისტოლეტიდან ამოგდებული მასრა მიფრინავს მსროლელისკენ და ზოგჯერ სახეშიც კი ხვდება მას.  მეორე გამოცდებისას გასროლილ იქნა 31 ცალი ვაზნა და ბოლო გასროლისას გატყდა შემაერთებელი რგოლი, რამაც გამოიწვია იარაღის პარალიზება და ვეღარ მოხერხდა საცდელი სროლების გაგრძელება. ამის შემდგომ იარაღი დააბრუნეს სარემონტოდ, რომლის დროსაც შეამცირეს სასხლეტ კავზე დაწოლის სიძლიერე და შეცვალეს მასრის ამოგდების კუთხე.

კომიტეტმა მიიღო გადაწყვეტილება, რომ პისტოლეტების შემდგომი გამოცდები ჩატარებულიყო ვულვიჩის საგამოცდო ცენტრში, რათა იგი შეედარებინათ ბორხარდის (Borchardt) სისტემის პისტოლეტს. (თუ ზუსტად ჩავეძიებით ამ საკითხს, ბორხარდის პისტოლეტების წარმოება შეწყდა 1898 წელს, შესაბამისად არავინ დაიწყებდა გაბეტის პისტოლეტის შედარებას მასთან. სავარაუდოდ შედარება უნდა მომხდარიყო გეორგ  ლუგერის  „პარაბელუმ 1900“ მოდელთან, რომელსაც იმდროს ხშირად „ბორხარდ-ლუგერს“ უწოდებდნენ).

გარდა ზემოთ აღნიშნულისა იგეგმებოდა პისტოლეტის ხელახალი შემოწმება სიზუსტეზე და საიმედოობაზე, რომელიც გემ  „ექსილენტზე“ უნდა გამართულიყო.

ექსილენტის კაპიტანმა გამოცადა პისტოლეტი 1901 წლის 17 დეკემბერს და მიაწოდა  შედეგები კომიტეტს. აგრეთვე ჰიტის ქვეითთა სასწავლებელმა (სასროლო სკოლამ)  გამოცადა პისტოლეტი 1902 წლის იანვარში.

1902 წლის 3 თებერვლის პროტოკოლის ჩანაწერის პუნქტი ნომერი 587.

სასროლო სკოლაში დადგინდა, რომ სიზუსტე და სწრაფსროლა უფრო მაღალია ვიდრე სამსახურეობრივ რევოლვერ ვებლეის (Webley) (გათვლილი ვაზნებზე Mark III ტყვიით “Manstopper”) გააჩნია.

Mk III Man stopper

სურათზე მოცემულია ვაზნა .455  Mk III  ტყვიით  “Mannstopper”. ბრიტანეთში  შეიარაღებაში მიიღეს 1898 წელს. განკუთვნილი იყო პოლიციისათვის. ტყვიის წონა 218 გრანი. ტყვია იყო გარსის გარეშე hollowpoint”  ცილინდრისებული ფორმით და წინა მხრიდან გააჩნდა ნახევარსფეროსებური ნასვრეტი უკეთესი დეფორმაციისათვის.  1899 წელს ჰააგის კონვენციის თანახმად სამხედროებს აეკრძალათ მსგავსი ტიპის ტყვიების გამოყენება  და 1900 წელს Mk III შეცვალეს მისი წინამორბედი ვაზნით Mk II.  

მიუხედავად ამისა საერთო შეფასებით იარაღი არაა დამაკმაყოფილებელი. სასხლეტ კავზე დაწოლის სიძლიერე განისაზღვრა 4,5 კილოგრამით, იარაღის უკუცემა ძალიან ძლიერია, იარაღის წონა ზედმეტად მაღალია, მასრის ამოგდების ტრაექტორია კვლავ უარყოფითია. ჩამკეტი ზამბარა მიუხედავად შემსუბუქებისა მაინც ზედმეტად მძიმეა.

გემზე ჩატარებული გამოცდების  შედეგები:

მეზღვაურები რომლებმაც გემ „ექსილენტზე“  გამოცადეს იარაღი, წერდნენ, რომ პისტოლეტი არაა საიმედო თუმცა, მაინც კმაყოფილნი იყვნენ.

ოფიციალური შედეგები: უკუცემა არცისე მაღალია, პირველი 100 გასროლისას სულ წარმოიქმნა 5 შეფარხება, რომლებიც უხარისხო ვაზნებიდან გამომდინარეობდა, ხოლო სასროლო სერიის დასრულებისას რეგულარულად ხდებოდა შეფერხებები გადატენვისას  და არ სრულდებოდა მასრის ექსტრაქცია.  დეფექტებიდან გამომდინარე გადაწყვიტეს გაეზომათ დეტალების ცვეთა და გაეგზავნათ პისტოლეტები დამამზადებელთან სარემონტო სამუშაობისათვის. რემონტიდან დაბრუნების შემდგომ გასროლებზე ზედიზედ 14 შეფერხება აჩვენა პისტოლეტმა. აღნიშნულიდან გამომდინარე საცდელი სროლების გაგრძელებას აზრი აღარ ჰქონდა.  გარდა ამისა მსროლელები კვლავ უჩივოდნენ იმ ფაქტს, რომ მასრები ხვდებოდათ სახეში, მეზღვაურებს არ მოსწონდათ სამიზნე და აქვე პირველად ალაპარაკდნენ კონსტრუქციის ნაკლოვანებებზე. პისტოლეტი არასაიმედოდ იტენებოდა და სასხლეტ კავზე უცებ უნდა მომხდარიყო თითის გაშვება, რათა ლულას მოესწრო საწყის პოზიციაში დაბრუნება. კომიტეტმა მიიღო სარეკომენდაციო გადაწყვეტილება, რომ ამ ეტაპზე 0,45 კალიბრიანი პისტოლეტ „მარსის“  გამოცდები უნდა შეჩერებულიყო და გაბეტ ფეირფაქს გაუგზავნეს შენიშვნების ჩამონათვალი. აქვე მოითხოვეს, რომ გაბეტს გამოეგზავნა პისტოლეტები 0,36 კალიბრში (9მმ). აღნიშნული კალიბრის პისტოლეტები მანამდე უკვე გამოცადა RSAF-ის სუპერინტენდანტმა და მისი თვისებები აღწერილი იყო გასული წლის პროტოკოლის 427 პუნქტში.

გაბეტ ფეირფაქსის პასუხი თარიღდება 1902 წლის 10 მარტით. ჩანაწერი ნომერი 603, სადაც ბოდიშს იხდის იარაღის დეფექტის გამო და უკავშირებს მას უხრისხო ვაზნებს.  იგი იძლევა პირობას რომ შეამცირებს სასხლეტ კავზე დაწოლის ძალას 2,7 კილოგრამამდე და გამოთქვამს მოსაზრებას, რომ  მის პისტოლეტს გააჩნია უფრო ნაკლები უკუცემა ვიდრე .455 კალიბრიან კვამლიან დენთზე (შავი დენთი) გათვლილ სამსახურეობრივ რევოლვერს, ხოლო სახეში მასრის მორტყმა გამომდინარეობს იქიდან, რომ მსროლელი ძალიან მყარად იჭერს პისტოლეტს ხელში (თუმცა არანაირ რეკომენდაციას არ იძლევა ამ საკითხის აღმოფხვრასთან დაკავშირებით).

1902 წლის 21 აპრილი.  ჩატარდა შემდგომი გამოცდები 0,36 კალიბრიანი პისტოლეტის ხელში დაჭერასთან დაკავშირებით, სადაც ეტალონად აღებული იქნა 0,45 კალიბრიანი ვარიანტი.  ცეცხლსასროლი იარაღის პროტოკოლის 615 პუნქტში არსებობს ჩანაწერი, რომ  მოდიფიცირებული იქნა საკეტის მექანიზმი რათა აღარ მომხდარიყო არასრული ჩაკეტვა და და საკეტის ნაადრევი განთავისუფლება. თუმცა დეტალურად არაა აღწერილი თუ კონკრეტულად რა შეიცვალა საკეტის მექანიზმში.

პისტოლეტის გამოცდების შედეგი:  0,36 კალიბრიანი ტყვიის საწყისი სიჩქარე პისტოლეტის ლულიდან 30 მეტრში 450მ/წამი  ხოლო 0,45 კალიბრიანი ტყვიის 350მ/წამი;

0,36 კალიბრიანმა ტყვიამ 25 მეტრზე გახვრიტა ნახევარდუიმიანი (1,27სმ) 22 ცალი ხის დაფა და პლუს დამატებით 25,4მმ დაფა. აქვე გამოცდილ იქნა სპეციალური გარსით დაფარული ტყვია, რომელსაც გააჩნდა ბლაგვი (ოდნავ დაბრტყელებული) თავი. აღნიშნულმა ტყვიამ გახვრიტა 17-20 ცალი  ხის დაფა. მსგავსი შედეგი აჩვენა 0,45 კალიბრიანმა ტყვიებმაც 18-19 ცალი ნახევარდუიმიანი ხის დაფა.

სიზუსტე ვებლეის რევოლვერთან შედარებით იყო უკეთესი, თუმცა მსროლელები მაინც უჩივოდნენ ძლიერ უკუცემას, სასხლეტ კავზე დაჭერისას საჭირო იყო კვლავ დიდი ენერგია, ვაზნები კი კვლავ უხარისხო და არასაიმედო იყო  (ნაწილობრივ ეს უკავშირდებოდა მასრაში კაფსულ-მაალებლის რღმად ჩამაგრებას). სპეციალურად ქვიშით დაბინძურებულმა პისტოლეტმა გამოცდებზე აჩვენა 8 გასროლიდან 50-75% შეფერხება.

კომიტეტი ითხოვდა 0,45 კალიბრიანი პისტოლეტში გამოყენებულიყო უფრო სუსტი ვაზნები ტყვიის საწყისი სიჩქარით 240მ/წამი გარსის გარეშე (მთლიანად ტყვიისაგან დამზადებული) ისეთი, როგორციც გამოიყენებოდა ვებლეის რევოლვერებში.

აქედან გამომდინარე 1902 წლის მაისში ჩატარდა ახალი გამოცდები. (ჩანაწერი ნომრით 635 23.6.1902).  0,45კალიბრიანი პისტოლეტი, ვაზნები ვებლეის დენთის მუხტით 9, 8 და 7 გრანი, ტყვიის წონით 220 გრანი. ტყვიის საწყისი სიჩქარე 295, 255 და 230 მ.წამი. გახვრეტილ იქნა 12, 9 და 8 ცალი ნახევარდუიმიანი ხის დაფა. ეს ყველაფერი აკმაყოფილებდა კომიტეტის მოთხოვნებს. სიზუსტე აღმოჩნდა დამაკმაყოფილებელი ყველა ჩამოთვლილი დენთის მუხტით, ხოლო უკუცემა განსაკუთრებით 8 და 7 გრანიანი დენთის მუხტით არ აღემატებოდა რევოლვერის უკუცემას. ვაზნები ამ ეტაპზეც არ იყო ხარისხიანი, რადგანაც მათი დამზადება ნაჩქარევად მოხდა. ზოგი მასრა იყო უფრო მოგრძო, რაც იწვევდა შეფერხებებს მიწოდებისას, საკეტის არასრულ დახურვას და რიგ შემთხვევებში მასრის გახეთქვას.

ჩანაწერის დანამატში გაბეტ ფეირფექსი წერს, რომ მან პირადად განახორციელა ზედიზედ 100 გასროლა, ხოლო მისი სახელოსნოს ხელმძღვანელმა 300 გასროლა. იგი დეტალურად აღწერს შედეგებს, რომელიც სუსტი დენთის მუხტის შედეგად მიიღო და გამოაქვს დასკვნები, რომ პისტოლეტი საიმედოდ მუშაობს 9 გრანიანი დენთის მუხტით „კორდიტი“, ტყვიის საწყისი სიჩქარით 275მ/წამი და ამავდროულად მისი მექანიზმი უნდა იყოს სუფთა. გარდა ამისა იგი უარყოფს, ტყვიების გამოყენებას გარსის გარეშე, რადგანაც იგი ადვილად დეფომირდება და გამოიწვევს შეფერხებებს საკეტის დახურვისას. ალტერნატივად გაბეტმა შესთავაზა ხელსაყრელ ფასში დაემზადებინა მთლიანად გარსიანი ტყვიები, რომელსაც ცხვირის ნაწილში ექნებოდა თხელი გარსი.

შეიარაღების დეპარტამენტის (DGO) გენერალურმა დირქტორმა ცეცხლსასროლი იარაღის კომიტეტს (SAC) გადასცა ანგარიში და აქვე აღნიშნა, რომ აზრი არ ჰქონდა დაეხარჯათ დრო და ენერგია ახალ ვაზნაზე, რომლის ტყვიის საწყისი სიჩქარე იქნებოდა  275მ/წამი თუკი იგი გარანტირებულად არ უზრუნველყოფს პისტოლეტის საიმედოდ მუშაობას.  გარდა ამისა მან შესთავაზა კომიტეტს გაეგრძელებინათ მუშაობა საზღვაო ქვეითთა სასროლეთში, რაზეც უარი მიიღო კომიტეტისგან იმ მიზეზით, რომ იმ ობიექტზე მომუშავე პესრსონალს არ ჰქონდა მარსის პისტოლეტთან მუშაობის გამოცდილება. კომიტეტის რეკომენდაცია იყო შემდეგი სახის, რომ გაგრძელებულიყო მუშაობა 0,45 კალიბრიანი ვაზნებით და ახლიდან გადაეხედათ მანამდე მიღებული გადაწყვეტილებები რომლითაც უარს ამბობდნენ 0,45 კალიბრზე.  კომიტეტი ითხოვდა შესრულებულიყო კიდევ 1000 საცდელი გასროლა, რომლის ტყვიის საწყისი სიჩქარე იქნებოდა 350/წამზე ნაკლები. სროლები უნდა განხორციელებულიყო სასროლოსნო სკოლა ჰიტში გემ ექსელენტის ბორტზე. ხოლო მის შემდეგ კი დაიწყებოდა სამხედრო გამოცდები.

1902 წლის ზაფხულში ჩატარდა ცდები,  რომლებმაც საბოლოოდ დაასრულეს პისტოლეტ მარსის ასპარეზი ბრიტანეთის სამხედრო სამსახურში.  საზღვაო ქვეითთა შეიარაღების დეპარტამენტის (DNO)  დირექტორმა მოამზადა ანგარიში რომელიც თარიღდება 1902 წლის 23 ოქტომბრით (ჩანაწერი 691). ანგარიში იუწყება, რომ გემ „ექსილენტზე“გასროლილ იქნა 140 ვაზნა  ორი სხვადასხვა პარტიიდან. ვაზნებს არ ჰქონიათ არცერთი „ასეჩკა“ თუმცა გადატენვის დროს ხდებოდა ბევრი შეფერხებები. კერძოდ: მჭიდიდან ამოსვლისას ხდებოდა მათი გაჭედვა და მისი აღმოფხვრა შეიძლებოდა მხოლოდ იარაღის დაშლის შემდეგ.  გემის კაპიტანი წერილში ამბობდა, რომ ვინც ისროლა პისტოლეტი არცერთს აღარ უნდოდა მეორე გასროლის შესრულება. ვთვლი რომ საბოლოოდ უნდა დავასრულოთ მარსის პისტლეტის გამოცდები რადგანაც აზრი აღარ აქვს… ეს პისტოლეტი უვარგისია საზღვაო ქვეითებსათვის.  საზღვაო ქვეითთა შეიარაღების დეპარტამენტმა (DNO) უარი განუცხადა გაბეტ ფეირფაქსს გამოცდების გაგრძელებაზე.

ჰიტის სასროლოსნო სკოლის ხელმძღვანელმა 1903 წლის 12 იანვარს კომიტეტს აცნობა  გამართული სროლის შედეგების შესახებ (ჩანაწერი 707)  სპეციალური დენთით „მარს“ დამზადებული კომპანია „ნობელის“ მიერ  დამუხტული ვაზნებით სროლისას, პისტოლეტმა არ აჩვენა განსაკუთრებული უპირატესობა სიზუსტეში ვებლეის რევოლვერთან Mark III ტიპის ვაზნებით.  ნელი სროლისას 25 და 50 მეტრ დისტანციაზე პისტოლეტი ცოტათი ჩამოუვარდებოდა სიზუსტით ვებლეის რევოლვერს ხოლო 100 მეტრზე სროლისას პისტოლეტი უფრო ზუსტი გამოდგა ვიდრე რევოლვერი  „ ვებლეი“ .  ჩქაროსნული სროლის დროს უპირატესობა იყო პისტოლეტის მხარეს.  როგორც ადრინდელ ჩანაწერებში, ამჟამადაც ფიგურირებდა საკეტის გაჭედვის ფაქტები. საკეტი არ იკეტებოდა ბოლომდე და კვლავ წარმოიქმნებოდა პრობლემები მასრის ექსტრაქციისას. 345 გასროლის შემდეგ ქარხნის წარმომადგენელი იძულებული იყო პისტოლეტის საკეტიდან და ლულიდან მოეშორებინა წარმოქმნილი გამონაზარდები.  შემდგომ მოხდა „დამტენი ბერკეტის“ გატეხვა და იძულებულები გავხდით პისტოლეტი გაგვეგზავნა სარემონტო სამუშაოებზე.  რემონტის შემდეგ პისტოლეტმა გაისროლა 410 ვაზნა, რასაც მოჰყვა მარცხენა ღილაკის გატეხვა, ხოლო  817 გასროლის შემდგომ მოტყდა მარჯვენა ღილაკი, ამიტომ ვეღარ ხდებოდა პისტოლეტის გადატენვა, სასხლეტ კავზე დაწოლა კვლავ დიდ სირთულეს მოითხოვდა, მასრები კვლავ მსროლელს ხვდებოდა სახეში, ხოლო უკუცემა კი აუტანელი იყო.

დამტენი ღილაკები

სავარაუდოდ „დატენვის ღილაკებში“ იგულისხმება სურათზე მოყვანილი ორი მრგვალი დეტალი მარჯვნივ და მარცხნივ, რომელზეც თითების მოჭიდებით ხდებოდა პისტოლეტის საბრძოლო მდგომარეობაში მოყვანა (გადატენვა). 

ხშირი შეფერხებები გასროლისას განპირობებლი იყო საკეტის მგრძნობიარობით. თუკი გასროლის შემდეგ მსროლელი აგრძელებდა თითის დაწოლას სასხლეტ კავზე, საკეტის თავი ვერ ახერხებდა ლულასთან ბოლომდე გადაბმას.  გაბეტ ფეირფაქსი დაესწრო კომიტეტის თათბირს, სადაც მან შესთავაზა „შემცირებული მოდელი“ კალიბრით 0,45 ტყვიის წონით 220 გრანი და საწყისი სიჩქარით 290მ/წამი. კომიტეტმა ამ მოდელთან დაკავშირებით არანაირი გადაწყვეტილება არ მიიღო და გადაწყვიტეს დაეცადათ ახალი მოდელის გამოცდამდე.

ჩანაწერი 02.02.1902 პუნქტი #719.  გაბეტ ფეირფაქსი წერილობით მიმართავს DGO-ს 1902 წლის იანვარს და აცნობებს, რომ ახალი საცდელი მოდელის და მისი ვაზნების (0.45 კალიბრი) დასამზადებლად ესაჭიროება 2000 ფუნტზე მეტი (დღევანდელი მდგომარეობით 140 000  ინგლისური ფუნტი). შემდეგ იგი წერს, რომ არ გააჩნია არანაირი ფულადი რესურსი რათა დაამზადებინოს პისტოლეტები. მან მოითხოვა სუბსიდია 1000 ფუნტზე, რომელიც ვერ მიიღო.  27 იანვარს იგი კვლავ იწერება და სთავაზობს „მარსის“ დემონსტრირებას კომიტეტის წევრების თანდასწრებით, ითხოვს მისი პისტოლეტების გამოცდების წრილობით მოწმობებსა და ხარვეზების ჩამნათვალს, თან ხელმეორედ თხოვს დახმარებას სახელმწიფოს..

1903 წლის 16 თებერვალს კომიტეტმა მიიწვია გაბეტ ფეირფაქსი, რათა კომიტეტის წევრებისათვის წარმოედგინა ახალი პისტოლეტი სახელწოდებით  «P.P. pattern». აღნიშნულმა დემონსტრაციამ წარმატებით ჩაიარა.  1903 წლის 2 მარტს გაბეტმა შესთავაზა კომიტეტს 500 ცალი პისტოლეტის მიწოდება.

პროტოკოლის პუნქტი #730. კომიტეტს არ შეუძლია დაამტკიცოს და გასცეს თანხმობა გაბეტის მიერ  შემოთავაზებულ 500 ცალ პისტოლეტზე. კომიტეტს შეუძლია განაგრძოს ახალი პისტოლეტების გამოცდა თუკი მოწოდებულ იქნება დამატებითი პისტოლეტები «P.P. pattern».

1903 წლის 30 მარტი პროტოკოლის პუნქტი #745. DGO სასწრაფოდ და მკაცრად ითხოვს კომიტეტის პრეზიდენტისაგან ახალი პისტოლეტის შერჩევის ანგარიშის ჩაბარებას, რადგანაც პროცესი ძალიან გაიწელა და არანაირ შედეგებს არ იძლევა.

პროტოკოლი პუნქტი #759 საბოლოო ანგარიში. ანგარიშში აღწერილია პისტოლეტ მარსის 8 გამცდა ორი წლის მანძილზე. სადაც ძირითადად მოყვანილია მანამდე არსებულ პუნტქებში ჩამოთვლილი შედეგები.

პისტოლეტის გამოცდების მთავარი მინუსების ჩამონათვალი

  • ძალიან რთული მექანიზმი და აგებულება;
  • სირთულეები პისტოლეტის წმენდასთან დაკავშირებით;
  • ზედმეტი წონა;
  • მექანიზმი არ მუშაობდა სტაბილურად;
  • მსროლელისათვის გაუსაძლისი უკუცემა;
  • მასრის ექსტრაქციისას მისი არაკონტროლირებადი ტრაექტორია;
  • უხარისხო საბრძოლო მასალები (ვაზნები).

კომიტეტის დასკვნა სრულდება რეკომენდაციით გაბეტის მიმართ, რომ მან უნდა შეძლოს ამ მინუსების აღმოფხვრა.

პროტოკოლებიდან ნათლად ჩანს, რომ კომიტეტი ცდილობდა მაქსიმალურად მიეცა შანსი გაბეტისათვის რათა გამოესწორებინა პისტოლეტის პირვანდელი გამოცდების შედეგები. თუ გადავხედავთ ამავე კომიტეტის სხვა გამოცდებს ვიპოვით ინფორმაციას, რომ გეორგ როტის პისტოლეტი მხოლოდ ერთხელ გამოცადეს, მარისს გამოცდა კი წლობით გაგრძელდა და ჩატარდა 8 საგამოცდო ეტაპი, ხოლო აქედან 5ჯერ გაბეტ ფეირფექსმა სხვადასხვა ვარიანტის პისტოლეტი შესთავაზა კომიტეტს.

მიუხედავად იმისა, რომ კომიტეტმა დიდი რესურსი და ძალისხმევა დახარჯა პისტოლეტის გამოცდებზე, გაბეტ ფეირფექსი მაინც არ ცდილობდა ბოლომდე აღმოეფხვრა ის მინუსები, რომლებიც საცდელი სროლებისას წარმოიქმნებოდა. იგი არ ცვლიდა კონსტრუქციას და ჯიუტად აგრძელებდა ერთიდაიგივე კონსტრუქციის შეთავაზებას, რამაც იგი სავალალო შედეგამდე მიიყვანა.

პისტოლეტ მარსის ვაზნები

ვაზნების ზუსტი შემქმნელი და კონსტრუქტორი ამ ეტაპზე ჩემთვის უცნობია და ვერ შევძელი მომეპოვებინა ზუსტი ინფორმაცია იმის შესახებ, თუ კონკრეტულად ვინ შეიმუშავა იგი. რიგ წყაროებში ვაზნების კონსტრუქტორად თავად გაბეტ ფეირფექსი სახელდება. ყველა ვაზნა გამოშვებულ იქნა ფირმა <<Kynoch>>-ის მიერ 1898 წლიდან მცირე პარტიებად. ხოლო 1907 წელს მათი წარმოება საერთოდ შეწყდა.

როგორც ზემოთ ავღნიშნეთ პისტოლეტები დამზადდა სამ განსხვავებულ ექსპერიმენტალურ ვაზნაზე.  იმ დროისათვის მარსის ვაზნები იყო მსოფლიოში ყველაზე ძლიერი პისტოლეტის ვაზნები და თუ შევადარებთ მათ ენერგიას თანამედროვე ვაზნებს დავინახავთ, რომ მათი ენერგია დღესაც საკმაოდ სოლიდურია.

 

Mars

 

მარცხნიდან მარჯვნივ .360 (9მმ) მარსის ვაზნა; .45(11,2) მარსი მოკლე; .45 მარსი გრძელი.

.450 Mars Long (11,2×28მმ) 

- სხვა აღნიშვნები რომლითაც ცნობილია იგი:

.450 Mars Long Case; .450 Mars Long; .45 Gabbett-Fairfax.

კოდური სახელწოდებები:

SAA 7630;

ECRA-ECDV 11 028 TGC 010.

ვაზნა იყო ცენტრალური აალების ტიპის, გააჩნდა ლატუნის ცილინდრული მასრა, რომელიც ოდნავ კონუსისებური ფორმის იყო და ბლაგვი ტყვია. რიგ წყაროებში მითითებულია, რომ ტყვია დამზადებული იყო გარსის გარეშე, თუმცა მე ვერსად ვერ მოვიძიე ვაზნის ფოტოსურათი ასეთი ტყვიით. ყველა ფოტოზე გამოსახულია ვაზნები მთლიანად გარსიანი ტყვიებით.  2012 წელს ერთერთ უცხოურ ინტერნეტ აუქციონზე გასაყიდად დაიდო  ერთიცალი ვაზნა .450 Mars Long, რმლის საწყისი ღირებულება იყო 300ევრო.

ცნობილია შემდეგი ტექნიკური მახასიათებლები:

  • ტყვიის წონა(მასა): 14 გრამი (220გრანი);
  • ტყვიის საწყისი სიჩქარე: 370 მ/წამი;
  • ტყვიის ენერგია: 950-959 ჯოული.

 

.450 Mars Short (11,2×20მმ)

- სხვა აღნიშვნები რომლითაც ცნობილია იგი:

.450 Mars Short Case; .450 Mars Short; .45 Gabbet-Fairfax

კოდური სახელწოდებები:

ECRA-ECDV 11 020 CGC 010.

წარმოადგენდა ზუსტად იგივე ვაზნას, რომელიც ზევით განვიხილეთ. სხვაობა მდგომარებდა მასრის სიგრძეში. ამ შემთხვევაში იგი 8მმ-ით იქნა შემოკლებული. ჩემი აზრით გრძელი ვაზნა იმდენად ძლიერი იყო, რომ გამოსაცდელი სროლების შედეგად გადაწყვიტეს შეექმნათ უფრო სუსტი ვაზნა იმ იმედით, რომ შემცირდებოდა უკუცემა, სროლა გახდებოდა ნაკლებ დისკომფორტული, პისტოლეტის რესურსი გაიზრდებოდა და მებრძოლი შეძლებდა აღჭურვილობაში უფრო მეტი ვაზნის ტარებას.

ვაზნის მონაცემები სავარაუდოდ იყო:

  • ტყვიის წონა(მასა): 14 გრამი (220გრანი);
  • ტყვიის საწყისი სიჩქარე: 275 მ/წამი;
  • ტყვიის ენერგია: 530 ჯოული.

.360 Mars (9×26მმ)

- სხვა აღნიშვნები რომლითაც ცნობილია იგი:

9 mm Mars; 9×26 Mars; .354 Gabbet-Fairfax; .35 Mars; 9.15 Mars Gabbet-Fairfax.

კოდური სახელწოდებები:

SAA 5220;

XCR 09 026 BGC 010.

ვაზნა იყო ცენტრალური აალების ტიპის, გააჩნდა ლატუნის ბოთლისებური მასრა, რომელიც .450 Mars Long ვაზნისაგან აიღეს და ყელი შეუვიწროვეს ისე, რომ მასში მოთავსებულიყო 9მმ-ანი ბლაგვი ტყვია. ვაზნის მასრა დამოკლდა 2მილიმეტრით.

360 mars

ცნობილია შემდეგი ტექნიკური მახასიათებლები:

  • ტყვიის წონა(მასა): 10,1 გრამი;
  • ტყვიის საწყისი სიჩქარე: 500 მ/წამი;
  • ტყვიის ენერგია: 1262 ჯოული.  სავარაუდოდ არსებობდა აგრეთვე ვაზნა შემცირებული საწყისი სიჩქარით 420მ/წამი და უფრო მძიმე ტყვიით 10,4 გრამი (160გრანი), რომლის ენერგიაც შეადგენდა 915 ჯოულს.

 

.330 Mars (8,5×26მმ)

- სხვა აღნიშვნები რომლითაც ცნობილია იგი:

8.5×26 Mars;  8.5 Mars ; .330 Gabbet-Fairfax; 8.35 Gabbet-Fairfax 1900; 8.5 Mars Auto Pistol.

კოდური სახელწოდებები:

XCR 08 026 BGC 010.

 

ვაზნა წარმოადგენდა 9მმ-ანის ანალოგს განსხვავება იყო ტყვიის დიამეტრში. ცნობილია შემდეგი ტექნიკური მახასიათებლები:

  • ტყვიის წონა(მასა): 9 გრამი;
  • ტყვიის საწყისი სიჩქარე: 530 მ/წამი;
  • ტყვიის ენერგია: 1264 ჯოული. რიგ წყაროებში სახელდება ენერგია 1290ჯოული.

.330 marsჩანაწერებიდან ცნობილია, რომ მარსის ყველა ვაზნაში გამოიყენებოდა ბურბუშელისებური დენთი „კორდიტი“ (Cordite) (11,2მმ და 9მმ ვაზნებში 12 გრანი, ხოლო 8,5მმ ვაზნებში 10 გრანი). ზუსტად ასეთი დენთით იმუხტებოდა ბრიტანული შაშხანის ენფილდის ვაზნები .303 British.  იყო მცდელობა როდესაც ვაზნები დამუხტეს ვებლეის რევოლვერის ვაზნებში Mk III გამოყენებული შავი დენთით. ჩანაწერებში მოხსენიებულია აგრეთვე სპეციალური დენთი მარკით „მარსი“. კონკრეტულად რა დენთზეა საუბარი ვერ შევძელი ინფორმაციის მოპოვება.

cordite-303

სურათზე მოყვანილია დაშლილი ბრიტანული ვაზნა .303, რომელზეც კარგად ჩანს ბურბუშელისებური დენთი „კორდიტი“.

ბრიტანეთის სამხედრო სამინისტროს დოკუმენტებში ინახება ჩანაწერი, სადაც ფიგურირებს 10მმ კალიბრის ვაზნა .394 Mars, ტყვიის წონა 175 გრანი (11,3 გრამი).  უკვე რამოდენიმე წელია უშედეგოდ ვეძებ ინფორმაციას 10მმ ვაზნასთან დაკავშირებით.  თითქოს გამოჩნდა სინათლე გვირაბის ბოლოს და 2007 წლის 14 იანვარს  ვაზნების ერთერთ უცხოურ ფორუმზე, კოლექციონერმა გახსნა თემა, სადაც ამბობდა რომ აქვს 10მმ კალიბრის მქონე მარსის ვაზნა. თემის ავტორმა სურათიც დადო, რომელიც სამწუხაროდ ისე იყო ატვირთული ვერანაირად ვერ შევძელი მენახა. რამოდენიმე პოსტის და კამათის შემდეგ ერთმა ფრანგმა კოლექციონერმა გამოთქვა თავის მოსაზრება, რომ ეს იყო 10მმ ვაზნა, მხოლოდ არა მარსი არამედ 10mm MAS (Manufacture d’Armes de Saint Etienne), რომელიც 1901-1910 წლებში საფრანგეთში შექმნეს საცდელი ავტომატური (თვითდამტენი) პისტოლეტისათვის.

Mars matrix

პისტოლეტის ავტომატიკის მუშაობის პრინციპი და აგებულება

 მარს სქემა

Webley Mars-ს გააჩნია ერთერთი საინტერესო მუშაობის პრინციპი, რომელიც  „ლულის გრძელ  უკუსვლაზეა“ დაფუძნებული. მსგავის ტიპის პრინციპები თითქმის აღარ გამოიყენება მოკლელულიან ცეცხლსასროლ იარაღში. რატომ შეაჩერა არჩევანი გაბეტ ფეირფექსმა ავტომატიკის ამ პრინციპზე? ალბათ შეკითხვაზე ლოგიკური პასუხი იქნება ის, რომ მასში გამოყენებული ვაზნები ძალიან ძლიერი იყო. ზოგადად ბრიტანეთს იმ პერიოდში ახასიათებდა ტენდენცია, რომ ჰქონოდა მოკლელულიანი იარაღი გათვლილი მსხვილ კალიბრზე.

შევეცდები გადმოგცეთ მისი მუშაობის პრინციპი:

გასროლის დროს დენთის აირები უბიძგებს ტყვიას, რათა გაისროლოს იგი ლულიდან. შესაბამისად წნევა აწვება მასრის ფსკერს. ვინაიდან მასრა მოთავსებულია ლულის სავაზნეში (პატრონნიკში), წნევა ცდილობს მასრა გააგდოს უკან. აღნიშნული ენერგით ლულა და საკეტი რომელიც ერთმანეთთან არის შეჭიდებული (გადაბმული) საკეტის თავზე არსებული 4 ცალი საბრძოლო გამოშვერილი ბჯენით, გადაადგილდება უკან. გადაადგილებისას საკეტს გზად  სავაზნე კოლოფიდან ამოაქვს ვაზნა მიაქვს უკან როგორც ეტლს და ათავსებს სპეციალურ მიმწოდებელ მოძრავ  ლიფტზე (ელევატორზე). თანამედროვე პისტოლეტებში სავაზნე კოლოფიდან ვაზნის მიწოდება ხდება საკეტის უკანა პოზიციიდან წინ დაბრუნებისას. პისტოლეტ მარსის შემთხვევაში ეს ასე არაა. მისი სავაზნე კოლოფი წინა მხრიდან (სადაც ტყვიის თავია) არის დახურული რკინის დეტალით.

 Savazne Kolofi

პისტოლეტის სავაზნე კოლოფის ფოტოზე ჩანს თუ როგორ არის მისი წინა ნაწილი დახურული.

UPOR

სურათზე ჩანს საკეტის მბრუნავი თავი 4 ცალი საბრძოლო ბჯენით

უკანა პოზიციაზე გადაადგილებისას  საკეტის მბრუნავი თავი თავისუფლდება ლულისგან. ამდროს ხდება საკეტის ფიქსაცია უკიდურეს უკანა წერტილში, ხოლო ლულა შეკუმშული დამაბრუნებელი ზამბარის ენერგიით მიემართება ისევ წინ საწყის პოზიციისკენ. ამდროს ხდება მასრის ამოგდება (ექსტრაქცია) ლულიდან, რომელიც მიმწოდებელ ლიფტზე განთავსებული ვაზნის მეშვეობით ზევით ვარდება (აირეკლება) რადგანაც მიმწოდებელი ლიფტის ზამბარა შეკუმშულია და ზევით უბიძგებს ვაზნას.  იმ მომენტში, როდესაც ლულა მიაღწევს უკიდურეს საწყის წერტილს, საკეტი იწყებს წინსვლას და მიმწოდებელი ლიფტიდან (ელევატორიდან)  ვაზნას აწვდის ლულის სავაზნეს, საკეტის ბოლომდე დაბრუნებისას ხდება მისი მბრუნავი თავის მეშვეობით ჩაკეტვა (ლულასთან გადბმა). პისტოლეტს გააჩნია ღია ტიპის ჩახმახი, რომლის შეყენებაც ხდება საკეტის უკან გადაადგილებისას. პისტოლეტის ლულას გააჩნია 7 მარჯვენამხრივი ხრახნი (ჭრილი).  სამიზნე მოწყობილობები არის არარეგულირებადი ღია ტიპის. პისტოლეტის ტარის ლოყები  მზადდებოდა ხისგან. რიგ ეგზემპლარს ტარზე გააჩნდა კონდახისებური ბუდის (კაბურის) სამაგრი. პისტოლეტს არ გააჩნია მცველი. პისტოლეტი იკვებება ერთრიგიანი სავაზნე კოლოფით, რომელშიც ჩადის 8 ცალი .45 კალიბრიანი და 10 ცალი 9მმ/8,5მმ ვაზნა. კოლოფის გამოსაღები ღილაკი განთავსებულია პისტოლეტის მარცხენა მხარეს. პისტოლეტი ვაზნებით იწონიდა დაახლოვებით 1,5კილოგრამს.

როგორც ჩანს მუშაობის პრინციპი საკმაოდ რთულია განსაკუთრებით ვაზნის მიწოდების სისტემა. აქედან გამომდინარე ნათელია, რომ მასრის ექსტრაქციისას არაფერი არ აკონტროლებს მისი ფრენის მიმართულებას და მასრა მიფრინავს ზევით შემთხვევითი ტრაექტორიით.  გარდა ამისა ვაზნა სანამ მოთავსდება ლულის სავაზნეში გადის რამოდენიმე გზას. 1. საკეტის მეშვეობით უკან გადაინაცვლებს; 2. თავსდება მიმწოდებელ ლიფტზე; 3. საკეტი წინსვლისას აწვდის მას ლულის სავაზნეში. როგორც ხედავთ მექანიზმია რთულ მოქმედებებს ასრულებს, რაც იარაღის სააიმედოობას ეჭვქვეშ აყენებს. ვაზნის მიწოდების ამდაგვარ ოპერაციას აგრეთვე ესაჭიროება გარკვეული სივრცე (ადგილი). ზსუტად ამიტომ პისტოლეტის ლულა ტარიდან საკმაოდ ზევითაა აწეული. ეს უკანასკნელი კი ზრდის უკუცემისას ლულის ზევით აწევას.  ამ სირთულეებთან ერთად პისტოლეტში კიდევ ერთი უცნაურობაა მას გააჩნია ორი დამაბრუნებელი ზამბარა. ერთი ლულისათვის და მეორე საკეტისათვის. მიუხედავად იმისა, რომ ორივე ზამბარა ლულის ქვეშაა კომპაქტურად განთავსებული, მაინც იწვევს შეკითხვებს თუ რამდენად  რაციონალურია მსგავსი სქემის გამოყენება პისტოლეტში.

Ian V. Hogg-ის და John S. Weeks-ის  წიგნში, სახელწოდებით „ Pistols of the World“ წერია, რომ პისტოლეტიდან სროლა მოუწია აწ. განსვენებულ პოლკოვნიკ რ.კ. უილსონს, რომელმაც გასროლის შემდეგ თქვა: „სროლისას ლულა ღრუბლებში მიხტის, რომ არა მსროლელის თითი, რომელიც პისტოლეტს იჭერს სასხლეტი კავით, პისტოლეტი ხელიდან გაფრინდებოდა“.

ტექნიკური თვალსაზრისით თუ შევხედავთ, ბუნებრივია პისტოლეტის მექანიზმი და აგებულება იმ პერიოდისათვის იყო ზედმეტად რთული. მითუმეტეს როდესაც პისტოლეტს ქმნი არმიისათვის. როგორც კი გაბეტ ფეირფექსმა დაიწყო ამ სქემის შემუშავება პისტოლეტი განწირული იყო სიკვდილისთვის. ექსპერტები მას უწოდებენ „მკვდრად დაბადებულ პისტოლეტს“,  მაგრამ არსებობს ერთი „მაგრამ“! მარსის გამოგონებიდან ამ სიძლიერის თვითდამტენი პისტოლეტი ნახევარ საუკუნეზე მეტი ხანი არ არსებობდა დედამიწის ზურგზე.

შევეცადე გამეკეთებინა პატარა ცხრილი სადაც თვალსაჩინოდ იქნებოდა მოცემული რევოლვერების და პისტოლეტების ძლიერი ვაზნების ენერგია, რომლის მეშვეობითაც მკითხველი შეძლებს შეადაროს იგი მარსის ვაზნებს:

Vaznebis cxrili

 

*ცხრილში მოყვანილი ენერგია არის აღებული სხვადასხვა მწარმოებლის და ტიპის ტყვიების მონაცემებზე დაყრდნობით (შევეცადე ამეღო ყველაზე დაბალი ენერგიის და ყველაზე მაღალი ენერგიის მქონე ვაზნები).

დღეს ცეცხლსასროლი იარაღის თანამედროვე ბაზარზე არსებობს რამოდენიმე ძლიერი თვითდამტენი პისტოლეტი, რომელიც მსგავსი კლასის პისტოლეტებში პოპულარობით სარგებლობს.  ეს პისტოლეტებია:

LAR Grizzly Mark I - გათვლილია  ვაზნაზე .45 Winchester Magnum - მუშაობის პრინციპი ლულის მოკლე სვლა.  ჩაკეტვა ხდება ლულის დაბლა დამწევი ქანქარას (ბრაუნინგის საყურის) მეშვეობით. ანუ ეს არის კოლტის 1911 წლის მოდელის ასლი გათვლილი უფრო ძლიერ ვაზნაზე.

Auto Mag model 180 და Auto Mag model 280 – გათვლილი ვაზნებზე  .357AMP .44AMP -იყენებს ლულის მოკლე სვლის პრინციპს, სადაც ლულის ჩაკეტვა ხდება მბრუნავი საკეტის მეშვეობით, რომელსაც გააჩნია რადიალური ფორმის ბჯენები.

Automag IIგათვლილია წრიული ალების ვაზნაზე  22 მაგნუმი (.22 WMR) – იყენებს თავისუფალი საკეტის პრინციპს, სადაც საკეტის გახსნა შენელებულია სავაზნეში არსებული ჭრილების ხარჯძზე. გასროლისას მასრა იწყებს ხრახნებში  ვიბრაციას (ბუქსაობას) რაც ანელებს, მასრის ამოგდების პროცესს და უზრუნველყოფს საკეტის ნაადრევად გაღების აღმოფხვრას. საკეტი იხსნება მას შემდეგ, როდესაც ტყვია დატოვებს ლულას. (სხვათაშორის ანალოგიური სქემა გამოიყენება მაკაროვის სისტემის მოდერნიზირებულ პისტოლეტში ПММ).

Automag III – გათვლილია ვაზნაზე .30 Carbine რომელიც გარანდის მოიერიშე თვითდამტენ M1 შაშხანებში გამოიყენება; Automag IV – გათვლილია ვაზნაზე 45 Win Mag;    Automag V – გათვლილია ვაზნაზე .50AE სამივე პისტოლეტის მუშაობის სქემა ეფუძნება იგივე კოლტის 1911 წლის მოდელის სქემას (ბრაუნინგის სქემა).

Kel-Tec PMR-30 – გამოიყენება ვაზნა  .22 მაგნუმი – იყენებს ნახევართავისუფალ საკეტს ლულა ოდნავ გადაადგლდება უკან სავაზნეში წარმოქმნილი მასრის ხახუნის შედეგად.

Wildey – გამოიყენება ვაზნები .44 Auto Mag; .45 Wildey Magnum; .45 Winchester Magnum; .475 Wildey Magnum –  იყენებს ლულის არხიდან აირების გადაყვანის პრინციპს. სავაზნესთან არსებული 6 ცალი ნასვრეტიდან ხდება აირების გადინება დგუშისაკენ. წრიული აირის დგუში უკან გადაადგილდება 2 სმ-ით. ლულა იკეტება მბრუნავი საკეტის თავით, რომელსაც 3 საბრძოლო ბჯენი გააჩნია.

Desert Eagle – იყენებს ლულის არხიდან აირების გადაყვანის პრინციპსю ლულა იკეტება მბრუნავი საკეტის თავით, რომელსაც 4 საბრძოლო ბჯენი გააჩნია.

თუ დავუკვირდებით ზევით ჩამოთვლილი პისტოლეტების მუშაობის პრინციპებს, Auto Mag180, 280 მოდელებს, Wildey-ს და ცნობილ „უდაბნოს არწივს“, რომლებიც მარსთან შედარებით თითქმის 70-80 წლის შემდეგ შეიქმნა დავინახავთ, რომ მათი საკეტი რაღაცით წააგავს მარსის პისტოლეტის საკეტს და იყენებენ უფრო ძლიერ ვაზნებს ვიდრე მარსში გამოიყენებოდა. მარსისგან განსხვავებით ჩამოთვლილი პისტოლეტები კარგად მუშაობენ, თუმცა არ წარმოადგენენ საარმიო კლასის იარაღს და ძირითადად სამოქალაქო დანიშნულებისათვის გამოიყენება (სპორტული სროლა რკინის სილუეტებზე, ნადირობა მსხვილ ცხოველზე და ა.შ.). რამ განაპირობა ის ფაქტორი, რომ მარსის პისტოლეტი ვერ ფუნქციონირებდა სათანადოდ? ამ კითხვაზე პასუხი შეიძლება იყოს:

  1. ვაზნების ცუდი ხარისხი და დენთის ტიპი;
  2. მაშინდელი ჩარხები, დანადგარები და ტექნოლოგიები  ვერ უზრუნველყოფდა მაღალი ხარისხით და სიზუსტით საჭირო დეტალების დამზადებას;
  3. დღეს თანამედროვე პისტოლეტებში ვაზნების მიწოდება ხდება სტანდარტულად საკეტის წინ გადაადგილებით და მიუხედავად ამისა შეფერხებების უმეტესობა სწორედ ვაზნის მიწოდებას უკავშირდება. მთავარი მინუსი რომელიც ჭირვეულს ხდიდა მარსის მექანიზმს ჩემი აზრით იყო ზუსტად ვაზნის მიწოდების არასწორი და ზედმეტად გართულებული სისტემა.

პისტოლეტების საერთო რაოდენობა

1904 წლის იანვარში შეიქმნა კომპანია «Mars Automatic Pistol Sindikat», რომელმაც ბირმინგემის ერთერთ ფირმას შეუკვეთა მარსის პისტოლეტების დამზადება. აღნიშნულ ოპერაციაში გაბეტ ფეირფექსი აღარ იღებდა მონაწილეობას. სინდიკატმა ვერანაირ წარმატებას ვერ მიაღწია და 1907 წელს დაიშალა, ხოლო მარსის პისტოლეტების გამოშვება საბოლოოდ შეწყდა.  ზუსტად არ არის ცნობილი რამდენი პისტოლეტი დამზადდა ვარაუდობენ რომ სულ ჯამში 60-80 პისტოლეტი იქნა დამაზდებული,  რომლიდანაც დაახლოებით 15-18 ცალი ვებლეის ქარხანაში დამზადდა. არსებობს კოლექცინერი რომელსაც გააჩნია პისტოლეტი სერიული ნომრით 195. შესაძლოა ეს იყოს უკვე სინდიკატის მიერ სხვადასხვა დარჩენილი დეტალებით აწყბილი პისტოლეტი.  მე მინახავს ერთერთ ინტერნეტ აუქციონზე მარსი სერიული ნომრით 47, რომლის საწყისი ღირებულება იყო 50 000$.

47 auqcionze iyideba 8,5mm

აუქციონზე წარმოდგენილი 8,5მმ-ანი პისტოლეტი სერიული ნომრით ‘“47“.

რაც შეეხება სხვაობებს (გარდა კალიბრისა 8,5; 9 და 11,2მმ), ინტერნეტში სხვადასხვა ვებ გვერდებზე არსებული რამოდენიმე ფოტოდან , შესაძლებელია გამოვიტანოთ დასკვნა, რომ არსებობდა ვიზუალურად მცირედად განსხვავებული სახის ორი ძირითადი ტიპის პისტოლეტი.  ვარიანტი რომელიც ზევით არის მოცემული და მეორე, რომელიც აღნიშნულ ფოტოზეა მოცემული. ამ პისტოლეტს მარცხენა მხრიდან გააჩნია დამღა „8 Avenue de l’Opéra Paris“, რაც კიდევ ერთხელ მოწმობს იმას, რომ გაბეტი  ცდილობდა მისი  პისტოლეტებით საფრანგეთის დაინტერესებას.

Mars01

საუკუნეზე მეტი დრო გავიდა, რაც   პისტოლეტი „მარსი“ ისტორიის ნაწილად იქცა და წარსულს ჩაბარდა. კოლექციონერები მსოფლიოს მასშტაბით „ნადირობენ“ რომ ხელთ ჩაიგდონ იგი. ამბობენ მარსი არის პისტოლეტი, რომელმაც საფუძველი ჩაუყარა  ისეთი ძლიერი თვითდამტენი პისტოლეტების შექმნას, რომლებიც ზევით ჩამოვთვალეთ (Auto Mag, Wildey, Desert Eagle).  ფაქტია  თითქმის 70 წელი პისტოლეტი მარსი ითვლებოდა ყველაზე ძლიერ თვითდამტენ პისტოლეტად, ხოლო მისი ვაზნები კი ყველაზე ძლიერ პისტოლეტის ვაზნებად.

არ მაქვს იმედი, რომ ოდესმე მარსზე გავფრინდები, მაგრამ იმედს ვიტოვებ, რომ ცხოვრებაში ერთხელ მაინც მომეცემა შესაძლებლობა რეალურად  ვიხილო პისტოლეტი „მარსი“ და ახლოს გავიცნო იგი.

 

მფლობელის თვალით – Glock 26

December 27th, 2013

P1020690

ხშირად მიწევს ასეთი წინადადებით სტატიის დაწყება: ვინც ჩემ ბლოგს დიდი ხანია კითხულობს იცის, რომ მე განსაკუთრებულად მომწონს  …. იარაღი. ამ შემთხვევაშიც ასეთი წინადადებით მომიწევს ამ სტატიის დაწყებაც, იმიტომ, რომ ვინც ყურადღებით კითხულობს ჩემ ბლოგს იცის, რომ მე განსაკუთრებული გრძნობები გამაჩნია გლოკის პისტოლეტების მიმართ. მესმის რატომ არის ამ პისტოლეტების ირგვლივ ასეთი არმია ერთგული ფანატების, რომლებმაც ეს ერთი შეხედვით პრიმიტიული პისტოლეტი აქცია კულტად, ბრენდად, რომელსაც მთელი მსოფლიო იცნობს. გლოკი უდაოდ არ არის სრულყოფილი, მაგრამ ჩემი აზრით ის ყველაზე ახლოს არის სრულყოფილებასთან. შექმნილი ერთ ოთახში სადაც ავსტრიელმა მეწარმემ გასტონ გლოკმა შეკრიბა კონსტრუქტორები, სამხედროები და პოლიციელები, ამ პისტოლეტმა შეცვალა წარმოდგენა პირად იარაღზე და დააწესა საიმედოობის და გამძლეობის სტანდარტები, რომლის დაკმაყოფილებას ცდილობს დღეს ყველა იარაღის მწარმოებელი.

ჩვენი დღევანდელი სტუმარი არის გლოკის პისტოლეტების ოჯახის კიდევ ერთი თვალსაჩინო წარმომადგენელი, სუბ-კომპაქტური 9მმ-ნი პისტოლეტი გლოკ 26, რომელიც იყო პირველი სუბ-კომაქტურ გლოკებს შორის (წარმოება დაიწყო 1995 წელს), რომელსაც პრაქტიკულად ეგრევე მოყვა მოდელი 27 კალიბრში .40Smith&Wesson. უფრო მოგვიანებით ამ კლასს დაემატება 10mm Auto, .357 SiG, .45ACP და .45GAP კალიბრის სუბ-კომპაქტები.

წოდებული როგორც ჯიბის გლოკები, ორივე ეს პისტოლეტი რადიკალურად განსხვავდებოდა ყველა იმ იარაღისგან, რომელიც მანამდე შედიოდა ჯიბის პისტოლეტების კლასში. წარსულს ჩაბარდა რუდიმენტარული/ერზაც სამიზნე მოწყობილობები, არაადეკვატურად სუსტი კალიბრები და რაც მთავარია არც ისე მაღალი საიმედოობა და სროლისუნარიანობაც. პატარა გლოკებს ქონდათ შესანიშნავი ადვილად ხილვადი სამიზნე მოწყობილობები, ძლიერი კალიბრები და საიმედოობის დონე, რომელიც არაფრით არ ჩამოუვარდებოდა დიდ გლოკებს, რომლებიც თავისთავად წარმოადგენდნენ სტანდარტს საიმედოობის.

სუბ-კომპაქტური გლოკები კარგახანი იყვნენ ჩრდილში თავისი დიდი ძმების, მანამ სანამ სასროლოსნო საზოგადოებამ არ აღმოაჩინა ერთი მნიშვნელოვანი დეტალი, რომელიც ამ პატარა პისტოლეტებს ეხებოდა. გლოკ 26-იც და გლოკ 27-იც, ორივე იყვნენ უფრო ზუსტები ვიდრე მათი სრული ზომის და კომპაქტური მოდიფიკაციები (მოდელები 17 და 19). მოგეხსნებეათ, რომ გლოკის პისტოლეტებთან არის ასოცირებული ასევე ცალკე სასროლოსნო ფედერაცია, სახელად GSSF (Glock Sport Shooting Foundation). ამ ფედერაციის მიერ ორგანიზებული მატჩები იყოფა კლასებად გლოკის პისტოლეტების ტიპების მიხედვით. ცალკე სუბ-კომპაქტების კლასი, კომპაქტების, სრული ზომის და ტაქტიკურ-სპორტული მოდელებისთვის. ცხადია ნებადართულია მხოლოდ გლოკის პისტოლეტების გაოყენება.  ფედერაციის სტატისტიკის მიხედვით გლოკ 26, როგორც წესი დომინირებს არა მარტო სუბ-კომპაქტების კლასში არამედ ასევე იმარჯვებს საერთო მატჩში, რომელსაც ფედერაციაში უწოდებენ „მატჩმაისტერს“. ეს ფაქტი მით უფრო გასაკვირია, რომ ძალიან იშვიათად ხდება მატჩის მოგება სხვა დისციპლინებში იარაღით, რომელიც ტექნიკური მონაცემებით ჩამორჩება სხვა იარაღებს. წარმოუდგენელია რომ ბიანკის თასის რევოლვერის კლასში მოგებული სპორტსმენი იყოს შეიარაღებული მოკლე-ცხვირიანი რევოლვერით, მაგრამ GSSF-ის მიერ ორგანიზებულ მატჩებში სუბ-კომპაქტური გლოკ 26 ხშირად ფიგურირებს გამარჯვებულთა შორის. ეს ცხადია არის, როგოც მსროლელის დამსახურება, მაგრამ ამავდროულად მეტყველებს პატარა გლოკის შესანიშნავ საბრძოლო თვისებებზე. და ამაში ამ სტატიის ავტორი თავად დარწმუნდა და უფრო მეტიც გაოცებულიც დარჩა ამ პატარა პისტოლეტით, მაგრამ ამაზე უფრო ვრცლად ცოტა მოგვიანებით.

რას წარმოადგენს გლოკ 26. ეს არის კომპაქტური 9მმ-ნი პისტოლეტი, რომელიც მასისა და გაბარიტების გარდა არაფრით არ განსხვავდება სხვა გლოკებისგან. თუმცა ერთი სხვაობა არის, გლოკ 26 თავიდანვე იყო აღჭურვილი ორი დამაბრუნებელი ზამბარით (მეოთხე თაობის გლოკებზე ორმაგი ზამბარა უკვე სტანდარტულია ყველა მოდელზე) , რომელიც აუცილებელი იყო რომ უზრუნველყოფილიყო საკეტის მოძრაობის ადეკვატური სიჩქარე. სწორედ ასეთი ზამბარის გამოყენებას „აბრალებდნენ“ სუბ-კომპაქტური გლოკების უპირატეს სიზუსტეს. უფრო ხისტი, ის უზრუნველყოფდა უფრო საიმედო ერთგვაროვან ჩაკეტვას და ამავე დროს ახშობდა ვიბრაციას, რომელიც წარმოიქმნებოდა გასროლის დროს. მე არ ვარ იარაღის კონსტრუქტორი და გამიჭირდება პროფესიონალურად ავხსნა ეს ფენომენი, ამიტომ უნდა მოვიმარჯვო არსებული ახსნები, რომლებიც მოვიპოვე სპეციალიზირებული ლიტერატურიდან. დავამატებ მხოლოდ, რომ აღნიშნული არ ეხება დიდ .45 კალიბრის გლოკებს, სადაც დიდი სრული ზომის მოდელი 21 იკავებს პირველ ადგილს სიზუსტეში ყველა სხვა გლოკს შორის. ამის ხელშემწყობი ფაქტორებია .45ACP-ის დიდი თანდაყოლილი სიზუსტე და ასევე ის ფაქტი, რომ .45 კალიბრის გლოკის ლულები სხვანაირი არხებით არის სადაც ტყვიას მეტი მოდების ფართე აქვს ლულის არხის ზედაპირთან. მე მისვრია გლოკ 21 და შემიძლია დაგიდასტუროთ, რომ ეს არის არა თუ ყველაზე ზუსტი გლოკი არამედ საერთოდ ერთ-ერთი ყველაზე ზუსტი პისტოლეტი, რომელიც მე ოდესმე მისვრია. მაგრამ ეხლა დაუბრუნდეთ ჩვენი სტატიის გმირს. მესამე თაობის გლოკ 26  შეძენილი იყო ახალი თბილისის ერთ-ერთ მაღაზიაში და განსხვავებით სხვა გლოკებისგან, რომელიც ავსტრიული წარმოების იყო, ეს კონკრეტული პისტოლეტი იყო ამერიკიდან, რაზეც მეტყველებდა შესაბამისი წარწერები და დამღები. არ ვიცი რატომ, მაგრამ ჩვენთან „ამერიკული“ გლოკები რატომღაც ითვლება უფრო დაბალი ხარსხის  ვიდრე ავსტრიულები. ჩემთვის უცნობია რამე სხვაობის შესახებ, მაგრამ დაფიქრდით, გლოკმა შეიქმნა რეპუტაცია, სწორედ ჩრდილო ამერიკაში და არა ევროპაში. მე არ ვთვლი, რომ გლოკის ამერიკული წარმოშობა არის ნაკლი.

g26my

ჩვენი ტესტის გმირი. მესამე თაობის გლოკ 26, ჩარჩო შეღებილია Flat Dark Earth ფერში, მჭიდზე დაყენებულია Pearce +2 mag extension, საკეტზე ჩაწეპებულია აბრაზიული სკოტჩი, რომელიც ჩამალულია ღარებში და არ ცვითავს ტანსაცმელს მაგრამ უზრუნველყოფს საკეტის საიმედო ჭერას გადატენვის დროს. ასევე გასაკვირია რატომ ასეთი ფორმის საკეტი (მომრგვალებული “ცხვირით” ) არ არის სტანდარტული ყველა გლოკზე. 

ტაქტიკურ-ტექნიკურ მახასიათებლებს რაც შეეხება,. გლოკ 26-ის მასა არის  სულ რაღაც 590 გრამი და ის იტევს 10 9X19 კალიბრის ვაზნას (დატენილის წონა 740 გრამს შეადგენს).  შედარებისთვის მაგალითად ადრე მიჩნეული როგორც ეტალონური ჯიბის პისტოლეტი, ვალტერ პპკ გათვლილი გაცილებით უფრო სუტს კალიბრზე 9X17-ზე იწონის 560 გრამს, იტევს 7 ვაზნას და ცნობილია თავისი დაბალი ერგონომიულობით და სროლისუნარიანობით. გლოკის სიგრძე შეადგენს 160მმ-ს, სიგანე 30მმ-ს, სიმაღლე სულ რაღაც 106მმ-ს. ლულის სიგრძე 88მმ-ია. გლოკის დიზაინის ეფექტიანობიდან გამომდინარე სამიზნე ხაზის სიგრძე არის 144მმ. მოკლე ლულა ნუ შეგაშინებთ, პოლიგონალური ხრახნების გამო, ტყვიის საწყისი სიჩქარე არის შედარებით მაღალი და პრაქტიკულად შეესაბამება საწყის სიჩქარეს კომპაქტური პისტოლეტებისთვის კლასიკური ხრახნებით.

გლოკების უმეტესობა სტანდარტულად კომპლექტდება პლასტმასის სამიზნე მოწყობილობებით, რომელიც უნდა გამოიცვალოს. მინიმუმ უნდა გამოიცვალოს წინა სამიზნე მოწყობილობა რომელიც ძალიან სუსტია და პატარა დარტყმაც სკმარისია, რომ ის მოტყდეს. ჩვენ გლოკში წინა სამიზნე მოწყობილობის კონსტრუქცია ოდნავ განსხვავებულია და ის იყენებს ხრახნს, მაგრამ ის მაინც პლასტმასისგან არის დამზადებული. გამოცვლა თუ მოინოდმეთ ამ ხრახნის დასაშვებად დაგჭირდებათ სპეციალური ინსტრუმენტი, რომელიც დაახლოებით 15 დოლარი ღირს.

Glock-G26SWM60

გლოკ 26 პრაქტიკულად მთლიანად დაიმალა .38 კლიბრის მოკლე-ცხვირიანი რევოლვერის ქვეშ. უკანასკნელი ატწლეულების განმავლობაში ითვლებოდა საუკეთესო იარაღად ფარული ტარებისთვის. გლოკი ასეთივე კომპაქტურია, იტევს 4(5)-ით მეტ უფრო ძლიერ ვაზნას და გაცილებით უფრო სწრაფია გადატენვისას. 

გაბარიტებს, რაც შეეხება პისტოლეტი ნამდვილად არის ძალიან კომპაქტური, მაგრამ რა უყოთ სტერეოტიპს, რომლის მიხედვითაც უფრო პატარა პისტოლეტი უფრო უარესად ისვრის? სწორედ აქ იმალებოდა დიდი სიურპრიზი. გლოკ 26-ის სროლისას ერთადერთი რაც თქვენ რეალურად გაწუხებთ ან გზღუდავთ არის მცირე ტევადობის მჭიდი. და ეს ძალიან გაწუხებთ, იმიტომ რომ პისტოლეტი ითხოვს სწრაფ და ზუსტ სროლას.  ვათავსებთ პისტოლეტში გაზრდილი ტევადობის მჭიდს (სტანდარტულ მჭიდზე დაყენებული +2 დამაგრძელებელი), დამატებით ერთი ვაზნა სავაზნეშია, რაც ნიშნავს, რომ ჩვენ განკარგულებაშია 13 ვაზნა. ვიწყებთ სროლას სწრაფი სერიით, მიყოლებით 13 ტყვია ხვდება სამიზნეს და ჯგუფი 10 მეტრიდან არ აღემატება 8 სმ-ს. „ჩაფიქრებული“, ნელი სროლა იგივე მანძილიდან და ნახვრეტები პრაქტიკულად ეხება ერთმანეთს.  წყვილი გასროლები სამიზნეში 10 მეტრზე, გადატანა 12 მეტრზე და გასროლა 15 მეტრზე სამიზნეში, რომელიც ადამიანის თავის ნახევარის ტოლია.  ყველა ტყვია ხვდება სამიზნეს, მანძილი ნახვრეტებს შორის არ აღემატება 10სმ-ს. სამი გასროლა 40 მეტრიდან  და სამივე ტყვია ხვდება სილუეტის ცენტრში. მერე იყო პირველივე გასროლით 8 მეტრიდან ნიზლავზე წატეხილი თავსახური 2 ლიტრიანი „კოკა-კოლის“ ბოთლიდან, რომელიც „ბუნების მოყვარულებმა“ დატოვეს ბუნებაში, რომელიც სუფრაზე ასე უყვართ და აფასებენ.

+2ext

სტანდარტული მჭიდის გამოყენებისას (1) ტარზე ეტევა მხოლოდ ორი თითი, შესაძლებელია არასტანდარტული ხუფის გამოყენება (2) ან საუკეთესო ვარიანტია +2 დამაგრძელებლის დაყენება (3), რომელიც უმნიშვნელოზ ზრდის გაბარიტებს მაგრამ ასევე ზრდის მჭიდის ტევადობას 2 ვაზნით და უზრუნველყოფს უკეთეს ჭერას.

მთელი „სესიის“ განმავლობაში ღიმილი არ გვეშლებოდა სახიდან და 2300 ლარი გადახდილი ამ პატარა პისტოლეტში აღარ გვეჩვენებოდა ძალიან დიდ თანხად. გლოკი არის გლოკი, დიდი, პატარა ის ერთნაირად მრისხანე და ეფექტურია პროფესიონალის ხელში. ამაში ჩვენ იმ დღეს კიდევ ერთხელ დავრწმუნდით.

ემოციები რომ „გადავდოთ“ გვერძე რა შეიძლება დავამატოთ? პირველ რიგში სასხლეტი, რომელიც ოდნავ განსხვავდება სასხლეტისგან, რომელიც არის დიდ გლოკებზე თუმცა წონა სტანდარტულია, 2.5კგ და აქვს ასეთივე მოკლე „რესეტი“ რომელიც ასე ძალიან მიყვარს გლოკებში. ამავდროულად ის უფრო  „ტკაცუნაა“. მომიტევეთ მაგრამ სხვა სიტყვას უბრალოდ ვერ ვპოულობ. იგივეს აღნიშნავდა ბევრი ვინც გლოკ 26-ს ისროდა და ჩემ შემთხვევაშიც ასე მომეჩვენა. შემდეგ ტარის ფორმა. ამობურცული ზურგი უფრო მაღლა არის განლაგებული და ის ღრმად ზის ხელში. ამის დამადასტურებელი იყო წითელი ლაქა ხელზე სადაც ეს ზურგი „ურტყავდა“ ხელის გულს. ასეთი ტარის განლაგება უზრუნველყოფს იარაღის გაუმჯობესებულ კონტროლს.  ლეგენდარული „ცხრა მილიმეტრი ლუგერი“ კი უზრუნველყოფს დაბალ უკუცემას და შემცირებულ ლულის ხტომას. შედარებით მოკლე  საკეტზე განლაებული „მუშკა-ცელიკის“ „დაჭერა“ ადვილია. გლოკ 26 არის ძალიან, ძალიან კომფორტული სასროლად, არის ძალიან ზუსტი და სწრაფი.

ჩემი გამოცდილება და აზრები თუ არ არის საკმარისად სანდო თქვენთვის და თქვენ გგონიათ რომ მე უბრალოდ ემოციებს ავყევი  და დავკარგე კავშირი რეალობასთან, მოგიყვანთ ალბათ დღესდღეისობით ყველაზე ავტორიტეტული ექსპერტის აზრს აღნიშნულ საკითხზე. მასად აიუბი ალბათ იყო პირველი ვინც დაიწყო ყურადღების გამახვილება იმ ფაქტზე, რომ პატარა გლოკები გაცილებით უფრო უკეთესად ისროდნენ ვიდრე დიდი მოდელები. ექსპერიმენტის ფარგლებში მან თავად იასპარეზა  GSSF-ის მატჩებში სადაც მან ერთხელ იასპარეზა გლოკ 26-ით „კომპეტიშენ“ კლასში სადაც ყველაზე გრძელლულიანი გლოკებია დაშვებული, „მასტერ სტოკ“ კლასში სადაც სრული ზომის გლოკებია წარმოდგენილი და სუბ-კომპაქტურ დივიზიონში სხვა სუბ-კომპაქტური გლოკების წინააღმდეგ. მისი შედეგი ამ მატჩებში იყო უფრო მაღალი ვიდრე მაშინ, როდესაც ის იყენებდა დიდ გლოკებს. ასე, რომ გლოკ 26-ის არაჩვეულებრივი სროლისუნარიანობა არ არის მითი, ეს არის ფაქტი.

გარდა ამისა გლოკ 26-ს აქვს დიდი უპირატესობა, რომელიც განასხვავებს და გამოარჩევს მას სხვა ანალოგებისგან. ის „იკვებება“ ნებისმიერი ზომის მჭიდიდან, რომელიც გათვლილია 9მმ-ან გლოკზე. იქნება ეს 15, 17 თუ 33 ვაზნიანი მჭიდები. გლოკ 26 სტანდარტული მჭიდით ადვილად იმალება ტანზე, ხოლო ხელთ შეიძლება გქონდეთ სათადარიგო დიდი მჭიდი. თუ ეს არ არის საკმარისი შესაძლებელია დიდი მჭიდზე ადაპტორის დაყენება, რომელიც გახდება პატარა გლოკის ტარის გაგრძელება. მოსახერხებელია არა? მეც ასე ვთვლი. დაუმატეთ ამას გლოკისთვის ტრადიციული კონსტრუქციის სიმარტივე, გამძლეობა, რესურსი და მიიღებთ ყველაზე ჩემი აზრით საოცარ გლოკს, გლოკის პისტოლეტების დიდი ოჯახიდან.

 xgr

გლოკ 26, გლოკ 19-ის 15 ვაზნიანი მჭიდით და X-grip-ის ადაპტორით.

Vzor 58/Cz 858 გამადიდებელი შუშის ქვეშ

December 15th, 2013

P1020515

სიმართლე გითხრათ სანამ მე პირველად ამ იარაღს ხელში დავიჭერდე მე პრაქტიკულად არაფერი კონკრეტული არ ვიცოდი მის შესახებ. ერთადერთი ტექნიკური დეტალი ჩემთვის ცნობილი იყო მხოლოდ ის, რომ ჩეხურ ავტომატს ქონდა ფრეზირებული რესივერი, რაც განსხვავდებოდა “შტამპოვკის” და შედუღების მეთოდით დამზადებული “კალაშნიკოვებისგან”. გარდა ამისა რა თქმა უნდა მე ვიცოდი, რომ კალიბრი იყო საბჭოთა 7.62Х39 და ეს იარაღი კარგახანი იყო ჩეხოსლოვაკიის არმიის შეიარაღებაში. მეტი არაფერი ჩემთვის ცნობილი არ იყო.

ამიტომაც მე წარმომედგინა „ვზორი 58“ (ჩეხურად „მოდელი 58“), როგორც მსხვილი მძიმე ჩეხური „კალაშა“, მასიური ფრეზირებული რესივერით, მაგრამ რაც მე ხელში დავიჭირე იყო პატარა, მსუბუქი პრაქტიკულად სათამაშო იარაღი. კი მაგრამ ეს არის ის „ვზორი“ რომელზეც იძახიან რომ „კალაშნიკოვზე“ უკეთესია? კი მაგრამ რით? ერთი შეხედვით არანაირი აშკარა უპირატესობა არ ჩანდა. სამჯერ ვიყავი მისული მაღაზიაში “ვზორის” საყიდლად. ერთხელ გადავიფიქქრე და გამოვედი. მეორეჯერ ავარჩიე კონკრეტული კარაბინი, მაგრამ გამყიდველმა მირჩია შემოწმება და 5 ვაზნის დახურულ ტირში გასროლა “რომ მერე არ ყოფილიყო პრობლემები”. თავისთავად ახალი იარაღი ასეთი პირობებით არ უნდა იყიდებოდეს მაღაზიაში. თუ ახალ იარაღზე რამე პრობლემაა, მაღაზია ვალდებულია ის დაიბრუნოსს და გამოცვალოს ან დაგიბრუნოთ ფული, მაგრამ მე უკვე მიჩვეული ვარ ასეთ რამეებს ასე, რომ დავეთანხმე 5 ვაზნის გასროლა. პირველი გასროლა იყო კარგი, მეორეზე მასრა ვერტიკალურად გაიჭედა საკეტსა და რესივერს შორის. ვერ ვიტყვი, რომ ეს დაბრკოლება სერიოზულია. დიდი ალბათობით რკინის მასრის და ტაოტიანი სავაზნის კომბინაციამ გამოიწვია ეს მაგრამ ასევე “ფეჩის ღუმელი” (ასე ქვია ასეთ დაბრკოლებას) შეიძლება მეტყველებდეს სხვა პრობლემებზეც. მაგალითად დეფექტური ექსტრაქტორი ან ეჟექტორი, სუსტი ექსტრაქტორის ზამაბარა და ასე შემდეგ. ამიტომაც იარაღი მე გადავდე და მაღაზიიდან ხელცარიელი გამოვედი. იმ დღესვე დავბრუნდი, ავარჩიე სხვა, ვისროლე 5 ვაზნა და მეორე დღეს “ვზორი” უკვე ჩემთან სახლში იყო.

მიუხედავად იმისა, რომ თავდაპირველი შთაბეჭდილება არ იყო დადებითი, გამომდინარე იარაღის ფასიდან და იმ ფაქტიდან, რომ ეს იქნებოდა ერთადერთი შანსი „ვზორის“ გაცნობის და სტატიის მომზადების და ამ შანსის ხელიდან გაშვება არ შეიძლებოდა. ამიტომაც ეხლა თქვენ გაქვთ შესაძლებლობა ეს სტატია წაიკითხოთ.

1vz

ჩეხები ყოველთვის იყვნენ ცნობილები თავისი იარაღის ოსტატებით და კონსტრუქტორებით, რომლებმაც დატოვეს შესამჩნევი კვალი იარაღის წარმოების ისტორიაში. ამიტომაც არ არის გასაკვირი, რომ როდესაც საქმე მიდგა უნიფიცირებულ შეიარაღებამდე, მათ განსხვავებული გზა აირჩიეს და ამის შედეგად გაჩნდა საკმაოდ საინტერესო სისტემები. პისტოლეტები, ჩზ52, ჩზ82, ჩზ75,  პისტოლეტ-ტყვიამფრქვევი “სკორპიონი”  და რა თქმა უნდა Vz 58. თავის მხრივ Vz58 50-ნი წლებიდან სსრკ-ს დაშლამდე იყო ჩეხოსლოვაკიის არმიის შეიარაღებაში. იარაღის იწარმოებოდა “ჩეშსკა ზბროიოვკას” მიერ 1984 წლამდე რა პერიოდშიც გამოშვებული იყო 920 000 ცალი ავტომატი.  არსებობდა ამ ავტომატის სამი მოდიფიკაცია, სტანდარტული, დასაკეცი კონდახით (სადესანტო) და მოდელი განკუთვნილი ღამის ოპტიკური სამიზნის გამოყენებისთვის.

 

jiri cermak

“ვზორის” კონსტრუქტორი ჩეხი ჟირი(ირჟი) ჩერმაკი. ის იყო 33 წლის როდესაც მან შექმნა ეს იარაღი. ამისთვის მას დაჭირდა სულ რაღაც 2 წელი.

სამოქალაქო ბაზარზე ყოველთვის არსებობდა მოთხოვნა საარმიო იარაღზე, რომელიც მორგებული იქნებოდა სამოქალაქო მომხმარებლისთვის და „ვზორის“ რამდენიმე კომერციული ვერსია არსებობს. CZH 2003 Sport, სტანდარტული და მოკლე ლულებით. CZ 858 Tactical, იარაღები აწყობილი ახალი სამხედრო ავტომატების ნაწილებისგან მას მერე რაც სამხედრო  „ვზორების“ წარმოება შეწყდა. ასევე FSN-ის რამდენიმე მოდელი გრძელი და მოკლე ლულებით. CSA vz. 58 Sporter, რომელსაც უშვებს  Czech Small Arms და არა СZ და ასევე კიდე ერთი მოდელი, რომელსაც უშვებს პატარა კომპანია (ისევ ჩეხური)  Highland Arms. აქიდან ალბათ CZ 858 არის ყველაზე ახლოს სამხედრო „ვზორთან“ და ტესტირებისთვის ჩვენ სწორედ ეს იარაღი შევიძინეთ.  ის პრაქტიკულად არაფრით არ განსხვავდება სამხედრო ვზორისგან გარდა იმისა, რომ რა თქმა უნდა Cz 858 არ ისვრის ჯერებით.

Sa_vz_58-1222

ლულისქვეშა ყუმბარმტყორცნით აღჭურვილი სამხედრო “ვზორები”. 

ჩეხოსლოვაკიის (შემდგომ ჩეხეთის და სლოვაკიის) გარდა აღნიშნული იარაღი ასევე მოხვდა აზიის, აფრიკის და ლათინური ამერიკის 18 ქვეყნის შეიარაღებაში რაც არც ისე ცოტა არის.

„ვზორი“ ძალიან წააგავს კალაშნიკოვის ავტომატს, მაგრამ რეალურად მათ საერთო თითქმის არაფერი არ აქვთ გარდა კალიბრისა და „ვზორის“ ტექნიკური აღწერილობის წაკითხვის და სურათების ნახვის შემდეგ ამაში ადვილად დარწმუნდებით.  ავტომატი იყენებს დგუშის მოკლე სვლას, როდესაც დგუში არ არის გადაბმული საკეტის ჩარჩოსთან (წააგავს სკს-ს და სვდ-ს კონსტრუქციას) და მას გააჩნია საკუთარი დამაბრუნებელი ზამბარა. იარაღი არ იყენებს ჩახმახს, ამის მაგივრად ის აღჭურვილია დმარტყმელით და ნემსათი. დამრტყმელი ცილდება საკეტს ხოლო მოკლე ნემსა არის საკეტში ჩაყენებული. გამომდინარე იქიდან, რომ ნემსა არის მოკლე, დამრტყმელი არის მსხვილი ფოლადის დეტალი ხოლო მოძრავი დეტალები ცოტაა უნდა ვივარაუდოთ რომ ეს სისტემა იქნება პრაქტიკულად უკვდავი. საკეტი იყენებს ორიგინალურ ჩაკეტვის სქემას, რომელიც წააგავს გამოყენებულს პისტოლეტში ბერეტა 92. საკეტის გახსნა მიიღწევა სპეციალური ჩამკეტით, რომელიც მოძრაობს ვერტიკალურ სიბრტყეში და ზემოქმედებს სესაბამის ბჯენებთან რესივერში.  დამაბრუნებელი და დამრტყმელის ზამბარები მრავალძარღვიანია და ხვეული, რის გამოც მათი სიცოცხლის ციკლი უნდა ვივარაუდოთ არის საკმაოდ დიდი.

vzgas

“ვზორის” დენთის აირების სისტემა (დეტალები გასაწმენდია)

იარაღის ფოლადის დეტალები საკმარისად დაცულია. იარაღის ფოსფატირებულია და დაფარულია სქელი მოლურჯო ფერის ლაკით. კოროზია პრაქტიკულად გამორიცხულია. დგუში, საკეტის დეტალები და ლულა ქრომირებულია. ლულის სიგრძე 390მმ, ხრახნების ბიჯი არის 240 (მარჯვენა მიმართულებით).

P1020481

ასეთ კომპლექტაციაში იყიდება ჩზ 858. მუყაოს ყუთი, კარაბინი, ორი მჭიდი, პრიმიტიული ამარი, ფოლადის დასაშლელი შომპოლი, ზეთის ბოთლი, მისროლის სამიზნე, გარანტია და ინსტრუქცია.

რაც არ მომწონს „კალაშნიკოვში“ არის მისი დაშლის გართულებული ალგორითმი. თუნდაც რესივერის ხუფის დახურვა ან დენთის აირების მილის მოხსნა. სულ გიწევს წვალება და ჩალიჩი. ჩეხური ავტომატი ამ მხრივ ბევრად უკეთესია. ხუფიც და დენთის აირების მილიც დამაგრებულია ორი შტიფტით. დააჭირეთ მას თითი, გადმოწიეთ გარეთ და მოხსენით საჭირო დეტალები. ეს გაცილებით მარტივი და მოსახერხებელია ვიდრე წვალება “კალაშნიკოვის” ზამბარიან ღილაკთან და ბერკეტთან. იგივე ეხება შემდგომი დაშლის პროცედურებს. დამრტყმელის და დამაბრუნებელი ზამბარები დამაგრებულია ხუფზე. საკეტი შედგება სამი ნაწილისგან. საკეტის ჩარჩოსგან, საკეტის გულისგან და ჩამკეტისგან, რომელიც უზრუნველყოფს საკეტის გახსნას. საკეტის სახელური არ არის ბრტყელი ნამგალის ფორმის  როგორც “კალაშნიკოვზე” არამედ არის ცილინდრული როგორც სკს-ზე და ამიტომაც გაცილებით მოსახერხებელია.

vzbolt

საკეტი დაშლილი. შავი ფერის ცილინდრი არის დამრტყმელი. 

მცველს რაც შეეხება ის არის შესრულებული როგორც მარტივი ტუმბლერი. ერგონომიკის თვალსაზრისით ის არ არის სრულყოფილი მაგრამ ბევრად უკეთესია ვიდრე კალაშნიკოვის მცველი, რომელიც მოპარულია გასული საუკუნის დასაწყისში წარმოებული ამერიკული კარაბინებიდან. „ვზორის“ მცველის ჩართვა გამორთვა შესაძლებელია ერთი თითით რაც შეუძლებელია კალაშნიკოვზე.

vzsafety

მცველი

რაც შეეხება მჭიდის ღილაკს ის დამალულია და თუ მარცხენა ხელით მას ადვილად წვდებით, მარჯვენა ხელით მჭიდის ღილაკზე დაჭერა უკვე რთულია. ამავე დროს უნებლიედ მასზე დაჭერა ამის გამო პრაქტიკულად შეუძლებელია.

მჭიდი გავს კალაშნიკოვის მჭიდს მაგრამ არის უფრო მსუბუქი იმიტომ რომ დამზადებულია ალუმინისგან და ამავე დროს აქვს ისეთი ფორმა, რომელიც უზრუნველყოფს მიმწოდებლის ზემოქმედებას საკეტის შემაკავებელთან. დიახ, ბოლო გასროლის შემდეგ საკეტი რჩება ღია. კიდევ ერთი უპირატესობა კალაშნიკოვთან შედარებით. გარდა ამისა მჭიდის ზედა ნაწილი შიგნიდან მოპირკეთებულია ფოლადის ფირფიტით, რაც მჭიდის კოსნტრუქციას უფრო მყარს ხდის.

magvzsaiga

საიგის, კალაშნიკოვის მჭიდები არ მიდის “ვზორზე” და შეუძლებელია მათი გადაკეთება. სურათიდან კარგად ჩანს რატომ. “ვზორის” მჭიდი “საიგის” მჭიდის ქვეშ. 

სამიზნე მოწყობილობები იმ დროის საუკთესო ჟანრის საბჭოთა ტრადიციების მიხედვით არის პატარა, ძნელად ხილვადი და პრაქტიკულად რუდიმენტული. უკანა სამიზნე მოწყობილობა დაყოფილია 800 მეტრამდე სასროლად, ისევე როგორც სამხედრო „ვზორზე“. დანაყოფი U არის იგივე რაც П  საბჭოთა/რუსულ იარაღზე ანუ შეესაბამება 300 მეტრიან დისტანციას და გამოიყენება 400 მეტრამდე სროლისთვის.

sightvz

უკანა სამიზნე მოწყობილობა

50-ნი წლების იარაღი იყო ძალიან უშნო. ეს იყო პერიოდი, როდესაც მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ იქმნებოდა იაფი, ტექნოლოგიური იარაღი, რომლის წარმოება მომდევნო მსოფლიო ომის დროს იქნებოდა ადვილი, მასიური და იაფი. აღნიშნული განაპირობებდა დაბალ ერგონომიკას და ხშირად ძალიან უცნაურ დიზაინს. „ვზორი“ 50-ების ტიპიური წარმომადგენელია.

კონდახი და სახელური ამ იარაღის სუსტი წერტილები. კონდახი არის მოკლე და მოუხერხებელი, ასევე მოკლე და მოუხერხებელი არის ტარი. კონდახი, ტარი და ტიბჟირის ორივე ნახევარი დამზადებულია ბაკელიტისგან (ადრეული პლსტამასა).

როდესაც ყიდულობ ფაქტობრივად სამხედრო იარაღს, რომელიც რამდენიმე ათწლეული მსახურობდა, იცი რომ ყიდულობ საიმედო იარაღს. იმიტომ რომ ნებისმიერი კონსტრუქციული სისუსტე/ნაკლი ეგრევე გამოვლინდება და გამოსწორდება. სამწუხაროდ სამოქალაქო იარაღის ბაზარზე ხისტი კონკურენციის პირობებში მწარმოებლები ჩქარობენ ახალი მდელების გაყიდვაში გაშვებას და ამიტომაც ხშირია ე.წ. “რეკოლის” შემთხვევები, როდესაც მაგალითად მწარმოებელი ატყობინებს მყიდველებს რომ: “უი უი, ჩვენ დავადგინეთ, რომ ჩვენ იარაღში შეიძლება მცველის ზამაბარა გატყდეს და იარაღმა შეიძლება თავისით გაისროლოს. გთხოვთ დაგვიბრუნოთ იარაღი რემონტისთვის ან გამოცვლისთვის”. ეს ცხადია არ არის სასიამოვნო მაგრამმ დაბრუნება შესაძლებელია ნორმალურ ქვეყანაში სადაც წესიერი დილერებია, ჩვენთან კიდე სადაც გთხოვენ გაისროლო 5 ვაზნა რომ მერე “პრეტენზიები არ გქონდეს” ასეთი “რეკოლი” ნიშნავს სერიოზულ პრობლემას. “ვზორის” შემთხვევაში და ზოგადად სამხედრო სისტემების ასეთი პრობლემა ნაკლებად მოსალოდნელია ვინაიდან მათი კონსტრუქცია მუდმივად იხვეწებიოდა წლების განმავლობაში. მაგალითად ჩეხური ავტომატის ექსპლუატაციის ადრინდელ ეტაპზე აღმოჩნდა რომ სწრაფ ტემპში სროლისას ხდებოდა ვაზნების სავაზნეში თვითაალება, რისი მიზეზიც იყო დენთის ცხელი აირების მოხვედრა/გაონვა სავაზნესთან რაც ზრდიდა მის ტემპერატურას. ბუნებრვია ყველა ასეთი პრობლემა რომელიც ვლინდებოდა “ვზორის” მძიმე საარმიო ცხოვრების განმავლობაში შემდგომ სწორდებოდა. უკვე 90-ან წლებში Vz58 უნდა შეცვლილიყო ახალი შაშხანით CZ2000, მაგრამ არასაკმარისმა დაფინანსებამ ეს პროცესი მნიშვნელოვნად შეაფერხა და 2011 წლიდან ჩეხეთის შეიარაღებული ძალები უკვე ღებულობენ ახალ იარაღს CZ 805 BREN-ს.

vzusm

“ვზორის” დამრტყმელ-სასხლეტი მექანიზმი 

რაც შეეხება სროლას, აქ ვიყო ობიექტური გამიჭირდება. ყველა ძალიან სუბიექტურად აღითქვავს სხვადასხვა იარაღებს. მაგალითად მე ეს იარაღი მომწონს. მას აქვს ყველა სენი სამხედრო (საბჭოთა) იარაღის, არაადეკვატური სასხლეტი და სამიზნე მოწყობილობები და საკითხავი ერგონომიკა. მაგრამ, ამავე დროს იწყებ დაფასებას ამ იარაღის მსუბუქი წონის და მცირე გაბარიტების. იარაღი ადვილია სათრევად ტყეში. ის არ ედება არაფერს, არც ტოტებს და არც აღჭურვილობას, ბუმბულივით მსუბუქიც არის. აფასებ ბევრად უფრო მოსახერხებელ მცველს და ასევე საკეტის ღიად დატოვების საშუალებას ბოლო ვაზნის გასროლისას. მჭიდების ავსება ადვილია, იმიტომ რომ შესაძლებელია სტანდარტული 10 ვაზნიანი “კლიპების” გამოყენებით მჭიდის ავსება მისი მოხსნის გარეშე, კიდევ ერთი უპირატესობა “კალაშნიკოვთან” შედარებით.

P1020523

ჩემი აზრით “აბოიმების” გამოყენება საკმაოდ მოსახერხებელია. “ვზორის” შემთხვევაში 30-ნი მჭიდები ადვილად ივსება 10 ვაზნიანი “კლიპებიდან”. 

სასხლეტს რაც შეეხება, მას გრძელი სვლა აქვს მაგრამ ამავე დროს ის რბილია. ყველაზე დიდი პრობლემა არის რომ სასხლეტს აქვს გრძელი “რესეტი” რაც სერიოზულად აფერხებს სწრაფ სროლას, მაგრამ ამას ეხლა წერს ადამიანი რომელიც განებივრებულია AR15-ის მოდიფიცირებული სასხლეტით ასე, რომ შეგიძლიათ ჩემი ამ შენიშვნის იგნორირება. სასხლეტის თემა რომ დავხუროთ ვიტყვი რომ ის არ არის ცუდი ასეთი კლასის იარაღისთვის. უკუცემის აღთქმაც ძალიან სუბიექტურია, მაგრამ ჩემი აზრით “ვზორს” აქვს ძალიან რბილი უკუცემა და უფრო მცირე ვიდრე ნებისმიერ “კალაშნიკოვის” კლონს. მაგრამ აქაც გავიმეორებ ეს არის ჩემი სუბიექტური აზრი. თუ გავითვალისწინებთ, რომ ლულაზე შესაძლებელია კომპენსატორის/ალმქრობის/ლულის მუხრიჭის დაყენება, შესაძლებელია უკუცემის და ლულის ხტომის კიდე უფრო შემცირება.  სროლისას ვაზნების ექსტრაქცია ხდება ზევით რაც ერთის მხრივ გამორიცხავს ცაციას სახეში ან გვერძე მდგომ მსროლელში ცხელი მასრების მოხვედრას.  სტატიის დაწერის მომენტამდე გასროლ იქნა დაახლოებით 120 ვაზნა, ყოვლეგვარი დაბრკოლების გარეშე.  სროლის მანძილები მოკლე იყო და რაიმე დასკვნის გაკეთება შეუძლებელია. იარაღი მისროლია ქარხნის პირობებში და მას მოყვება ამის დამადასტურებელი საკონტროლო სამიზნე. ჩვენი დაკვირვებით საველე პირობებში სროლისას სიზუსტე შეადგენს 4.5-სმ-ს 50 მეტრზე. ყველა მსროლელმა აღნიშნა, რომ უკუცემა არის სუსტი და იარაღი მთლიანობაში საკმაოდ მოხერხებულია. ინტერნეტში აღნიშნავენ, ვისაც აქვს შედარების საშუალება რომ ჩეხი უფრო ზუსტია ვიდრე “საიგა” მაგრამ ამის დადასტურება ან უარყოფა ჩვენ არ შეგვიძლია. ჯერ.

muzvz

ლულის დაბოლოება დაცულია ხუფით. მოხსენით ის და ადვილად დააყენებთ სხვა უფრო ეფექტურ მოწყობილობას. (ხრახნის ტიპი მარკვენა მიმართულებიანი,  14 x 1). 

როგორც უკვე ავღნიშნე, ბოლო ვაზნის გასროლის შემდეგ საკეტი რჩება ღია (საკეტის ღიად დატოვება შესაძლებელია ასევე ღილაკით რესივერს ქვეშ, რომელიც ააქტიურებს საკეტის შემაკავებელს).

magrel1

საკეტის შემაკავებლის ღილაკი და მჭიდის ღილაკი

როდესაც საკეტი რჩება ღია, ამას ეგრევე ხედავთ და გრძნობთ და შედეგად არ გიწევთ ცარიელ სავაზნეზე ჩახმახის დარტყმა და ასე გარკვევა რომ ვაზნები დამთავრდა (როგორც “კალაშნიკოვში”).   შემდეგ შეგიძლიათ გამოცვალოთ მჭიდი ან ზევიდან “კლიპის” საშუალებით ის აავსოთ იარაღიდან მისი მოხსნის გარეშე. ძალიან მოსახერხებელია, ძალიან ჭკვიანურია. სროლების დროს მე ეს იარაღი უფრო და უფრო მომწონდა.  საიმედო, საკმარისად ზუსტი, უფრო მოსახერხებელი ვიდრე “კალაშნიკოვი”, უფრო მსუბუქიც და ძალიან თხელი და კომპაქტური. და ეს ყველაფერი სულ რაღაც 1300 ლარად! არ მეგონა თუ თბილისი რომელიმე იარაღის მაღაზია ამდენად სასიამოვნო შენაძენს უზზრუნველყოფდა, მაგრამ ფაქტი ჯიუტია. ეს შესანიშნავი და საყვარელი იარაღი იყიდება სულ რაღაც 1300 ლარად რაც მინიმუმ ორჯერ უფრო ნაკლებია ვიდრე დეგრადირებული “სამოქალაქო კალშნიკოვი”. დეგრადირებული იმიტომ, რომ ცნობილია, რუსებს უყვართ საბრძოლო იარაღის თვისებების ხელოვნური შემცირება  აქ კიდე ჩვენ გვაქვს იარაღი რომელიც სროლის რეჟიმების გარდა არაფრით არ განსხვავდება თავისი საბრძოლო მოდიფიკაციისგან. 1300 ლარად თქვენ იყიდით ან საოცრად არაესთეტიურ “საიგის” სანადირო ვარიანტს ან სკს-ს, რომელიც მიუხედადავად იმისა რომ სულ რაღაც 10 წლით არის უფროსი “ვზორზე” მასთან შედარებით გამოიყურება როგორც ქვის ხანის დროინდელი იარაღი. მთლიანობაში “ვზორი” იმსახურებს დადებით შეფასებას, მიუხედავად იმისა, რომ ეს ცივი ომის პროდუქტი არ გამოირჩევა ერგონომიულობით. ამავე დროს მას აქვს ბევრი სასარგებლო ოფცია, რომელიც აადვილებს მსროლელის ცხოვრებას. იგივე უნდა ითქვას იარაღის დაშლაზე. ის წამებში იშლებდა და იწყობა, ადვილადაც იწმინდება. ჩეხებს ჩვენგან დიდი პატივისცემა და აღიარება ასეთი მარტივი და მოსახერხებელი იარაღის შექმნისთვის.

თუ არ მოგწონთ  ”ვზორის” სტანდარტული კომპლექტაცია, შესაძლებელია იარაღის შედარებით ადვილი მოდიფიკაცია. ხელმისაწვდომა ტიბჟირები “პიკატინის” სამგრებით (50-80 დოლარი), დასაკეცი ერგონომიული კონდახები (120-250 დოლარი) და ასე შემდეგ. იარაღი მე პირადად მომწონს ისეთი როგორც არის და არ ვაპირებ მასზე მეტი ფულის დახარჯვას. მაქსიმუმ შევიძინო მისთვის უკეთესი ქამარი, იმიტომ რომ ბრეზენტის ქამარი, რომელიც მოყვება იარაღს არის პრიმიტიული და ძალიან თხელი (თუმცა თავის ფუნქციას ის ასრულებს).

vztact

აღნიშნული ილუსტრაცია მოგცემთ საშუალებას წარმოიდგნოთ “ვზორის” მოდიფიკაციის პოტენციალი.

არის “ვზორი” “კალაშნიკოვზე” უკეთესი? არ ვიცი. “კალაშნიკოვზე” მუშაობს მისი დამსახურებული რეპუტაცია, რომელიც “ვზორს” არც კი დაესიზმრება და მე მეუხერხულება გამოცხადება, რომ “ვზორი” ჯობია საბჭოთა ლეგენდას. მე არ მიომია და არ მიმსახურია ამ იარაღებით ამიტომაც დუმილს ვამჯობინებ. ჯობია Cz 858 “საიგას”?  ცალსახად კი. მე მიმაჩნია სასაცილოდ, რომ “ტაქტიკური” “საიგები” იყიდება 2500-3500 ლარად, როდესაც ერთ ერთ მაღაზიაში დევს აშკარად უპირატესი იარაღი “საიგის” ნახევარ ფასში. კკი აქსესუარები ნაკლებად ხელმისაწვდომია და მჭიდების შოვნაც გაგიჭირდებათ, ასევე კარაბინზე არ არის გათვალისწინებული ოპტიკური მოწყობილობებისთვის განკუთვნილი სამაგრი, მაგრამ კიდევ ერთხელ დაფიქრდით: ახალი სამხედრო ტიპის კარაბინი, 30 ვაზნიანი მოსახსნელი მჭიდით, საწმენდი კომპლექტით და ქამრით სულ რაღაც 1300 ლარად. ჩემი აზრით დღეს “ვზორი” არის საუკეთესო შენაძენი კარაბინებში.

შენიშვნა/დამატება: 90-ან წლებში “ვზორები” მოხვდა საქართველოში. რამდენად დიდი პარტია ჩემთვუს უცნობია თუმცა დაზუსტებით ვიცი რომ არც ისე დიდიხნის წინ “ვზორები” ქონდათ სახელმწიფო დაცვის სპეციალური სამსახურის გარკვეულ ნაწილებს. თუ ვინმეს გაქვთ დამატებითი ინფორმაცია ამ იარაღზე და როგორ მოხვდა ის საქართველოში, მომწერეთ და დავამატებ თქვენ ინფორმაციას ამ სტატიას.  

AR15-ის ევოლუცია

December 7th, 2013

როგორც მოგეხსენებად, ამერიკელი იუჯინ სტოუნერის სისტემის AR15 ( სამხედრო ინდექსი M16/M4) დღევანდელი მდგომარეობით არის  აშშ-ის შეიარაღებულ ძალების შეიარაღებაში  ყველაზე ხანგრძლივი პერიოდის განმავლობაში მყოფი იარაღი. თავიდან აღთქმული როგორც არაზუსტი, სუსტი პლასტმასის სათამაშო, AR15-მა გაიარა გზა ომის პერიოდში ექსპერიმენტალური პროექტიდან მოდულურ უნივერსალურ სისტემამდე, რომელიც ერთ ერთი ყველაზე გავრცელებული იარაღია დღეს მსოფლიოში. ერთ დროს წყეული რუსების მიერ ეხლა მას რუსები თავად უშვებენ და ვისაც აქვს ამის საშუალება სიამოვნებით მას ყიდულობენ.  1950-ნი წლებიდან დღემდე გენიალური იუჯინ სტოუნერის კონსტრუქციის იარაღმა გაიარა გრძელი გზა და განიცადა უამრავი ცვლილება. მათი ნაწილი იყო უმნიშვნელო, ძნელად ხილვადი და შეუმჩნეველი არა ექსპერტისთვის, ნაწილი კი პირიქით ადვილად შესამჩნევი და დიდი ზეგავლენის მქონე  როგორც კონკრეტულად ჩვენ იარაღზე ასევე ზოგადად იარაღის წარმოების ინდუსტრიაზე და გამოყენების ტაქტიკაზე. დაწყევლილი იარაღი ზოგისთვის და ნაქები და საყვარელი სხვებისთვის AR-15 უდაოდ არის მე-20 საუკუნის ყველაზე ცნობადი იარაღების სიაში, კალაშნიკოვის ავტომატთან, ლუგერის და მაუზერის პისტოლეტთან ერთად.  ამ სტატიაში მე შევეცდები შემოგთავაზოთ თქვენ  AR-15-ის ევოლუციის ძირითადი ეტაპების აღწერა, ავხსნა რა იდგა იმ გადაწყვეტილებების უკან, რომლებიც ცვლიდნენ ამ იარაღის კონსტრუქციას და იერსახეს და გარდა ამისა გაველნას ახდენდნენ სხვა სისტემების იარაღების შექმნაზე და განვითარებაზე. ათვლის წერტილად ჩვენ ავიღებთ M16-ის და XM177-ების (კარაბინების) პირველად გამოჩენას სამხრეთ-აზიის საბრძოლო მოქმედებების თეატრზე, ჩვენ მიმოვიხილვათ ყველა მნიშვნელოვან ევოლუციის ეტაპს და მნიშვნელოვან განშტოებებს ზოგადად ცეცლსასროლი იარაღის განვითარების ისტორიაში, რომლებიც განპირობებული იყო  AR-15-ის ევოლუციით.

M16-დან M16A1-მდე. მას შემდეგ რაც M16-მა ასე ვთვქათ შეაღწია აშშ-ის შეიარაღებულ ძალებში სამხედრო საჰაერო ძალების გავლით, რომლებსაც მოწონდათ ახალი კომპაქტური და მსუბუქი იარაღი ბაზების დაცვის პერსონალისთვის,  შაშხანების პირველი პარტიები განკუთვნილი იყო ნაწილებისთვის, რომლებიც უკვე იბრძოდნენ ვიეტნამში და მათ შორის პირველ რიგში ახალ იარაღს იღებდნენ იმ დროისთვის ახალი ტიპის ე.წ აერომობილური შენაერთები, კონკრეტულად კი 1-ლი საჰაერო კავალერიული დივიზია, რომელშიც პირველად ექსპერიმენტის სახით ხდებოდა აერომობილური შენაერთების მოქმედების ტაქტიკის აპრობრება. ბუნებრივია მსუბუქი შაშხანა დიდი საბრძოლო კომპლექტით (მსუბუქი ვაზნის წყალობით) იყო მათთვის სასურბელი შეიარაღების ელემენტი. მხოლოდ ამის შემდეგ უკვე 1965 წლიდან ყველა ამერიკული  საბრძოლო შენაერთი მეტ ნაკლებად სრულად იყო დაკომპლექტებული ახალი შაშხანით რომლის ოფიციალური აღნიშვნა იყო XM16E1. სწორედ ექსპლუატაციაში შეყვანის ამ პერიოდს ემთხვევა ის უამრავი მითი, რომელიც ასოცირებულია ამ სისტემასთან და პირველ რიგში ეს მითი ეხება მცირე საიმედოობას და გართულებულ მომსახურებას. საქმე გახლავთ იმაში, რომ გამომდინარე იქიდან, რომ ახალი შაშხანის ათვისება ხდებოდა ომის პირობებში, გამოვლენილი პრობლემები იწვევდნენ სერიოზულ კრიტიკას, რომელიც ყოველთვის არ ითვალისწინებდა ამ ფაქტს, რომ შაშხანას ითვისებდნენ არა მოწესრიგებული პოლიგონების პირობებში არამედ რთულ ბრძოლის ველზე რთული ლანდშაფტით და კლიმატური პირობებით, რომლებიც რადიკალურად განსხვავდებოდა ამერიკის კლიმატისგან და ლანდშაფტისაგან. გარდა ამისა უნდა გავითვალისწინოდ, რომ ახალი იარაღის მიღებას თან ყოველლთვის მოსდევს უამრავი სხვა ქმედება და პროცესი, რომელზეც პასუხს აგებენ როგორც სამხედრო ბიუროკრატები და ჩინოვნიკები ასევე იარაღის და ტყვიაწამლის მწარმოებლები. მცირე პრობლემა მათ შორის კომუნიკაციაში შეიძლება გამოიხატოს გრანდიზოული მასშტაბის პრობლემებში და M16-ის შემთხვევაშიც ასე ხდებოდა. ყოველი წვრილმანი პრობლემა, რომელიც ადვილად სწორდებდა მვიდობიან დროს, ომის დროს ხდება სერიოზული პრობლემა, რომელიც ითხოვს დაუყონებლივ გადაწყვეტას რაც სამხედრო ბიუროკრატიის პირობებში პრაქტიკულად შეუძლებელია.  M16-ის შემთხვევაში გავმეორდებიო, ახალი იარაღის ათვისება ხდებოდა ომის პირობებში და პრობლემების გამოვლენა ხშირად ხდებოდა ჯარისკაცის სიცოცხლეების ფასად, თუმცა ამავე დროს უნდა აღინიშნოს, რომ ომის პირობებში იარაღის ევოლუცია მნიშვნელოვნად ჩქარდება. სწორედ ამ პერიოდიდან (ვიეტნამის ომი და ახალი შაშხანის ექსპლუატაციაში შეყვანის ადრინდელი პერიოდი) მოდის მითი M16-ის არასაიმედოობაზე თუმცა ფაქტია, რომ უმეტესობა პრობლემების წარმატებულად იქნა გადაჭრილი და ეს პროცესი, M16-ის ჭკუაზე მოყვანის, დასრულდა ფორმალურად მას მერე რაც 1967 წელს შეიარაღებაში მოხვდა ახალი, გაუმჯობესებული შაშხანა M16А1.  დამატებით შემიძლია ავღნიშნო, რომ პრობლემებიც რაც უკავშირდებოდა M16-ის ექსპლუატაციას ადრინდელ პერიოდში არ იყო ზედმეტად რთული და მრავალფეროვანი, როგორც ეს შეიძლება მოგეჩვენოდ და ისინი პრინციპში ნაკლებად უკავშირდებოდა შაშხანის კონსტრუქციას. პრობლემა იყო ტექნოლოგია, რომლითაც მზადდებოდა ახალი იარაღები მათ შორის მაგალითად ზედმეტად ვიწრო სავაზნეები და თანაც ქრომირების გარეშე და ასევე დენთის მარკა რომელიც გამოიყენებოდა ამუნიციაში და იწვევდა პრობლემებს საიმედოობაში. თუნდაც ის ფაქტი, რომ დაგვიანდა ჯარისკაცებისთვის ადეკვატური ინსტრუქციების გადაცემა, რომლებიც ეხებოდა ახალი შაშხანის მოვლა მომსახურებას. შესაბამისად ნაწილი პრობლემების გამოწვეული იყო ჯარისკაცების არასათანადო მომზადებითაც. დაბრკოლება M16-დან სროლისას ძირითადად უკავშირდებოდა მასრების ექსტრაქციას რაც განპირობებული იყო მათ შორის რიგი ზემოაღნიშნული ფაქტორებით. მე ისევ მინდა ხაზი გაუსვა იმ ფაქტს, რომ გადაიარაღების პროცესი იყო ძალიან რთული თავისი ბუნებით იმიტომ, რომ M16 რადიკალურად განსხვავდებოდა იმ სისტემებისგან, რომელსაც იცნობდა ჯარი და ასევე განსხვავდებოდა კალიბრი და ამუნიცია. თუ მაგალითად M14  პრაქტიკულად წარმოადგენდა გარანდის შაშხანის მოდიფიკაციას თავის მხრივ M16 იყო სრულიად ახალი ხილი. თავისი წვლილი პრობლემებში შეიატან ახალი ტიპის ამუნიციის წარმოების აუთვისებლობამ რაც გამოიხატა გამოუსადეგარი დენთის მარკის გამოყენებაში. ომის პირობებში ასეთი გადაიარაღება რა თქმა უნდა იყო რთული და რისკიანი პროექტი, რომელიც პრინციპში წარმატებულად განხორციელდა და დასრულდა. AR15 ევოლუციის პირველი პროდუქტი, M16А1 იყო საკმაოდ სრულყოფილი იარაღი, რომელშიც გამოსწორდა პრაქტიკულად ყველაფერი რაც იწვევდა პრობლემას ადრე. 1967 წლის 28 თებერვალს M16A1 გახდა აშშ-ის შეიარაღებული ძალების სტანდარტული საბრძოლო შაშხანა. ცვლილებები, რომლებიც საბოლოო ჯამში მოიყარეს თავი M16A1 უნდა აღინიშნოს ხორციელდებოდნენ ეტაპობრივად და ეს არ ნიშნავს, რომ ისინი ერთბაშად განხორციელდა M16А1-ში. ეს ცვლილებები საკმაოდ ბევრი იყო და მიუხედავად იმისა, რომ სათითაოდ მათ დიდი ეფექტი არ მოქონდა მთლიანობაში მათი ერთობლიობა ქმნიდა უფრო უკეთეს და საიმედო იარაღს. ცვლილებები სხვა და სხვა დროს ბევრი იყო, მაგალითად 1965 წელს შაშხანის საკეტების ნიკელით დაფარვა შეწყდა და ამის ნაცვლად ხდებოდა საკეტების პარკერიზაცია, რაც ამცირებდა ხახუნს და ზრდიდა საიმედოობას.

magazine knob

„დაცული“ მჭიდის ღილაკი გაჩნდა 1966 წელს, თუმცა ეს მოდიფიკაცია ხშირად ასოცირდება როგორც ძირითადი სხვაობა XM16E2-სა და M16А1-ს შორის.

ახალი 5.56 კალიბრის ამუნიციისთვის დენთის სპეციფიკაციების შემუშავება ცოტათი უფრო გაჭიანურდა. მხოლოდ 1970 წელს დენთის მწარმოებელმა ამერიკულმა  კომპანია Olin-მა შეიმუშავა საბოლოო სტანდარტები, რომელთა მიხედვითაც დენთი ამ კალიბრისთვის დღემდე იწარმოება.  ისე ნაკლებად ცნობილია, რომ თავდაპირველად არჩეული დენთის მარკა არ იყო შეცდომა. არჩევანი განპირობებული იყო იმ ფაქთით რომ ეს დენთი უფრო “გრილი” იყო და შესაბამისად მისი გამოყენება ამცირებდა ლულის ეროზიას მაგრამ ეს ხდებოდა დენთის წვის პროდუქტების რაოდენობის ზრდაზე რაც მთლიანობაში იწვევდა AR15- ის დენთის აირების სისტემის ზედმეტ დაბინძურებას.  ლულის ეროზიის შემცირება, როდესაც საქმე გვაქვს შაშხანასთან, რომლითაც შეიარაღებულია 2 მილიონიანი არმია, ეს არც ისე უმნივნელო ფაქტორია.

ეკონომია, რომელიც მიიღეს აშშ-მა სტოუნერი კონსტრუქციის შაშხანაზე გადასვლის შემდეგ იყო კოლოსალური. ახალი შაშხანა იყო უფრო მსუბუქი, ტექნოლოგიური და იაფი. ახალი ვაზნაც ასევე იყო უფრო მსუბუქი და იაფი. მსუბუქი კალიბრი ნიშნავდა მსუბუქ იარაღს და ნაკლებ დანახარჯებს ორივეს წარმოებაზე. შესაბამისად ჯარისკაცს შეეძლო ეტარებინა ამუნიციის უფრო დიდი მარაგი. M14 100 .30 კალიბრის ვაზნით იწონიდა 7.5 კგ-ს და იგივეს იწონიდა M16 მაგრამ 250 ვაზნით. M16 იყო ეფექტური 300 მეტრამდე მანძილზე და ამავე დროს უფრო უკეთესად ისროდა ჯერებით.

კარაბინის ისტორია. შეიარაღებულ ძალებში ყოველთვის არსებობდა მოთხოვნა კომპაქტურ და ძლიერ იარაღზე, რომელიც შეასრულებდა იგივე როლს რაც პისტოლეტ-ტყვიამფრქვევები. ბუნებრივია გამომდინარე M16 კალიბრიდან და მცირე მასიდან ლოგიკური იქნებოდა დამოკლებული შაშხანის ანუ კარაბინის შექმნა და შეიარაღებაში მიღება. სავარაუდოთ ყველაზე პირველი მოკლე AR15 არის კოლტის კარაბინი მოდელი R605, რომელის წარმოადგენდა შაშხანას უბრალოდ დამოკლებული ლულით.  ლულის სიგრძე იყო დაახლოებით 16 ინჩი ხოლო დენთის აირების მილის სიგრძე და კონფიგურაცია იყო უცვლელი. აღნიშნულ იარაღს შეზღუდულად იყენებდნენ სპეციალური დანიშნულების ძალები სამხრეთ-აღმოსავლეთში (ვიეტნამში) მაგრამ ექსპლუატაციაში ეს კომბინაცია აღმოჩნდა ნაკლებად საიმედო და იარაღიც ამოიღეს ექსპლუატაციიდან.

არ ვარ დარწმუნებული იმ დროს იყო თუ არა კარგად ცნობილი რამდენად მგრძნობიარეა სტოუნერის სისტემა დენთის აირების წნევის და იმპულსის მიმართ, წინააღმდეგ შემთხვევაში ალბათ გასაგები იქნებოდა, რომ კარაბინის შესაქმნელად მხოლოდ ლულის დამოკლებით წარმოიქმნებოდა მთელი რიგი პრობლემების. ასეა თუ ისე 1964 წელს ჩნდება ყვლაზე საინტერესო პროტოტიპი, რომელიც რეალურად წარმოადგენდა პირველ სერიოზულ და საფუძვლიან მოდიფიკაციას შაშხანის 20 ინჩიანი ლულით. კარაბინის პროტოტიპი იყენებდა განსხვავებული სიგრძის დენთის აირების მილს, რომელიც ცოტათი უფრო გრძელია ვიდრე ეხლანდელი კომერციული ე.წ. საშუალო სიგრძის 9 ინჩიანი სისტემა, ხოლო ლულის სიგრძე იყო 16 ინჩი. ცოტათი წინ თუ წავიწევთ თუ გავითვალისწინებთ ამას და ასევე იმ ფაქტს, რომ კოლტს ასევე ქონდა მოდელი R703 რომელიც იყენებდა დგუშიან ავტომატიკის სქემას, გამოდის, რომ კოლტმა დაასწრო ყველას რამდენიმე ათწლეულით და უკვე მაშინ ჩათვალა რომ ეს ყველაფერი (საშუალო სიგრძის დენთის აირების სისტემა და დგუშიანი სქემა) არ იყო საჭირო და არც იყო განსაკუთრებული სარგებელის მომტანი. ამ მაგალითმა და ისევე იმ ფაქტმა რომ ვერც ერთმა პერსპექტიულმა ახალმა სისტემამ ვერ შეცვლა აშშ-ის შეიარაღებულ ძალებში M4/M16 „პირდაპირი შეფრქვევის“ სქემით, უნდა დაგვაფიქროს იმაზე, რომ ის რასაც ჩვენ გვთავაზობენ (ან გვტენიან), კერძო კომპანიები, როგორც წინ გადადგმულს ნაბიჯებს და ორიგინალური სისტემის გაუმჯობესებას სინამდვილეში არის მარკეტინგული ხრიკი მეტი მოგების მიღების მიზნით და მეტი არაფერი. ასევე ეს ცხადია მეტყველებს იმაზე თუ რამდენად კარგად შეასრულა ჯინ სტოუნერმა თავის საშინაო დავალება და შექმნა სისტემა, რომელსაც უშედეგოდ აუმჯობესებენ 1963 წლიდან, იმ წლიდან როდესაც კოლტმა პირველად შესთავაზა სამოქალაქო პირებს ნახევრად ავტომატური სამოქალაქო AR15-ები.

დავბრუნდეთ ეხლა ისევ 60-ან წლებში და რაც შეეხება ზემოხსენებულ პროტოტიპს, ცოტა რამ არის ცნობილი მის შესახებ და უცნობია მისი ოფიციალური ინდექსი მაგრამ ის ფაქტი, რომ ეს კარაბინი არსებობდა არის უტყუარი. რაც შეეხება მოკლე 7 ინჩიან დენთის აირების სისტემას, რომელიც დღეს არის სტანდარტული კარაბინისთვის და ყველაზე ფართოდ გამოყენებული, ის პირველად გამოჩნდა ორ კოლტის კარაბინში, R607 და R608 მოდელებში.

r607

Сolt R607

პირველი (607) უნდა მიღებულ ყოფილიყო შეიარაღებაში, როგორც პისტოლეტ-ტყვიამფრქვევები ხოლო მეორე (608) ითვლებოდა „გადასარჩენ იარაღად“ რომელიც უნდა გამოეყენებინა სამხედრო მფრინავებს დაუსახლებელი ტერიტორიების თავზე კატაპულტირების შემთხვევაში. გარდა მოკლე 7 ინჩიანი დენთის აირების სისტემისა ორივე იარაღი იყენებდა უჩვეულოდ მოკლე, 10 ინჩიან ლულებს. ექსპლუატაციის დაწყებისთანავე ორივეს ქონდა სერიოზული პრობლემები საიმედოობასთან, რაც განპირობებული იყო მოკლე ლულებით. ასეთი სიგრძის ლულა იმ დროს დამახასიათებელი იყო არა შაშხანისთვის არამედ პისტოლეტ ტყვიამფქვევისთვის და კოლტი სწორედაც, რომ ცდილობდა შეექმნა ავტომატი, რომელიც იქნებოდა ისეთივე კომპაქტური და მსუბუქი, როგორც პისტოლეტ-ტყვიამფრქვევი. ბევრი ქვეყანა წავა იგივე გზით, მაგალითად სსრკ-ში ასე გაჩნდება იგივე კონცეფციის AKC-74У. გარდა ამისა ორივე აღნიშნულ იარაღს ახასიათებდა ძალიან დიდი გასროლის ხმა და ლულის ალი. დენთის აირების ნასვრეტიდან ლულის ბოლომდე მანძილი იყო ძალიან მოკლე, მიუხედავად იმისა, რომ დენთის აირების სისტემა თითქმის ორჯერ იყო დამოკლებული ლულა მთავრებოდა პრაქტიკულად წინა სამიზნე მოწყობილობის (დენთის აირების  ბლოკის) წინ რაც ცვლიდა წნევის და იმპულსის ხანგრძლივობის მაჩვეენებლებს. ამის გამოსწორების მიზნით ორივე იარაღზე დაყენდა 3.5 ინჩის სიგრძის ალმქრობი-კომპენსატორი, რომელიც ერთდროულად ამცირებდა ლულის ალს და ამავე დროს „ატყუებდა“ დენთის აირების სისტემას ლულის სიგრძის შესახებ ვინაიდან ხელს უწყობდა წნევის შენარჩუნებას. იგივე პრინციპით მაგალითად მოქმედებს ლულის მოწყობილობაც АКС-74У-ზე. R608 არასდროს არ მოხვედრილა შეიარაღებაში, ხოლო R607 მალე გადაიქცა R609 მოდელად.  R609 აღჭურვილი იყო დამახასიათებელი ფორმის ტელესკოპური კონდახით, რომელსაც ქონდა მხოლოდ ორი პოზიცია: დაკეცილი და გაშლილი, ასევე შეიცვალა ტიბჟირის კონსტრუქციაც, ურთიერთ ცვლადი ზედა და ქვედა ნაწილებით ინტეგრირებული ლულის და დენთის აირების მილის სიმხურვალისგან დასაცავი ფარით რომელიც იცავდა მსროლელის ხელებს დამწვრობისაგან. კარაბინის დამზადების ხარჯები შემცირდა და ის გახდა პირველი მოკლელულიანი AR15, რომელმაც ნახა ინტენსიური გამოყენება ვიეტნამში. ცნობილი როგორც  XM177(E1) მცირე მასისი და გაბარიტების გამო ის გახდა სასურველი იარაღი სხვადასხვა სპეციალური დანიშნულების ქვედანაყოფებისთვის. მიუხედავად რიგი გაუმჯობესებებისა ამ იარაღს მაინც ახასიათებდა  გარკვეული პრობლემები, როგორც საექსპლუატაციო თვისებებიდან გამომდინარე ასევე გამომდინარე შედარებით დაბალი საიმედოობიდან.  მორიგი მცდელობა უკეთესი იარაღის გამოშვების გახლდათ მოდიფიკაცია E2, რომელისაც ქონდა უკვე 11.5 ინჩიანი ლულა, იგივე ლულის მოწყობილობა და ასევე ქონდა  40მმ-ნი XM148 ტიპის ლულისქვეშა ყუმბარმტყორცნის დაყენების საშუალება.

ლოგიკურია გაგიჩნდებათ კითხვა რატომ იყო ამდენი პრობლემა მოკლე AR-15-ის საიმედოობასთან? საქმე იმაშია, რომ სტოუნერი ქმნიდა არა სამოქალაქო იარაღს არამედ სამხედრო იარაღს, რომელიც იქმნებოდა კონკრეტული სპეციფიკაციების მიხედვით და რაც მთავარია კონკრეტული ვაზნის ირგვლივ. სტოუნერმა შექმნა მსუბუქი, მარტივი და ტექნოლოგიური იარაღი. გარკვეულწილად ეს მოხდა დენთის აირების სისტემის უნივერსალურობის შემცირების ხარჯზე. პირდაპირი შეფრქვევის სისტემა, რომელიც მან გამოიყენა ერთის მხრივ არის მარტივი და პრაქტიკულად არ მოიცავს მოძრავ ნაწილებს და ესე იგი მექანიკურად უფრო საიმედოა მაგრამ ამავე დროს ის გარკვეულწილად მგძნობიარეა წნევის მიმართ, რომელიც საჭიროა იმისთვის რომ იარაღმა საიმედოდ იმუშაოს. როდესაც დენთის აირების ნასვრეტი განლაგდა სავაზნისგან 7 ინჩში და არა 12 ინჩში, როგორც ეს თავიდან იყო გათვალისწინებული, ხოლო ლულა დამოკლდა, შეიცვალა დენთის აირების იმპულსის მაჩვენებლები (აქ ლაპარაკია როგორც წნევაზე ასევე წნევის იმპულსის ხანგრძლივიბაზე). დაირღვა ტაიმინგი. რასაც მოყვა ბუნებრივია საიმედოობის შემცირება. აღნიშნული პრობლემა მინდა გითხრათ არ არის ადვილად გადასაწყვეტი და დღემდე  მაგალითად მოკლე 10 ინჩიანი AR15-ის თემა არის მე ვიტყოდი ბურუსით მოცული თუ შევეცდებით დავადდგინოთ რა არის საჭირო რომ ასეთმა სისტემამ საიმედოთ იმუშაოს. ხდება დამაბრუნებელი ზამბარის და ბუფერის წონებით თამაში, იცვლება დენთის აირების ნასვრეტის დიამეტრი (რაც ნაწილობრივ აგვარებს პრობლემას მაგრამ ხდის სისტემას სენსიტიურს სხვა და სხვა ვაზნების გამოყენების დროს). თუ ინდუსტრია ჩამოყალიბდა იმაზე თუ რა არის საჭირო რომ 14.5 ინჩიანმა კარაბინმა იმუშაოს საიმედოთ იგივეს ნამდვილად ვერ ვიტყვით 10/11 ინჩიან სისტემებზე. ზუსტად ამის გამო, რომ სპეციალური დანიშნულები ნაწილებს დაწყებული 60-ნი წლებიდან სურდათ კომპაქტური და საიმედო AR15 10 ინჩიანი ლულით და მყუჩით ერთ დროს გამოსავლად ითვლებოდა დგუშიანი HK416-ის მიღება შეიარაღებაში. უკანასკნელის გამოჩენა არანაირად არ იყო განპირობებული M4-ის და M16-ის ვითომ დაბალი საიმედოობით. სტანდარტული კარაბინის შემთხვევაში, დამძიმდა ბუფერები, გაძლიერდა ექსტრაქტორები, გასქელდა ლულები. დღეს 14.5 ინჩიანი AR15-ები ისევე საიმედოა, როგორც გრძელი AR15-ები.

ასევე მინდა ავღნიშნო, რომ მეტ წილად პრობლემები, რომლებიც მე ზემოდ აღვწერე ეხება სამხედრო იარაღს, რომლის ექსპლუატაცია ხდება მძიმე პირობებში და გარდა ამისა ასეთ იარაღს მოეთხოვება ჯერებით ხანგრძლივი სროლა. უმეტესობა პრობლემების, რომლებიც წარმოიშვება იარაღის ჯარში ექსპლუატაციის დროს თითქმის არ ეხება სამოქალაქო იარაღს, სადაც არ არის საჭირო ჯერებით სროლა, სადაც ხელმისაწვდომია უკეთესი ხარისხის კომპონენტები და იარაღი იშვიათად ხდება ისეთ მძიმე პირობებში, როგორც საბრძოლო მოქმედებების დროს.

დაუბრუნდეთ კარაბინის ევოლუციის თემას. მიუხედავად იმისა, რომ სამხედროები ზოგადად იყვნენ კმაყოფილები იმით თუ როგორ მუშაობდა XM177E2, კოლტში არ წყდებოდა მუშაობა უფრო საიმედო, უკეთესი კარაბინის შექმნაზე. 70-ან წლებში კოლტმა შექმნა დამატებით ორი კარაბინის მოდელი R651 და R652. მათი ძირითადი დამახასიათებელი ნიშანი იყო 14.5 ინჩიანი ლულები.  საქმე იმაშია, რომ მიუხედავად იმისა რომ ლულის მოწყობილობა/მოდერატორი დაყენებული უფრო მოკლე კარაბინებზე ასრულებდა თავის ფუნქციას კარგად, დენთის აირები მოდერატორში გავლისას გრილდებოდნენ და ილექებოდნენ მის კედლებზე რაც ითხოვდა მოდერატორის ხშირ წმენდას, წინააღმდეგ შემთხვევაში ის უბრალოდ ვეღარ ასრულებდა თავის ფუნქციას. ამიტომაც კოლტში გადაწყვიტეს ამ მოწყობილობაზე უარის თქმა და შესაბამისი სიგრძით დააგრძელეს ლულაც. არც ერთი ამ ორი მოდელიდან არ იყო ოფიციალურად მიღებული შეიარაღებაში თუმცა მათი შემდგომ მოდიფიკაციას R663-ს შეიარაღებული ძალები ყიდულობდნენ უკვე არსებული XM177E2-ის შესაცვლელად. მთლიანობაში ეს პროცესი დასრულდება იმით, რომ  1994 წელს აშშ-ის შეიარაღებაში მიიღეს კარაბინი ინდექსით M4. M4-ზე მუშაობა კოლტში დაიწყო 1988 წელს, როდესაც “ჯარმა” მოითხოვა კარაბინი მაქსიმალურად უნიფიცირებული M16A2-თან (უნიფიკაცია შეადგენს დაახლოებით 80%-ს). შუალედში კი სანამ კოლტის ჯადოქრები ახალ კარაბინზე მუშაობდნენ შეიარაღებული ძალები მცირე რაოდენობით იძენდნენ კოლტის კარაბინებს მოდელი 723, რომელსაც ქონდა შეცვლილი ხრახნების ბიჯი და ის მეტ ნაკლებად ამით წააგავდა M16A2-ს, რომელიც 80-ან წლებში მიიღეს შეიარაღებაზე (მაგრამ ამაზე მოგვიანებით). საბოლოო ჯამში შეიარაღებულ ძალებში M4-ის რამდენიმე მოდიფიკაცია განიცადა. თავდაპირველად M4 ისევე, როგორც M16A2 ისროლდა ფიქსირებული 3 გასროლიანი ჯერებით. მოდელი M4A1 უკვე ეს ოფცია ამოღებული ქონდა.  რაც უფრო იზრდებოდა M4-ების რაოდენობა ჯარში მით უფრო უნივერსალური ხდებოდა ის. ყველას მოწონდა მსუბუქი კომპაქტური და საიმედო იარაღი. პანამის და გრენადის ოპერაციებმა გაზარდეს კარაბინის მნიშვნელობა და ამ პერიოდიდან დაიწყო პროცესი, რომელიც დასრულდა როდესაც M4-მა შეცვალა M16 როგორც ფეხოსნის ძირითადი იარაღი. ჯარში ყოფნისას M4-მა გაიარა სამ მნიშვნელოვან პროგრამაში, რომლის შედეგადაც მსუბუქი კარაბინი გადაიქცა მოდულურ შეიარაღების სისტემად. პირველი იყო Modular Weapons System პროგრამა, რომელსაც მოყვა SOPMOD Block 1 და SOPMOD block 2. პირველის შედეგად M4  აღიჭურვა ტიბჟირით ოთხი უნივერსალური “პიკატიონის” სამაგრით, ხოლო ორი უკანასკნელი გულისხმობდა სხვა და სხვა დანიშნულების არჭურვილობის პაკეტის შექმნას, რომელიც გამოდგებოდა M4 -ზე დასაყენებლად და გახდიდა შესაძლებელს ამ იარაღის ადპატააციის სხვადასხვა დავალებების შესასრულებლად. ამჯერად მიმდინარეობს M4 -ის “პროდუქტის გაუმჯობესების პროგრამა” რომლის შედეგადაც ჩვენ მივიღებთ ალბათ ძალიან საინეტერესო პროდუქტს.

Coltm727tt

კოლტი მოდელი 727, რომელიც განკუთვნილი იყო არაბეთის გაერთიანებული საიმიროებისთვის. მათ უნდოდათ უფრო სქელი ლულა მაგრამ ყუმბარმტყორცნის დაყენების საშუალებით.  ასე გაჩნდა ე.წ. M4-ის ლულის პროფილი. მოდელი 727 მოგვიანებით გადაიზრდება M4-ში და მოხვდება აშშ-ის შეიარაღებაშიც. 

80-ან წლებში სამოქალაქო იარაღები 7-ინჩიანი დენთის აირების სისტემით გახდა ხელმისაწვდომი სამოქალაქო პირებისთვისაც. კოლტის სამოქალაქო SP1 Carbine ასევე იყენებდა 16 ინჩიან ლულას (რაც განპირობებული იყო საკანონმდებლო შეზღუდვებით) და ასევე ქონდა მთელი რიგი კონსტრუქციული ცვლილებები, რომლებიც გამორიცხავდნენ (ან გაართულებდნენ მაინც) სამოქალაქო იარაღში სამხედრო იარაღის ნაწილების გამოყენებას. დღეს სამოქალაქო კარაბინების 7 ინჩიანი დენთის აირების სისტემით უდიდესი პოპულრობით სარგებლობენ.

ბიჯები და ვაზნების ნომენკლატურა. თავდაპირველად ადრინდელ M16-ში ხრახნების ბიჯი იყო 1:14 ხოლო ხრახნების რაოდენობა – 4. ასეთი „ნელი“ ბიჯი იწვევდა ტყვიის სამიზნეში მოხვედრის შემდეგ დესტაბილიზირებას რასაც მოყვებოდა ტყვიის დაყირავება და ფრაგმენტაცია. საკუთარი ღერძის ირგვლის ტყვიის ბრუნვის სიჩქარის შემცირებით ტყვიის ცხვირი უფრო დიდი ამპლიტუდით მოძრაობდა ხოლო სამიზნეში  შედარებით დიდი კუთხით მოხვედრისას სწორედ ეს იწვევდა ტყვიის სწრაფ დესტაბილიზაციას და დაყირავებას რაც ქმნიდა ძალიან დიდ ჭრილობის არხს. შეგახსენებთ რომ მიუხედავად ბევრი პრობლემისა, რომელიც გამოვლინდა შაშხანის ადრინდელ ექსპლუატაციის პერიოდში პრაქტიკულად არც ერთი შენიშვნა არ მიღებულა კალიბრის არასაკმარის ეფექტურობაზე. პირიქით 5,56 მუდმივად ქებას იმსახურებდა, იმტიომ რომ პატარა თხლად ჩაცმულ ვიეტნამელებს ის საშინელ ჭრილობებს აყენებდა. ამ ეფექტის (ქსოვილებში დეტსაბილიზაციის) საიმედოდ უზრუნველყოფისთვის საჭირო იყო ასევე ტყვიის მაღალი სიჩქარე, რომელსაც უზრუნველყოფდა მშობელ ვაზნასთან (.222 რემინგტონი) შედარებით უფრო გაზრდილი მოცულობის მასრა და ასევე M16-ის სტანდარტული სიგრძის 20 ინჩიანი ლულა. მოგვიანებით არქტიკის პირობებში ტესტირებისას არადამაკმაყოფილებელი შედეგების გამო სიზუსტის მხრივ, ხრახნების ბიჯი შეიცვალა ოდნავ უფრო სწრაფით -1:12-ით ხოლო ხრახნების რაოდენობა გაიზარდა 6-მდე. 80-ან წლებში მოხდა AR15-ის ევოლუციის მორიგი ეტაპი რომელიც ასევე უკავშირდება ბიჯებს და ვაზნების ნომენკლატურას. მაგრამ მოხდა ეს პრქტიკულად შემთხვევით. ლაპარაკი მაქვს ხრანხების ბიჯის მორიგ შეცვლაზე და ახალი ტიპის ვაზნის შემოღებაზე, რომელმაც შეცვლა 55 გრანიანი M193. 5.56 კალიბრის M855-ის გამოჩენა ისევე როგორც 1:14 ბიჯიდან 1:7-ზე გადასვლა პირდაპირ უკავშირდება აშშ-ის შეიარაღებაში ახალი ტიპის ბელგიური ტყვიამფრქვევის მიღებას (M249 SAW). ცვლილება ვაზნის ნომენკლატურაში და ხრახნების ბიჯში განპირობებულია სწორედ ახალი ტიპის  „ოცეულის ავტომატური იარაღის„ გამოჩენით და არანაირად არ უკავშირდება მცდელობას გაუმჯობესებულიყო M16.  მოთხოვნა, რომელიც შეიარაღებული ძალების სარდლობამ წარუდგინა ტყვიამფრქვევის მწარმოებლებს ითვალისწინებდა ახალი ტყვიამფრქვევიდან სტანდარტული სამხედრო ჩაფხუტის გახვრეტის საშუალებას 800 მეტრზე და ასევე მგეზავ ვაზნას რომლის გეზი გამოჩნდებოდა 800 მეტრზე და  ზევით. ბელგიური ტყვიამფრქვევი FN Minimi აღმოჩნდა ყველაზე საიმედო და მსუბუქი  (იარაღი + 200 ვაზნა) და არჩეულ იქნა გამარჯვებულად. საინტერესოა, რომ „მინიმის“ ლულის ხრახნების ბიჯი თავდაპირველად იყო 1:9, რაც უზრუნველყოფდა ექსპერიმენტული 62 გრანიანი სტანდარტული და მგეზავი ვაზნის სტაბილიზაციას.  მაგრამ გამომდინარე იქიდან რომ მგეზავი ვაზნა ვერ უზრუნველყოფდა საჭირო წვის დროს (ტყვია უბრალოდ იყო ძალიან პატარა და ვერ იტევდა საკმარისი რაოდენობის მგეზავ ნივთიერებას), საჭირო გახდა ტყვიის დაგრძელება (რამაც თავისთავად შეცვალა ბალისტიკა) მაგრამ ეს ნაბიჯი არ იყო საკმარისი რომ გეზი ყოფილიყო ხილვადი 800 მეტრის ზევით. თავის მხრივ სამხედროებს შემდგომ მოუწიათ თავდაპირველი მოთხოვნის შეცვლა და პუნქტი, უმეტეს 800 მეტრისა შეიცვალა პუნქტით, მინიმუმ 800 მეტრამდე ხილვადი გეზით. გამომდინარე იქიდან, რომ 1:9 ბიჯი უკვე ვერ ახდენდა გრძელი მგეზავი ტყვიის ადეკვატურ სტაბილიზირებას, გახდა საჭირო ბიჯის მორიგი „დაჩქარება“ 1:9-დან 1:7-მდე.  მას მერე რაც მოვიდა M16A2-ის შეიარაღებაში მიღების დრო, თავისთავად წარმოიშვა მოთხოვნა რომ გაუმჯობესებულ შაშხანას გამოეყენებინა იგივე ვაზნები რაც მსუბუქ ტყვიამფრქვევს. აი ასე გაჩნდა 1:7 ხრახნების ბიჯი M-16-ში და უკვე შემდგომ M-4-შიც. გამომდინარე იქიდან, რომ ახალი ვაზნა/ბიჯის კომბინაცია არ იქმნებოდა ტერმინალური ეფექტურობის უზრუნველყოფის გათვალისწინებით, ხოლო 14.5 ინჩიანმა ლულამ M-4-ში დამატებით შეამცირა საწყისი სიჩქარე, წარმოიშვა პრობლემა რა დროსაც დაყირავება ფრაგმენტაციის ეფექტი, რომელიც განაპირობებდა 5,56 კალიბრის ეფექტურობას უკვე ისე საიმედოდ არ ხდებოდა, რამაც წარმოშვა დისკუსია ახალი ტიპის ვაზნის კონსტრუქციაზე, რომელიც დღემდე არ შეწყვეტილა. როგორც ხედავთ AR-15-ის ევოლუციის პროცესის მჭიდრო კავშირი ამერიკელ სამხედროებთან იყო როგორც წყევლა ასევე ლოცვა.

უნივერსალური 1:9 ბიჯი. 90-ან წლებში დაიწყო სამოქალაქო სექტორში AR15 ტიპის შაშხანების და კარაბინების პოპულარობის სწრაფი ზრდა. შემდგომ დაიწყო კონფლიქტები ერაყში და ავღანეთში. იქიდან დაბრუნებული ჯარისკაცებს მოქონდათ ცოდნა და გამოცდილება, რომელიც აისახებოდა როგორც კარაბინის ფლობის ტექნიკის დახვეწაში ასევე პირდაპირ ზემოქმედებდა ინდუსტრიაზე, რომელიც უშვებდა იარაღებს და მათთვის განკუთვნილ აქსესუარებს. გარდა ამისა ჯარისკაცები, რომლებმაც სათანადოდ შეაფასეს ამ სისტემის დადებითი მხარეები, სახლში დაბრუნებისას სურდათ ეყიდათ იგივე სისტემის იარაღები და მათ ბუნებრივია ბაძავდნენ უბრალო ადამიანებიც, რომლებიც ამერიკის მიერ გამოცხადებულ გლობალურ ომზე ტეროროზმის წინააღმდეგ სურდათ ადეკვატურად დაეცვათ თავისი სახლი და ოჯახები.  AR15 გახდა ნამდვილი „სახალხო“ იარაღი და ფავორიტი ყველა წრეში სადაც ხდებოდა იარაღის გამოყენება, დაწყებული მონადირეებიდან და დამთავრებული სპორტსმენი მსროლელებით და სამართალდამცავი სტრუქტურებით. თავის მხრივ ინდუსტრია ითვისებდა ტექნოლოგიებს და აუმჯობესებდა წარმოების ხარისხს.  ყველაფერი ეს ხელს უწყობდა ისეთი გარემოს შექმნას რა დროსაც საკუთარი სპეციფიკაციებით AR15-ის აწყობა ცალ ცალკე ნაყიდი დეტალეებისგან ისეთივე ადვილი იყო, როგორც ახალი უკვე აწყობილი იარაღის ყიდვა იარაღების მაღაზიაში.

აღსანიშნავია, რომ სამოქალაქო AR15-ში დღეს დომინირებს ხრახნების ბიჯი 1:9, რომელიც არის საუკეთესო უნივერსალური ბიჯი და გამოდგება იმისთვის, რომ AR15-მა დამაკმაყოფილებლად ისროლოს ნებისმიერი წონის ტყვია, თუმცა საუკეთესო შედეგები მიიღწევა 55 – 62 გრანიანი ტყვიებით. თუ ეს საკმარისი არ არის მაშინ თქვენთვის გამოდგება შემდეგი მარტივი წესი, რომელიც უკავშირდება ბიჯის და ტყვიის წონის კომბინაციის არჩევას. მსუბუქი ტყვიები (40 გრანი) 1:12, საშუალო წონა (55-62 გრანი) – 1:9, მძიმე ტყვიები (77-100 გრანი) 1:7. ზოგადად ცნობილია, რომ ბიჯის არჩევა უნდა იყოს დამოკიდებული ტყვიის სიგრძეზე და საწყის სიჩქარეზე მაგრამ ამ შემთხვევაში ჩვენ საუბარი გვაქვს მხოლოდ 5.56X45 კალიბრზე, რომელსაც ზემოაღნიშნული წესი მიესადაგება. გამომდინარე იქიდან, რომ კომერციული ვაზნების უმეტესობა არის საშუალო წონის, შესაბამისად სამოქალაქო AR15-ში დომინირებს უნივერსალური 1:9 ბიჯი.

M16A2/A3/A4. 1978 წელს აშშ-ის არმიის არსენალებში არსებული M16A1-ების დიდი ნაწილი უახლოვდებოდა სიცოცხლის ციკლის დასასრულს. გაჩნდა მოთხოვნა ახალ შაშხანაზე, რომელიც იქნებოდა შუალედური მოდელი, მანამ სანამ ჯარი მიიღებდა, რომელიმე პრინციპიაlურად ახალ პერსპექტიულ სისტემას, როგორც იმ დროს იყო მაგალითად ხეკლერ&კოხის G11, თავისი მასრის გარეშე ვაზნებით. „პროდუქტის გაუმჯობესების პროგრამა“ ერთობლივი წამოწყება კოლტის, არმიის და საზღვაოფეხოსანთა კორპუსის დაიწყო 1979 წელს და ცხრა თვეში მის დაწყებიდან კოლტმა წარმოადგინა თავისი გაუმჯობესებული შაშხანა მოდელი 701. ცვლილებები მოიცავდა უფრო სქელ ლულას, ალმქრობს, რომელსაც აკლდა მეექვსე ნასვრეტი ძირში რასაც იდეაში უნდა მოყოლოდა ლულის ხტომის შემცირება. შეიცვალა ტიბჟირის კონსტრუქცია, რომელიც გახდა ისეთივე როგორც XM177 კარაბინებში, ავტომატური სროლის რეჟიმი შეიცვალა ფიქსირებული სამ გასროლიანი ჯერების რეჟიმით (რამაც დაამძიმა სასხლეტი), შეიცვალა უკანა სამიზნე მოწყობილობის კონსტრუქცია, რომელიც გახდა უფრო მოსახერხებელი. ასევე გამყარდა ქვედა რესივერის კონსტრუქცია ხოლო ზედა რესივერზე გაჩნდა „კუზი“ რომელიც იცავდა ცაცია მსროლელს სახეში მასრების მოხვედრისაგან. განხორციელდა ასევე უკვე ნახსენები ბიჯის შეცვლა და რიგი სხვა მოდიფიკაციების.  გარდა შაშხანისა კოლტმა ასევე გამოუშვა ხუთი სხვა მოდიფიკაცია: მოდელი 703 უფრო მსუბუქი ლულით; მოდელი 711 იგივე რაც 701 მაგრამ A1-ის უკანა სამიზნე მოწყობილობით. ასევე ორი კარაბინი 723 (14.5 ინჩინანი ლულით) და 733 (11.5 ინჩიანი ლულით) და მოდელი 741, მსუბუქი ტყვიამფრქვევი (რუსული РПК-ს ანალოგი). რაც შეეხება M16A3-ს ის არის პრაქტიკულად იგივე შაშხანა რაც A2, მხოლოდ ჯერებით სროლის საშუალებით. მისი წარმოება დაიწყო დაახლოებით 1994 წელს და ძირითადად მიეწოდებოდა საზღვაო ფლოტს. რაც შეეხება A4-ს ეს არის უკანასკნელი შაშხანა, რომელიც მოხვდა შეიარაღებაში. იარაღი პრაქტიკულად არის იგივე რაც A2 უბრალოდ ის იყენებს ბრტელ ზედა რესივეერს „პიკატინის“ სამაგრით და Knight Armaments Company-ს M5 RAS მოდელის ტიბჟირს ასევე ოთხი პიკატინის სამაგრით.

4rifles

კოლტის სამი შაშხანა. ზევიდან ქვევით: A1; A2; A4. 

M855-ის გაუმჯობესების მცდელობები. ავღანეთში და ერაყში საბრძოლო მოქმედებებმა და შედარებით მოკლე 14.5 ინჩიანი ლულით აღჭურვილი M4 ტიპის კარაბინების ფართო გავრცელებამ ყველა საბრძოლო ნაწილში, წარმოშვა მოთხოვნა უფრო ეფექტურ ვაზნაზე. გაუმჯობესება საჭირო იყო სამი მიმართულებით: ტერმინალური ეფექტი, ბარიერებში გასვლის შემდგომ სამზინეზე უკეთესი ზემოქმედება და ეფექტური სროლის მანძილის გაზრდა. აღნიშნულმა მოთხოვნამ წარმოშვა  სამი ახალი კონსტრუქციის ვაზნა,  რომელიც მოხვდნენ შეიარაღებაში. რაც შეეხება წინაღობების უკან დამალული სამიზნეების განადგურებას, ამისთვის შეიქმნა M855A1, რომელიც გარდა იმისა, რომ უკეთესად „ხვრიტავდა“ ასევე ქონდა (გადაუმოწმებელია) უკეთესი ტერმინალური ეფექტი „რბილ“ სამიზნეებზე. გარდა ამისა ტყვია ასევე არ შეიცავდა ტოქსიკურ ლითონს (ტყვიას). სამწუხაროდ ყველაფერი ეს მოხდა წნევის ზრდის ხარჯზე, რომელიც სტანდარტული 855-ის შემთხვევაში არის 55.000 psi ხოლო А1-ის შემთხვევაში არის 63.000 psi.  გარდა ამისა უკანასკნელი უფრო ძვირიც ღირს. მეორე ვაზნა არის MK318, შექმნილი საზღვაო ფეხოსანთა მოთხოვნით. ვაზნა შედგება ტყვიისგან შებრუნებული თხელი გარსით, რის გამოც წვერი ტყვიის არის ჩახვრეტილი, წვერის უკან არის პატარა ტყვიის გული, ხოლო ტყვიის ფუძე არის მთლიანად სპილენძის. ეს ტყვია უკეთესად გადის ისეთ წინაღობებში როგორიც არის უსაფრთხო შუშის ბარიერები და ავტომობილის ძარა. ამავე დროს თხელი გარსის გამო რბილ ქსოვილებში ის უკეთესად ფრაგმენტირდება. საწყისი სიჩქარე მოკლე ლულიდან არის მაღალი რაც უზრუნველყოფს შედარებით უკეთეს ბალისტიკას და თეორიულად ზრდის ტყვიის ტერმინალურ ეფექტურობას. მისი გამოჩენა კორპუსში განპირობებული იყო როგორც M855A1-ის დეფიციტით ასევე გარკვეულ წილად კორპუსის სარდლობის განსხვავებული ხედვით ამ საკითხზე. წარდგენილი, როგორც დროებითი ზომა, სანამ  M855A1-ის მასობრივი წარმოება დალაგდებოდა ეს ვაზნა ასევე უფრო ძვირია ვიდრე А1 და ასევე ითვლება როგორც შედარებით უფრო ეფექტური ვიდრე პირველი. მესამე ვაზნა არის ცნობილი, როგროც MK262 (mod 0, mod 1). ის შეიქმნა ამერიკული კომპანია Black Hills-ის და აშშ-ის შეიარაღებული ძალების ზუსტი სროლის ნაკრების თანამშრომლობის შედეგად. მოგვიანებით (1999 წელს) საქმეში ჩაერთო აშშ-ის ფლოტის სახმელეთო ბრძოლების კვლევითი ცენტრი, რომელიც ეძებდა ზუსტ და შორსმსროლელ ვაზნას მათი 5.56 კალიბრის ექსპერიმენტული სნაიპერული სისტემისთვის (Mk12 SPR). MK262 სწორედაც თავიდანვე იქმნებოდა შედარებით შორ მანძილებზე ზუსტი სროლისთვის (600 მეტრამდე).  ეფექტური როლის მანძილის გაზრდა იყო AR15-ის ევოლუციის მნიშვნელოვანი ეტაპი. M16 M193 ტიპის ვაზნით იყო ეფექტური 400 მეტრამდე სროლისას. ახალი იარაღებიდან, რომლებიც წარმოადგენდნენ AR15-ის მოდიფიკაციებს  (SAM-R საზღვაო ფეხოსნებისთვის და SDM-R არმიისთვის) შესაძლებელი იყო ეფექტური სროლა 600 მეტრზე და არსებობს უამრავი მაგალითი ეფექტური და ზუსტი სროლის 800 მეტრამდე მანძილზე. ვაზნა რომელიც შეიარაღებაში მიიღეს 2002 წელს აღმოჩნდა იმდენად ეფექტური ასევე კარაბინებიდან სროლისას (გავიხსენოთ ბიჯი 1:7), რომ მისი გამოყენება სპეც დანიშნულების ძალებში ხდებოდა პარალელურად „მოიერიშეების“ და სნაიპერების მიერ. აქ კიდე ისევ თავი იჩინა სტოუნერის სისტემის სენსიტიურობამ წნევის და წნევის იმპულსის ხანგრძლივობის  მიმართ. გახშირდა კარაბინებში მასრის არ ამოგდების შემთხვევები. მიზეზი იყო კარაბინების შედარებით მოკლე დენთის აირების სისტემის სიგრძე (7 ინჩი) რაც წარმოშობდა მეტ წნევას დენთის აირების მილში. „ბლეკ ჰილს“ დაჭირდა სულ რაღაც 75 000 ვაზნის გასროლა ტესტირების რეჟიმში, რომ ზუსტად დაედგინა პრობლემის მიზეზი და გამოესწორებინა ის. ეს უკანასკნელი ვაზნა არის ერთადერთი დასახელებული სამიდან, რომლის ეფექტურობა და წარმატება არ იწვევს ეჭვს.

ფორვარდ ასისტი. ერთ ერთ მნიშვნელოვან ნაბიჯად M16-ის საიმედოობის გაუმჯობესების ითვლება იარაღის კონსტრუქციაში ე.წ. „ფორვარდ ასისტის“ დამატება (ეს მოხდა 1963 წელს ყველა შაშხანაზე გარდა საჰაერო ძალების შეკვეთით დამზადებულებისთვის). ეს მარტივი კონსტრუქციის მექანიზმია, რომელიც წარმოადგენს ზამბარიან ღილაკს, რომელიც უერთდება „ენას“. ღილაკზე განმეორებითი დაჭერისას „ენა“ ზემოქმედებს საკეტზე ამოჭრილ ღარებთან და აიძულებს მას იმოძრაოს წინ. დაახლოებით იგივე პრინციპით მაგალითად მუშაობს “დომკრატი”. ფორვარდ ასისტის არსებობა განპირობებულია სტოუნერის შაშხანის კონსტრუქციით, რომელშიც საკეტის სახელური განცალკევებულია საკეტთან და მას შეუძლია მხოლოდ გამოწიოს საკეტი უკან მაგრამ ვერ აიძულებს მას მივიდეს წინა მდგომარეობაში თუ რამე საკეტს ამაში ხელს უშლის ხოლო დამაბრუნებელი ზამბარის ენერგია არ არის საკმარისი სხვა რაიმე გზა საკეტის წინ მიწევის და მისი ლულაზე ძალით დახურვის არ არსებობს, ამიოტმაც საჭირო ხდება ფორვარდ ასისტის გამოყენება.   ბევრი ტაქტიკოსი თვლის, რომ თუ საკეტი არ დაიკეტა ბოლომდე ეს მეტყეველბს რაღაც პრობლემაზე და მისი გაღრმავება საკეტის ძალით დაკეთვით „ფორვარდ ასისტის“ დახმარებით არის უაზრობა. ბევრი თვლის რომ მისი გამოჩენა იარაღზე იყო განპირობებული მცდელობით დამტკიცებულიყო რომ პრობლემები საიმედოობასთან მოგვარდა და აი ბატონო დეტალი რომლის საშუალებითაც პრობლემა გადაწყდა. ასეა თუ ისე ეს მექანიზმი კვლავ ყენდება ყველა სამხედრო AR-15-ზე და კომერციული იარაღების 99%-ზე თუმცა საინეტერესოა რომ მას ვერ ნახავთ მაგალითად AR 10-ზე.  ჩემი აზრით არაფერი ცუდი მის არსებობაში არ არის. ეს მექანიზმი მარტივია და პრაქტიკულად არასდროს არ ფუჭდება. 2013 წლის 5 ნოემბერს ჟურნალ Guns&Ammo-ში გამოქვეყნდა კეიტ ვუდის სტატია ამ თემაზე სადაც მან გამოკითხა 5 ადამიანი მდიდარი საბრძოლო გამოცდილებით, ასევე მათ შორის კრის ბარეტი იარაღების კონსტრუქტორი, ასევე კაილ ლამბი (ცნობილი ინსტრუქტორი და სპეცდანიშნულების ძალების ვეტერანი) და ლარი ვიკერსი (ასევე სპეც დანიშნულების ძალების ვეტერანი, ინსტრუქტორი და ადმიანი რომელიც იდგა H&K416-ის შექმნის უკან). 5-ვე რესპონდენტმა დაადასტურა AR-15-ზე ამ მოწყობილობის არსებობის მიზანშეწონილობა. დავამატებ მხოლოდ, რომ ამის გამო არ არის საჭირო საკეტის სახელურის კონსტრუქციის კრიტიკა. ასეთ სახელურს აქვს ერთი მნიშვნელოვანი უპირატესობა. სროლის დროს საკეტის სახელური ვერაფერს ვერ გამოედება და არ გაჭედვას საკეტს. სროლის დროს იარაღზე არ მოძრაობს არც ერთი დეტალი რაც ნიშნავს, რომ იარაღი შეგიძლიად მიაბჯინოთ რამე საყრდენს ან ისროლოთ მიწასთან ახლოს (რა თქმა უნდა ისე რომ მასრას ქონდეს საშუალება დატოვოს იარაღი).  გარდა ამისა „ფორვარდ ასისტის“ არსებობა გაძლევთ საშუალებას საკეტი ნელა, ხმაურის გარეშე დაკეტოთ.  ეს მექანიზმი არ დაგჭირდებათ ალბათ არასდროს მაგრამ თუ დაგჭირდათ ჯობია, რომ ის იარაღზე იყოს.

gooassist

“ასისტის” კონსტრუქცია მარტივია და პრაქტიკულად უკვდავი. ზედა მარცხენა სურათი არის ადრინდელი ვარიანტი, ზედა მარჯვენა –  თანამედროვე. 

კონდახები. თუ AR-15-ის ევოლუციაზე ვსაუბროთ არ შეიძლება არ ვთქვათ ორი სიტყვა კონდახებზე იმიტომ, რომ კონდახის კონსტრუქციაც განიცდიდა ცვლილებებს. რაც შეეხება ფიქსირებულ კონდახებს აქ საქმე ძირითადად გვაქვს ორ ტიპთან. ესენია A1 და A2 ტიპის კონდახები. სხვაობა არის მასალაში და სიგრეში. უკანასკნელში გამოიყენება ყფრო მყარი მასალა ხოლო საზღვაო ფეხოსნების მოთხოვნით ის ასევე უფრო გრძელიც არის (A2 იმიტომ რომ ახალი კონდახი პირველად გამოჩნდა M16A2-ზე). გრძელი კონდახი კარგია დაწოლილი დგომარეობიდან მიზანში სასროლად მაგრამ უმეტესობასთვის ეს კოდახი აღმოჩნდა ნაკლებად მოსახერხებელი. აღსანიშნავია, რომ თავდაპირველად უნდა ყოფილიყო ორი სიგრძის A2 ტიპის კონდახი, მოკლე და გრძელი მაგრამ საბოლოო ჯამში დარჩა მოხლოდ ერთი – გრძელი. პირველი დასაკეცი/ტელესკოპური კონდახები გამოჩნდა XM177-ზე. თავდაპირველად მათ ქონდათ მხოლოდ ორი პოზიცია გახსნილი და დაკეტილი. საველე პირობებში ხშირად ხდებოდა კუსტარულად ბუფერის მილის გადაკეთება, დამატებითი ნასვრეტების ამოჩარხვა რაც უზრუნველყოფდა კონდახის მორგების საშუალებას ინდივიდუალური მსროლელის მოთხოვნების დასაკმაყოფილებლად. ასე უკვე თანამედროვე ტელესკოპურ კონდახებზე არის 4, 6 და 7 პოზიციაც. გამომდინარე იქიდან რომ დღევანდელი მასალები უფრო უკეთესია და ტელესკოპური კონდახები უფრო გამძლეა მათი გამოყენება ატარებს მასიურ ხასიათს. ტელესკოპური კონდახების კონსტრუქცია არ იცვლება პრინციპში თუ არ ჩავთვლით რომ იცვლება მათი ფორმები და მათ შორის ხდება შესაძლებელი გარკვეული აქსესუატების მათში შენახვა.

P1020382

მაგალითად ავტორის კუთვნილი კარაბინი აღჭურვილია ასეთი SOPMOD კონდახით, რომელიც უფრო გაბარიტულია მაგრამ მას აქვს ორი ადგილი სადაც ინახება დამატებითი ელემენტები ფანრისთვის და ასაწყობი რკინის შომპოლი.

ubr_small

ასევე პოპულარობით სარგებლობს ამერიკული კომპანია Magpul-ის გასაშლელი კონდახი მოდელი UBR. ერგონომიულად ის ისეთივე მოსახერხებელია როგორც ფიქსირებული მაგრამ ამავე დროს შესაძლებელია მისი სიგრძის რეგულირება.

90-ან წლებში პატენტებს, რომლებითაც იყო დაცული AR15-ის კონსტრუქცია გაუვიდათ მოქმედების ვადა და უამრავმა კომპანიამ დაიწყო სამოქალაქო AR15-ის გამოშვება. უნდა ითქვას, რომ სტარტი საკმაოდ მძიმე იყო. გამომდინარე იქიდან რომ ბევრი კომპანია ცდილობდა მალე დაეწყო ახალი იარაღების გამოშვება ხარისხს დიდი ყურადღება  არ ექცეოდა. სწორედ ამ პერიოდში გამოჩნდა ჩამოსხმის მეთოდით დამზადებული ქვედა რესივერები და კოპირებული დეტალები (backward engineering). მწარმოებლებს კარგად არ ესმოდათ პროცესები, რომლებსაც ადგილი ქონდა იარაღში გასროლის დროს და ბუნებრივია ამის გამო ყველაზე მეტად ზარალდებოდა ისევ კარაბინების საიმედოობა, რომელთა დენთის აირების სისტემის ჭკუაზე მოყვანა არ ეხერხებოდა არავის (გარდა კოლტისა). ის ფაქტი რომ კოლტი გაცილებით უფრო წინ წასული იყო ხოლო დანარჩენებს დაჭირდათ მეტი დრო რომ დაეწიონ და გაასწრონ მას, დღემდე ხელს უწყობს კოლტის გაყიდვებს, იმიტომ რომ დღემდე ზოგადად ითვლება რომ კოლტი უშვებს საუკეთესო AR15-ს და საუკეთესო კომპონენტებს თუმცა ჩემი აზრით უკვე კარგახანია საკმარისად ბევრი კომპანია უშვებს ბევრად უკეთეს პროდუქციას. ზუსტად ამ პერიოდს, როდესაც ახალი მწარმოებლები წააწყდნენ პრობლემებს საიმედო მოკლელულიანი AR15-ის წარმოებასთან ემთხვევა ე.წ. საშუალო სიგრძის (ასევე ცნობილი, როგორც კომერციული) დენთის აირების სისტემის გამოჩენა. ორი კომპანია  Knight’s Armament და Eagle Arms-მა ერთდროულად დაიწყეს იარაღების წარმოება 9 ინჩიანი დენთის აირების სისტემით, რომელიც ოპტიმიზირებული იყო 16 ინჩიანი ლულისთვის. ამ სიგრძის ლულა არ ითხოვდა სპეციალურ ნებართვას იმისთვის რომ გამხდარიყო უბრალო ადამიანის საკუთრება და პრინციპში დღემდე ეს არის სამოქალაქო კარაბინის ყველაზე პოპულარული ლულის სიგრძე აშშ-ში.

411535593

ევოლუციის უჩვეულო შედეგი, ამერიკული კომპანია Stag Arms-ის კარაბინი გათვლილი ცაციაზე . ბევრი კომერციული AR15 იყიდება ასეთ კონფიგურაციაში – სამიზნე მოწყობილობების გარეშე, და მყიდველს უტოვებს მათ არჩევანს. 

AR15-ის პლატფორმა განიცდიდა ევოლუციას ასევე მასზე დასაყენებელი სხვა შეიარაღების სისტემების წყალობით. 1964 წლიდან ვიეტნმაში გაიგზავნა კოლტის მიერ წარმოებულ ლულისქვეშა ყუმბარმტყორცნი მოდელი XM148. ეს იყო პასუხი მოთხოვნებზე, რომელიც უშუალოდ საველე პირობებში წარმოიქმნა.  ხელის მსუბუქი ყუმბარტმტყორცნის როლს იქ ასრულებდა ცალმუხტიანი M79. ხოლო ჯარისკაცი რომელიც იარაღდებოდა ამ სისტემით თავის დასაცავად ქონდა მხოლოდ პისტოლეტი რაც იყო არასაკმარისი ახლო ბრძოლებში. ამიტომ ჯარისკაცები ზოგჯერ ჭრიდნენ ყუმბარმტყორცნის კონდახს და ის კუსტარულად მაგრდებოდა M16-ის ქვეშ. სწორედ ამან უბიძგა კოლტს შეექმნა ლულისქვეშა ყუმბარმტყორცნი სულ რაღაც 47 დღეში. კონცეფცია გამოდგა ძალიან წარმატებული  მაგრამ ყუმბარმტყორცნი იყო ზედმეტად რთული კონსტრუქციის და ნაკლებად საიმედო. შესაბამისად უკვე 1969 წელს ის იცვლება M203 ტიპის ლულისქვეშა ყუმბარმტყროცნით. კონკურსში XM148 შემცვლელზე მონაწილეობდა სამი კომპანია, AAI Corp (გამარჯვებული), Ford Aerospace და Aero-jet General.  M203-ის წარმოების უფლება გადაეცა კოლტს 1971 წელს. M203  აღმოჩნდა ძალიან საიმედო და ეფექტური სისტემა, რომელიც დღემდე არის შეიარაღებაში.

xm148203

ზევით XM148, ქვევით M203

M203 ძალიან გავს XM148-ს მაგრამ არის გაცილებით უფრო მარტივი და ადვილიც არის მოვლა მომსახურებაში. სისტემა იყენებს „მაღალი-დაბალი წნევის“ პრინციპს, რის გამოც უკუცემა არის ძალიან მცირე, ხოლო მისი გამოყენება არ ამცირებს იარაღის რესურს რომელზეც ის არის დაყენებული. ასე მაგალითისთვის, საბჭოთა ანალოგის ГП-25-იდან სროლისთვის საჭიროა სპეციალური ამორტიზატორი რომელიც კონდახზე ყენდება ხოლო გარკვეული გასროლების რაოდენობის შემდეგ ყუმბარმტყორცნი უნდა მოიხსნას და ავტომატის ექსპლუატაცია უნდა გაგრძელდეს უკვე მის გარეშე. გამომდინარე იქიდან რომ M203-ზე გადატენვისთვის ლულა უნდა გაიწიოს წინ, ჭურვის შიგნით მოთავსება ადვილია როგორც მარცხენა ასე მარჯვენა მხრიდან ხოლო ხელი ჭურვით არ ხვდება ლულის ახლოს.

ასევე უნდა აღინიშნოს რომ გარდა ლულისქვეშა ყუმბარმტყორცნისა AR15-ზე ასევე გამოიყენება ლულისქვეშა 12 კალიბრის თოფი. რამდენიმე კომპანია იყო დაკავებული ასეთი თოფების მოდიფიკაციით და AR15-ზე დაყენებით. აქიდან მინიმუმ ორი სისტემა მოხვდა შეიარაღებაში. 80-ან წლებში იარაღების ოსტატი ჯონატან არტურ სინერი სთავაზობდა თავის კლიენტებს რემინგტონ 870-ის ან ნახევრად ავტომატური რემინგოტნ 1100-ის მონთაჟს ნებისმიერ AR15-ზე. ასევე Knights Armament Company-იმ 80-ან წლებში გამოუშვა საკუთარი სისტემა ისევ და ისევ რემინგტონ 870-ის გამოყენებით, რომელსაც ეწოდა Masterkey. სახელი თავისთავად მიგვანიშნებს რა დანიშნულებას ასრულებს ეს სისტემა – შეღწევა შენობაში კარებების საკიდების და საკეტების გასროლით განადგურების გზით. ჩაითვალა, რომ ცალკე თოფის თრევას ჯობია ის ყოფილიყო მოთავსებული პირდაპირ შაშხანაზე, როგორც თავის დროზე ყუმბარმტყორცნი. რამდენად ეფექტური გამოდგა ეს კონცეფცია ჩემთვის უცნობია მაგრამ ორივე ზემოაღნიშნულ მოწყობილობას გაუჩნდა უფრო თანემედროვე ანალოგო რომელსაც უშვებს C-More Systems და რომელიც შეიარაღებაშია 2003 წლიდან. M26 MASS (ქვედა სურათი) წარმოადგენს მჭიდიან თოფს, რომელიც იტენება ხელით (გრძივად მოძრავი საკეტის საშუალებით). თოფი „იკვებება“ სექტორული მჭიდისგან რომელიც იტებს 3 ან 5 ვაზნას.  ეს სისტემა დღემდე შეიარაღებაში იმყოფება.

mass26

ოპტიკა. ზოგადად AR15-ის ოპტიკების თემა იმსახურებს ცალკე სტატიას და ალბათ რაიმე სპეციალურ გაამოცემასაც (წიგნს). გამომდინარე იქიდან რომ ამ სისტემის იარაღები გამოიყენება ახლო ბრძოლებშიც და 1000 იარდზე სასროლადაც და დაუმატეთ ამას ასევე მრავალი კალიბრის ოფცია მიხვდებით, რომ, ოპტიკის არჩევანიც შესაბამისად არის შეუზღუდავი. AR15-ის პოპულარობამ გარკვულწილად ასევე წარმოშვა მთელი კლასი ოპტიკური სამიზნეების, რომლებიც განკუთვნილია ამ იარაღზე დასაყენებლად და ძალიან მათ შორის პოპულარულია პატარა გადიდების ოპტიკური სამიზნეები განათებული ბადით და მასში ინტეგრირებული ტყვიის ვარდნის კომპენსატორით. ასევე AR15-ის მასიურმა გამოყენებამ წარმოშვა კომბინირებული ოპტიკური სამიზნეები  და ასევე ე.წ. გამადიდებლები, ოპტიკური მილები, რომლებიც მუშაობენ კოლიმატორთან ერთად, ყენდებიან მის უკან და უზრუნველყოფებ 3-4 ჯერად გადიდებას. სხვადასხვა ოპიკური მოწყობილობების ერთდროულად გამოყენება არ არის რაიმე ახალი მაგრამ AR15-ის ევოლუციის შედეგად ასეთი კომბინაციების გამოყენება გახდა გაცილებით უფრო მასობრივი პრაქტიკა ვიდრე ოდესმე ადრე. თავის მხრივ აშშ-ის შეიარაღებულ ძალებში დღეს ბატონობს ორი მწარმოებელი, Aimpoint ამარაგებს არმიას, ხოლო Eotech-ი საზღვაო ფეხოსნებს.

compm2pic

1997 აშშ-ს შეიარაღებულმა ძალებმა ისტორიაში პირველად განათავსეს შეკვეთა კოლიმატორულ სამიზნე მოწყობილობაზე (Red Dot Sight). ეს იყო სურათზე ნაჩვენები შვედური კომპანია Aimpoint-ის CompM2.

ასაკეცი სათადარიგო სამიზნე მოწყობილობები. ოპტიკური სამიზნეების მასობრივმა გამოყენებამ განაპირობა AR15-ზე სარეზერვო (მათ შორის ასაკეცი და გადახრილი) სამიზნე მოწყობილობების გამოჩენა. მიუხედავად იმისა, რომ ის ოპტიკური მოწყობილობები, რომლებიც ითვლება ოქროს სტანდარტებად საბრძოლო ოპტიკაში არიან საოცრად გამძლე მექანიზმები ხოლო ელემენტების სიცოცხლე მათში განისაზღვრება უწყვეტ რეჟიმში მუშაობის რამდენიმე წელით, უნდა გავითვალისწინოთ რომ როგორც ნებისმიერი სხვა მოწყობილობა დამზადებული ადამიანის მიერ ყველაზე კარგი ოპტიკაც შეიძლება გაფუჭდეს, ბოლოს და ბოლოს არც ერთი ოპტიკური სამიზნე არ გაუძლებს ტყვიის მოხვედრას. სწორედ ასეთი შემთხვევებისთვის გამოიყენება სარეზერვო „რკინის“ სამიზნე მოწყობილობები. ასეთი სამიზნეები შეიძლება იყოს ასაკეცი, ფიქსირებული და გადახრილი, რაც გულისხმობს რომ ისინი ყენდებიან ან გადახრილ სამაგრებზე ან თავიდანვე მზადდებიან  ასეთები. იმ შემთხვევაში თუ დაზიანდა ოპტიკური სამიზნე შესაძლებელია იარაღის ჭერის ოდნავ შეცვლით დაიწყოთ გამოყენება ჩვეულებრივი სამიზნე მოწყობილობების. ასაკეცი სამიზნეების „გასააქტიურებლად“ საჭიროა მეტი დრო მაგრამ სამაგიეროდ შესაძლებელია ჩვეულებრივად იარაღის გამოყენება.

cowitflipup

სარეზერვო სამიზნე მოწყობილობების მაგალითები. 1) გადახრილი რკინის სარეზერვო სამიზნე მოწყობილობები. 2) ასაკეცი სამიზნე მოწყობილობები კომბინირებული კოლიმატორთან (co-witnessing).  

ასევე ზოგი ოპტიკური სამიზნე იყენებს მასზე კორპუსთან ერთად შესრულებულ რუდიმენტულ რკინის სამიზნე მოწყობილობებს. სავარაუდოდ სამხედრო იარაღზე ეს მიდგომა პირველად განხორციელდა  ინგლისურ SA80 ტიპის შაშხანაზე, რომელიც სტანდარტულად კომპლექტდებოდა SUSAT ტიპის ოპტიკური სამიზნით ხოლო სამიზნის ალუმინის კორპუსზე იყო ასევე შესრულებული პრიმიტიული წინა და უკანა სამიზნე მოწყობილობები, რაც საგანგაშო მდგომარეობაში იძლეოდა დამიზნების საშუალებას ახლო მანძილებზე, ძირითადი ოპტიკური სამიზნის მწყობრიდან გამოსვლის შემთხვევაში. ასეთი მიდგომა განხორციელებულია ბევრ სხვა ოპტიკურ სამიზნეზე რომელიც განკუთვნილია სამხედროებისთვის და მათ შორის გამოიყენება AR15-ზეც.

გადასატანი სახელური და „ბრტყელი ზედა“ (flat top). AR15-თვის დამახასიათებელი ფორმის გადასატანი სახელური შემორჩა მას ორიგინალური დიზაინიდან, სადაც ეს სახელური დამატებით იცავდა საკეტის სახელურს რომელიც იყო იარაღის რესივერზე ზევიდან განლაგებული. სახელურთან ერთად იყო შესრულებული უკანა სამიზნე მოწყობილობა, რომელსაც ქონდა ორი პოზიცია 0-300 მეტრამდე  და 300-დან 400 მეტრამდე სასროლი. უკანა სამიზნე მოწყობილობა სწორდება ჰორიზონტალურ სიბრტყეში, ხოლო წინა ვერტიკალურში შესწორებების შეტანა შესაძლებელი იყო ტყვიის წვერის გამოყენებით. M16A2-ზე უკვე ყენდება ბევრად უფრო სრულყოფილი სამიზნე მოწყობილობა, რომელიც სრულყოფილად კორექტირდება როგორც ვერტიკალურ ასევე ჰორიზონტალურ სიბრტყეში და ეს შესაძლებელია განხორციელდეს ხელებით. ასეთი სამიზნის გამოყენება არის საზღვაო ფეხოსნების დამსახურება, რომელბიც ტრადიციულად მეტ ყურადღებას აქცევდნენ ზუსტი სროლის ინდივიდუალურ ხელოვნებას.

რესივერის კონსტრუქციიდან გამომდინარე AR15-ზე თავდაპირველად იყო პრობლემატური ოპტიკის მონტაჟი. ეს ეხებოდა როგორც შესაბამისი კრონშტეინის დამზადების პრობლემას ასევე იმ ფაქტს რომ სახელური სედაც ლულის ღერძის მაღლა იყო განლაგებული და ოპტიკა ზედ დაყენებისას კიდე უფრო მაღლა დგებოდა. მიუხედავად იმისა, რომ  კოლტმა შექმნა ჯერ კიდევ 60-ნ წლებში მოდელი 703, რომელზეც სახელური აღარ იყო გათვალისწინებული, სამხედროები დიდხანს არ აძლევდნენ საშუალებას კოლტს განახორციელებინა იგივე ცვლილება სამხედროებისთვის განკუთვნილ იარაღებში. თავის მხრივ სამოქალაქო მსროლელები არ იყვნენ შეზღუდულები სამხედრო ბიუროკრატიით  და უბრალოდ აჭრიდნენ სახელურებს სამოქალაქო შაშხანებს და კუსტარულად აყენებდნენ ზედ ვივერის სამაგრებს.

goose

გადასატან სახელურზე კოლიმატორის დასაყენებლად გამოდგება „ე.წ. ბატის კისერის“ ტიპის კრონშტეინი, რომელიც ასევე იძლევა საშუალებას რკინის სამიზნე მოწყობილობების გამოყენების.   

rrr

კოლტის სნაიპერული შაშხანა შექმნილი 60-ან წლებში (ვიეტნმაის ომიდან მიღებულ გამოცდილებაზე დაყრდნობით) მოდელი 656 პირველი იყენებდა „ბრტყელ“ რესივერს და ასაკეც სარეზერვო რკინის სამიზნე მოწყობილობებს რაც 40 წლის შემდეგ გახდება სტანდარტი AR15-ის პლატფორმისთვის.  ეს შაშხანა პრაქტიკულად იყო  SDM-R და SAM-R-ის შორეული წინაპარი. 

 პირველი მასობრივად წარმოებული AR15 „ბრტყელი“ რესივერით იყო კომერციული ბაზრისთვის განკუთვნილი შაშხანა რომელიც ისევ და ისევ კოლტმა გამოუშვა. ეს იყო M16A3 რომლის წარმოება დაიწყო 1992 წელს (ეს იარაღი არ არის M16A2E3  რომელიც მოგვიანებით მიიღებს სამხედრო ინდექსს M16A3). უნივერსალური სამაგრის გამოჩენას AR15-ზე წინ უძღვოდა Rock Island Armory-ის ექსპერიმენტები AR10-ზე ბრტყელი რესივერებით და სამაგრებით, რომლის შედეგად უნდა შექმნილიყო ახალი .30 კალიბრის სნაიპერული სისტემა რომელიც შეცვლიდა იმ დროს შეიარაღებაში მყოფ M21-ს. საბოლოო ჯამში იდეა უნივერსალური სამაგრის დაყენების სამხედრო იარაღებზე იყო მოწონებული და  დღეს „ბრტყელი“ რესივერი არის სტანდარტული პრაქტიკულად 99.9% AR15-ზე ხოლო ერლ რიდიკი ითვლება ადამიანად რომელმაც შექმნა სტანდარტული უნივერსალური სამაგრი M1913 (დაფუძნებული უივერის კონსტრუქციის სამაგრზე მაგრამ უფრო ზუსტი ზომებით და ასევე ცნობილი როგორც „პიკატინის სამაგრი“, „პიკატინის რელსი“).  სამაგრი თავდაპირველად  იყო განკუთვნილი მხოლოდ ოპტიკის მონტაჟისთვის სხვადასხვა ტიპის იარაღებზე, თუმცა დღეს ის გამოიყენება ყველა ტიპის აქსესუარების დასაყენებლად.  საბოლოო სტანდარტი, რომელიც ეხებოდა ახალ უნივერსალურ სამაგრის (M1913) სპეციფიკაციებს, მიღებულ იქნა 1995 წლის 3 თებერვალს და მას მერე ფართოდ გამოიყენება ყველგან სადაც კი არის ასეთი სამაგრის საჭიროება. სახელი „პიკატინი“ გამოიყენება, როგოც ზოგადი სახელი ასეთი სამაგრის და გაჩნდა ეს სახელი იმის გამო, რომ პიკატინის არსენალი აქტიურად იყო ჩართული ამ სამაგრის ტესტირებაში და მის სტანდარტიზაციაში.

ტიბჟირი. AR15-ის ევოლუციაზე მოთხრობა არ იქნებოდა საკმარისი რომ არ გვეხსენებინა ამ სისტემის ტიბჟირის კონსტრუქციის განვითარება. მოდელი A1 იყენებდა სამკუთხედის ფორმის პლასტმასის ტიბჟირს. ის შედგებოდა მარცხენა და მარჯვენა ნახევრებისგან რაც ქმნიდა ლოგისტიკურ პრობლემას გატეხილი ნახევრების შეცვლისას (მარცხენა არ მიდიოდა მარჯვენაზე და პირიქით).კარაბინებში და შემდგომ შაშხანაში (M16A2) უკვე გამოყენებულია მრგვალი ტიბჟირი, რომელიც შედგება ერთნაირი ურთიერთცვლადი ნახევრებისგან (ზედა და ქვედა). მას შემდეგ რაც AR15 გამოჩნდა სამოქალაქო ბაზარზე მსროლელებმა სათანადოდ შეაფასეს ახალი იარაღი და ის ფაქტი, რომ ეს იყო თვითდამტენი სისტემა რომელზეც შესაძლებელი იყო თავისუფლად დაკიდული ლულის გამოყენება და მაქსიმალური სიზუსტის მიღება.  ყველაფერი რაც იყო ამისთვის საჭირო – მხოლოდ ახალი კონსტრუქციის ტიბჟირი რომელიც დამაგრდებოდა ერთ წერტილში, მხოლოდ ზედა რესივერზე (აპერზე). მე ვერ შევძელი დამედგინა ვინ დაიწყო პირველმა ისეთი ტიბჟირების გამოშვება რომლებიც მხოლოდ რესივერზე მაგრდებოდა. ყველაზე ადრინდელი ასეთი ტიბჟირი, რომელიც მე ვიპოვე არის Rock Island Armory-ის წარმოებული 80-ნი წლების დასაწყისში. დღეს ასეთი კონსტრუქციის ტიბჟირებს უშვებს უკვე ათობით კომპანია. ყველაზე პრმიტიული მოდელები ყენდება ლულის ქანჩზე   უფრო წინწაწეული მოდელები იყენებენ ფიქისირების უფრო რთულ სქემებს. დღეს შესაძლებელია დაბალ ფროფილიან დენთის აირების ბლოკის დაყენება, რომელიც იმალება ტიბჟირის ქვეშ ხოლო ადრე ხდებოდა უბრალოდ სატნდარტული A2 ტიპის დენთის აირების ბლოკის კუსტარულად გადაჭრა. ასეთი ტიბჟირები როგორც წესი მთლიანად მალავენ ლულას და მასზე ყენდება ფიქსირებული ან დასაკეცი წინა სამიზნე მოწყობილობა.

ddtsev

სურათზე არის Daniel Defense-ის დაპატენტებული კონსტრუქციის ტიბჟირი RIS II. ასეთი ტიბჟირის კონსტრუქცია იმდენად მყარია რომ მასზე შესაძლებელია ოპტიკის დაყენება ან ღამის ხედვის ხელსაწყოს დამონტაჟება უშუალოდ ოპტიკური სამიზნის წინ. ასევე შესაძლებელია სადგარების და ლაზერული სამიზნე მოწყობილობების გამოყენება.

მიუხედავად იმისა, რომ ადრეც (და ეხლაც ვისაც ეკონომია სურს) ხდებოდა სტანდარტული ტიბჟირის მოდიფიცირება სხვადასხვა მოწყობილობების დასაყენებლად დღეს შეიძლება ითქვას რომ ერთ  წერტილზე დამაგრებული ტიბჟირები და დაკიდული ლულები არის ოქროს სტანდარტი მაღალი კლასის შაშხანებში და კარაბინებშიც.

vikersgun

ადრინდელი იარაღების მოდიფიცირება ხდებოდა ისე, რომ საჭირო მოწყობილობების (მეტ წილად ფარნების) დაყენება ხდებოდა სტანდარტულ ტიბჟირებზე.  აკეთებდნენ ამას ძირითადად სპეციალური დანიშნულების ძალების ოპერატორები, რომლებსაც ქონდათ მეტი თავისუფლება იარაღის საკუთარ თავზე მორგების და უფრო სპეციალიზირებული იარაღებიც ჭირდებოდათ. სურათზე არის 80-ნი წლების სპეცრამზელის კარაბინი კოლტი მოდელი 723. მოდიფიკაციებს განეკუთვნება წყალქვეშა მცურავების ფარანი შეღებილი შავ ფერში, რომელიც გადაკეთებულია ისე რომ ირთვებოდეს გამოტანილ ღილკაზე დაჭერისას, კოლიმატორი არის Aimpoint 2000, ასევე ყურადღებას იქცევს გადაბმული მჭიდები და ქამრის დამაგრების მეთოდი. დღეს იგივე კონფიგურაციის კარაბინის აწყობა იქნება გაცილებით ნაკლებად შრომატევადი.

vltorvis

კომპანია Vltor იყო ალბათ პირველი, ვინც შესთავაზა მომხმარებელს აპერი (VIS) რომელზეც ტიბჟირი არის მისის განუყრელი ნაწილი. ფასი ამ დეტალის არის 600-700 დოლარი რაც გაცილებით უფრო მეტია ვიდრე კარგი ხარისხის ორ კომპონენტიანი ვარიანტი.

აშშ-ის შეიარაღებულ ძალებში ტიბჟირის ისტორია აღჭურვილი „პიკატინის“  სამაგრებით იწყება 80-ნი წლების ბოლოში, როდესაც დაიწყო პროგრამა, რომლის მიზანი იყო შექმნილიყო მოდულური კარაბინი ახლო ბრძოლებისთვის. ეს პროექტი გადაიზარდა ე.წ. SOPMOD პროგრამაში, რომელსაც უძღვებოდა უილიამ კრეინის სახელობის ფლოტის სახმელეთო საბრძოლო მოქმედებების ცენტრი. პროგრამის ფარგლებში საბოლოო მოთხოვნები ახალი იარაღის სისტემის მიმართ შემუშავდა 1993 წელს.   წოდებული როგორც „ბლოკ 1“, პაკეტი მათ შორის ითვალისწინებდა Knight Armament Systems-ის ალუმინისგან დამზადებული ტიბჟირის დაყენებას, ოთხი პიკატინის სამაგრით. ზოგადად ამ პროგრამის წყალობით სპეც-დანიშნულების ძალებმა მიიღეს პააკეტი, რომელიც მნიშვნელოვნად ზრდიდა M4-ის ეფექტურობას და უნივერსალურობას.

კალიბრები. AR15-ის კონსტრუქციის გამო ძალიან ადვილი გამოდგა სხვა და სხვა კალიბრებზე გათვლილი ამ კონსტრუქციის იარაღების წარმოება ისევე როგორც ერთი იარაღის სწრაფი კონვერტაცია სხვა კალიბრზე. აზრი არ აქვს ჩამოთვლას ყველა კალიბრების, უბრალოდ ვიტყვი, რომ გრძელია ნუსხა იმ კალიბრების, რომლებიც შეიქმნა სპეციალურად ამ სისტემისთვის. ესენია მაგალითად პერსპექტიული 6მმ-ნი ვაზნები 6.5 Grendel და 6.8 SPC. ასევე ბოლო დროს ძალზედ პოპულარული .300 Blackout.  ჯეფ კუპერს ეკუთვნის იდეა ვაზნის, რომელიც იქნებოდა ეფექტური მხოლოდ დიდი მასის ტყვიის ხარჯზე და  ასე შეიქმნა 250 გრანიანი (!!!) ტყვიით აღჭურვილი .450 Bushmaster.  AR15-ები ასევე არსებობს პისტოლეტის კალიბრებში… მოინდომეთ ნებისმიერი როლისთვის  AR15, და დამერწმუნეთ იპოვით მას სწორედ იმ კალიბრზე რაც თქვენ გინდათ. რა არის ამისთვის საჭირო? მხოლო ლულა და საკეტი. დანარჩენი ყველაფერი რჩება უცვლელი. მჭიდის ჩათვლით.

მჭიდები. ძნელად დასაჯერებელია მაგრამ თავდაპირველად  AR15-ს უნდა გამოეყენებინა ერთჯერადი 20 ვაზნიანი ალუმინის მჭიდები. მოგვიანებით ამ საეჭვო გადაწყვეტილებაზე უარი თქვეს და შაშხანები და კარაბინები კომპლექტებოდა 20 ვაზნიანი ალუმინის მჭიდებით. ვიეტნამის ომის დროს საჭირო გახდა გაზრდილი ტევადობის 30 ვაზნიანი მჭიდებიც. გამომდინრე ქვედა რესივერის ფორმიდან, რომელიც თავდაპირველად გათვლილი იყო 20 ვაზნიან სწორ მჭიდებზე, 30 ვაზნიანი მჭიდები არის სპეციფიური ფორმის, ზედა ნაწილი სწორია ხოლო ქვედა მოხრილი. სუსტი ალუმინის მჭიდები მოკლე სიცოხლის ციკლით ყოველთვის იყო სუსტი წერტილი ამ სისტემის. მიუხედავად იმისა, რომ სამოქალაქო მსროლელისთვის სტანდარტული ალუმინის მჭიდები არის აბსოლუტურად საკმარისი დღეს ხელმისაწვდომია მრავალი სხვა მოდელი, ალუმინის, რკინის, პოლიმერის და კომბინირებული მოდელები.  დიდი პოპულარობით სარგებლობენ პოლიმერისგან დამზადებული მჭიდები, რომლებიც ძალიან გამძლეებია და დიდი რესურსით გამოირჩევა, ამათგან ყველაზე პოპულარულია Magpul-ის P-mag-ები (ქვედა სურათი).

pmag1მიუხედავად ყველაფრისა AR15 დღეს არის მსოფლიოში ყველაზე პოპულარული იარაღი ამ კლასში. მას უშვებს უამრავი კომპანია პრაქტიკულად ყველა კონტინეტზე. AR15-ს უკვე უშვებენ რუსეთშიც კი და მეზობელ უკრაინაში. ჩვენც კი ვიბრალებთ AR15-ის გამოგონებას (თუმცა რას წარმოადგენს ქართული AR15 ბოლომდე გაურკვეველია). კიდე უფრო მეტი კომპანია უშვებს აქსესუარებს და ნაწილებს. სტოუნერის დამსახურებაა, რომ ასეთ პირობებში ნებისმიერ არამიანს შეუძლია გამოიწეროს და ააწყოს  AR15 თავის სარდაფში ან ავტოფარეხში, ყოველეგვარი სპეციალური ინსტრუმენტების გამოყენების გარეშე.  მოდერნიზაციის ვარიანტები კი არის განუსაზღვრელი. არ არსებობს სისტემა, რომელიც ამ მხრივ არა თუ შეედრეაბ არამედ ოდნავ მაინც თუ მიუხლოვდება AR15-ს. დღეს ეს იარაღი არის თავისი პოპულარობის ზენიტში.

P1020314

საუკეთესო დადასტურება იმისა, რომ AR15-ების და მათი კომპონენტების წარმოება სრულყოფილებამდე არის დაყვანილი არის ავტორის კუთვნილი AR15. ეს კარაბინი აწყობილია საქართველოში, დაახლოებით 15 სხვა და სხვა მწარმოებლის მიერ დამზადებული დეტალებისგან და არც ერთ დეტალს არ დაჭირდა მორგება ან გადაკეთება. (იარაღი რეგისტრირებულია როგორც ამას საქართველოს კანონმდებლობა ითხოვს)

 ეს არ არის სულ ყველაფერი რისი მოყოლაც მე თქვენთვის მინდოდა. ბევრი რამ აკლია ამ სტატიას მაგრამ ყველაფერი რომ მოვაქციოთ ერთ ნაშრომში მაშინ ეს ვერ იქნება სტატია და საჭირო გახდება წიგნის დაწერა. მე შევეცადე მომეყოლა ძირითადზე რაც დააინტერესებდა მკითხველს.  ეს არ არის ნციკლოპედიური სტატია, მაგრამ ეს სტატია თქვენ მოგცემთ საშუალებას წარმოიდგინოთ რამხელა გზა გაიარა AR15-მა იმ პროდუქტამდე, რომელსაც ჩვენ მოკლედ მოვიხსენიებთ, როგორც “ემ ოთხს”.  AR15-ის ევოლუცია არ დასრულდა, ევოლუცია გრძელდება…

to be continued ….

ПСМ მფლობელის თვალით

December 7th, 2013

- წარმოგიდგენთ შესანიშნავ სტატიას საბჭოთა მცირეკალიბრიან პისტოლტზე, რომელიც მოამზადა კოლეგამ  ვახო მეზურნიშვილმა და ამიტომაც სტატია ქვეყნდება ისეთი ფორმით რომლითაც მე ის მომაწოდა, ყოველგვარი ცვლილებების გარეშე. ჩემი აზრით შესანიშნავი ნაშრომია და  ძალიან მიხარია, რომ ბლოგს ყავს ახალი თანა-ავტორი. 

Shooter

დღეს საქართველოში ხშირად შევხვდებით რუსული წარმოების პისტოლეტებს. ინტერნეტ გვერდებზე მუდმივად იდება განცხადებები, სადაც მოქალაქეები ყიდიან რუსულ ცეცხლსასროლ იარაღს, რომელთა უმეტესობა ტოკარევის სისტემის პისტოლეტი ТТ,  მაკაროვის სისტემის პისტოლეტი ПМ და ნაგანის სისტემის 1895წლის რევოლვერია. ამბოლოდროს გასაყიდად ხშირად ამოტივტევდება ხოლმე რუსული პისტოლეტები ПСМ (пистолет самозарядный малогабаритный) (თვითდამტენი მცირეგაბარიტიანი პისტოლეტი). (ხშირად საქართველოში ამ აბრევიატურას არასწორად თარგმნიან, როგორც пистолет системы макарова).

ჩემი პირველი შეხვედრა პესეემის სისტემის პისტოლეტთან მოხდა 1992 წელს, როდესაც ბაბუაჩემმა პოლკოვნიკმა შალვა გეორხელიძემ (იმ დროისათვის საქართველოს გენერალური შტაბის უფროსის მოადგილემ) წამიყვანა თავის მეგობართან და კოლეგასთან. რამოდენიმე ხანი მოწყენილი ჯდომის შემდეგ უფროსების სალაპარაკო თემა გავხდი მე იმ მიზეზით, რომ 10 წლის პატარა ბავშვი შეყვარებული ვიყავი ცეცხლსასროლ იარაღზე. ბაბუაჩემის კოლეგამ გადაწყვიტა ჩემთვის ეჩვენებინა მისი კუთვნილი პისტოლეტი და გავიდა ოთახიდან მის გამოსატანად. სულმოუთმენლად ველოდებოდი თუ როდის შემოვიდოდა გვერდით ოთახში გასული ბაბუჩემის მეგობარი, რომელსაც თუ სწორად მახსოვს რაჟდენი ერქვა. შემოვიდა თუ არა ოთახში მაშინვე დავინახე ვერცხლისფერი ალუმინის სახასიათო ტარი და შევყვირე ვა პესეემი! იმდროს ბევრ ცეცხლსასროლ იარაღს არ ვიცნობდი. ძირითადად მხოლოდ ბაბუაჩემის კუთვნილი მაკაროვის სისტემის პისტოლეტით ვერთობოდი ხოლმე, მაგრამ მქონდა ცნობილი ა.ბ. ჟუკის ცნობარი, რომელიც ძირითადად იმ გვერდზე იყო გადაშლილი, რომელზეც ჩემი ნატვრა „სტეჩკინის სისტემის პისტოლეტი“ ეხატა, ხოლო მის ქვემოთ კი პესეემი. სწორედ ამ ცნობარიდან ვიცნობდი პესეემს.  მახსოვს მთელი საათი ვატრიალებდი მას, შემდეგ დავშალე დავათვალიერე მექანიზმი, ცხვირსახოცით გავწმინდე და ხელისკანკალით დავუბრუნე მფლობელს. რატომღაც იმ დღის მერე პესეემიც ჩემი ოცნების საგანი გახდა. 2013 წლის მარტის თვეში ჩემმა ერთერთმა მეგობარმა, დამირეკა და მთხოვა გავყოლოდი იარაღის შესაძენად. შევედით იარაღის მფლობელის სახლში, მან გამოიტანა ორი ცალი პსტოლეტი ეს იყო ვალტერის მოდელი PPK 7,65-მმ ბრაუნინგის ვაზნაზე და ПСМ ადრეული გამოშვება. რომელს აიღებდი აქედან? შემეკითხა ჩემი მეგობარი. რათქმაუნდა პირველი ვალტერ პეპეკა ავიღე ხელში. ტარი ხისგან ჰქონდა გამოთლილი თან ძალიან უნიჭოდ, როდესაც ვიკითხე თავის ქარხნულ ტარს რა მოუვიდათქო მფლობალმა მიპასუხა, რომ გატყდა და გადააგდო. ეტყობოდა, რომ ვალტერი დაჟანგებული იყო და შემდეგ ე.წ „ნულავოი“ შკურკით გაეშკურკათ. დაშლის შემდეგ აღმოვაჩინე, რომ ლულა კოროზიით იყო დაფარული. შემდეგ ავიღე პესეემი ვიზუალურად ძალიან კარგ მდგომარეობაში. დავშალე, დავათვალიერე. მექანიზმი იდეალურად იყო შენახული. მეგობარს შევეკითხე თუ რისთვის უნდოდა პისტოლეტი. უბრალოდ მინდა მქონდეს არც სროლას ვაპირებ და არც თავდაცვასო. მე პესეემს ავიღებდითქო ვუპასუხე. რამოდენიმე წუთის შემდეგ გავიგე, რომ ეს პესეემი ჩემთვის უნდოდა საჩუქრად. ემოციებით აღსავსე სიხარულით დავიძარი მომსახურების სააგენტოში მის გადასაფორმებლად. ეს იყო ჩემი პირველი ცეცხლსასროლი იარაღი. ასე ამისრულდა ერთერთი ბავშვობის ოცნება, რომლის შესახებაც გადავწყვიტე დამეწერა პატარა სტატია.

პისტოლეტის შექმნის ისტორია

1969 წელს ქალაქ ტულის სპორტულ-სანადირო იარაღის ცენტრალურ საკონსტრუქტორო კვლევით ბიუროს(ЦКИБ СОО), დაევალა  საბჭოთა კავშირის არმიის, შინაგან საქმეთა სამინისტროსა და უშიშროების სპეცდანაყოფების მუშაკებისათვის  ახალი პისტოლეტის შემუშავება. პისტოლეტი განკუთვნილი უნდა ყოფილიყო იმ ოპერატიული თანმშრომლებისათვის, რომლებსაც უწევდათ იარაღის ფარული ტარება. აქედან გამომდინარე იარაღი უნდა ყოფილიყო მაქსიმალურად მცირე გაბარიტების მქონე. მოთხოვნებში მითითებული იყო, რომ პისტოლეტის სისქე არ უნდა აჭარბებდეს ასანთის კოლოფს, ანუ იგი უნდა ყოფილიყო სისქეში 17-18მმ. გარდა ამისა პისტოლეტს გვერდებზე არ უნდა ჰქონოდა არცერთი გამოშვერილი დეტალი, რომელიც იარაღის სწრაფად ამოღებისას გამოიწვევდა კაბურაზე ან ტანისსამოსზე წამოდებას და რაიმე შეფერხებას.   ვინაიდან ინჟინრები შეზღუდულები იყვნენ გაბარიტებში, პისტოლეტის  კონსტრუქცია რაც შეიძლება მარტივად უნდა შესრულებულიყო. კონსტრუქტორები შეჩერდნენ თავისუფალი საკეტის მოქმედების პრინციპზე. პისტოლეტის მცირეგაბარიტულობამ განაპირობა, აგრეთვე ის ფაქტორიც, რომ იგი უნდა ყოფილიყო წვრილკალიბრიანი და მასში უნდა გამოყენებულიყო ისეთი სიძლიერის ვაზნა, რომელზეც უპრობლემოდ იმუშავებდა თავისუფალი საკეტის პრინციპი.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, პისტოლეტის შექმნის პირველ ეტაპს წარმოადგენდა  სათანადო ვაზნის შერჩევა. იმ პერიოდისათვის რუსეთში გავრცელებული იყო 2 სახის მცირეკალიბრიანი  ვაზნა, რომლებიც პისტოლეტებში გამოიყენებოდა:

 1. 6,35მმ-იანი კოროვინის პისტოლეტის ვანზა  (სახელწოდება 6,35мм ТК). იგი ბრაუნინგის 6,35მმ-ანი ვაზნის (ცნობილია აგრეთვე როგორც .25ACP) მოდიფიცირებული ვარიანტს წარმოადგენდა და მისგან განსხვავდებოდა მხოლოდ უმნიშვნელოდ მომატებული დენთის მუხტით. ბრაუნინგის 6,35მმ-ანი ვაზნები გამოიყენება მთელ რიგ ჯიბის პისტოლეტებში, რომლებიც ბრაუნინგის 1906 წლის მოდელის ბაზაზეა აწყობილი. კოროვინის პისტოლეტი ТК შეიარაღებაში მიიღეს 1926 წელს. ТК ითვლება პირველ თვითდამტენ (ავტომატურ) პისტოლეტათ, რომელიც საბჭოთა კავშირმა შეიარაღებაში მიიღო.

2. 5,6მმ-ანი წრიული აალების  ვაზნები .22 მოკლე (.22 Short) და .22 გრძელი შაშხანის (.22 LR Long Rifle) . ( საქართველოში ამ ვაზნას ხშირად შეცდომით უწოდებენ „გეკოს“ ვაზნებს.  ეს ალბათ იმით აიხსნება, რომ საბჭოთა კავშირში მსგავსი ვაზნები პირველად შემოიტანა გერმანულმა კომპანიამ Genschow & Co, შემოკლებით GeCo).

არც 5,6მმ წრიული აალების და არც 6,35მმ-ანი ბრაუნინგის ვაზნა არ აკმაყოფილებდა სამხედროების მოთხოვნებს, რადგანაც 6,35 მმ-ანი ვაზნა ძალზედ სუსტი იყო როგორც შეღწევადობის(პენეტრაციის – ჭავლური ენერგია), ასევე შემაკავებელი (შემაჩერებელი) ენერგიით. 5,6მმ-ანი წრიული აალების ვაზნები, კი ძირითადად   განკუთვნილი იყო სპორტული პისტოლეტებისა და შაშხანებისათვის, ხოლო მოკლელულიანი ცეცხლსასროლი იარაღიდან გასროლისას მისი ენერგია იყო საკმაოდ მცირე.  საჭირო გახდა შეექმნათ ახალი ვაზნა.

ახალი ვაზნის შექმნა დაევალა  ქალაქ კლიმოვსკის ზუსტ მანქანამშენებლობის ცენტრალურ სამეცნიერო-კვლევით ინსტიტუტს (ЦНИИТОЧМАШ). კოლექტივს  ხელმძღვანელობდა  კონსტრუქტორი ა.ი. ბოჩინი (А.И.  Бочин). ამ პერიოდში ინსტიტუტის დირექტორი იყო ვ.მ საბელინიკოვი (В.М. Сабельников). სწორედ მისი ინიციატივით მოხდა დავალების გაცემა.

denisova bochini

წამყვანი ინჟინერი, რომელსაც ვაზნა უნდა შეემუშავებინა იყო  ქალბატონი ანტანინა დიმიტრის ასული  დენისოვა  (А.Д. Денисовa).

 კოლექტივში შედიოდნენ აგრეთვე  ლ.ს. ნიკოლაევი (Л.С. Николаев) და  გ.პ. შამინი (Г.П. Шамин) – კაფსულ-მაალებლის შემუშავება.  ვაზნა უნდა ყოფილიყო ცენტრალური აალების და მას შემოკლებული კოდური სახელი МПЦ (малогабаритный пистолетный центрального боя) უწოდეს.  თავდაპირველად კონსტრუქტორები ცდილობდნენ ისევ 6,35მმ-ანი ბრაუნინგის ვაზნის გადამუშავებას, მაგრამ ექსპერიმენტები ცუდ შედეგს აჩვენბდა. ზუსტად ამავე პერიოდში და იმავე კვლევით ინსტიტუტში კიდევ ერთმა ქალბატონმა, ლიდია ბულავსკაიამ  (Лидия Ивановна Булавская),  წარმატებით დაასრულა მუშაობა ახალ შუალედურ (ავტომატის-მოიერშე შაშხანის) ვაზნაზე, რომლის ტყვიის კალიბრიც იყო 5,45. ეს ვაზნა დღეს ცნობილია, როგორც 5,45Х39 და კალაშნიკოვის მთელ რიგ ავტომატებში (AK-74, АКС-74, АКС-74У) და ხელის ტყვიამფრქვევებში (РПК-74, РПКС-74) გამოიყენება.

 comparacio

  1. 6,35მმ-ანი ბრაუნინგის ვაზნა;
  2. 5,45მმ-ანი МПЦ ;
  3. 5,6მმ-ანი წრილული აალების ვაზნა .22LR.

ანტანინა დენისოვამ სწორედ ამ კალიბრზე შეაჩერა არჩევანი და შეიმუშავა ახალი  ვაზნა 5,45Х18 МПЦ, რომელიც ფორმით ძალიან ჰგავდა ავტომატის დაპატარავებულ ვაზნას.  მისი მასრა იყო ბოთლისებური, ხოლო ტყვიას ჰქონდა წვეტიანი თავი და ბოლოში დაბრტყელებული (წაკვეთილი) ფორმის იყო, რათა შემცირებულიყო მისი რიკოშეტირება.  არსებობს მოსაზრება, რომ ლიდია ბულავსკაიამ 5×18მმ-ანი კლემანის (ცნობილია აგრეთვე როგორც 5მმ-ანი ჩაროლა ანიტუა, რადგანაც გამოიყენებოდა ამავე დასახელების ესპანურ პისტოლეტში) ვაზნა აიღო საფუძვლად.

br mpcmasra tyvia

სურათზე მოცემულია 5მმ-ანი ჩაროლა-კლემანის ვაზნა და წრიული აალების .22LR ვაზნა.

ვაზნის შექმნისას კონსტრუქტორებს მიზნად ჰქონდათ შეემუშავებინათ ისეთი ტიპის მცირეკალიბრიანი და მცირეგაბარიტიანი ვაზნა, რომელიც შესძლებდა 9მმ-იანი მაკაროვის (9Х18მმ ПМ) და 9х17მმ ბრაუნინგი მოკლე (9mm. Courtz) იდენტურ ეფექტურობას.  კონსტრუქტორებმა ცადეს სხვადასხვა ტიპის ტყვიების გამოყენება და საბოლოო ჯამში შემუშავებულ იქნა ორი ძირითადი სახის ტყვია:  2,4 გრამიანი  კომბინირებული გარსიანი ტყვია-ფოლადის გულარით Пст (Пуля стальная)  ცნობილია როგორც ინდექსით 7Н7 და 2,6 გრამიანი გარსიანი მთლიანად ტყვიის გულათი ПСО (Пуля свинцовая оболочечная) შემდგომ კი (Патрон спортивно-охотничий) უწოდეს. უფრო დეტალურად ვაზნების შესახებ შემდგომ ვისაუბრებთ.

1972 წელს გაიმართა კონკურსი, რათა შერჩეულიყო საუკეთესო მცირეგაბარიტიანი პისტოლეტი  უშიშროებისა და შსს-ს ოპერატიული თანამშრომლებისათვის, აგრეთვე საბჭოთა შეიარაღებული ძალების უმაღლესი რანგის შემადგენლობისათვის.

 კონკურსში მონაწილეობას იღებდა მხოლოდ 2 პისტოლეტი რომელთა კალიბრიც იდენტური იყო და ორივე მათგანში გამოიყენებოდა 5,45х18 МПЦ ტიპის ვაზნა.

konstruqtorebi

- ტულის კონსტრუქტორების ტ.ი ლაშნევის (Т.И. Лашнев),  ა.ა. სიმარინის (А.А. Симарин)  და ლ.ლ. კულიკოვის (Л.Л. Куликов) ქმნილება ПСМ (пистолет самозарядный малогабаритный), რომელიც უკვე დასრულებული სახით 1971 წელს იყო მზად.

- ინჟინერ-კონსტრუქტორ ვ. ბაბკინის (В. Бабкин) პისტოლეტი БВ-025, იგი წარმოადგენდა მაკაროვის სისტემის (ПМ) შემცირებულ ვარიანტს;

 148_01

 ვ. ბაბკინის სისტემის 5,45მმ-ანი პისტოლეტი БВ-025 (სასაჩუქრე მოპირკეთებით)

გამოცდების შედეგად  გამოვლინდა ПСМ-ის უპირატესობები. იგი გამოირჩევოდა საიმედოობით და საცდელი გასროლებისთვის დამზადებული პირველი პარტიის 150 ვაზნის გასროლისას არცერთი შეფერხება არ ჰქონია. პისტოლეტი კარგად ფუნქციონირებდა აგრეთვე დაბინძურებული მექანიზმით და პირველივე ცდების დასრულებისას  ერთხმად იქნა აღიარებული გამარჯვებულად, რაც ძალიან იშვიათი იყო იმდროისათვის. აქვე აღსანიშნავია ის ფაქტიც, რომ პისტოლეტი საკონკურსო სროლისას გამოირჩევოდა ძალიან მაღალი სიზუსტით.

კონკურენტი ბაბკინის პისტოლეტი  БВ-025 რიგი მაჩვენებლებით ჩამოუვარდებოდა პესეემს, კერძოდ: არ იყო საიმედო და ხშირად წარმოიქმნებოდა შეფერხებები, რაც პისტოლეტის ავტომატიკის არასრულფასოვან მუშაობაზე მიუთითებდა. აგრეთვე პისტოლეტის გაბარიტები აჭარბებდა მოთხოვნებს და მარცხენა მხარეს გაჩნდა მაკაროვის სისტემის იდენტური დროშისებური მცველი, რომელიც გამოშვერილი იყო პისტოლეტიდან.

1972 წლის აგვისტოში პესეემი ოფიციალურად იქნა მიიღებული სამართალდამცავი ორგანოების, სახელმწიფო უშიშროებისა და საბჭოთა კავშირის შეიარაღებული  ძალების მიერ, ხოლო მისი სერიული წარმოება 1974 წელს დაიწყო იჟევსკის იარაღის ქარხანამ.

პესეემის მექანიზმი და დეტალები.

პესეემის მექანიზმი თითქმის იდენტურია მაკარვის სისტემის პისტოლეტისა. მისი ავტომატიკა დაფუძნებულია თავისუფალი საკეტის პრინციპზე. დამრტყმელი მექანიზმი არის ღია ჩახმახით და სროლა წარმოებს როგორც დაშვებული ჩახმახის ავტომატური შეყენებით (ე.წ. ორმაგი მოქმედება) ასევე წინასწარ შეყენებით. პისტოლეტის ჩარჩო არის ძალიან ბრტყელი და მასზე მყარად არის ჩამაგრებული უძრავი ლულა. ლულის ჩამაგრება ხდებოდა დაპრესვის მეთოდით. ლულაზე ჩამოცმულია დამაბრუნებელი ზამბარა. პისტოლეტის დაშლა ხდება მაკაროვის სისტემის იდენტურად სასხლეტი კავის დამცავი რგოლის ქვევით დაწევით. თუკი პისტოლეტში მოთავსებულია მჭიდი, იგი ბლოკავს დამცავ რგოლს და შეუძლებელია მისი დაშლა. რაც შეეხება პისტოლეტის ტარს ადრეულ მოდელებში იგი არის დამზადებული მთლიანად დურ-ალუმინისაგან, რომელიც ფრეზირების მეთოდით კეთდებოდა და დაფარულია შავი ნიტრო საღებავით. საღებავი დროთა განმავლობაში იცქვლიფება. სწორედ ამიტომ თითქმის ყველა პესეემი რაც კი მინახავს არის მთლიანად ალუმინისფერი, რაც ჩემი აზრით უფრო ლამაზად გამოიყურება.

 Untitled 

ადრეული პესეემის ალუმინის ტარი. სურათზე ჩანს გადაქერცლილი საღებავი. თუ დავაკვირდებით დავინახავთ, რომ მარჯვენა ქვედა კუთხეში არის მხოლოდ ერთი ნასვრეტი რომლითაც ტარი ღერძის მეშვეობით მაგრდება პისტოლეტის ჩარჩოზე და არ არის ნასვრეტი ქამრის (თასმის) ყულფისათვის. ეს იმით აიხსნება, რომ ტარი არის პირველი პარტიიდან.

ახალ მოდელებში 90-ანი წლების დასაწყისიდან ტარის ლოყები გაიზარდა სისქეში 20მმ-მდე და მზადდება პლასტმასისაგან უფრო ზუსტად კი პოლიამიდისაგან (მისი ფაქტურა წააგავს ძალიან მყარ რეზინას), რომელიც მთლიანადაა ჩამოსხმული. პოლიამიდის ტარი ბევრად უფრო მოსახერხებელია, რადგანაც უკეთესად ხდება მასზე ხელის მოჭიდება. გარდა ამისა მილიციის მუშაკები უჩივოდნენ იმ ფაქტს, რომ ალუმინის ტარი ცივ კლიმატურ პირობებში ხელის მტევანზე შეხებისას დამატებით დისკომფორტს ქმნიდა.

პისტოლეტს გააჩნია დროშისებური ფორმის მცველი. მცველი ახდენს საცემის ბლოკირებას ისე, რომ ჩახმახი ვერ შეძლებს მასზე დაწოლას (დარტმას), აგრეთვე ახდენს სასხლეტი კავის ბლოკირებას და საკეტის ბლოკირებას. შემართული ჩახმახის შემთხვევაში მცველზე დაყენება ახდენს ჩახმახის ავტომატურ დაშვებას ანუ მოქმედებს, როგორც „დეკოკერი“ (decocker). მცველი ისეა განთავსებული, რომ ხელის ერთი მოძრაობით შესაძლებელია პისტოლეტის მცველიდან მოხსნა და ჩახმახის შეყენება საბრძოლო მდგომარეობაში.

პისტოლეტის საკეტი ბოლო ვაზნის გასროლის შემდეგ რჩება უკანა პოზიციაში, რომლის დასაბრუნებლადაც საკმარისია მჭიდის გამოღებ, ასაკეტის ოდნავ მოქაჩვა უკან და ხელის გაშვება, ან კიდევ იგივე ოპერაციის შესრულება მხოლოდ სავსე სავაზნე მჭიდის მოთავსებით. პისტოლეტს არ გააჩნია ცალკე ბერკეტი საკეტის დასაბრუნებლად, რადგანაც ეს გამოიწვევდა გამოშვერილ დეტალს.

ძალიან მალე პესეემმა დადებითი გამოხმაურება მიიღო სამართალდამცავი ორგანოებიდან, რაც პირველ რიგში იმით აიხსნებოდა, რომ მაკაროვის სისტემის პისტოლეტის მერე, პესეემი ბევრად კომპაქტური და მოსახერხებელი იყო სატარებლად.

პისტოლეტს გააჩნია მარტივი სამიზნე მოწყობილობა. წინა სამიზნე წარმოადგენს საკეტის მთლიან ნაწილს ხოლო უკანა სამიზნე (ე.წ. კორა) არის ცალკე დეტალი და დამაგრებულია საკეტზე „მერცხლის კუდის“ ტიპის სამაგრით. პესეემის უკანა სამიზნე, როგორც მაკაროვის პისტოლეტში, მარკირებულია კოდებით.

მიუხედავად იმისა, რომ დღეს ПСМ-ები ოფიციალურად მოხსნილია ФСБ -ს და ФСО-ს შეიარაღებიდან, იგი მაინც რჩება რუსეთის ფედერაცის შეიარაღებული ძალების გენერალიტეტის შეიარაღებაში. გარდა ამისა 1998 წელს პისტოლეტი შეიარაღებაში მიიღეს რუსეთის ფედერაციის სასამართლოს აღმასრულებლებმა, აგრეთვე პროკურატურამ პროკურორებისა და გამომძიებლებისათვის. 2005 წლის დეკემბერში  პესეემი შევიდა რუსეთის ფედერაციის სასაჩუქრე იარაღის ჩამონათვალში.

1992 წელს იჟევსკში დაწყებულ იქნა კომერციული პესეემების გამოშვება სახელწოდებით «ИЖ-75», რომელიც კლასიფიცირდებოდა, როგორც სპორტულ-სავარჯიშო პისტოლეტი, თუმცა არაფრით არ განსხვავდებოდა სამხედრო პისტოლეტისგან. ადრეული პესეემებისგან განსხვავებით მისი ტარი მზადდება პლასტმასისგან (პოლიამიდისაგან) და სისქეში დაახლოვებით 20 მმ-დეა.  ИЖ-75 დღესაც გამოდის იჟევსკის მექანიკურ  ქარხანაში «Ижевский механический завод» (ИЖМЕХ).

არსებობს პესეემის ბაზაზე აწყობილი პისტოლეტი  «Байкал» МР-441. იგი აწყობილია იჟ-75 ბაზაზე და მისგან განსხვავდება ტარის ლოყებით, სამიზნე არის რეგულირებადი, როგორც ჰორიზონტალურად, ასევე ვერტიკალურად და განკუთვნილია ბრაუნინგის 6,35მმ-ან ვაზნაზე (.25 ACP). პისტოლეტი შექმნეს იმ იმედით, რომ ექსპორტზე გავიდოდა დასავლეთის ქვეყნებში. თუმცა ისევე როგორც პესეემის პისტოლეტი, იგიც აშშ-ს მიერ პოლიტიკური მიზეზებით აღიარებულ იქნა როგორც უკანონო და აკრძალული იარაღი აშშ-ს ბაზრისათვის.

 

კომპ

იარაღის ბუდე (კაბურა) და კომპლექტაცია.

 

 5,45х18 მმ-ანი პისტოლეტის ვაზნა (МПЦ) (Малокалиберный Пистолетный Центрального воспламенения).

ხშირად ისმის მოსაზრება, რომ პესეემის ტყვია ხვრეტს ჯავშანჟილეტს. 80-იანი წლების ბოლოს პესეემის სისტემის პისტოლეტები არალეგალურად მოხვდა გერმანიაში, სადაც როგორც ცნობილია პოლიციელები და სპეცსამსახურები ოფიციალურად გაფრთხილებულ იყვნენ, რომ ქვეყანაში გამოჩნდა პესეემები, რომელიც საშიშ იარაღს წარმოადგენდა, სწორედ იმ მოტივით, რომ შეეძლო მათ აღჭურვილობაში არსებული ჯავშანჟილეტების გახვრეტა.  შეესაბამება თუ არა სიმართლეს ეს ყველაფერი? ამბობენ ვაზნის შემქნელებს თავდაპირველად სულაც არ ჰქონიათ ჩაფიქრებული ის ფაქტი, რომ ტყვიას უნდა გაეხვრიტა ჯავშანჟლეტი. საცდელი სროლებისას აღმოაჩინეს, რომ პირველი და მეორე კლასის ჯავშანჟილეტები, რომლიც დამზადებულია კევლარის ქსოვილისაგან ვერ უზრუნველყოფდა ტყვიის შეკავებას. როგორც ცნობილია ტყვიის პენეტრაციას (შეღწევადობას) განაპირობებს სამი ძირათადი ფაქტორი: 1. ტყვიის საწყისი სიჩქარე; 2. მისი ფორმა; 3. მასალა რომლისგანაც იგი მზადდება. პესეემის ტყვიის საწყისი სიჩქარე არ აღემატება 9მმ-მაკაროვის (9х18მმ) ტყვიის სიჩქარეს და ლულიდან გამოსვლისას  შეადგენს საშუალოდ 315 მეტრს წამში. ჯავშანჟილეტი რომელიც უზრუნველყოფდა მაკაროვის ტყვიის შეკავებას უძლური აღმოჩნდა პესეემის ტყვიის მიმართ, არა იმიტომ, რომ მისი საწყისი სიჩქარე მაღალი იყო, არამედ ტყვიის ფორმის გამო. პესეემის 5,45 მმ-ანი ტყვია, მისი წაწვეტებული ფორმის გამო კევლარის ქსოვილის ქარგებს გვერდით წევს, რის შედეგადაც ძვრება მასში და დარჩენილი ენერგიით უზრუნველყოფს სხეულის დაზიანებას. აქედან შესაძლოა გაკეთდეს დასკვნა, რომ თუკი ჯავშანჟილეტი დამზადებულია არა კევლარისაგან იგი ვერანაირად ვერ შეძლებს მის გახვრეტას. ერთერთი წამყვანი ექსპერტი ამერიკის შეერთებული შტატებიდან ჩარლი კატშოუ (Charlie Cutshaw) 1990-ანი წლების დასაწყისში წერს, რომ დასავლეთის ექსპერტების გამოცდების თანახმად, პესეემიდან ნასროლი 5,45მმ-ანი ვაზნა ხვრეტს კევლარის 30-45 ფენას და ინარჩუნებს იმდენ ენერგიას, რომ შეუძლია გახვრიტოს 10-15მმ ფიჭვის დაფა. სხვათაშორის იგივე ავტორი წიგნში „The New World of Russian Small Arms and Ammo“ წერს, რომ 5,45х18 ვაზნის მასრა არის იგივე მაკაროვის მასრა, რომლის ყელიც შევიწროვებულია 5,45მმ-დე, რაც სრული სისულელეა. პესეემის ვაზნის  მასრუს დიამეტრი ბევრად უფრო წვრილია ვიდრე მაკაროვის 9х18მმ-ანი ვაზნის მასრა.

 

ვაზნების მოდიფიკაცია

სულ არსებობს 5,45მმ-ანი პესეემის შემდეგი სახის ვაზნა:

образцовиe

  • 5,45х18 სანიმუშე ვაზნა – რომელსაც ტყვიის თავზე აქ
    ვს თეთრი ფერის მარკირება(ახალი ვარიანტი) ან თეთრი წრე(ძველი ვარიანტი) და განკუთვნილია საატესტაციო ცდებისათვის. ტყვიას გააჩნია ფოლადის გულარი (Пст).

 распил пст

 2.    5,45х18 ვაზნა 7H7 – მთლიანად გარსიანი ტყვია ფოლადის გულათი Пст (Пуля стальная). ფოლადის მარკა Ст. 10,15,20 ან 25.

ტყვია შედგება ბიმეტალისა და ტომპაკის (თუთია) შენადნობის გარსისაგან, რომელშიც ჩაპრესილია ფოლადის გულა ტყვიის პერანგით. ფოლადის გულა მოთავსებულია ტყვიის წინა ნაწილში, ხოლო მის უკან კი მთლიანი ტყვიის შენადნობი. რას ნიშნავს ინდექსი 7H7 ეს არის რუსეთის მთავარი სარაკეტო-საარტილერიო სამმართველოს მიერ ( ГРАУ – Главное ракетно-артиллерийское управление) მიერ მინიჭებული ინდექსი. სადაც 7 – ნიშნავს ქვეითთა საბრძოლო მასალას, ასო Н -ნომენკლატურას და მეორე 7 კი ტყვიის კოდს. კაფსულ-მაალებლის გვერდები მასრის ფსკერთან მთელ პერიმეტრზე დაფარულია წითელი ლაკ- ჰერმეტიზატორით. აგრეთვე ლაკ-ჰერმეტიზატორით დაფარულია მასრის ყელში ტყვის ჩასმის ადგილი. თუმცა არსებობდა აგრეთვე შავი ფერის ლაკ-ჰერმეტიზატორიანი ვაზნებიც.

markireba PSt

ტყვიის ჩამაგრება მასრის ყელში ხდება სამ ადგილას წერტილოვანი ჩაჭყლეტვის (кернение) მეთოდით. მაქსიმალური წნევა სავაზნეში არ აღემატება 127-130 მ/პასკალს (1270-1300 bar).

საცდელი ვაზნების წარმოება თავდაპირველად დაიწყო  №711 ქ.კლიმოვსკის საშტამპო ქარხანამ.  იმდროინდელი ვაზნისმასრა იყო ფოლადის და თუთიით ხდებოდა მისი მოპირკეთება. ტყვიას კი ჰქონდა უფრო კონუსისებური ფორმა.

 sacdeli

საცდელი ტყვია კონუსისებური ფორმით

შემდგომ უკვე მოხდა მისი სერიული წარმოების დაწყება  ქალაქ იურუზანის №38 ქარხანაში და მისი მასრა ლატუნისგან მზადებოდა. ადრეულ სერიულ ვაზნებს არ გააჩნდათ არანაირი მარკირება.  1991 წელს ქარხნის დახურვის შემდეგ, წარმოება გადავიდა ტულის ვაზნების ქარხანაში №539 (ТПЗ – Тульский патронный завод).  აღნიშნული ვაზნების მარკირება ხდებოდა მასრის ფუძეზე ერთი წერტილოვანი დამღით. 1992 წლამდე ვაზნები 7Н7 იმუხტებოდა სფეროსებური დენთით СФ040, ხოლო 1993 წლიდან დენთის მარკა იყო ПСН 850/4,37.

 3.    5,45х18 ვაზნა მთლიანად გარსიანი ტყვიის გულათი ПСО.

 damgebi 1

ტყვია შედგება ბიმეტალისა და ტომპაკის შენადნობის გარსისაგან, რომელშიც მოთავსებულია მთლიანად ტყვიის გულა. დღეს წარმოებაში არის მხოლოდ მსგავსი ტიპის ვაზნები. ადრეულ ვარიანტებში მასრის ფსკერზე მარკირება არის ერთი ცალი წერტილის სახით.  ხოლო თანამედროვე კომერციულ ვარიანტებში მარკირება ვაზნაზე ან 5,45х18 WOLF ან 5,45х18 TPZ (Tulski Patronni Zavod). კაფსულ-მაალებლის გვერდები მასრის ფსკერთან მთელს პერიმეტრზე დაფარულია წითელი ლაკ- ჰერმეტიზატორით. აგრეთვე ლაკ-ჰერმეტიზატორით დაფარულია მასრის ყელში ტყვის ჩასმის ადგილი. საქართველოშიც სწორედ აღნიშნული ტიპის ვაზნებია გაყიდვაში რომლის ფასიც 15-30 ლარს შეეადგენს, რაც ძალიან სასაცილო და აბსურდულია.

4.    საცდელი-ექსპერიმენტალური ვაზნები

საცდელი ვაზნა გარსის გარეშე სფეროსებური ტყვიით. აღნიშნული ვაზნა სერიულად არ გამოსულა. სავარაუდოდ იგი იქმნებოდა იმისათვის, რომ განხორციელებულიყო სასწავლო-სავარჯიშო სროლები. უბრალოდ მეტი ახსნა მე ვერ მოვუძებნე მას.

5.45x18_pso sacdeli

5.45x18_wood_box

პისტოლეტის ვაზნების МПЦ  საშტატო სამხედრო შეფუთვა ხდებოდა ხის ყუთებში, რომელშიც მოთავსებული იყო 4032 ცალი ვაზნა. ყველა ხის ყუთში იდო ორი ცალი ცინკის ყუთი და  თითო ასეთ ყუთში კი 2016 ცალი ვაზნა მუყაოს კოლოფებში 36 ცალად.

დღეს 5,45×18მმ ვაზნა გარდა პესეემის სისტემის პისტოლეტისა გამოიყენება მარგოლინის ბაზაზე აწყობილ თვითდამტენ პისტოლეტში «Дрель»და ავტომატურ პისტოლეტში ОЦ-23 «Дротик».  ამჟამად პესეემის ვაზნა არ გამოიყენება არცერთ ქვეყანაში და მისი წარმოება ხდება მხოლოდ რუსეთში. საინტერესოა ერთი ფაქტიც.

545x18-PSM 1

რუსულ ფორუმებზე წავაწყდი ინფორმაციას სადაც, ერთერთი წევრი წერდა, რომ ვაზნები 7Н7 იწარმოებოდა თბილისში, საავიაციო ქარხანაში და შემდეგ მოხდა ჩარხების ევაკუაცია, რომლის ჩატანაც სამხედროებმა შეძლეს ზუგდიდამდე და შემდეგ მათი კვალი იკარგება. რამდენად შეესაბამება აღნიშნული ფაქტი სიმართლეს ვერ გეტყვით.

TTM Vazna

 პესეემის მოდიფიკაციები

ზოგადად ПСМ-ებს ყოფენ ორ ძირითად კატეგორიად: ადრეული სამხედრო ვარიანტი ალუმინის ტარით  და ახალი ვარიანტი პლასტმასის (პოლიამიდის) ტარით, მაგრამ მსგავსი დაყოფით არ დავკმაყოფილდები და ცოტა უფრო ვრცლად მინდა შევეხო ამ თემას.

პესეემები შეიძლება დაიყოს შემდეგ ჯგუფებად:

images1

    ადრეული გამოშვება  სამხედრო ვარიანტი – ალუმინის ტარით – არ გააჩნია ქამრის გასაყრელი ნასვრეტი (ყულფი), ჩახმახი გახვრეტილია შუაში, საკეტს ზევით გააჩნია საფეხურისებრი მოპირკეთება და მის უკანა სამიზნეს გვერდებზე გააჩნია დამცავი ჯებირები, რათა ამოღებისას  არ გამოედოს ტანისსამოს ან კაბურას. ლულა ქრომირებულია და ჭრილების (ხრახნების) რაოდენობა არის 6. არსებობს ასეთივე პესეემები, რომელიც სასაჩუქრედ გამოდიოდა და გააჩნია გრავირება.

-         ადრეული გამოშვება სამხედო ვარიანტი  ალუმინის ტარით – ალუმინის ლოყას მარცხენა მხრიდან გააჩნია ნასვრეტი (ყულფი) ქამრის გასაყრელად. ჩახმახი აღარაა გახვრეტილი (თუმცა მცირე პარტიაზე მაინც გვხვდება გახვრეტილი), საკეტზე გაქრა სფეხურისებრი მოპირკეთება და უკანა სამიზნეც გამარტივდა (აღარ გააჩნია ჯებირები). ლულა ქრომირებულია და ჭრილების (ხრახნების) რაოდენობა არის 6. სწორედ ასეთია ჩემი კუთვნილი პესეემი.

-         ახალი გამოშვება პოლიამიდის ტარით სამხედრო ვარიანტი –  ლულა ქრომირებულია და ჭრილების (ხრახნების) რაოდენობა არის 6. გამოვიდა 90იანი წლების დასაწყისში. გარდა ტარის ლოყებისა ახალ პესეემებში არის ერთი პატარა სხვაობა. სასხლეტი კავის დამცავი რგოლი უფრო წაკვეთილია ვიდრე ადრეულ პესეემებში.

 images

-         კომერციული ვარიანტი მარკირებით „იჟ-75“ პოლიამიდის ტარით.  ლულა ქრომირებულია და ჭრილების რაოდენობა მწარმოებლის ცნობით არის 6, მაგრამ მე საქართველოში მინახავს 4 ჭრილიანები. არსებობს მოსაზრება, რომ 4 ჭრილიანი ლულა არის  კალაშნიკოვის 5,45მმ  დაბრაკული ლულები, რომლებიც დაჭრეს და გამოიყენეს პესეემებში.

 

რომელი პესეემია ხარისხით ყველაზე კარგი?

ჩემი პირადი გამოცდილებით შემიძლია ვთქვა, რომ ადრეული პესეემები ყველაზე ხარისხიანია. მათი დეტალები შესრულებულია აკურატულად, როგორც საათის მექანიზმი და არ ეტყობა მანქანა დანადგარების დამუშავების კვალი. ლულის დაფარვა არის ქრომირებული (ალბათ ასეთი პისტოლეტისათვის ეს არცთუ ისე მნიშვნელოვანია, რადგანაც მისი ვაზნის სიძვირიდან გამომდინარე მფლობელი ვერ გაცვითავს ლულას). რამდენადაც ცნობილია ადრეული სამხედრო პესეემები გადიოდა ერთერთ ყველზე მაღალ ხარისხის კონტროლს, რაც იმით აიხსნება, რომ იგი სპეც სამსახურებისათვის და გენერალიტეტისათვის იყო განკუთვნილი.

ახალი პესეემები პოლიამიდის ტარით შეიძლება შგხვდეთ საკმაოდ მაღალი ხარისხით დამზადებული. თუმცა მე მინახავს რამოდენიმე კომერციული ვარიანტი იჟ-75 რომელიც უხარისხოდ იყო შესრულებული, შიდა დეტალები უხეშად დამუშავებული. ხოლო გამოყენებული ფოლადი ძალიან დაბალი ხარისხის, რაც  ხშირ შემთხვევაში ხდება მცველის გატეხვის მიზეზი.  თუკი გადაწყვეტთ მის შეძენას დააკვირდით ლულას რათა ნახოთ რამდენი ჭრილი გააჩნია 6 თუ 4. როგორც ავღნიშნეთ 4 ჭრილიანები არის კალაშნიკოვის დაბრაკული ლულა და მსგავსი ლულით აღჭურვილი პისტოლეტის სიზუსტე საგრძნობლად დაბალია.

 smert-psm-r_01 1

უხარისხო ფოლადისაგან დამზადებული გატეხილი მცველი

 

პესეემის კრიმინალური ისტორია

90-ან წლებში რუსეთში დაქირავებული მკვლელების (ქილერების) ხელში ყველაზე გავრცელებულ იარაღს წარმოადგენდა ტეტეს სისტემის პისტოლეტები და მაყუჩიანი პესეემები. როგორც რუსული ფორუმებიდან გახდა ჩემთვის ცნობილი ძირითადად მაყუჩიანი პესეემები წარმოადგენდა ტრავმატული და გაზის პესეემების გადაკეთებულ ვარიანტს. ტრავმატული და გაზის პისტოლეტის ლულას ცვლიდნენ მცირეკალიბრიანი 5,6მმ-ანი შაშხანის (ТОЗ-8 / ТОЗ-16,17) ლულით,  ჩარხავდნენ სავაზნეს ისე, რომ შეეძლო 5,45х18 ვაზნის მიღება, ლულას იღებდნენ უფრო გრძელს ვიდრე სტანდარტულად გააჩნდა პესეემს და მის ბოლოში აკეთებდნენ ხრახნს მაყუჩის დასამაგრებლად.

 TTM Pist

დასკვნა

პისტოლეტი არის ყველაზე ბრტყელი თვითდამტენი პისტოლეტი და არ გააჩნია არცერთი გამოშვერილი დეტალი. შესაბამისად იმ პირებისათვის ვისაც ესაჭიროება იარაღის შეუმჩნეველი და ფარული ტარება საუკეთესო ვარიანტია.

თამამად შემიძლია ვთქვა, რომ ამ გაბარიტების პისტოლეტისათვის იგი არის ძალიან ზუსტი. მე პირადად არცერთი პისტოლეტიდან არ მისვრია ისე ზუსტად, როგორც პესეემიდან.

აქვს ძალიან პატარა უკუცემა რაც მცირე კალიბრიდან და ვაზნის დაბალიმპულსურობიდან გამომდინარებს. შესაბამისად სწრაფსროლაც უფრო მაღალია. მიუხედავად პატარა ვაზნისა, პისტოლეტის ხმა მე პირადად ძალიან მაღალი მეჩვენება. მსხვილკალიბრიანი პისტოლეტებიდან სროლისასაც არ მექმნება ისეთი დისკომფორტი, როგორიც მექმნება პესეემის სროლისას თუკი არ მიკეთია დამცავი ყურსაცვამი.

რაც შეეხება სასხლეტ კავს, რბილად მოძრაობს, როგორც წინასწარ შეყენებული ჩახმახით ასევე თვითშეყენების (ორმაგი მოქმედებით) შემთხვევაში. ცოტათი მოუხერხებელია მასზე თითის დაჭერა, რადგანაც მისი დამცავი რგოლი ცოტა პატარაა.

პისტოლეტის უარყოფითი მხარეები:

ჩემი აზრით პისტოლეტის მთავარი უარყოფითი მხარე მდგომარეობს მის ვაზნაში. როდესაც პესეემები გამოჩნდა შეიარაღებაში, სამართალდამცავები ცდილობდნენ ტაბელური მაკაროვები ჩაებარებინათ და გამოეტანათ ახალი პესეემები. თუმცა ზუსტად 3 თვის შემდეგ თანამშრომელთა უმეტესობა ისევ ითხოვდა უკან მიეღო მაკაროვი. ამის მიზეზი გახდა ის ფაქტი, რომ ტყვია ვერ უზრუნველყოფდა ადამიანის შეჩერებას, რაც სამართალდამცავი ორგანოების მუშაკებისათვის ძალიან მნიშვნელოვანი იყო. მოწინააღმდეგე 2-3 ტყვიის მორტყმის შემდეგ მაინც აგრძელებდა წინააღმდეგობის გაწევას და შემთხვევის ადგილიდან მიმალვას.  ამ პერიოდში გამოიცა სპეციალური მითითებები, რომლის მეშვეობითაც თანამშრომლებს ასწავლიდნენ თუ კონკრეტულად ორგანიზმის რა ნაწილებში უნდა განეხორციელებინათ დამიზნება, რომ მწყობრიდან გამოეყვანათ მოწინააღმდეგე. ხშირად პესეემს უწოდებენ თვითმკვლელობის იარაღს მაღალჩინოსნებისათვის. ისტორიას ახსოვს ბევრი ფაქტი, როდესაც სხვადასხვა მაღალი თანამდებობის პირებმა ზუსტად პესეემით ჩაიდინეს თვითმკვლელობა. ასეთი ფაქტი საქართველოშიც არაერთხელ მომხდარა პესეემით.

მცველი ცოტათი პატარაა და რთულად მოძრაობს, თუმცა ძალიან კარგადაა ჩაფიქრებული მისი მოხსნის დროს ერთი მოძრაობით ჩახმახის თითით შემართვა.  კიდევ ერთი უარყოფითი მომენტი, რომელიც ახასიათებს პესემის მცველს არის ის, რომ იგი იმდენად ახლოსაა ჩახმახთან, რომ შემართული მდგომარეობაში პისტოლეტის მცველზე დაყენებისას ხდება ცერა თითზე ჩახმახის დარტყმა, რაც პირადი გამოცდილებით ძალიან მწარეა. არსებობს ხუმრობა, რომ პირველი პესეემის მფლობელებს ზუსტად ამ სახასიათო ტრავმით ხვდებოდნენ.

რაც შეეხება პისტოლეტის არასრულ დაშლას, მისი განხორციელება ძალიან მარტივია, მაგრამ სრული დაშლის შემთხვევაში იწყება ნამდვილი თავსატეხი. უამრავი წვრილი ღერძები, რომლებიც ფაქიზად უნდა გამოვიღოთ საათის მექანიზმს წააგავს. ალუმინის ტარის მოხსნა არის საშინლად რთული, რადგანაც ცერა თითით უნდა დააწვე სავაზნე მჭიდის დამჭერ ღილაკს და თან ზუმბას მეშვეობით უნდა გამოაგდო დამჭერი ღერძი.

პისტოლტის ტარი მოკლეა და ნეკა თითი რჩება ტარის დაბლა. საჭიროა გაკეთდეს მჭიდის ბოლოში ქუსლი, რომელიც უზრუნველყოფს იარაღის საიმედო დაჭერას. ასეთი ქუსლები მე არ მინახავს საბრძოლო პესეემებზე, ტრავმატულებზე და გაზის პესეემებზე კი ყველას პლასტმასის ქუსლი აქვს.

ვაზნის დეფიციტურობა და მააღალი ფასი თითქმის უსარგებლოს ხდის პისტოლეტს. ყველაზე იაფი რაც მინახავს მაღაზიაში არის 15 ლარი ერთ ცალ ვაზნაში, ხოლო ყველაზე ძვირი 42 ლარი. ვაზნის სიძვრირე იმით აიხნება, რომ მხოლოდ ერთი ქარხანა უშვებს მას რუსეთში და არ ხდება მისი ექსპორტი.

საქართველოში პესეემების ფასი დღეის მდგომარეობით მერყეობს 900 ლარიდან 1500ლარამდე. არსებობენ ადამიანები, რომლებიც აძაგებენ მას და ზოგიც კი პირიქით ამბობს, რომ ერთერთი საუკეთესო პისტოლეტია. ზოგადად პესეემის მიმართ ტენდენცია რადიკალურობით გამოირჩევა. ან ვერ იტანენ, ან გიჟდებინ მასზე. საშუალო ვარიანტი არ მინახავს. ევროპის ქვეყნებში პესეემების საწყისი ფასი აუციონებზე შეადგენს 1500-2000 ევროს რომლითაც ძირითადად კოლექციონერები არიან.

პესეემი არის  საბჭოთა კავშირის ერთერთი უცნაური პირმშო. ჩემთვის კი პესეემი ბავშობის ასრულებული ნატვრაა და ალბათ არასოდეს არ შეველევი მას.

 Фото0268

ჩემი კუთვნილი პესეემი (გამოშვების თარიღი 1985 წელი)

 

როგორ იწერება სტატიები ბლოგზე

December 2nd, 2013

სამწუხაროდ ბლოგი განიცდის ტექნიკურ პრობლემებს ჰოსტინგთან რის გამოც დროებით შეუძლებელია სურათების ატვირთვა და ამიტომაც შევეცდები გაგართოთ მოკლე აღწერილობით იმ პროცესის, რომელსაც ქვია სტატიის მომზადება.  ვინაიდან მე ფულს ამაში არავინ არ მიხდის და ამ ბლოგის მეშვეობით მე შემოსავალს არ ვიღებ ახალი სტატიის ბედი ყოველთვის დამოკიდებულია პირველ რიგში ჩემ განწყობაზე, რამდენად მე მსურს საერთოდ რამის დაწერა და შემდეგ უკვე მუზაზე, ან უფრო სწორედ იმ თემაზე რომელზეც მე მინდა სტატია დავწერო. თემის ძიება არის მთავარი. თემა შეიძლება შემთხვევით მოვიფიქრო, ან უცხოური წყაროების კითხვისას აღმოვაჩინო ის (ინტერნეტი ან ახალი წიგნი). თუ ეს მეთოდები ხანგრძლივი დროის განმავლობაში მე რამე თემამდე არ მიმიყვანენ მე შეიძლება ვესტუმრო ქართულ ფორუმებს, რომლებიც არაჩვეულებრივი შთაგონების წყაროა. ფორუმებზე ვეძებ ორ რამეს, ვინმე მე უნდა მლანძღავდეს (მაგან რა იცის აი მე ვიცი როგორც არის! ტიპები) და ან ვინმე ყანწიანი მეთოფე ან “რემბო” უნდა დაჟინებით ამტკიცებდეს რაიმე სისულელეს. პირველი მიბიძგებს კიდე უფრო  გავაქტიურდე (მტრის ჯინაზე)  და თემა, როგორც წესით თავისით მოდის, ხოლო მეორე (რაიმე სისულელე) თავისთავად მაძლევს თემას, რომელზეც შეიძლება ორი სიტყვის დაწერა.  ძალიან იშვიათად მე ვიყენებ სხვის სტატიას, როგორც შაბლონს, რომ მასზე ავაგო უფრო ვრცელი, დახვეწილი და ყოვლისმომცველი სტატია. მე არ ვარ პროფესიონალი მწერალი და შესაბამისად მიწევს ასეთი ტრივიალური მეთოდების გამოყენება რომ რამე პროდუქტი შევქმნა. ყველა მეთოდი აპრობირებულია და კარგად მუშაობს.  ხო ასევე ხანდახან მე ვაკეთებ სტატიების კომპილაციას. ხდება ეს თუ მე ჩამივარდა ხელში კარგი ინფორმაციის წყაროი და ვწერ იმაზე რაზეც უშუალოდ ხელი არ მიმიწვდება ასე დაიწერა მაგალითად სტატია მონდრაგონის შაშხანაზე. ასეთ შემთხვევაში მე რა თქმა უნდა უთითებ გამოყენებულ წყაროებს.

მას მერე რაც თემა არჩეულია იწყება უშუალოდ სტატიაზე მუშაობა. საშუალოდ სტატიაზე მჭირდება სამიდან ოთხ დღემდე მაგრამ ზოგ სტატიას დიდი რო უნდა, ზოგიც დრაფტის სტატუსით შეიძლება რამდენიმე თვე იდოს სანამ მუზა მეორეჯერ არ მესტუმრება და არ მომცემს საშუალებას სტატია დავასრულო. სტატიის ტექსტის დაწერას და ფოტომასალების მოძიება/მომზადებას არ მიაქვს იმდენი დრ რამდენი დროც მიაქვს ფაქტების გადამოწმებას. პრაქტიკა მიჩვენებს, რომ ავტორიტეტული  ექსპერტის სტატია არ არის საკმარისად საიმედო, ისევე, როგორც ვიკიპედია გაძეძგილია უამრავი შეცდომით. ამიტომაც როდესაც მე ვწერ რამე ფაქტზე, ციფრზე, მოვლენაზე ის უნდა გადამოწმდეს ორ სამ წყაროში რომ ინფორმაცია ნამდვილად სიზუსტეს შეესაბამება და მხოლოდ ამის მერე ხდება ის სტატიის ნაწილი. მაგალითად სტატია, რომელიც ეხლა მზად არის და ვერ იტვირთება ტექნიკური პრობლემების გამო დაახლოებით ორი კვირა იწერებოდა. გასაგებია, რომ შეცდომები მაინც მექნება მაგრამ ჩემი მიზანია ამის ალბათობა მინიმუმამდე დავიყვანო. ეს არის სტატიის დაწერის ყველაზე შრომატევადი პროცესი და ის რაც ჩემი აზრით გამოარჩევს ამ რესურს სხვებისაგან.

ხშირად მე შეიძლება ვახსენო ისეთი ადამიანი, რომლის სახელი მკითხველს დაავიწყდება ნახევარ საათში, და ფაქტი, რომელიც ამ ადმიანს უკავშირდება შეიძლება მოგეჩვენოთ უმნიშვნელოდ. ამას მე ვაკეთებ ხოლმე იმიტომ რომ პატივი მივაგო ადამიანს და მის ხსოვნას იმით, რომ ქართულ ენაზე დავწერ მის სახელს და გვარს და აღვწერ თუ რაში მდგომარეობს მისი დამსახურება.  ასე მოხვდა მაგალითად ახალ სტატიაში ჯინ კლარკი (ზუსტი M16-ის მამა, როგორც მას დახურულ წრეებში ეძახდნენ). შეიძლება ნაკლებად მნიშვნელოვანი და საინტერესო იყოს კონკრეტულად ვინ იყო M16-ის “გაზუსტების” ავტორი ვიდრე ვთქვათ ტექნიკური ცვლილებების ჩამოთვლა რის წყალობითაც M16/AR15 გახდა ზუსტი იარაღი მაგრამ ჯინ კლარკის სახელის ხსენება არის პატივისცემის ნიშანი და მისი დამსახურების აღიარება. ქართულ ენაზე ამის გაკეთება ჩემთვის მნიშვნელოვანია.

წყაროებს რაც შეეხება აქ მე გარკვეული უპირატესობა მაქვს. პირველ რიგში იმიტომ, რომ მე კარგად ვმუშაობ ინტერნეტში. ანუ რამე ინფორმაციის მოპოვება ჩემთვის დიდ პრობლემას არ წარმოადგენს. მეგობრებო (და ასევე რემბოებო და ყანწიანო მეთოფეებო), დღეს ადამიანები უმაღლეს განათლებას იღებენ ინტერნეტიდან და 21-ე საუკუნეში იაფი ინტერნეტის ეპოქაში რამის არ ცოდნა არის მიუტევებელი და მე ამას ვერ და არ გაპატიებთ. კილომეტრიანი უაზრო პოსტების წერას ფორუმებზე ჯობია ხანდახან წიგნი გადაშალოთ. საკმარისია დახარჯო უმნიშვნელო დროის რაოდენობა იმისთვის, რომ ამომწურავი პასუხი მიიღოთ ნებისმიერ საკითხზე. ეხლა ეს თუ თქვენთვის რთულია მაშინ მე თქვენ ადგილას საერთოდ თავს შევიკავებდი საჯარო ინტერნეტ რესურსებზე რამის წერისგან. ასევე მე ვიცი რამდენიმე უცხო ენა, ხოლო ხანდახან მიწევს “ტრანსლიტის” გამოყენებაც თუ რაიმე ინფორმაცია არის ენაზე, რომელიც მე არ ვიცი. ეს მნიშვნელოვნად ზრდის იმ ინფორმაციის ნაკადს, რომელიც მე შეიძლება გამოვიყენო სტატიის მომზადებისას. გარდა ამისა მე მაქვს პირადი ბიბლიოთეკა. ეს არის ორი საკამოდ დიდი კარადა ავსებული წიგნებით, ჟურნალებით და ამობეჭდილი ფაილებით და ბოლოს მე ვარ დარეგისტრირებული რამდენიმე უცხოურ/ამერიკულ ფორუმზე სადაც მე ვიცნობ იარაღის ოსტატებს, კოლექციონერებს და მოქმედ სამხედროებს/ძალოვნებს. მაგათ ხშირად არ ვაწუხებ მაგრამ ხანდახან კონსულტაცია რაიმე ძალიან კონკრეტულ საკითხზე არის აუცილებელი და ასეთი წყაროებისგან მე ძალიან ღირებულ ინფორმაციას ვიღებ. მაგალითად ამ წყაროების გარეშე სტატია ისრაელის საბრძოლო სროლის მეთოდზე უბრალოდ ვერ დაიწერებოდა.

ტესტირებისას მე მიწევსმოკლე ჩანაწერების გაკეთება, იმისთვის, რომ მოგვიანებით ეს ყველაფერი არ დავივიწყო და სტატიაში გამოვიყენო. მომავალი სტატიისთვის რამე კონკრეტული იარაღის შეძენაც ჩვეულებრივი პრაქტიკაა. გამომდინარე იქიდან, რომ არჩევანი შეზღუდულია მე მიწევს ხანდახან ფინანსური ზარალის სანაცვლოდ იარაღის გამოცვლა და სასურველი მოდელის შეძენა. ეს სამწუხაროდ ხდება 99% შემთხვევაში მაგრამ მე ვთვლი რომ ეს არ არის ზარალი, ეს არის გადასახადი იმ ცოდანში, რომელსაც მე ვიღებ. მეგობრებო, ინტერნეტი კარგია, პრაქტიკაც სასრგებლოა მაგრამ ინტენსიური პრაქტიკა და ღრმა თეორიული ცოდნა დაუმარცხებელი კომბინაციაა.

გრამატიკა, სტილისტიკა და უცხოური ტერმინების “გადმოქართულება”  რჩება სერიოზულ პრობლემად მაგრამ მეგობრებო ჩემი მიზანი არ არის მხატვრული ნაწარმოების შექმნა არამედ ჩემი მიზანია მოგცეთ ამომწურავი ობიექტური ინფორმაცია საკითხზე, ხოლო რესივერს გეჯას დაუძახებ თუ პირიქით მაგას ჩემი აზრით დიდი მნიშვნელობა არ აქვს, სამწუხაროდ მე არ გამოვდგები ქართული ენის სისუფთავის დამცველად. ეს უნდა მაპატიოთ ვინაიდან მე უბრალოდ ამის დრო არ მაქვს. მე რომ ვიყო პროფესიონალურად ამით დაკავებული და იარაღზე წერა, რომ ყოფილიყო ჩემი შემოსავლების წყარო მე დავხარჯავდი დროს ენერგიას და ფულს, რომ ეს პრობლემა მომეგვარებინა მაგრამ ჯერ ჯერობით ეს ყველაფერი დარჩება ბლოგის სუსტ წერტილებად. თუ აზრი გასაგებია ჩემი მისია შესრულებულია. თუ ამისთვის საჭირო გახდა ქართული ენის დამახინჯება, რა ვქნა ესეიგი სხვა გზა მე არ მაქვს. ფაქტია, რომ ორ უცხო ენაზე მე გაცილებით უფრო უკეთესი სტატიების დაწერა შემიძლია. ორფოგრაფიის შემოწმებაზე მე ხშირად ძალა უბრალოდ აღარ მყოფნის. მომიტევეთ.

საინტერესოა რამდენი დრო მიაქვს წერას. “ვორდში” ერთი ფურცლის ასავსებად საჭიროა ერთი ან ორი საათი, გამომდინარე იქიდან თუ რამდენად რთული და ტექნიკურია თემა. საბოლოო რედაქტირება არის სტატიის სტრუქტურის და წყობის დახვეწა და ფოტომასალების ატვირთვა.  ძალიან იშვიათად ხდება უკვე გამოქვეყნებული სტატიების რედაქტირება, ხოლო თუ ეს ხდება, როგორც წესი შესაბამის შენიშვნას ვაკეთებ.

მთლიანობაში ეს პროცესი ძალიან შრომატევადია და ბევრი დრო და ენერგია მიაქვს. ასე, რომ არც ისე მარტივია ეს, როგორც შეიძლება ერთი შეხედვით მოგეჩვენოთ. ჩემი დევიზი არის მარტივი ის დღე როდესაც მე რამე ახალს არ გავიგებ არის დაკარგული დღე ;)

 

 

AR15-ის 10 ყველაზე უცნაური აქსესუარი/მოდიფიკაცია

November 19th, 2013

ალბათ ყველასთვის უკვე ცნობილია, რომ  AR15 არის პრაქტიკულად „ლეგოს“ იარაღი, მოდულური კონსტრუქცია რომლის იძლევა საშუალება იარაღის სწრაფი და ადვილი მოდიფიკაციის.  თავისი გენიალური დიზაინის დამსახურებით ეს სისტემა ადვილად ექვემდებარება მოდერნიზაციას და გადაკეთებას მათ შორის უშუალოდ  პატრონის მიერ და ამისთვის არ არის საჭირო რაიმე დანადგარები , რთული ინსტრუმენტები ან სპეციფიური უნარ ჩვევები.  შესაბამისად ამ სისტემის ირგვლივ აღმოცენდა მთელი ინდუსტრია ათეულობით კომპანიის სახით, რომელებიც ამ იარაღისთვის უშვებენ ათასი დასახელების აქსესუარს. მათ უმეტესობას აქვს კონკრეტული და პრაქტიკული დანიშნულება  მაგრამ ამ მოკლე სტატიაში ჩვენ დავასახელებთ 10 ყველაზე უცნაურ, უჩვეულო და თუ გნებავთ უაზრო აქსესუარს/მოდიფიკაციის სქემას რომელიც შეიქმნა AR15-თვის. პირობა არის მარტივი, მოწყობილობა უნდა იყოს სერიულ წარმოებაში და ხელმისაწვდომი უბრალო მოქალაქესთვის. 

„აპერი ტაქტიკური არბალეტი“

ჩვენ ყველამ ალბათ უკვე ვიცით, რომ სტოუნერის სისტემა გვაძლევს ჩვენ საშუალებას ადვილად დავაყენოთ ქვედა რესივერზე განსხვავებული სიგრძის და დანიშნულების ლულის მქონე „აპერი“.  მაგრამ ამ შემთხვევაში ლაპარაკია არა ცეცხლსასროლ იარაღზე არამედ არბალეტზე, რომელიც შესაძლებელია დაყენდეს სტანდარტული AR15-ის ქვედა რესივერზე ყოველგვარი მორგება გადაკეთების გარეშე. აღნიშნულ „აპერს“ უშვებს კომპანია PSE ისევე როგორც უშვებს უკვე აწყობილ და გამოყენებისთვის გამზადებულ არბალეტს.  გამომდინარე იქიდან, რომ აშშ-ში იარაღად ითვლება მხოლოდ AR15-ის ქვედა რესივერი, არბალეტის საყიდლად არანაირი დამატებითი საბუთები/ნებართვები საჭირო არ არის. TAC15-ის ფასი შეადგენს 1200 დოლარს რაც უდრის ერთი ახალი კარგი ხარისხის AR15-ს ფასს. შესაბამისად უნდა ავღნიშნო რომ არბალეტიც არის უმაღლესი ხარისხის და ძალიან ძლიერი.

„გოლფის ბურთების გასაშვები“

არ ვიცი ვის და რატომ მოუვიდა იდეა ასეთი მოწყობილობის გამოგონების მაგრამ ფაქტია რომ ის არსებობს და მას რამდენიმე კომპანია უშვებს. ზუსტი მისი დანიშნულების დადგენა მე ვერ შევძელი გარდა იმისა, რომ გარკვეული კატეგორია AR15-ის მფლობელების თვლის რომ მათი კარაბინიდან გოლფის ბურთების ტყორცნა არის მაგარი გართობა. იმისთვის, რომ ეს შეძლოთ საჭიროა მოხსნათ ალმქრობი/კომპენსატორი, დააყენოთ ბურთების გასაშვები და გამოიყენოთ ფუჭი ვაზნები. ფასი ასეთი მოწყობილობის არის დაახლოებით 20-30 დოლარი.

„ტაქტიკური ბოთლის გასახსნელი“

ჩვენ ყველამ ვიცით, რომ მაკაროვის სისტემის  პისტოლეტის უდიდესი და ერთადერთი უპირატესობა ყველა სხვა ცეცხლსასროლი იარაღთან შედარებით  არის ის რომ მაკაროვით შესაძლებელია ბოთლის გახსნა. მაგრამ უკვე ამაშიც ის არ არის ერთადერთი, იმიტომ რომ ნებისმიერ AR15-ის მფლობელს სულ რაღაც 15 დოლარად შეუძლია იყიდოს Del Ton-ის ტაქტიკური ბოთლების გასახსნელი! ის ყენდება სტანდარტულ პიკატინის სამაგრზე. გარდა ბოთლების გახსნისა ეს დეტალი ასევე ასრულებს ქამრის გასაყრელის როლს. სხვათა შორის ბოთლის გასახსნელის მნიშვნელობაზე თავის დროზე იფიქრეს ისრაელშიც და აღნიშნული დეტალი წარმოადგენს მანდ წარმოებული „გალილის“ შაშხანის განუყოფელ ნაწილს. რაოდენ გასაკვირიც არ უუნდა იყოს, ასეთ ბოთლის გასახსნელს აშშ-ში უკვე რამდენიმე კომპანია უშვებს რაც მეტყველებს იმაზე რომ იდეა მოწონებულ იქნა  მომხმარებელებისს მიერ.

 

„ავტომატური კონდახი“

რაც მე ძალიან მომწონს AR15-ის კარაბინებში არის ის სიმარტივე რა სიმარტივითაც შესაძლებელია კონდახის გამოცვლა. შესაბამისად ათობით სხვა და სხვა მოდელის კონდახია ხელმისაწვდომი მაგრამ ტეხასში არსებულმა კომპანია Slide Fire Solutions, ერთი ნაბიჯით წინ წაიწია და სულ რაღაც 369 დოლარად სთავაზობს მყიდველს კონდახს რომელიც იძლევა საშუალებას ნახევრად-ავტომატური AR15-დან  ისროლოთ ჯერებით და ეს ყველაფერი განახორციელოთ კანონის სრული დაცვით და ზედმეტი ნებართვების და ცნობების აღების გარეშე! მოწყობილობის მუშაობის პრინციპი მარტივია და იყენებს იარაღის უკუცემას. იმისთვის რომ ეს მოწყობილობა გამოიყენოთ უნდა იარაღი დაიჭიროთ ისე, რომ თითი მოექცეს სასხლეტზე საჭირო ადგილას და ასე ვთქვათ ჯადო მოხდეს. კონდახის დასაყენებლად საჭიროა სულ რაღაც 3 წუთი. ჩემი აზრით 369 დოლარი ასეთი პლასტმასის ნაგლეჯში ძალიან ბევრია და შეიძლება ვინმეს უღირდეს ასეთი სათამაშოს ყიდვა. სათამაშოს იმიტომ, რომ რაიმე პრაქტიკული გამოყენება ამ მოწყობილობას არ შეიძლება რომ ქონდეს ვინაიდან მისი გამოყენება მოითხოვს სპეციფიურ უნარ ჩვევებს და გარდა ამისა ზარალდება საიმედოობაც.

მსხვილკალიბრიანი “აპერი”

როგორც უკვე ავღნიშნე AR15-ის დიზაინის გენიალურობა არის ადვილად ცვლად “აპერში”, რის გამოც ერთი შაშხანის ტრანსფორმაცია შესაძლებელია პრაქტიკულად ნებისმიერ ოლატფრომაში.  გარდა ამისა შესაძლებელია AR15-ის კვების სქემის შეცვლაც და მე გამოვყოფდიRhineland Arms-ის შექმნილ აპერს, რომელიც იყენებს ბელგიური P90-ის მჭიდებს და გათვლილია იგივე კალიბრზე 5.7×28mm რაც ნახსენები იარაღი და გააჩნია იგივე კვების სქემა ანუ მჭიდი განლაგებულია ზევიდან. მაგრამ ალბათ აპოფეოზი AR15-ის მოდულური დიზაინის არის, “აპერი” კალიბრით .338 ლაპუა მაგნუმი, წარმოებული ამერიკული კომპანია Zel Custom-ის მიერ. დაახლოებით 2000 დოლარად, თქვენ შეგიძლიათ იყიდოთ აპერი კალიბრზე .338, 416, .418 და .50 ანუ პრაქტიკულად ყველა ძლიერ, შორს მსროლელ კალიბრზე და მინიმალურ დროში დააყენოთ ის სტანდარტულ, 5.56-ზე გათვლილ AR15-ის ქვედა რესივერზე. არანაირი განსაკუთრებული გადაკეთება არ არის საჭირო, ვისაც შეუძლია AR15-ის ქვედა რესივერის დაშლა უპრობლემოდ გადააწყობს სტანდარტულ AR15-ს იმისთვის რომ მასზე დაყენდეს Tactilite T1 “აპერი” ნებისმიერ ზემოაღნიშნულ კალიბრზე. ბუფერი და ზამბარა ამოღებულ უნდა იქნას, ვინაიდან მათ ადგილს დაიკავებს აპერის ხელით მოძრავი საკეტი. ხელმისაწვდომია აპერი როგორც ცალმუხტიანი ასევე გვერდიდან დასაყენებლი მჭიდით. თუ ოდესმე ასეთ აპერს იყიდით გაითვალისწინეთ, რომ სასურველია გამოიყენოთ ფიქსირებული კონდახი, იმიტომ რომ თუ გასაშლელი კონდახი გასროლის დროს აიკეცა და ამის გამო სახეში მოგხვდათ ოპტიკა, ტრავმები საკმაოდ მძიმე იქნება. რამდენად გამართლებულია ასეთი აპერის შეძენა მე არ ვიცი, გამომდინარე იქიდან, რომ მაგალითად გამზადებულია შაშხანა Savage 110 კალიბრში .338 ლაპუა მაგნუმ, ღირს პრაქტიკულად იგივე ფასი (2100 დოლარი).

ნატურალური ხის ფურნიტურა

AR15 ყოველთვის იქნება ასოცირებული თანამედროვე ტექნოლოგიებთან და მათ შორის პირველად საბრძოლო შაშხანაში ალუმინის და პლასტმასის დეტალების ფართო გამოყენებასთან. მაგრამ ვისაც სურს უფრო კლასიკური ხის დეტალები და ამავე დროს უნდა ისარგებლოს სტოუნერის სისტემის ყველა უპირატესობით, სულ რაღაც 300 დოლარად შესაძლებელია ხის კონდახის, ტარის და ტიბჟირის შეძენა!

ზომბი ხერხი

ბოლომდე უცნობია რა კავშირი აქვს ზომბებს პოპულარულ კულტურაში იგივე არსებებთან, რომლებიც წარმოადგენენ ჰაიტის და აფრიკული ქვეყნების რელიგიური კულტების ნაწილს, მაგრამ ფაქტია რომ ცოცხალი მკვდრების იდეა, რომლებიც ადამიანის ხორცით იკვებებიან არის ძალიან პოპულარული თანამედროვე გასართობ ინდუსტრიაში. დაწყებული პირველი პოპულარული  ფილმიდან ზომბეზბე (“ცოცხალი მკვდრების ღამე”, 1968 წელი) დღემდე, ზომბი აპოკალიფსის სცენარი კარგად იყიდებაა  და ალბათ დღეს ეს იდეა განიცდის პოპულარობის პიკს თუ ვიმსჯელებთ ფილმების და სერიალების რაოდენობით. უკანასკნელი ერთი წელი ზომბი-პარანოიამ გადაინაცვლა იარაღის და ტყვია-წამლის წარმოების ინდუსტრიაშიც (მეტ წილად აშშ-ში სადაც ამ პროდუქტის ყველაზე აქტიური მომხმარებლები ცხოვრობენ) რასაც მოყვა სპეციფიური პროდუქციის გამოჩენა, მაგალითად სპეციალური ანტი-ზომბი ვაზნები, სტილიზებული აქსესუარები და სპეციალური ზომბი სერიის იარაღის მოდელები. არც AR15-ს არ აცდა ეს ბედი და ნევადაში განლაგებული კომპანია Panacea X უშვებს AR15-ზე დასაყენებელ ელექტრო-ხერხს, რომელსაც ის ეძახის ხიშტ-ხერხს ZOMBIE X CHAINSAW. კარაბინზე დასაყენებელი ხერხი შექმნილი თავდაპირველად როგორც აღნიშნული კომპანიის სარეკლამო საშუალება, ეს მოწყობილობა წავიდა სერიაში და ეხლა ეს საეჭვო სიამოვნება ხელმისაწვდომია სულ  რაღაც 500 დოლარად. თუ ოდესმე ზომბი-აპოკალიფისის გახდება რეალობა, გავიგებთ რამდენად სასარგებლოა ეს გამოგონება.

ტყვიამფრქვევის სახელური

ოდესმე ოცნებობდით მაქსიმის ტყვიამფრქვევზე?  ამერიკული კომპანია KNS Precision-ის წყალობით და 460 დოლარის დაგახდის შემდეგ თქვენი AR15 დაემზგავსება ზემოხსენებულ ლეგენდარულ იარაღს. მადლობა AR15-ის მოდულურ კონსტრუქციას, აქაც არ არის საჭირო არანაირი გადაკეთება. ნაწილების კომპლექტი პირდაპირ ყენდება სტანდარტულ კარაბინზე ან შაშხანაზე. უნდა ვივარაუდოთ, რომ ავტომატურ კარაბინზე/შაშხანაზე ეს მოწყობილობა უფრო გამოდგება თუმცა რაიმე რაციონალურ გამოყენებაზე ლაპარაკი ზემდეტია.

 

არმატურის საჭრელი

რაოდენ გასაკვირიც არ უნდა მოგეჩვენოთ ეს მოწყყობილობა ალბათ არის ყველაზ პრაქტიკული რამე რაც აღწერილია ამ სტატიაში. სპეციალური ფორმის მოწყობილობა რომელიც ყენდება ლულაზე და გარდა იმისა, რომ ამცირებს უკუცემას და ლულის ალს ასევე გამოიყენება არმატურის საჭრელად. რა შემთხვევაში ეს შეიძლება გახდეს საჭირო? მოგეხსენებათ უკანასკნელი შეიარაღებული კონფლიქტების გამოცდილებიდან გამომდინარე, ჯარს ხშირად უწევს ბრძოლა ქალაქის პირობებში. შესაბამისად ასეთი სცენარის დროს შენონაში შეღწევის ერთ ერთი სასურველი მთოდი არის კედელში გასასვლელების გაკეთებით რასაც მესანგგრეები უზრუნველყოფენ.  ამ ტაქტიკას აქვს ბევრი უპირატესობა, მაგალითად მოიერიშე გუნდს არ ჭირდება შენობაში შეღწევა კარებების გავლით, რომლებიც შეიძლება იყოს დანაღმული.  პრობლემა მდგომარეობს იმაში, რომ ფეთქებად მუხტი ანგრევს ბეტონს მაგრამ უჭირს რკინის არამტურის გაწყვეტა. ამიტომაც არის საჭირო ეს მოწყობილობა. ადებთ მას არმატურას და ესვრით  (სამხედროები იყენებენ ტყვიებს ფოლადის გულებით). არმატურა გადაჭრილია. რამდენიმე გასროლა და გზაც თავისუფალია. რამდენად ჭირდება ეს მოწყობილობა სამოქალაქო მსროლელს ღია საკითხია მაგრამ მთლიანობაში ეს მაგარი აქსესუარია.  ფასი არც ისე მცირეა. Rainer Arms-ის ლულის არმატურის საჭრელი 170 დოლარი ღირს.

150 ვაზნიანი “დისკი”

ჩვენ ყველამ ვიცით რომ AR15-ის სროლა სიამოვნებაა და შესაბამისად ეს სიამოვნება რომ დროში გავწელოთ საჭიროა დიდი მჭიდები, რომ მეტი დრო დაიხარჯოს სროლაზე და ნაკლები გადატენვაზე ან მჭიდების ავსებაზე. დიდი მოცულობის მჭიდები არ არის რაიმე ახალი. ჩვენთვის ყველაზე ნაცნობი პისტოლეტ-ტყვიამფრქვევი იყენებდა დისკს, რომელშიც ეტეოდა 71 ვაზნა. ლეგენდარულ ტომპსონის კონსტრუქციის “საბეჭდი მანქანა” ასევე იყო აღჭურვილი ანალოგიური კონსტრუქციის მჭიდებით რომლებშიც ჩადიოდა 50 და 100 ვაზნა. ასევე კარგახანია არსებობს Beta-c მჭიდი, მათ შორის რომელიც მიდის AR15-ზე და ასევე იტევს 100 ვაზნას.  საქართველოში საიგების პატრონების ოცნებას წარმოადგენს რუსული მსუბუქი ტყვიამფრქვევის “რპკ’-ს  ”დისკი”, რომელიც იტევს “სულ რაღაც” 75 ვაზნას.  მაგრამ ვირჯინიაში განლაგებული Armatac Industries-ის ინჟინრები ყველაზე შორს წავიდნენ და შექმნეს Saw-mag, რომელიც იტევს 150 (!!!) ვაზნას. მათი პროდუქტი 419 დოლარი ღირს რაც ალბათ არც ისე დიდი ფასია მჭიდში, რომელსაც დატენი ერთხელ და მერე მთელი კვირა გყოფნის.

 

 

მორიგი შეკითხვა რომელიც იმსახურებს ვრცელ პასუხს

November 5th, 2013

წერილი ორიგინალური ტექსტი:  გამარჯობათ ბატონო ლევან, თბილისში ზოგიერთ მაღაზიაში რომ 9მმ ლუგერის გადატენილი(reload) ვაზნები იყიდება რამდენად არი საშიშროება რომ იარაღი მწყობრიდან გამოიყვანოს(ჭარბმა დენთმა)?
2. მაკაროვის (ფოლადის გულარიან) ვაზნებს უპირატესობა ხომ არ აქვთ სტანდარტულ ლუგერთან შედარებით (რამდენადაც ვიცი ტყვიის გულარები აქვთ) შეღწევადობის და ასხლეტის ნაკლები შესაძლებლობით(მაგ.ძვალზე).?

გამარჯობა,

მე არ ვარ დაკავებული ვაზნების გადატენვით და ზუსტ პასუხს ვერ გაგცემთ, მაგრამ საქმე იმაშია, რომ “ლუგერის” მასრაში პრაქტიკულად ვერ ჩაატევ იმდენ დენთს რომ მოხდეს მასრის და სავაზნის “აფეთქება”. რამდენადაც ჩემთვის ცნობილია გაცილებით მეტ პრობლემას წარმოადგენს მასრის მდგომარეობა. დეფორმაციები, ბზარები.  რაც მე მინახავს ხარისხი ასეთი მასრების ძალიან მერყეობს. გამომდინარე იქიდან, რომ მაღაზიები ყიდიან გადატენილ ვაზნებს იგივე ფასში რაც ქარხნული ვაზნები, აზრი გადატენილი ვაზნის შეძენას არ აქვს. მე არ ვიყიდი ასეთ ვაზნებს, მაგრამ გავაკეთებდი მას რომ იყოს მნიშვნელოვანი სხვაობა ფასში. რახან სხვაობა არ არის მათი ყიდვაც აზრს კარგავს.

რაც შეეხება მეორე კითხვას, მე ასე გიპასუხებთ: თუ ლაპარაკია სრული გარსით დაფარულ ტყვიებზე, დიდი , პრონციპული სხვოაბა ამ ორ ვაზნას შორის არ იქნება.  გადამწყვეტ როლს ტყვიის ეფექტურობაში თამაშობს (მნიშვნელობის შესაბამისად) ტყვიის კონსტრუქცია და კონფოგურაცია, დიამეტრი, სიჩქარე, მასა. პირველი ორი მაჩვენებელი არის პრაქტიკულად იდენტური, ხოლო სხვაობა უკანასკნელ ორს შორის არის არც ისე დიდი რაც ლოგიკურად ნიშნავს რომ ეფექტურობის მხრივ ეს ორივე ვაზნა (იმ კონფიგურაციით რა კონფიგურაციებიც იშოვება სქართველოში) იქნება პრაქტიკულად ერთნაირი.

ფოლადის გულს რაც შეეხება, ის ხელს უწყობს შეღწევადობას და ფოლადის გულიან ვაზნებს აქვთ ძალიან სპეციფიური გამოყენება. ითვლება, რომ შეღწევადობა არის ერთადერთი თვისება ტყვიის რომლის დადგენა შესაძლებელია ზუსტად, ლაბორატორიულ პირობებში, მაგრამ თუ გავითვალისწინებთ იმ შეღწევის სატნდარტებს რაც არსებობს, ფოლადის გულის გარეშეც ორივე ეს კალიბრი აკმაყოფილებს ამ სტანდარტებს და ფოლადის გული მათ ამისთვის არ ჭირდებათ.

ასხლეტას რაც შეეხება, მაკაროვის და ლუგერის ვაზნების ტყვიებს აქვთ პრაქტიკულად მრგვალი თავები და რიკოშეტის ალბათობაც საკმაოდ მაღალია.

კლასიკური საბრძოლო იარაღი – M14 (ნაწილი 1)

October 31st, 2013

ამჯერად ჩვენი მორიგი სტუმარია კიდევ ერთი ლეგენდარული იარაღი. მიუხედავად იმისა რომ ამერიკული წარმოების ავტომატური შაშხნა  M14 ყველაზე მცირე დრო დაჰყოვნა ამავე ქვეყნის შეიარაღებაში მას პრაქტიკულად ლეგენდარული რეპუტაცია აქვს. ის სასურველი შენაძენია ნებისმიერი  იარაღის მოყვარულისათვის, ხოლო ყველაზე ძლიერი სამხედრო მანქანის ელიტარული ნაწილები დღემდე იყენებენ მას საბრძოლო ოპერაციებში. ჩვენ შევეცდებით დავადგინოთ რა არის ამის მიზეზი, რატომ სარგებლობს ის aseTi პოპულარობით გარკვეულ წრეებში მიუხედავად იმისა, რომ მას ყველაზე ხანმოკლე კარიერა ქონდა როგორც ფეხოსნის იარაღის სხვა დანარჩენ სისტემებს შორის, რომელსაც ამერიკლეი ჯარისკაცი იყენებდა. ჩვენ გავისვრით M14-ს, დავშლით მას, შევისწავლით მას და შევეცდებით ობიექტურად შევაფასოთ ის. დიახ, ჩვენ გვაქვს საშუალება პირადად და უშუალოდ გავეცნოთ იარაღის ისტორიის ამ ნაწილს და შემოგთავაზოთ ქართულ ენაზე ექსკლუზიური სტატია და ფოტომასალები. M14-ს პრაქტიკულად არ იცნობენ საქართველოში და ბევრისთვის დარწმუნებული ვარ საინტერესო იქნება წაკითხვა ამ იარაღზე. სტატიის პირველ ნაწილში შემოგთავაზებთ ექსკურსს M14-ის შექმნის და მსახურობის ისტორიაში სადაც გავამახვილებთ ყურადღებას ყველაზე საკვანძო და საინტერესო ფაქტებზე და ინფორმაციაზე, რომელიც ამ შაშხანას უკავშირდება.

როგორც უკვე ავღნიშნე M14 (სრული ინდექსი The U.S. Rifle 7.62 mm M14) ყველაზე ნაკლები დრო იმყოფებოდა შეიარაღებაში, როგროც ფეხოსნის ძირითადი იარაღი. ის მიიღეს შეიარაღებაში 1957 წლის 1 მაისს და ოფიციალურად მოხსნეს შეიარაღებიდან 1963 წელს. ამ პერიოდში სულ გამოშვებულ იქნა 1,376,031 ცალი M14. შაშხანას აშშ-ის შეიარაღებული ძალებისთვის უშვებდა ოთხი კომპანია: Springfield Armory; Winchester; Harrington & Richardson Arms Company და Thompson-Ramo-Wooldridge, Inc. იმ ლიტერატურის წაკითხვის შემდეგ, რომელიც ეხება M14-ის ისტორიას მე დამრჩა შთაბეჭდილება, რომ ეს იარაღი პრაქტიკულად შემთხვევით მოხვდა შეიარაღებაში. გრძელი ისტორია მოკლედ რომ მოვყვეთ, მისი გამოჩენა ჯარში მჭიდროდ უკავშირდება 7.62X51 ვაზნას. მე შეგნებულად არ ვწერ .308 winchester-ს, იმიტომ რომ 7.62X51 NATO და .308 Winchester არის განსხვავებული ვაზნები. მიზეზი მისი გამოჩენის არის მარტივი, სარდლობას სურდა იარაღი, რომელიც იქნებოდა უფრო მსუბუქი ვიდრე იმ დროს შეიარაღებაში მყოფი გარანდის შაშხანა, რომელიც შეძლებდა ჯერებით სროლას ხოლო ვაზნა იქნებოდა უფრო მსუბუქი და კომპაქტური. შეგახსენებთ 30-06, მასრის სიგრძით 63მმ იყო ყველაზე გრძელმასრიანი საშუალო სიმძლავრის სამხედრო ვაზნა. მიუხედავად უფრო მოკლე მასრისა თანამედროვე დენთების გამოყენებით ახალი ვაზნა იყო ბალისტიკურადდ პრაქტიკულად იდენტური 30-06-ის და ამავე დროს უფრო ზუსტიც. მოგვიანებით M14-ის გამოჩენამ პრაქტკულად ეგერევე გამოდევნა ყველა გარანდის და სპრონგფილდის შაშხანები სპორტული შეჯიბრებებიდან რომელშიც საუკეთესო სამხედრო მსროლელები იღებდნენ მონაწილეობას. 7.62X51 გარდა ამისა იყო 10% უფრო მსუბუქი ვიდრე 30-06, რაც ნიშნავდა რომ ერთი რეისით სატვირთო ტვითმფრინავი გადაზიდავდა 10%-ით მეტ ტყვიაწამალს. ბუნებრივია აშშ სერიოზულად ლობირებდა ახალ ვაზნას და ის მალევე გახდა NATO-ს სტანდარტული კალიბრი. ამის საპასუხოდ აშშ-ს უნდა მიეღო შეიარაღებაში ბელგიური კონცერნის FN-ის ახალი შაშხანა FAL. მიუხედავად იმისა, რომ NATO-მ გაითვალისწინა ის ფაქტი, რომ აშშ იქნებოდა ვაზნების ყველაზე საიმედო და სტაბილური მომწოდებელი და 7.62X51 გახდა სტანდარტული კალიბრი ალიანსში შემავალი ქვეყნებისთვის, აშშ-მ პირობა არ შეასრულა და ბელგიური შაშხანა არ მიიღო შეიარაღებაში. სანაცვლოდ გადაწყდა საკუთარი კონსტრუქციის T-44 მოდელის შაშხანის შეიარაღებაში მიღება, რომელიც უკვე მოგვიანებით გახდა ის რასაც ჩვენ ვიცნობთ, როგორც   M14-ს. ჩაითვალა, რომ რახან ახალი იარაღი დაფუძნებულია უკვე წარმოებაში ათვისებულ ჯონ გარანდის M1 ტიპის კონსტრუქციაზე, M14-ის მასობრივი წარმოებაც და ჯარში ათვისებაც არ იქნებოდა პრობლემა. სინამდვილეში ნაწილების თავსებადობა ამ ორ იარაღს შორის არის მხოლოდ 25% და ისიც ეხება მეორეხარსხოვან დეტალებს, შტიფტებს და ასე შემდეგ. რაც შეეხება განსხვავებებს ორიგინალური გარანდის კონსტრუქციისგან, გამვყოფდი ორ ძირითად სხვაობას. ეს არის 20  ვაზნიანი მოსახსნელი მჭიდი და მოდიფიცირებული დენთის აირების სისტემა, სადაც აირების “აღება” ლულიდან ხდება შუიდან (გადაიწია უკან 15 სმ-ით), რაც სროლის დროს იწვევს ნაკლებ რხევას და ვიბრაციას და ასევე წნევა უფრო სტაბილურია და შესაბამისად უზრუნველყოფს ავტომატიკის უფრო სტაბილურ მუშაობას. რა თქმა უნდა M14-ს ასევე ქონდა ჯერებით სროლის საშუალება, როგორც ამას სამხედროები სულ ტყვილა ითხოვდნენ. ავტომატიკის სქემა იყო იგივე და იყენებდა ბრუნავ საკეტს.

T-25. ერთ ერთი პროტოტიპი, რომელიც ასევე შეიქმნა გარანდის შაშხანის დიზაინზე დაყრდნობით. ამ ექსპონატს მჭიდი მოხსნილი აქვს.

ამ სურათიდან კარგად ჩანს გარანდის დიზაინის გარდაქმნა M14-ად. პირველი შაშხანა არის გარანდის კონსტრუქციის M1. მეორე არის პროტოტიპი ტ20 და მესამე, პროტოტიპი ტ44. აშშ-ს მთავრობას M14-ის შექმნა საერთო ჯამში დაუჯდა 10,927,523 დოლარი.

აშშ-ის შეიარაღებულ ძალებში პირველი ნაწილი, რომელმაც მიიღო ახალი შაშხანა შეიარაღებაში იყო ლეგენდარული 101-ე საჰაერო სადესანტო დივიზია.   1963 წლისთვის M14-ით უკვე დაკომპლექტდა ყველა  საბრძოლო ნაწილი რომელსაც ეს იარაღი ეკუთვნოდა  საშტატო განრიგით. სამწუხაროდ ამ იარაღის მიღება მოხდა მაშინ, როდესაც უკვე კარგად იყო ცნობილი ამ კალიბრის იარაღის ყველა მინუსი, მათ შორის ვაზნის დიდი წონა რაც ამცირებდა ჯარისკაცის საბრძოლო კომპლექტს, თუმცა ამავდროულად ეს ვაზნა 10%-ით ნაკლებს იწონიდა ვიდრე მანამდე სტანდარტული 30-06. ასევე შეუძლებელი იყო ეფექტური სროლა ჯერებით დიდი უკუცემის და ლულის ხტომის გამო.  ამის გამო ბევრ M14-ზე ჯერებით სროლის რეჟიმი გაუქმებული იყო, ან ჯერებით სროლა დაშვებული იყო მხოლოდ ჩასაფრებაში მოყოლის დროს. თვითონ შაშხანა იყო მძიმე და გაბარიტული. ვიეტნმაში დაწყებული კონფლიქტის ინტენსიურობაც იზრდებოდა და დიდი და მოუქნელი M14-ის გამოყენება ჯუნგლებში იყო გართულებული, სადაც სროლის მანძილი იშვიათად აღემატებოდა 150 მეტრს. გარდა ამისა გენიალური სტოუნერი ასრულებდა მუშაობას თავის AR-15-ზე, რომელიც საბოლოოდ შეცვლიდა ფეხოსნის პირადი იარაღის კონცეფციას.

ასე გამოიყურებოდა ამერიკული შაშხანის ბელგიური კონკურენტი. ევროპაში და დანარჩენ მსოფლიოში FN FAL გახდება ერთ ერთი ყველაზე გავრცელებული საბრძოლო შაშხანა.

რასაც ვერ დაუწუნებ M14-ს არის ის, რომ მას აქვს საიმედო იარაღის რეპუტაცია. მიზეზი ამისა არის ხისტი მოთხოვნები, რომლებიც იყო წაყენებული დამკვეთის მიერ. ყველაზე საინტერესო გამოცდები, რომელშიც მიიღო მონაწილეობა M14-მა იყო მათ შორის ტესტი ხანგრძლივ სროლაზე ფორტ ბენინგში, სადაც კონკრეტული შაშხანიდან მიყოლებით გაისროლეს 3080 ვაზნა, ტემპით 60 გასროლა წუთში. იარაღს ცეცხლი მოეკიდა და ვაზნებმა დაიწყეს თვითაალება გადახურებული სავაზნის გამო, მაგრამ ლულა მაინც უზრუნველყოფდა ტყვიების სტაბილიზაციას. 1968 წელს ისევ ფორტ ბენინგში ჩატარდა მასშტაბური  ტესტირება სხვადასხვა იარაღების გამოყენებით ( M14E2, M60, HK33, AR18, Stoner 63 და  M16-ის ორი მოდიფიკაცია). 100 M14-დან გასროლილ იქნა ჯამში 445,268 ვაზნა, რაზეც მოვიდა 313 დაბრკოლება. ამ დაბრკოლებების შემდეგ მსროლელის ჩარევამ ეგრევე დააბრუნა შაშხანა მწყობრში 261 შემთხვევაში. ტესტირებაში მონაწილე იარაღებს შორის M14-ს ქონდა ყველაზე ნაკლები რაოდენობის დაბრკოლება და მწყობრიდან გამოსული ნაწილი. რემონტ გავლილი შაშხანები ასევე გადიოდნენ ტესტირებას რა დროსაც განსაზღვრული იყო არა მარრტო დაბრკოლებების რაოდენობა არამედ ასევე იყო განსაზღვრული დაბრკოლებების ტიპები რაც უზრუნველყოფდა შეკეთების მაღალი ხარისხის უზრუნველყოფას.

როდესაც ამერიკელი სამხედროებისთვის გახდა ხელმისაწვდომი იუჯინ სტოუნერის AR-15 (შემდგომში M-16) მიუხედავად სამხედროეების წინააღმდეგობისა, აშკარა ხდებოდა სტოუნერის იარაღის უპირატესობები, ის  იყი მსუბუქი, იაფი, მარტივი, ზუსტი, სროლა ჯერებით იყო ბევრად ეფექტური, ტყვია ცოტას იწონიდა რაც ზრდიდა ჯარისკაცის საბრძოლო კომპლექტს. რობერტ მაკნამარას, რომელიც იყო იმ დროს თავდაცვის მდივანი, ყავდა ძალიან ნიჭიერი მრჩევლების გუნდი. ეს გუნდი ძირითადად იყო დაკავებული რთული გათვლებით, ისინი ითვლიდნენ ყველაფერს რაც უკავშირდებოდა თავდაცვის სტრუქტურას და მათ ქონდათ მყარი არგუმენტები ახალი შაშხანის სასარგებლოდ და მიუხედავად იმისა, რომ პრაქტიკულად ომის პირობებში მასშტაბური გადაიარაღება დიდ რისკებს უკავშირდებოდა, არაფერს ვამბობთ რომ ამ ნაბიჯით გამოდიოდა რომ M14-ზე გადაიარაღებაც იყო ფინასურად წამგებიანი, გადაწყვეტილება მაინც იყო მიღებული სტოუნერის ახალი იარაღის სასარგებლოდ ხოლო დანარჩენი კიდე უკვე ისტორიაა…

პრინციპში M14 და მასთან იმდროინდელი ყველა .30 კალიბრის საბრძოლო შაშხანა იყო გარდამავალი თაობის იარაღი, ეს უკვე არ იყო მეორე მსოფლიო ომის დროინდელი ნახევრად ავტომატური შაშხანები მაგრამ ამავე დროს ასევე შორს იყვნენ ინ იარაღებისაგან, რომლებიც წარმოადგენენ დღეს თანამედროვე ფეხოსნის ძირითად შეიარაღებას, ხოლო თავისმხრივ M14 მათ შორის იყო ალბათ ყველაზე მოძველებული კონსტრუქციის მქონე. ყველაზე დიდი ნაკლი M14-ის, რომელიც გამოსწორდა მხოლოდ 2000-ან წლებში არის მოძველებული ტექნიკური გადაწყვეტილება როდესაც ლულის კოლოფიც და ლულაც ასვენია ხის კონდახში. საბრძოლო შაშხანისთვის ეს დიდი პრობლმას არ წარმოადგენს, თუმცა სრული ხის კონდახი იყო და იქნება ყველაზე სუსტი ელემენტი საბრძოლო იარაღის კონსტრუქციაში. თუ საბრძოლო შაშხანაში სრული ხის კონდახი არ არის კრიტიკული პრობლემა იგივე გადაწყვეტილება ხდება სერიოზული დაბრკოლება, როდესაც საქმე ეხება საბრძოლო შაშხანის ადაპტაციას სანიპერული იარაღის როლისთვის. მნიშვნელოვანია ეს იმიტომ, რომ დაწყებული პირველი მსოფლიო ომიდან, ჩვეულებრივ პრაქტიკად ითვლება საბრძოლო შაშხანის ბაზაზე სპეციალზიირებული სნაიპერული იარაღის შექმნა. მაგალითად იმ დროს FN FAL-იც,  გერმანული Stg.45  და  ესპანური CETME-ს შაშხანა (მომავალში Heckler&Koch G3) აღარ იყენებდნენ სრული ხის კონდახებს არ იყენებდა მას არც პირველის სპეციალიზირებული სნაიპერული თვითდამტენი შაშხანაც “სვდ”, რომელიც გაცილებით უფრო გვიან შეიქმნა. მიუხედავად ამისა ჩემთვის რჩება დიდ გამოცანად რით აზროვნებდა „სვდ“-ს შემქმნელი, როდესაც იარაღის დიზაინზე მუშაობდა. მიუხედავად იმისა, რომ დრაგუნოვის შაშხანა გაცილებით გვიან შეიქმნა და უფრო ტექნოლოგიურია ვიდრე M14, უკანასკნელთან შედარებით ის არის სრული ერგონომიული კოშმარი. ლოგიკურია ამ ორი იარაღის შედარება და მე მიკვირს, რატომ ამერიკული საბრძოლო შაშხანა უფრო მოსახერხებელია ზუსტი სროლისთვის ვიდრე სპეციალურად სნაიპინგისთვის შექმნილი იარაღი.

ხის სრული კონდახის გამოყენებას უკავშირდებაკიდევ რამდენიმე პრობლემა, M14-ში შედარებით გართულებულია მჭიდების სწრაფი გამოცვლა. ისე სწრაფად მჭიდის გამოცვლა როგორც თანამედროვე იარაღში M14-ში შეუძლებელია. თუ ავიღებთ M14-ს სნაიპერული როლისთვის, პირველ რიგში ვაწყდებით ხის და რკინის მორგების პრობლემას და შემდგომ იარაღის კონსტრუქციის გამო ოპტიკური სამიზნის მონტაჟის პრობლემას. უკანასკნელი პრობლემა მეტ ნაკლებად აქტუალურია ყველა იმ ეპოქის .30 კალიბრის შაშხანისთვის, მაგრამ M14-ში ის ყველაზე უფრო ღიად გამოხატულია ლულის კოლოფის დიზაინის გამო.

M14 როგორც სნაიპერის იარაღი. 60-ან წლებში, როდესაც აშშ-ის ჯარები აქტიურად იყვნენ ჩართული საბრძოლო ოპერაციებში ვიეტნამში, წარმოიშვა მოთხოვნილება ნახევრად-ავტომატურ სნაიპერულ შაშხანაზე. ასე გაჩნდა XM-21, M14-ის პირველი სნაიპერული მოდიფიკაცია. ყოველთვის იყო მიღებული პრაქტიკა საბრძოლო შაშხანის ადაპტაციის სნაიპერული იარაღის როლისთვის და არც M14–ს ეს ბედი არ აცდა. სნაიპერული M14 წარმოადგენდა M14 National Match-ის (მეტი ყურადღებით და ხარისხით აწყობილი, მცირედ მოდიფიცირებული სტანდარტული M14, ოპტიმიზირებული ზუსტი სროლისთვის) ბაზაზე აგებულ იარაღს. M14-ის M21-ში კონვერტაციას ასრულებდა Rock Island Arsenal . მთავარი მოდიფიკაცია მოიცავდა  Leatherwood 3–9  ოპტიკური სამიზნის მონტაჟს და სპეციალიზირებული ამუნიციის გამოყენებას.  XM-21 ასევე იყო აღჭურვილი სპეციალურად შერჩეული კაკლის კონდახით. შემდგომ მოდელი, ინდექსით M-21 იყო აღჭურვილი სინთეტიკური კონდახით (მაკ მილანის წარმოების), რამაც გარკვეულ წილად მოხსნა ყველა ზუსტი მსროლელისთვის ცნობილი ხის კონდახის და ლულის კოლოფოს მორგების პრობლემა. თუმცა სრულად ეს პრობლემა მოგვარდა მას შემდეგ რაც M14-თვის შეიქმნა ალუმინის „შასი“ რომელმაც ჩაანაცვლა ტრადიციული ფორმის კონდახები. ის რომ კონდახის და ლულის კოლოფის მორგება ყოველთვის იყო პრობლემატური საკითხი, მეტყველებს ჩანაწერი საველე ინსტრუქციაში (FM 23-10), რომლის მიხედვითაც სნაიპერს უნდა გაეწმინდა იარაღი მისი დაშლის გარეშე, ხოლო დაშლის უფლება ქონდა მხოლოდ მეიარაღეს. M21 ასევე აღჭურვილი იყო უფრო სრულყოფილი ოპტიკური სამიზნეებით  Bausch&Lomb Tactical 10×40 ან Leupold MK4 10×. სიზუსტეს რაც შეეხება ის საშუალოდ შეადგენდა 1.5 კუთხის წუთს 100 იარდზე სპეციალური ამუნიციის გამოყენების პირობით. XM-21 და M-21 მთლიანობაში გაამართლეს და იყვნენ ძირითადი სნაიპერული სისტემა აშშ-ის შეიარაღებულ ძალებში მანამ სანამ 1988 წელს ის არ ჩაანაცვლა რემინგტონის M-24-მა. მიუხედავად ამისა დაწყებული ამ პერიოდიდან M14 ყოველთვის ისევ ბრუნდებოდა მწყობრში, როდესაც აშშ-ის საბრძოლო დანაყოფები ერთვებოდნენ საბრძოლო მოქმედებებში და წარმოიქმნებოდა მოთხოვნა ზუსტ ნახევრად ავტომატურ .30 კალიბრის იარაღზე. ასე მოხდა 1991 წელს ერაყში და 1993 წელს სომალიში. ბოლო მოდიფიკაცია წმიდა სნაიპერული M14-ის არის M25, შექმნილი სპეციალური დანიშნულების ძალების მე-10 დაჯგუფების სახელოსნოებში (იმ დროს ერთიანი სარდლობა სპეც დანიშნულების შენაერთებს არ ქონდათ, ხოლო თავად შენაერთები (Special Forces Groups) განაწილებულები იყვნენ რეგიონალური პრინციპით, ასე მე-10 დაჯგუფებას უწევდა ევროპის ტერიტორიაზე მოქმედება და 1977-1978 წლებში მას ხელმძღვანელობდა ჩვენი თანამემამულე ოთარ შალიკაშვილი). ამ მოდიფიკაციას რომლის ძირითადი განსხვავება იყო ოპტიკური სამიზნის სამაგრი და ოპტიკური სამიზნეების უფრო დიდი არჩევანი იყენებდნენ საჯარისო და საზღვაო სპეციალური დანიშნულების შენაერთები ვისი დაკვეთითაც ეს იარაღი შეიქმნა.

სურათზე მებრძოლებს აქვთ  XM21-ები, რომლებიც აღჭურვილია Sionics SS-1 მაყუჩებით და  AN/PVS-2 Starlight ტიპის ღამის ოპტიკური სამიზნე მოწყობილობებით. მებრძოლები ეკუთვნიან 25-ე ქვეით დივიზიას. პირველებმა ვიეტნამში M21-ები მიიღეს მე-9 ქვეითი დივიზიის სნაიპერებმა 1968 წელში.

საჭიროა ცოტა მეტი დრო დაუთმოთ ვიეტნამის ომის პერიოდს, ვინაიდან ამ პერიოდს უკავშირდება გარკვეული საინტერესო ფაქტები, რომლებიც ეხება როგორც ჩვენი სტატიის გმირს ასევე ზოგადად სნაიპინგის თემას და მკითხველისთვის უნდა ინტერესს წარმოადგენდეს. საქმე იმაშია, რომ შეიძლება დავასკვნათ რომ სწორედ ვიეტნამის კამპანიამ საბოლოოდ დაარწმუნა სარდლობა, სნაიპერების მომზადების სისტემატიზირებაში. მოგეხსენებათ, რომ აქამდე ამერიკელები ჩაბმულები იყვნენ ორ დიდ კონფლიქტში, მეორე მსოფლიო ომში და კონფლიქტში კორეის ნახევარ კუნძულზე. ეს მასშტაბური საბრძოლო მოქმედებები წარმოშობდნენ ისეთ პრობლემებს სადაც სნაიპერების მომზადება, ტაქტიკა და შეიარაღება უბრალოდ იმალებოდა და არ ჩანდა. კორეის ომის შემდეგაც უმაღლესი სარდლობა და მაგათ შემყურე ოფიცრები იგნორირებას უკეთებდნენ სნაიპერებს და მათ მომზადებას. 1954 წელს „საარმიო ჟურნალის“ ერთერთ ნომერში პირდაპირ დაიწერა, რომ ოფიცრები არ იყენებენ საშუალებას  გააგზავნონ შერჩეული მსროლელები 10 დღიან სნაიპერების კურსზე. მაკნამარას სამსახური გართული იყო M16-ით და შეიმუშავა აბსოლუტურად უსაფუძვლო დოქტრინა ამ იარაღის გამოყენების, რომელიც აქცენტს აკეთებდა ჯერებით სროლაზე, იმისთვის რომ ჩაეხშო სამიზნე მასიური ცეცხლით და არა ზუსტი გასროლებით (ე.წ. სწრაფი სიკვდილის დოქტრინა). ამას მოყვა სამხედრო მოსამსახურეებში ზუსტი სროლის უნარის სწრაფი დეგრადაცია, რაც ეგრევე გამოვლინდა ვიეტნამში. ჯარისკაცებს არ ქონდათ შორსმსროლელი ზუსტი იარაღი, რომელიც იქნებოდა გამოსადეგი სნაიპინგისთვის. ამერიკელები კვლავ მოუმზადებლები შეხვდნენ ომს. ვითარებამ დაიწყო გამოსწორება როდესაც არმიის დეპარტამენტმა გამოსცა სახელმძღვანელო  ზუსტ სროლის გააღრმავებულ საფუძვლებზე და დაავალა სამხედრო მეთაურებს შეიმუშაონ მოთხოვნები, რომლებიც განსაზღვრავენ ორგანიზაციულ, დოქტრინულ და მატერიალურ მოთხოვნილებებს სნაიპერების მოქმედების უზრუნველსაყოფად. ბოლო პუნქტის მიხედვით ამისთვის საჭირო იყო გამოცდილი, საიმედო შაშხანა 1000 იარდზე სროლის პოტენციალით. ბუნებრივია M14 იყო ლოგიკური არჩევანი ამ როლისთვის. 1968 წელს პირველი პარტია (50 ცალი) სნაიპერული M14-ების (ინდექსით XM21) გაიგზავნა მე-9 ქვეით დივიზიაში. იმავე წელს იანვრიდან ივლისის თვის ჩათვლით დივიზიამ ჩაიწერა 1139 მოკლული მოწინააღმდეგე. ამავე დივიზიაში პირველად დაიწყო საველე პიორბებში სნაიპერების მომზადების პროგრამის შემუშავება. თავდაპირველად ის წარმოადგენდა 48 საათიან თეორიულ პროგრამას, რომელიც ოფიცრების და სერჟანტების მოტივაციის წყალობით გადაიზარდა 18 დღიან ინტენსიურ სწავლებაში, რა დროსაც მხოლოდ პირველ 6 დღეში მსროლელი ხარჯავდა 720 ვაზნას და იგივე დროს ატარებდა სპოტერის როლში. ასევე ისინი სწავლობდნენ საჰაერო და საარტილერიო დარტყმის გამოძახებას, შენიღბვის ხელოვნებას და ასე შემდეგ.

ამავე პერიოდს უკავშირდება ხარისხობრივი ნახტომი სნაიპერების შეიარაღებაში.  მათ მიიღეს მართალია საბრძოლო შაშხანის ბაზაზე შექმნილი მაგრამ უდაოდ დახვეწილი სნაიპერული სისტემა M21-ის სახით. სპეციალურად ღამის ოპერაციებისთვის M21-ები აღჭურვილი იყო Sionics inc.-ის საპრესორებით (საპრესორი ამცირებს გასროლის ხმას და ლულის ალს, მაყუჩი კი განკუთვნილია გასროლის ხმის სრული ჩახშობისთვის) და ასევ იმ დროისთვის ძალიან დახვეწილი ღამის სამიზნე მოწყობილობით AN/PVS-2 “სტარლაიტ” (ვასკვლავების შუქი). ამ სამიზნეს ქონდა მხოლოდ ორი მინუსი, წონა (3.4 კგ) და ფასი, რომელიც შეადგენდა 3000 დოლარს (იმ დროს ამერიკაში ახალი ავტომობილის ფასი იყო საშუალოდ 3900 დოლარი). XM21 აღჭურვილი ღამის ოპტიკით და საპრესორით საშუალოდ გამოიყენებოდა  400 მეტრის მანძილზე და იყო ძალიან ეფექტური იარაღი. არსებობს დოკუმენტურად დადასტურებული ფაქტი, როდესაც ერთმა სნაიპერმა გასროლების ერთი სერიით მოხსნა მოწინააღმდეგეს 14 გუშაგი, ეს იყო იმდენად ადვილი რომ უბრალოდ იყო სასაცილო, იხსენებდა შემდგომ სანიპეერი. ასევე ღამით, კონტრსნაიპერული ოპერაციების დროს, ჩრდილო ვიეტნამელ სნაიპერებს პრაქტიკულად არ ქონდათ გადარჩენის შანსი. საბჭოთა კავშირიდან გარკვეული რაოდენობით მათ მიიღეს მეორე მსოფლიო ომის დროინდელი ძველი ამერიკული წარმოების აქტიური ღამის ოპტიკური სამიზნეები (M1 და M2), რომელიც საბჭოთა კავშირმა თავის დროზე ამერიკიდან ლენდ-ლიზით მიიღო. აქტიური ნიშნავს, რომ სამიზნის გაშუქებისთვის გამოიყენებოდა ინფრა-წითელი პროჟექტორები ხოლო თავის მხრივ „სტარლაიტი“ იყენებდა არსებული ბუნებრივი განათების გაძლიერების მეთოდს (აძლიერებდა მას 75,000-ჯერ) და მათ შორის უპრობლემოდ აფიქსირებდა ინფრა-წითელი პროჟექტორების გამოსხივებას. ცხადია ასეთი თვითგანათებული სამიზნის განადგურება უკვე პრობლემას არ წარმოადგენდა. კონვენციონალურ ოპტიკური სამიზნეებს რაც შეეხება პირველი 50  შაშხანა, რომელიც მოხვდა მე-9 დივიზიაში  აღჭურვილი იყო სამხედრო ოფიცრის ჯიმ ლიზერვუდის კონსტრუქციის ოპტიკური სამიზნით (ART), რომლის კონსტრუქციაშიც გათვალისწინებული იყო სტანდარტული .308 კალბრის ტყვიის ვარდნის კომპენსირების სისტემაც. ეს ოპტიკური სამიზნე აღმოჩნდა საკმარისად გამძლე და ეფექტური და მასიურად ყენდებოდა როგორც M21-ზე ასევე სხვა შაშხანებზე. მთლიანობაში შეიძლება ითქვას რომ სნაიპერულმა M14-მა მაღალი შეფასებები დაიმსახურა და უდაოდ იყო წარმატებული პროექტი, ვიეტნამის თემაზე საუბარი რომ დავასრულოთ, უნდა ავღნიშნო რომ არმიისგან განსხვავებით საზღვაო ფეხოსანთა კორპუსი არ იყო აღტაცებული იდეით სნაიპინგისთვის გამოეყენებინა ნახევრად-ავტომატური შაშხანა. პირველ რიგში იმიტომ, რომ M14-ის წინამორბედი გარანდის შაშხანა და მისი სნაიპერული მოდიფიკაცია არ გამოირჩეოდა მაღალი საბრძოლო თვისებებით სნაიპერული იარაღის როლში. ტრადიციული „ბოლტი“ იყო მათთვის სასურველი სისტემა მიუხედავად იმისა, რომ არმიის ნაწილები ძირითადად განლაგებულები იყვნენ ვიეტნამის სამხრეთ ნაწილში და იბრძოდნენ უფრო ღია გაშლილ ადგილებში, ხოლო საზღვაო ფეხოსნებს უწევდათ ბრძოლა ქვეყნის ჩრდილოეთ ნაწილში, მეტ  წილად მჭიდრო ტყეებში და ჯუნგლებში.  კორპუსი მაინც სხვა გზით წავიდა და მათი არჩევანი ძირითადად იყო ვინჩესტერის 70-ე მოდელი თუმცა M14-ს ხშირად იყენებდა სნაიპერის სპოტერი. ისტორიის ეს ნაწილი არ ეხება ამ სტატიის თემას და ამიტომაც აღვნიშნავ მხოლოდ, რომ საზღვაო ფეხოსანებმაც მნიშვნელოვან წარმატებებს მიაღწიეს სნაიპინგში და განიცადეს სწრაფი ადაპტაცია და ევოლუცია. ასევე ვიეტნამში მიღებულმა გამოცდილებამ საფუძველი ჩაუყარა საზღვაო ფეხოსნების სნაიპერების მომზადების სკოლის შექმნას, რომელიც დღეს ერთერთ საუკეთესო ამ პროფილის სასწავლებლად ითვლება მსოფლიოში.  ზოგადად სწორედ ვიეტნამის კამპანიის შემდეგ აშშ-ის შეიარაღებული ძალების შიგნით დამკვიდრდა იდეა რომ სნაიპინგი არის სამხედრო დოქტრინის განუყრელი ნაწილი. თუმცა სამწუხაროდ, მრავალი წლის შემდედ როდესაც M14-ს მოუხდა კიდევ ერთხელ დაბრუნება მწყობრში, საბრძოლო შენაერთები იგივე პრობლემებს წააწყდნენ.

მიუხედავად იმისა, რომ M14-ის კონკურენტები უკეთესად გამოიყურებოდნენ საბრძოლო შაშხანის როლში უნდა აღინიშნოს რომ სნაიპერული იარაღის როლისთვის ამერიკელებმა შეძლეს ამოწურონ მაქსიმუმი M14-ის კონსტრუქციიდან და თუ არ ჩავთვლით Heckler&Koch G3-ის ბაზაზე შექმნილ ძვირ და შესანიშნავ PSG-1-ს, ამერიკული შაშხანა არის საუკეთესო იარაღი სანიპინგისთვის კონკურენტებს შორის. ამაში დიდ როლს თამაშობს განსხვავებული ხედვა სნაიპერების როლზე და მათი გამოყენების დოქტრინაზე რის გამოც ზუსტი სროლისთვის გაანკუთვნილი ნახევრად ავტომატური იარაღი მეტ ყურადღებას იმსახურებდა აშშ-ში და ასევე National Match ფაქტორი, როდესაც გამოცდილი ოსტატი მეიარაღეები ახერხებდნენ საბრძოლო იარაღის კონსტრუქციიდან მაქსიმალური სიზუსტის მიღებას და ამის მიღწევა ხდებოდა ყველა დეტალისადმი მაქსიმალური ყურადღების მიქცევით და გამოყენებული კომპონენტების გადარჩევით.

მეორედ მოსვლა. პრინციპში არც სტანდარტული M14 არასდროს არ გამქრალა ბოლომდე არსენალებიდან და მას ძალიან შეზღუდულად იყენებდნენ გარკვეული ნაწილები მათ შორის აშშ-სს საზღვაო ფლოტის სპეციალური დანიშნულების შენაერთები, რომლებიც რამდენიმე როლში იყენებდნენ ამ იარაღს. ყველა M14, რომელიც გამოიყენებოდა ასეთ შენაერთებში იყო მეტ წილად ინდივიდუალურად მორგებული ოპერატორის გემოვნებას და მათი კლასიფიცირება ძალიან ძნელია. ასეთი ელიტარული რაზმები, ყოველთვის თავისუფლებით სარგებლობდნენ იარაღის არჩევაში და მათ ბევრი სისტემა ქონდათ, რომელიც მოხსნილი იყო შეიარაღებიდან  რეგულარულ შენაერთებში (პისტოლეტი M1911A1, ტყვიამფრქვევი M60E3) ან საერთოდ არ ყოფილა არასდროს შეიარაღებაში მიღებული (მსუბუქი ტყვიამფრქვევი Stoner 63).

M14 ძალიან ბევრ როლში გამოიყენებოდა, მათ შორის როგორც ცერემონიალური იარაღის, განმაღმველი საშუალება და ასევე იმისთვის, რომ ერთი გემიდან მეორეზე მოხდეს ტროსის გადასროლა, საბაგირო გზის ასაგებად და მძიმე ტვირთების გადასაზიდად. სურათზე სწორედ ეს პროცესია აღბეჭდილი.

რეალურად  M14-ის მასიური დაბრუნება საბრძოლო ნაწილებში მათ შორის საარმიო დანაყოფებში დაიწყო ავღანეთში ოპერაციის დაწყების შემდეგ 2001 წელში. რა დროსაც მალე გახდა აშკარა, რომ სტანდარტული 5.56 კალიბრის კარაბინი 14.5 ინჩიანი ლულით არ იყო  გაშლილ ადგილებში ეფექტური ცეცხლის წარმოებისთვის საკმარისი. მიუხედავად იმისა, რომ M4 არის შესანიშნავი იარაღი, პატარა უკუცემას, მცირე წონას და გაბარიტებს მოყვა გარკვეული შეზღუდვები რაც პირველ რიგში აისახა ეფექტური სროლის სიშორეზე, რომელიც 300 მეტრს არ აღემატებოდა. 2009 წელს სპეციალურმა კვლევამ დაადასტურა, რომ ნახევრაზე მეტი შეიარაღებული შეტაკებების ავღანეთში ხდებოდა მანძილებზე, რომლებიც აღემატებოდა 300 მეტრს. ეს კიდე ნიშნავდა რომ ქვეითი ასეულის განკარგულებაში არსებული იარაღების 80% უბრალოდ ვერ წვდებოდა მოწინააღმდეგეს.  ამავე დროს M14-ის სანიპერული მოდიფიკაცია იყო საკმარისად ეფექტური 300-დან 800 მეტრამდე, განსაკუთრებულად ახალი  M118LR  ტიპის ვაზნის გამოყენები, რომელიც იყენებს მაღალი ხარისხის Sierra Match King-ის ტიპის ტყვიას და ოპტიმიზირებულია შორ მანძილებზე გამოყენებისათვის. ავღანეთამდე და ერაყამდე, არც ისე ბევრი M14 იყო შეიარაღებაში შემორჩენილი. ანტიტერორისტული კამპანიის დაწყების შემდეგ დარჩენილი M14-ის მწყობრში დაბრუნება დაიწყეს რომ დაეკმაყოფილებინად მოთხოვნა შორსმსროლელ ნახევრად ავტომატურ შაშხანაზე. სამწუხაროდ ძნელია ამ საგანგებო გადაწყვეტილების სარგებლიანობის განსჯა მაგრამ არ მგონია, რომ სამ დღიანი გადამზადების კურსი ყოფილიყო საკმარისი, რომ მსროლელმა აითვისოს ახალი იარაღი. ასეა თუ ისე ის ფაქტიც რომ მაღალი სარდლობა ათვითცნობიერებს პრობლემას და ცდილობს ის გადაწყვიტოს უკვე იმსახურებს მოწონებას. განსხვავებით ვიეტნმაის კამპანიისგან სანიპერები ადეკვატურად მომზადებულები იყვნენ, ხოლო მიზეზი M14-ის დაბრუნების იყო პრინციპში დაგეგმარების შეცდომა, როდესაც ფეხოსნების ასეულები განიცდიდნენ შორსმსროლელი სისტემების ნაკლებობას. უკვე დასახელებული მიზეზების გამო საბრძოლო მოქმედებების თეატრზე ასევე გაჩნდა რამდენიმე სხვა ანალოგიური სისტემა გათვლილი 7.62X51 NATO-ზე,  მათ შორის ისევ და ისევ სტოუნერის კონსტრუქციის AR10-ის ბაზაზე შექმნილი ორი შაშხანა M110 SASS (Knight’s Armament Company) და M27 (Heckler&Koch), ასევე ძალიან შეზღუდულად ორიგინალური დიზაინის ბელგიური FN SCAR-H. ხეკლერ&კოხის შაშხანის გამოჩენა უკავშირდება საზღვაო ფეხოსანთა კორპუსის გადაწყვეტილებას ჩაანაცვლოს მაგით M249 ტიპის მსუბუქი ტყვიამფრქვევბი, გადაწყვეტილება, რომელმაც დიდი მითქმა-მოთქმა გამოიწვია და დისკუსია ამ გადაწყვეტილებისს სისწორეზე დღემდე არ წყდება ისევე, როგორც არ წყდება მცდელობები შეიქმნას მსუბუქი .30 კალიბრის ტყვიამფრქვევი. სამწუხაროდ სახსრების უქონლობის გამო შემორჩეენილი M14 აღმოჩნდა უფრო მოსახერხებელი ამ ვაკუუმის შესავსებად.  ”შემორჩენილი” კიდე იმიტომ, რომ კლინტონის პრეზიდენტობის დროს არსენალებიდან გაიტანეს ძალიან ბევრი დაკონსერვებული  M14. ნაწილი განადგურდა ნაწილი გადაეცა ამერიკის მოკავშირეებს. დარჩენილი M14-ის გადაკეტება ხდებოდა ადგილობრივად და ხდებოდა შაშხანის ოპტიმიზირება ზუსტი სროლისთვის. ეს იარაღები არ არის სნაიპინგისთვის განკუთვნილი M21-ები, არამედ სტანდარტული შაშხანები, რომლებიც გარკვეულ მოდიფიკაციებს განიცდიდნენ, აქედან ძირითადად ხდებოდა კომპოზიტური კონდახების გამოყენება და ოპტიკური სამიზნის მონტაჟი. M14-ის დაბრუნებას მოყვა გარკვეული უნიფიკაცია და გაჩნდა მეტ ნაკლებად სტანდარტიზირებული მოდელები. მაგალითად  მოდელი Mark 14 Enhanced Battle Rifle, რომელიც წარმოადგენს მძიმედ მოდიფიცრებულ M14-ს მოკლე ლულით და დასაკეცი კონდახით. შექმნილი ახლო ბრძოლებისთვის და როგორც მარქსმენის იარაღი, ის ჯერ 2004 წლიდან იყო სპეციალური დანიშნულების ძალების შეიარაღებაში და 2010 წლიდან ორი ამ ტიპის იარაღი უკვე არის ყოველი საარმიო ქვეითი ოცეულის შეიარაღებაში, რომელიც მოქმედებს ავღანეთში. სულ დაახლოებით ავღანეთში მოხვდა 5 000 M14. ხოლო იმისთვის, რომ მიხვდეთ რამდენი M14-ის მოდიფიკაცია არსებობს გეტყვით მხოლოდ, რომ  Mark 14 Enhanced Battle Rifle-ის რვა სხვადასხვა მოდიფიკაცია არის შეიარაღებაში.

Mk14 Enhanced Battle Rifle Mod 0. პირობითად პირველი თაობის Mk14, გამოდიოდა 2004-2005 წლებში. შედარებით გრძელი ლულა შეცვლილია 457მმ სიგრძის ლულით. ტრადიციული კონდახი შეცვლილია ალუმინის “შასით” რომელსაც ამზადებს Sage International. ალმქრობი შეცვლილია უფრო ეფექტური მოდელით SEI 2000V. გამომდინარე იქიდან თუ ვინ არის ამ შაშხანების კლიენტურა, ყველა მათგანი არის განსხვავებული და მორგებული ინდივიდუალურ მსროლელზე. მათ შორის ეს ერთეულიც.

სავარაუდოთ ამ იარაღს აქვს ძალიან ნათელი მომავალი, სნაიპერული იარაღის როლში, მითუმეტეს როდესაც უკვე დღეს არსებობს ამ სისტემის შაშხანები მძლავრ .300 Win Mag-ზე. სურათზეა M110 Semi-Automatic Sniper System. ავღანეთში ის პირველად გამოჩნდა 2008 წელს საბრძოლო შენაერთ “ფიური”-ში (Task Force Fury) და სნაიპერებისგან უმაღლესი შეფასებები მიიღო. ამ შაშხანას შეუძლია “მინუტაზე” ნაკლები ჯგუფები ისროლოს და ამისთვის არ იქნება საჭირო ოსტატების ჩარევა.

სტოუნერის AR-10-ზე დაფუძნებული სისტემების გამოჩენა პრინციპში ნიშნავს, რომ M14-ის სამხედრო კარიერია საბოლოოდ სრულდება და მესამედ მოსვლა არ მოხდება.  ერთი თაობით უფრო ახალგაზრდა AR-10-ს შეუძლია, როგორც იტყვიან პირდაპირ ყუთიდან უზრუნველყოს სიზუსტე რომელიც არ აღემატება ერთი კუთხის წუთს 100 მეტრზე. ის მოდულურია, უფრო ტექნოლოგიურია და ადვილად ექვემდებარება მოდიფიკაციებს. მოვლა მომსახურებაც უფრო ადვილია. M14-ს რაც შეეხება, მგონი ამ მოკლე სტატიის წაკითხვის შემდეგ არავის ეჭვი არ შეეპარება, რომ ეს შაშხანა ნამდვილად იმსახურებს ლეგენდის სტატუსს. ერთხელ ჯარისკაცი ყოველთვის ჯარისკაცია და რაც არ უნდა მოხდეს M14 კიდევ დიდხანს შეძლებს შეასრულოს მასზე დაკისრებული დავალეებები ისევე როგორც ის გაახარებს მის სამოქალაქო მფლობელებს, უმწიკლო მუშაობით, შესანიშნავი სროლისუნარიანობით და სიზუსტით.

ბუნებრივია, რომ როგორც ეს ყოველთვის ხდება საბრძოლო იარაღის მოდელები სამოქალაქო ბაზარზეც მოხვდა. 1971 წლიდან დღემდე M14-ის სამოქალაქო ვერსიებს უშვებს ან უშვებდა ათამდე კომპანია და თავისი რეპუტაციის და მაღალი საბრძოლო თვისებების გამო ეს იარაღი ძალიან პოპულარუული მსროლელთა და კოლექციონერთა წრეებში. გარდა ამისა ამერიკელები არიან პატრიოტები და საკუთარი ქვეყნის ისტორიას დიდ პატივს სცემენ, რის გამოც M14 ყოველთვის არის სასურველი შენაძენი. სამოქალაო მომხმარებლის თვალსაზრისით, რომელიც დაეძებს ეფექტურ იარაღს და ნაკლებად აინტერესებს კოლექციური და/ან ისტორიული ღირებულება M14 რა თქმა უნდა ყოველმხრივ მოძველებული იარაღია და ეს არის ფაქტი. როგორც თავდაცვის იარაღი ის ვერ გაუწევს კონკურენციას თანამედროვე შაშხანებს/კარაბინებს თითქმის არც ერთ პარამეტრში გარდა იმისა, რომ M14 იყენებს ძლიერ .308 კალიბრის ვაზნას. დანარჩენში ახალი თაობის კარაბინები ბევრად უკეთესი სამომხმარებლო თვისებებით გამოირჩევიან, აქვთ უკეთესი ერგონომიკა, მერტივი კონსტრუქცია. როგორც უკვე ავღნიშნე M14-ს აქვს დიდი გაბარიტები და მასა, სიგრძე არის 112სმ, ხოლო წონა 5.1 კგ. ვინც ამ სტატიას წაიკითხავს, ბერვს არ ექნება M14 ცოცხლად ნანახი ამიტომ ვიტყვი რომ ის პრაქტიკულად იგივე სიგრძის არის რაც საქართველოში უკეთესად ცნობილი სვტ-40, ხოლო წონა სვტ-სი არის 1.5 კგ-ით ნაკლები!  ეს შეგიქმნით წარმოდგენას იმაზე თუ რამდენად მძიმე იარაღია M14. კონკრეტულად ჩვენ შაშხანაზე, რომელაც ჩვენ ამ სტატიის მეორე ნაწილში გამოვცდით,  დამატებით აყენია Por-Mag-ის ფოლადის ოპტიკის კრონშტეინი, ოთხჯერადი გადიდების მქონე კომპაქტური ოპტიკური სამიზნე Shirstone, ასევე Por-Mag-ის 20 ვაზნიანი პოლიმერის მჭიდები და სტანდარტული სინთეტიკური ღვედი. ასეთ კომპლექტაციაში, სავსე მჭიდით იარაღის წონა ურტყავს 6.5 კგ-ს რაც ძალიან ბევრია. იარაღი მძიმეა და მისი “მართვა” გართულებულია ჩემნაირი კომპლექციის ადამიანისთვისაც კი. თუმცა ამავე დროს არ უნდა დაგვავიწყდეს რომ ხელში გვიჭირავს ზუსტი და საიმედო ნახევრად-ავტომატური შაშხანა, რომელშიც “ზის” არც მეტი არც ნაკლები ოცი .308 კალიბრის ვაზნა. ეს კიდე შთამბეჭდავი საცეცხლე ძალაა.

ვისაც აქვს ამის საშუალება და სურს ფლობდეს M14 და მისცეს მას პრაქტიკული გამოყენება მაშინ ეს Springfield Armory-ის  M1A Squad Scout კარაბინი იქნება ერთ ერთი საუკეთესო არჩევანი.  Springfield Armory უშვებს სამოქალაქო M14-ის ვერსიებს 1974 წლიდან. კონკრეტულად ეს კარაბინი ასევე აღჭურვილია შესანიშნავი ოპტიკური სამიზნით Nightforce 2.5-10x, რომელიც დაყენებულია Springfield Armory-ის კრონშტეინზე. სურათი ეკუთვნის ოლეგ ვოლკს.

სამოქალაქო ბაზარზე სულ უფრო მეტი AR-10-ის კლონი ჩნდება . ისინი უფრო მსუბუქება, შედარებით უფრო იაფია, უფრო მეტი თანდაყოლილი სიზუსტე აქვთ და გარდა ამისა ადვილად მოდიფიცირდება. ერგონომიკაც იმეორებს AR-15-ს ანუ ის პრაქტიკულად იდეალურია. ასევე დახარჯულ ფულში გაცილებით უკეთეს შედეგს იღებთ ვიდრე M14-ის მოდიფიცირებისას. სურათზე არის Armalite AR10A

სტატიის მეორე ნაწილი თავიდან ბოლომდე დაეთმობა M14-ის კონსტრუქციის განხილვას, სროლას, მოვლა მომსახურებას და ტექნიკურ დეტალებს.