პისტოლეტის თავდაცვითი კალიბრების ევოლუცია (1970-2018)

February 1st, 2018

არ არის საიდუმლოება, რომ  დღეს და ალაბთ ყოველთვის ამერიკელი სამართალდამცავები კარნახობდნენ მოდას პოლიციურ შეიარაღებაში და ალბათ არც იმაზე არ შეიძლება დავა, რომ ამერიკული ტყვიაწამლის მწარმოებლები უშვებენ საუკეთესო თავდაცვით ამუნიციას. ამ სტატიაში ჩვენ განვიხილავთ პოლიციური და თავდაცვითი მოკლელულიანი იარაღისთვის განკუთვნილი კალიბრების შექმნის მოკლე ისტორიას, თავისებურებებს და მახასიათებლებს და ასევე იმ შემთხვევებს, რომლებმაც განაპირობეს ამუნიციის განვითარების კურსი. გთხოვთ ასევე გაითვალისწინოთ, რომ სტატიაში მოყვანილი  საწყისი სიჩქარის და შესაბამისად ენერგიის მაჩვენებლები მიღებულია სტანდარტული/ტიპიური სიგრძეების ლულებიდან, კომპაქტურ და სუბ-კომპაქტური იარაღების შემთხვევაში ციფები რა თქმა უნდა იქნება უფრო მოკრძალებული.

ნიუხოლის ინციდენტი და რევოლვერების ეპოქოს დასასრული

გასული საუკუნის 80-ან წლებამდე რევოლვერები ათწლეულები დომინირებდა ამერიკელი სამართალდამცავების შეიარაღებაში. განსხვავებით პისტოლეტებისგან, “მაგნუმ” რევოლვერები არასდროს არ განიცდიდნენ სიმძლავრის დეფიციტს და მათი ეფექტურობა არასდროს არ დამდგარა ეჭვის ქვეშ . 70-ან წლებამდე ამერიკელი სამართალდამცავები იყენებდნენ  მძლავრ, “.357 მაგნუმი” და “.41 რემინგტონ მაგნუმი” კალიბრის რევოლვერებს, ხოლო პისტოლეტები მითუმეტეს არა .45 კალიბრის ევროპული მოდელები, განიხილებოდა, აშშ-ში როგორც რთული მოწყობილობის და შესაბამისად არასაიმედო ეკზოტიკა. რევოლვერის ორივე ხსენებულ  კალიბრს ნამდვილად აქვს შთამბეჭდავი ბალისტიკური მონაცემები. “.357 მაგნუმი”, ნამდვილი ვეტერანი, შექმნილი 1934 წელს, როგორც სუსტი “.38 Special-ის” შემცვლელი და  იმ პერიოდის ავტომობილების სქელი ძარების დასამარცხებლად, რომლებითაც გადაადგილდებოდნენ განგსტერები, იყენებდა 8 გრამიან (125 გრანიან) ტყვიას საწყისი სიჩქარით 440 მ/წ-ში და ენერგიით 800 ჯოული. დღემდე ეს მუხტი ღირსეულად გამოიყურება და შესაბამისი კონსტრუქციის ტყვიით წარმოადგენს ეფექტურ თავდაცვის საშუალებას.  “.41 რემინგტონ მაგნუმი” შექმნილი 1964 წელს, როგორც ოქროს შუალედი .357 მაგნნუმსა და ზე-მძლავრ .44 მაგნუმს შორის, ის ერთი პერიოდი განიხილებოდა, როგორც იდეალური პოლიციური კალიბრი. ტიპიური მუხტი, ტყორცნიდა 14 გრაიან ტყვიას შთამბეჭდავი საწყისი სიჩქარით 480 მ/წ-ში და ენერგიით 1540 ჯოული.  სამართალდამცავებს ეგონათ, რომ ისინი ადეკვატურად იყვნენ შეიარაღებულები და მზად იყვნენ გამკლავებოდნენ ნებისმიერ საფრთხეს, სანამ 1970 წლის 5 აპრილს არ მოხდა შემთხვევა, ცნობილი, როგორც “ნიუხოლის ინციდენტი”, რომელმაც ძირეულად შეცვალა მიდგომები და შეხედულებები, როგორც პოლიციელების მომზადებაზე ასევე იმაზე თუ რითი უნდა ყოფილიყვნენ ისინი შეიარაღებულები.  ხსენებული ინციდენტისას, რუტინული შემოწმების დროს ორმა დამნაშავემ გაუხსნენს ცეცხლი კალიფორნიის გზატკეცილების პატრულის ოფიცრებს, მოკლეს ოთხი მათგანი და შეძლეს ადგილიდან მიმალვა. როგორც უკვე ვთქვი ამ შემთხვევამ გამოიწვია სერიოზული გადახედვა, როგორც პოლიციური ტაქტიკის ისევე შეიარაღების. აღმოჩნდა, რომ პირველმა ეკიპაჟმა ცადა ეჭვმიტანილების მანქანის გაჩხრეკვა სანამ მოვიდოდა დასაზღვევად მეორე ეკიპაჟი, ასვე ყუარდღება მიიქცია იმ ფქტმა, რომ პოლიციელების ცეცხლი საშტატო .357 კალიბრის რევოლვერებიდან იყო არაეფექტური (არც ერთი ტყვია არ მოხვდა სამიზნეს), ხოლო ერთ-ერთი პოლიციელი დაიღუპა, როდესაც მანქანას ამოფარებული ცდილობდა რევოლვერის გადატენვას. მოგვიანებით, პოლიციელების ცეცხლის არაეფექტურობა აიხსნა არასაკმარისი წვრთნით და იმ ფაქტით რომ წვრთნებისას ისინი იყენებდნენ სუსტ “.38 Special” ვაზნებს და არა საშტატო “მაგნუმებს” რომლებსაც ბევრად მეტი უკუცემა აქვთ. ასევე მიჩნეულ იქნა, რომ რევოლვერების სტანდარტული ტევადობამ (6 ვაზნა) და გადატენვის ხანგრძლივმა პროცედურა იყო დამატებითი ფაქტორები, რომლებმაც განაპირობეს ასეთი სავალალო შედეგი.  “ნიუხოლის ინციდენტის” შემდეგ, რევოლვერების დღეები ამერიკლეი პოლიციის არსენალებში იყო დათვლილი.

1986 წლის კალიბრების რევოლუცია

70-ან წლებში ჯერ ამერიკაში და რამდენიმე წლის შემდეგ ევროპაში, ჩეხოსლოვაკიაში გაჩნდა პირველი დიდი ტევადობის 9მმ-ნი პისტოლეტები ორმაგი მოქმედების დამრტყმელ სასხლეტი მექანიზმებით, ეს იყო Smith&Wesson M59 და СZ-75.  1979 წელს შეიარაღების უნიფიკაციის მიზნით აშშ-ის შეიარაღებულმა ძალებმა წამოიწყეს Joint Service Small Arms პროგრამა, როელიც მიზნად ისახავდა 9მმ-ნი პისტოლეტის შერჩევას, რომელიც გახდებოდა სტანდარტული მოკლელულია იარაღი აშშ-ის შეიარაღებული ძალების. 1985 წლიდან ამერიკელებმა დაითხოვეს თავისი .45ACP კალიბრის 1911 და .38 კალიბრის რევოლვერები და შეიარაღებაში მიიღეს 9მმ-ნი ბერეტა 92. ამ ტრენდს აყვა ბევრი პოლიციური სამსახური და დიდი ტევადობის 9მმ-ნი პისტოლეტი გახდა სამართალდამცავების შეიარაღების ახალი პარადიგმა. შექმნილი 1901 წელს,  9×19 Parabellum ან უბრალოდ  „ლუგერი“, როგორც მას ჩვენთან ეძახიან, არ გამოიყურება შთამბეჭდავად ზემოხსენებულ რევოლვერის კალიბრებთან შედარებით.  ტიპიური მუხტები წარმოდგენილია ტყვიის სამი ძირითადი წონითი კატგორიით, 115 გრანი (7.45 გრამი), 124 გრანი (8.04 გრამი) და 147 გრანი (9.52 გრამი), თუმცა არსებობს სპეციალიზიებული და უფრო ნაკლებად გავრცელებული ოდნავ უფრო მსუბუქი და ოდნავ უფრო მძიმე ტყვიები.  დენთის მუხტი წარმოშობს წნევას  2400 ბარის ფარგლებში რაც აძლევს 124 გრანიან ტყვიას 350 მ/წ-ში საწყის სიჩქარეს და 490 ჯოულ ენერგიას. 1901 წლიდან თითქმის 80 წელზე მეტი “ლუგერი” რჩებოდა ეტალონურ სამხედრო კალიბრად პრაქტიკულად მთელ მსოფლიოში ხოლო 70-ნი წლების ბოლოდან დაიწყო მისი გავრცელება აშშ-შიც. “ლუგერს” გააჩნია კარგი ბალანსი, ვაზნის ზომებსა და სიმძლავრეს შორის, რაც გაძლევთ საშუალებას მიიღოთ დიდი ტევადობის მაგრამ მსუბუქი და კომპაქტური იარაღი, რომლიდანაც სწრაფი და ზუსტი სროლის ათვისება არ იქნება რთული. მისი წარმოება ათვისებული იყო მთელ მსოფლიოში. ყველაფერმა ამან განაპირობა ამ ვაზნის დიდი პოპულარობა და მისი გავრცელება მთელ მსოფლიოში. გარდა ამისა ის არჩეულ იქნა, როგორც სტანდარტული ვაზნა NATO-ს ბლოკის, რამაც ავტომატურად გამოიწვია ამ ვაზნის გავრცელება NATO-ს წევრ ქვეყნების დანარჩენ ძალოვან სტრუქტურებში.

fsdfs

ილინოისის შტატის პოლიცია იყო პიონერი ამერიკელ სამართალდამცავ სტრუქტურებს შორის, 9მმ-ნი პისტოლეტების ათვისებაში. 1969 წელს ამ უწყებამ მიიღო შეიარაღებაში 9მმ-ნი Smith&Wesson M39. 

ყველაფერი შეიცვალა 1986 წლის 11 აპრილს, როდესაც მაიამიში, ფლორიდა, მოხდა შემთხვევა, რომელმაც რადიკალურად შეცვალა ხედვები იმაზე თუ როგორი უნდა იყოს თანამედროვე პოლიციური/სამოქალაქო თავდაცვითი ვაზნა.  იმ დღეს  FBI-ს აგენტის მიერ ეჭვმიტანილი მიმართ ნასროლი 9მმ-ნი  ტყვია მოხვდა  სამიზნეს მკერდში, რამდენიმე სანტიმეტრით ვერ მიაღწია გულამდე და მიუხედავად იმისა, რომ  ჭრილობა იყო სასიკვდილო, სანამ ეჭვმიტანილი მოკვდებოდა მან შეძლო საპასუხო ცეცხლით 2 აგენტის მოკვლა და კიდე რამდენიმეს მძიმედ დაჭრა. მიუხედავად იმისა, რომ აგენტებს ქონდათ ინიციატივა, მოულოდნელობის ფაქტორი და რიცხობრივი უპირატესობა, შეტაკება დასრულდა ძალიან არასახარბიელო შედეგით. ეს შემთხვევა შემდგომ იქნა ყოველმხრივ შესწავლილი და გაანალიზებული, როგორც ოფიციალური სტრუქტურების ასევე უამრავი დამოუკიდებელი ექსპერტის მიერ. ეს შემთხვევა განსაკუთრებულია იმით, რომ მოხდა ძალიან ბევრი კომპლექსური მოვლენა დროის მცირე შუალედში და მიუხეავად უამრავი სხვა ნიუანსის არსებობისა,  როგორც ჩანს ყველა თანხმდებოდა, რომ 9მმ-ანი 115 გრანიანი  “ვინჩესტერ სილვერ ტიპს”,  რომ გაევლო დამატებითი რამდენიმე სანტიმეტრი, ის მიაღწევდა გულამდე და დამნაშავე ვეღარ შეძელებდა საპასუხო ცეცხლის გახსნას და შედეგი ასეთი მძიმე აღარ იქნებოდა. გამოტანილი იქნა ლოგიკური დასკვნა, საჭირო არის ახალი, უფრო ძლიერი და ეფექტურ კალიბრი ვიდრე 9×19.

350px-Browning-HP-P35

9მმ-ნი FN  P-35 “Hi Power” და მისი მრავალი კლონები, იარაღის და კალიბრის წარმატებული კომბინაცია, რომელიც 80-ზე მეტ ქვეყანაში იყო ოფიციალურად მიღებული შეიარაღებაში, ჯარში ან პოლიციაში და ამით ასევე ითამაშა როლი 9×19-ის გავრცელებაში. 

აშშ-ის გამოძიებათა ფედერალური ბიური (FBI), გარდა იმისა, რომ არის მთავარი ფედერალური დონის საგამოძიებო სტრუქტურა ასევე წარმოადგენს ერთგვარ ავტორიტეტს პოლიციურ შეიარაღებაში და ამუნიციაში. ეს ორგანიზაცია მუდამ ცდის და ამოწმებს ახალ ვაზნებს და შეიარაღებას, ხოლო გამოცდების შედეგებს აცნობებს სპეციალური ბიულეტენებით ყველა სამართალდამცავ სტრუქტურას აშშ-ში.  სწორედ ეს ორგანიზაცია ჩაუდგა სათავეში ახალი კალიბრის ძიებას, რომელიც შეცვლიდა “9×19″-ს. პროცსს შეუერთდნენ ტყვიაწამლის მწარმოებლებიც და მომდევნო წლებში ბევრი ახალი და საინტერესო კალიბრი შეიქმნა.  პირველ რიგში ეს იყო FBI-ს მიერ თვადაპირველად  არჩეული როგორც “ლუგერის” შემცველი, ძლიერი და შესანიშნავი “10მმ  აუტო” და მისი უფრო მოკრძალებული ვარიანტი .40 S&W.  შემდეგ მას მოყვა უკვე მწარმოებლების ინიციატივით შექმნილი .41 AE და .357 SiG, ორივე როგორც მცდელობა მიღებულიყო მსხვილკალიბრიანი მაგნუმ რევოლვერების ეფექტურობა პისტოლეტიდან.  რა თქმა უნდა  .45 ACP, მიუხედავად იმისა, რომ ჯარმა მასზე უარი თქვა კვლავ ინარჩუნებდა ლოიალური მომხმარებლების არმიას, რომლის რიცხვები მხოლოდ გაიზარდა 9×19-ის მაიამიში “ფიასკოს” შემდეგ. აქვე უნდა აღვნიშნო, რომ რამდენადაც ლეგენდარული სტატუსი არ უნდა ქონდეს .45 ACP-ს, მისი აღიარება და პოპულარობა არასდროს არ გაცდენია ჩრდილო ამერიკის საზღვრებს. აშშ-ს გარდა მხოლოდ ნორვეგიამ და არგენტინამ მიიღო ეს ვაზნა შეიარაღებაში.

ყველა ახალი კალიბრი, იქნება ეს “10მმ აუტო”, “40S&W” თუ პისტოლეტის “მაგნუმები”, როგორიც არის .41 AE ან .357 SiG, თავიდენ ენთუზიაზმით იყო მიღებული, მაგრამ ამას სწრაფად მოყვებოდა გამოფხიზლება, როდესაც თავს იჩენდნენ ახალი კალიბრების თავისებურებები. მოგეხსენებათ ბალისტიკაში არაფერი არ არის მუქთად. მართალია გამომდინარე იქიდან, რომ ყველა ახალი ვაზნის კალიბრი არ ცდებოდა 10მმ-ს, შედარებით მოკლე მასრასთან ერთად ახალი იარაღებიც ინარჩუნებდნენ კომპაქტურ ზომებს და მჭიდის დიდ ტევადობას, რომელიც ერთი და იგივე ზომის ჩარჩოს შემთხვევაში ჩამორჩებოდნენ 9მმ-ან იარაღებს მხოლოდ 1-2 ვზნით. მაგრამ ამავე დროს  ყველა ამ ახალ ვაზნას ქონდა მეტი ენერგია, ხშირად მაღალი დენთის აირების წნევა, შესაბამისად იზრდება დატვირთვა კონსტრუქციაზე, უკუცემა, გასროლის ხმა, ლულის ალი არის მნიშვნელოვანი. “10მმ აუტო” ზარ-ზეიმით მიღებული  FBI-ში სმიტ&ვესონის 1076 მოდელის პისტოლეტთან, აღმოჩდა ძნელი მოსათვინიერებელი სროლისას, ხოლო პისტოლეტები ვერ უძლებდნენ ძლიერ კალიბრს და ნაადრევად გამოდიოდნენ მწყობრიდან. ეს არ არის გასაკვირი, დენთის აირების წნევა 2590 ბარს შეადგენს, ენერგია 1000 ჯოულზე მეტია . მის უფრო მოკრძალებულ ვარიანტს .40 “სმიტ&ვესონს” შეხვდა თავისი წილი პრობლემების სანამ იარაღის მწარმოებლები არ მიხვდნენ, რომ იმისთვის, რომ გამოუშვა კარგი .40 კალიბრის პისტოლეტი არ არის საკმარისი უბრალოდ აიღო 9მმ-ნი პისტოლეტი, გამოცვალო ლულა და დამაბრუნებელი ზამბარა. განსხვავებით “ლუგერისგან”, .40S&W ძალიან მგრძნობიარეა დამზადების ხარისხის მიმართ, პატარა ცდომილება მასრაში ტყვიის ჩასმის სიღრმეში და წნევა მასრის შიგნით იზრდება რადიკალურად. აღნიშნული აქტუალურია ტიპიური 180 გრანიანი ტყვიისთვის, რომელიც არის შედარებით გრძელი და ამიტომ იკავებს დიდ ადგილს მასრაში. ამის გამო ქარხნული მუხტები 180 გრანიანი ტყვიით როგორც წესი უფრო სუსტია, იმისთვის რომ გამოირიცხოს წნევის წარმოშობის პორბლემა. მიუხედავად ამისა, დღემდე მიიჩნევა, რომ .40 კალიბრის პისტოლეტები არ გამოირჩევიან ისეთი მაღალი რესურსით. როგოც იგივე მოდელის 9მმ-ნი პისტოლეტები. ცნობილი ექსპერტის დინ სპირის (The Gun Zone) კვლევა ადასტურებს ამ ვერსიას, იმით რომ აბსოლუტური უმეტესობა .40 კალიბრის იარაღის კატასტროფული დაზიანების (გახეთქილი სავაზნის) შემთხვევების მოდის სწორედაც, რომ მუხტებზე 180 გრანიანი ტყვიით. რაც შეეხება “10მმ აუტოს” მიუხედავად იმისა, რომ ის ვერ გამოადგა FBI-ს მას გამოუჩნდა ბევრი ახალი ქომაგი მათ შორის იყო ასევე ჯეფ კუპერიც. სამწუხაროდ იმ დროს, ჯერ მწარმოებლებს უჭირდათ არსებული “პლატფორმების” ადაპტაცია ამ ძლიერ ვაზნის მოსანელებლად, სპეციალურად ამ ვაზნისთვის მათ შორის ჯეფ კუპერის მონაწილეობით შექმნილი “Bren Ten” რიგი მიზეზების გამო აღმოჩნდა წარუმატებელი პროექტი. მხოლოდ 1991 წელს ავსტრიულმა “გლოკმა” წარმოადგინა თავისი პირველი “მსხვილ ჩარჩოიანი”  პისტოლეტი გათვლილი ამ ძლიერ ვაზნაზე, რომელიც გამოდგა ვირივით მუშა და ალბათ ეტალონური გამძლეობის მხრივ 10მმ-ნი ქარხნული წარმოების პისტოლეტი. დღმდე “10მმ აუტო” ითვლება უფრო სპორტულ და სანადირო კალიბრად მათ შორის იმის წყალობით რომ ტყვის წონა ვარირებს 135 გრანიდან 230 გრანამდე, რაც აძლევს მონადირეს საშუალებას თადავად დატენოს ტყვიები და “მოარგოს” ისინი სხვადსხვა ზომის ნადირს.

პისტოლეტის “მაგნუმ კალიბრები”

1986 წელს შექმნილი ამერიკაში, .41 AE (Action Express), უდაოდ წარმოადგენდა საინტერესო კონცეფციას. ახალი ვაზნა იყენებდა .41 მაგნუმის რევოლვერის მასრას, ვიწრო ძირით და რკალით რაც იდეაში შესაძლბელს ხდიდა ახალი კალიბრი გამოყენებულიყო 9მმ-ან პისტოლეტში, მხოლოდ ლულის და მჭიდის გამოცვლით. 170 გრანიანი ტყვიის საწყისი სიჩქარე 290 მ/წ-ში აღწევდა და ენერგია შეადგენდა 460 ჯოულს. სამწუხაროდ ტყვიაწამლის მწარმოებლებმა არ აიტაცეს იდეა, იმიტომ რომ იმ დროს ყველა უკვე იყო გატაცებული .40S&W-ით და მხოლოდ რამოდენიმე მწარმოებელმა გამოუშვა ამ კალიბრზე გათვლილი იარაღები. ალბათ პრაქტიკული და მასობრივი გამოყენება ამ კალიბრის სხვა პრობლემებსაც წარმოშობდა, მაგრამ ჩვენ ამას უკვე ვერასდროს ვეღარ გავიგებთ. ამ ისტორიას მოყვა გაგრძელება, როდესაც 1998 წელს ისრაელის IMI-იმ გამოუშვა 9mm Action Express, რომელიც იყენებდა იგივე მასრას, რომლის ამჯერად უფრო ვიწრო ყელში მოთავსებული იყო 9მმ-ნი ვაზნა. არც ეს ვაზნა არ გამოდგა სიცოცხლისუნარიანი, იმიტომ რომ ამჯერად” 9მმ ექშნ ექსპრესი” “დაეჯახა” ანალოგიური კონცეფციით შექმნილ .357 SIG-ს, რომლის წარმოება დაიწყო ერთი წლით გვიან,  1994 წელს. გერმანულ-შვეიცარული კომპანიის ჩანაფიქრით, ახალი კალიბრი უნდა ეფექტურობით ყოფილიყო “.357 მაგნუმის” ტოლი, რაც ხსნის კალიბრის სახელის არჩევანს. ეტალონად იყო აღებული “.357 მაგნუმის” ნაცადი მუხტი 125 გრანიანი ტყვიით საწყისი სიჩქარით 440 მ/წ-ში. საფუძვლად გამოყენებულ იქნა .40S&W-ის მასრა შევიწროებული ყელით, რომელშიც მოთავსდა 9მმ-ნი ტყვია. პრაქტიკულად იგივენაირად, როგორც ებრაელებმა განახორციელეს ეს “.41 Action Express”-ის შემთხვევაში.  ყველაზე “ცხელ” მუხტებში ტყვიის ენერგიამ მიაღწია შთამბეჭდავ 800 ჯოულს, თუმცა ტიპიურ მუხტებში ენერგია 560-600 ჯოულის ფარგლებშია. ასეთი ციფრების მიღწევა ნაწილობრის შესაძლებელი გახდა დენთის აირების მაღალი წნევის ხარჯზე, რომელიც ამ კალიბრში შეადგენს მაქსიმუმ 2750 ბარს, რაც საკმაოდ მაღალი მაჩვენებელია. ამიტომაც SIG_Sauer-ში არ გარისკეს და ახალ კალიბრთან ერთად გამოუშვეს მასზე გათვლილი ახალი პისტოლეტიც, P229, რომელიც წარმოადგენს P228-ის გაძლიერებულ ვარიანტს. ხვეული პინები შეიცვალა მთლიანად ფოლადის ანალოიური დეტალებით, საკეტი იყო მთლიანად ფრეზირებული რკინის ერთი ნაჭრისგან, ნაცვლად ფოლადის ფირფიტისგან დამზადებული ნაშტამპი საკეტისა ადრინდელ მოდელებში.  მიუხედავად ამისა,, ასეთი მაღალი წნევის გამო უკუცემა არის საკმაოდ დიდი, ლულის ალი დიდია და გასროლის ხმა მნიშვნელოვანია. უნდა ითქვას, რომ გარდა შთამებჭდავი ბალისტიკური მონაცემებისა, .357 SIG-ს აქვს დამატებითი ორი დიდი უპირატესობა.  ბოთლის ფომრის გამო ამ ვაზნის მიწოდების დროს შეფერხება პრაქტიკულად გამორიცხულია, გარდა ამისა სავარაუდოთ იგივე მიზეზის გამო, დენთის აირების წვის მაჩვენებლები ძალიან სტაბილურია, რის გამოც საწყისის სიჩქარის დევაცია (საშუალო სხვობა მაქსიმალურსა და მინიმალურ საწყის სიჩქარეს შორის) არის ძალიან მცირე, რაც ნიშნავს, რომ ვაზნა ასევე ძალიან ზუსტია. სამწუხაროდ არც ამ “მინი მაგნუმს” არ ხვდა წილად დიდი წარმატება. 20 წლის შემდეგაც,  .357 SIG-ი არანაირად არ შეიძლება ჩაითვალოს პოპულარულ და გავრცელებულ ვაზნად. რა არის ამის მიზეზი ასე ადვილი ახსნა გამიჭირდება.   ალბათ ერთ-ერთი მიზეზი არის ის, რომ არ მოხდა ამ კალიბრის მასობრივი შეიარაღებაში მიღება სამართალდამცავების და სამხერდოების მხრიდან, ეს კიდე არის წინაპირობა წარმატების ნებისმიერი პისტოლეტის კალიბრისთვის. გარდა ამისა ამ კალიბრის გამოჩენა დაემთხვა პერიოდს, როდესაც მწარმოებლებმა, როგორც იქნა აითვისეს .40S&W-ის და მასზე გათვლილი იარაღის წარმოება, რომელიც არ აფეთქდებოდა ან არ დაიშლებოდა. ასევე  “გლოკი” ახორციელებდა ბაზრის აქტიურ დაპყრობას და ყველას სთავაზოობდა თავის 9მმ-ან და .40 კალიბრის პისტოლეტებს. გარდა ამისა იყო ასევე ეკონომიკური ფაქტორიც,  “.357 SIG” იყო უფრო ძვირადღირებული და შემდგომში დაბალი მოთხოვნის გამო, ფასი მასზე მხოლოდ იზრდებოდა. ამჟამად შეიძლება ითქვას, რომ სხვაგვარად მშვენიერი კალიბრი კვდება ნელი სიკვდილით.

და .45?

შექმნილი მე-20 საუკუნის დასაწყისში, .45 ACP თავიდანვე იქმნებოდა მაღალი ტერმინალური ბალისტიკის მისაღწევად, აქიდან მთლიანად გარსით დაფარული ტყვიის დიდი კალიბრი და წონა. მიუხედავად იმისა, რომ  .45-მა არ ნახა გავრცელება პრაქკულად არსად ამერიკის გარდა, მანდ ამ კალიბრმა მიაღწია კულტის სტატუსს. .45 თითქმის ისეთივე ასაკოვანი, როგორც “ლუგერი” და მისი პოპულარობა არა თუ მცირდება პირიქით იზრდება. .45 კალიბრის იარაღს უკვე უშვებენ ევროპაშიც და აზიაშიც, არამგონია ის აღმოჩნდეს სადმე შეიარაღებაში, მაგრამ სამოქალაქო ბაზარზე მისი პოპულარობა მხოლოდ იზრდება.  მასში გამოყენებულია იმ პერიოდისთვის ტიპიური, დაბალწნევიან (1400 ბარი) დენთი, რის გამოც დიდ .45 კალიბრის პისტოლეტებს აქვთ ძალიან დიდი რესურსი, იგივე მიზეზის გამო ეს კალიბრი სენსიტიურია ლულის სიგრძის მიმართ და სიგრძის შემცირების შემთხვევაში ხდება საწყისის სიჩქარის მკვეთრი შემცირების.  ასევე სტანდარტულ 230 გრანიანი მუხტში, ტყვიას აქვს ზებგერითზე დაბალი სიჩქარე, შესაბამისად მაყუჩიანი იარაღის გამოყენებისას არ არის საჭირო საწყისი სიჩქარის შემცირება და შესაბამისად ბალისტიკის ხელოვნურად დეგრადირება.  რა თქმა უნდა არის რიგი ფაქტორების, რაც ზღუდავს. .45 ACP-ის პოპულარობას.  .45 კალიბრის ვაზნა არის დიდი, გარდა იმისა, რომ ვაზნა მსხვილია, ასევე მასრის სიგრძე არის მნიშვნელოვანი, 22.8მმ. შესაბამისად იარაღი მასზე გათვლილი ასევე იქნება მსხვილი ხოლო ტევადობა იქნება პატარა. ყველაფერი ეს შედარებით დიდ უკუცემასთან და მაღალ ფასთან ერთად არის ის ფაქტორები, რომლებიც ზღუდავენ .45-ის პოპულარობას. არსებობს კიდევ ერთი ტენდენცია, როელიც გამოიხატა ბოლო დროს. ქალების რაოდენობა სამართალდამცავებში, სამოქალაქო მსროლელებში და ჯარში იზრდება წლიდან წლამდე შესაბამისად ეს არის მნიშვნელოვანი ფაქტორი ახალი საშტატო იარაღის არჩევისას. ქალი მოსამსხურეებისათვის  მსხვილი .45 კალიბრის პისტოლეტის ათვისება რთულია.  თუ .45 კალიბრის პისტოლეტი ერთ რიგიანი მჭიდით ჯერ კიდევ შეიძლება იყოს მეტნაკლებად კომპაქტური, .45 კალიბრის პისტოლეტი ორ რიგიანი მჭიდით მოეჩვენება დიდი მამრობითი სქესის მსროლელების დიდ პროცენტს.  ასევე არ წყდება დებატები “ტევადობა VS კალიბრი” და როგორც ჩანს კიდევ დიდიხანი და ალბათ არასდროს მსროლელები, პოლიციელები და სამხედროები ვერ მივლენ საერთო აზრამდე, რა უფრო ჯობია, უფრო სუსტი კალიბრის მეტი ვაზნა იარაღში თუ პირიქით. მიუხედავად ამისა, ჩემი მოკრძალებული აზრით მაინც სასწორი იხრება სწორედაც, რომ 9მმ ნი პისტოლეტების სასარგებლოდ, დიდი ტევადობის მჭიდებით, რა თქმა უნდა იმ პირობით რომ შიგნით დევს პრემიუმ კლასის, ქუჩაში გამოცდილი თავდავვითი ვაზნები.

გასტონ გლოკის წარუმატებელი რევოლუცია

ვინ თუ არა გასტონ გლოკი ყველაზე კარგად ხედავდა პერსპექტივებს, განვითარების ტენდენციებს და ასევე მშვენივრად უგებდა სამხედროების და პოლიციელების სურვილებს. ამ კომპანიაში კარგად ესმოდათ, რომ მიუხედავად ყველაფრისა, მსროლელების ნაწილი დარჩებოდა დიდი და მძლავრი .45 კალიბრის ლოიალური “მომხმარებელი”, ამიტომაც, როდესაც ცხადი გახდა, რომ “10მმ აუტო” გახდა წარუმატებელი წამოწყება და FBI ამ ვაზნას დიდხანს არ გაიჩერებდა, გლოკმა სწრაფად მოახდინა 10მმ-ნი “Flock 20″-ის გარდაქმნა .45 კალიბრის “Glock 21″-ად. ახალი პისტოლეტი თავისთავად იყო წარმატებული პროდუქტი, 13 ვაზნით მჭიდში ის უფრო მსუბუქი იყო ვიდრე ამერიკელებისთვის საბრძოლო პისტოლეტის ეტალონი, 8 ვაზნიანი M1911. შემდეგ 97 წელს გლოკმა გამოუშვა სუბ-კომპაქტური მოდელი “Glock 30″, რომელსაც 99 წელს მოყვა ყველაზე განსხვავებული გლოკის პისტოლეტი, .45 კალიბრის “Glock 36″. გაბარიტების შემცირების მიზნით, პისტოლეტს ქონდა გლოკისთვის უჩვეულო ერთ რიგიანი მჭიდი, ასევე მაქსიმალურად შემცირდა პისტოლეტის ჩარჩოს და საკეტის სისქე.  ასევე სტანდარტულ “დიდი ზომის” ჩარჩოს დაემატა მოდელი SF (short frame), სადაც შემცირდა მანძლი სასხლეტამდე და პისტოლეტი ოდნავ უფრო მოსახერხებელი გახდა მსროლელებისთვის პატარა ხელებით, მაგრამ გლოკისთვის ესეც არ იყო საკმარისი.  მას სურდა .45 კალიბრის დიდი ტევადობის პისტოლეტი, რომელიც იქნებოდა იგივე გაბარიტების, რაც 9მმ-ნი “გლოკი”. 2003 წელს ოცნება გახდა რეალობა და გლოკმა წარმოადგინდა ССI/Speer-ის დახმარებით შექმნილი ახალი კალიბრი სახელად .45 GAP (Glock Automatic Pistol) და სამი ახალი პისტოლეტი გათვლილი ამ კალიბრზე, სტანდარტული, კომპაქტური და სუბკომპაქტური მოდელები. იმის თქმა,  რომ .45 GAP არის იგივე .45 ACP, უბრალოდ 3.6mm-ით უფრო მოკლე მასრით იქნება არასწორი. სინამდვილეში ორივე კომპანიამ დიდი დრო და ფული დახარჯეს ახალი მასრის შექმნაზე, რომელიც დაიტევდა საკმარის დენთს, რომ ბალისტიკა ყოფილიყი .45ACP-ის იდენტური, თუმცა ახალი კალიბრის სტანდარტული მუხტის წნევა გაუტოლდა .45ACP +P წნევას. მიუხედავად ამის, მიზანი მიღწეული იყო და მოკლე მასრის გამოყენებამ შესაძლებელი გახადა სტანდარტული ზომის ჩარჩოს გამოყენება. გლოკის პროგრამა-მაქსიმუმი იყო შემდეგი, მისცეს საშუალება პოლიციის დეპარტამენტებს ამოიღონ ბუდეებიდან 9მმ-ნი და .40 კალიბრის “გლოკები” და ჩადონ შიგნით ახალი .45 კალიბრის “გლოკები”. მერე,  როგორც წესი სამოქალაქო მსროლელები უყურენბე და იმეორებენ იმას რასაც აკეთებს ჯარი და პოლიცია, შესაბამისად წარმატება იქნებოდა გარანტირებული ბაზრის ორივე სეგმენტში.  რეალურად ყველაფერი ცოტა სხვაგვარად განვითარდა. “გლოკიც” და “სპირიც” იმსახურებენ ქებას ასეთი ამბიციური პროექტის მეტ წილად წარამტებულად განხორციელებისთვის, მაგრამ სამწუხაროდ მორიგი გლოკის რევოლუცია არ შედგა. პირველ რიგში, მაღალი წნევის გამო, საჭირო გახდა უფრო მსხვილი საკეტის გამოყენება ვიდრე 9მმ-ან “გლოკებში”.  პისტოლეტი ასეთი საკეტით საშტატო 9მმ-ნი გლოკის ბუდეში აღარ ჩადიოდა. ვიწრო ჩარჩოს და სქელი საკეტის გამო, ახალ გლოკებს საკმაოდ სპეციფიური იერსახეც ქონდათ. ხმაურიანი დებიუტის შემდეგ, აჟიოტაჟი ახალი კალიბრის ირგვლივ მალევე ჩაცხრა. ჯორჯიას შტატის პოლიციამ მიიღო შეიარაღებაში .45 GAP კალიბრის გლოკები, ფლორიდის, ნიუ იორკის ცალკეულმა სამსახურებმა შეიძინეს ეს პისტოლეტები, მაგრამ ფართომასშტაბიან ჩანაცვლებას ადგილი არ ქონდა. გამომდინარე იქიდან, რომ მაღალი მოთხოვნა ახალ კალიბრზე არ წარმოიშვა, ამუნიციის და “რელოუდინგის” მოწყობილობების მწარმოებლებმა ასევე არ იჩქარეს წარმოების მოცულობების გაზრდა. ამან განაპირობა მაღალი ფასი ახალ ვაზნაზე. ამის გამო, იარაღის მწარმოებლებმაც არ იჩქარეს ამ კალიბრზე იარაღების გამოშვება, “სპრინგფილდმა” და “პარა ორდნანსმა” გამოუშვეს პისტოლეტები ახალ კალიბრზე და რამდენიმე წელიწადში ზედმეტი ხმაურის გარეშე შეწყვიტეს მათი წარმოება. როგორც ჩანს “გლოკი” მაინც ყიდის საკმარისი რაოდენობის იარაღებს, იმიტომ რომ მოდელები 37, 38 და 39 წარმოდგენილია მეოთხე თაობის შესრულებით და უნდა ველოდოთ რომ ასევე გამოვა ეს პსტოლეტები მე-5 თაობის შესრულებით. ასე, რომ .45 GAP არის კარგი ვაზნა, მაგრამ შეუძლებელია ასე უცბათ გადმოაგდო პედესტალიდან კალიბრი, რომელიც იქ 90 წელია იმყოფება.

glock3700

სრული ზომის Glock 37, ასეთი რაკურსიდან კარგად ჩანს უფრო მსვილი საკეტის ფორმები

მივესალმოთ  “+p”-ს.

90-ნი წლების დასაწყისში, ამუნიციის მწარმოებლები შეეცადნენ გაეუმჯობესებინად ბებერი კალიბრების შესაძლებლობები, თანამედროვე ტექნოლოგიების განვითარების ფონზე. ასე გაჩნდა სტანდარტულზე უფრო “ცხელი” მუხტები ინდექსით +p (+ pressure, + წნევა) . ასე მაგალითად “ლუგერში” შესაძლებელი გახდა დენთის აირების წნევის გაზრდა 2400 ბარიდან 2600 ბარამდე. 124 გრანიანი ტყვიის საწყის სიჩქარეს დაემატა 20 მ/წ-ში ხოლო ენერგიას დამატებით 60-70 ჯოული. გარდა ამისა გაჩნდა ასევე ე.წ. “+P+” მუხტები, რომელზეც ოფიციალური სტანდარტი არ არსებობს , მაგრამ ითვლება რომ ასეთი მუხტები დამატებით 15% მეტ წნევას ქმნიან, შესაბამისად ტყვიას აქვს კიდე უფრო მეტი საწყისი სიჩქარე და ენერგია.  მოდერნიზაციის რეზერვი სრულად იქნა გამოყენებული. რა თქმა უნდა მეტი წნევა ზრდის დატვირთვას იარაღზე და ამცირებს  მის რესურს, ხოლო ძველი გამოშვების იარაღში საერთოდ აკრძალულია +p ვაზნების გამოყენება, მაგრამ ყოველთვის შესაძლებელია ვარჯიში სტანდარტული (უფრო სუსტი და იაფი) ვაზნებით ხოლო კვალიფიკაციის გავლა და რეალური გამოყეენება +P ტიპის მუხტებით. ამჟამად უმეტესობა იარაღის მწარმოებლების უშვებენ იარაღებს, რომლებიც თავიდანვე გათვლილია +p ტიპის ვაზნების რეგულარულ გამოყენებაზე.

ასევე 90-ან წლებში, როგორც ჩანს ჩამოყალიბდა საერთო აზრი, რომ იდენტური ტიპის ვაზნების შორის ტერმინალურ ეფექტურობაზე გადამწყვეტ გავლენას ახდენს ტყვიის კონსტრუქცია (კონტროლირებადი ექსპანსიით) იმიტომ, რომ ყველა პისტოლეტის კალიბრი ახლოს დგას ერთმანეთთან და რადიკალური სხვაობა ენერგიაში მათ შორის არ აის, გარდა ამისა ყველაზე ძლიერი პისტოლეტის კალიბრი ბევრად უფრო სუსტია ვიდრე ყველაზე სუსტი შაშხანის კალიბრი.  შესაბამისად მწარმოებლებმა დააჩქარეს უფრო დახვეწილი კონსტრუქციის ტყვიების შექმნა, რომლებიც აღწევდნენ უფრო ღრმად და ტყვიის გაშლა ხდებოდა უფრო საიმედოთ. სწორედ 90-ან წლებში შეიქმნა რემინგტონის “Golden Saber”,  ვინჩესტერის “Black Talon”, ცოტათი უფრო ადრე 1988 წელს, ისევ და ისევ FBI-ის მოთხოვნით შექმნილი ფედერალის “Hydra Shock”.  ყველა ეს და მათზე დაფუძნებული ტყვია, დღემდე გამოიყენება პრემიერ კლასის თავდაცვით ამუნიციაში.  ასე, რომ +P მუხტების და ახალი კონსტრუქციის ტყვიების გამოჩენამ მინიმუმამდე შეამცირა სხვობა დამსახურებულ ვეტერანებსა და ახალბედებს შორის და კონკრეტულად “ლუგერის” შემთხვევაში პრაქტიკულად ახალი სიცოცხლე მისცა ამ კალიბრს. უმეტესობა პოლიციური სამსახურების, რომლებიც შეიარაღებულია 9მმ-ნი პისტოლეტებით, იყენებენ პრემიუმ კლასის +p კატეგორიის თავდაცვით მუხტებს.

“ისტორიული სამართალი” აღდგა 2015 წელს, როდესაც FBI-მ გამოაცხადა, რომ ის უბრუნდება “9მმ ლუგერს”.  ამას წინ უძღვოდა თითქმის 8 წლიანი ტესტების და კვლევების პერიოდი, რის შედეგადაც “ბიურო” დარწმუნდა რომ თანამედროვე 9მმ-ნი თვადაცვითი მუხტები ბოლომდე აკმაყოფილებენ მათ მოთხოვნებს.

9mmsdf

თანამედროვე ექსპანსიური ვაზნები მინიატურული ტექნოლოგიური შედევრებია

2376fc582ffa44ad4669f3355a27bb23

ამ სურათიდან კარგად ჩანს როგორ ხდება ჭრილობის არხის ფორმირება და რა გავლენა აქვს ტყვიის ფორმას ამაზე. ეს სურათი ადასტურებს რომ მრგვალთავიანი ტყვია არის ყველზე ცუდი, ოპტიმალური ტერმინალური ეფექტის მიღწევის თვალსაზრისით. შესაბამისად კალიბრის დიამეტრის და ენერგიის ზრდას ისეთი ეფექტი არ აქვს, როგორიც მიიღწევა ტყვიის ექსპანსიით (გაშლით). 

სხვა ალტერნატივები

რა თქმა უნდა მოკლელულიანი კალიბრების ევოლუცია არ შემოიფარგლება მხოლოდ დასახელებული სახელებით. არის ბევრა სხვა ვაზნა, საინტერესო და არც, უბრალოდ მე გიამბეთ ისეთებზე, რომლებმაც რაღაცა შეცვალეს, შეიტანეს წვლილი ევოლუციაში და ასევე დღემდე შესაძლებელია ამ კალიბრების იარაღების შეძენა. არის კიდე მთელი რიგი შედარებით ნაკლებად ცნობილი კალიბრების, ქარხნული წარმოების და ე.წ. “ვაილდ კატები”. ეს არის მაგალითად ვეებერთელა .50 GI, .45ACP სტეროიდებზე – .45 Winchester Magnum, ენერგიით 1700 ჯოული. ასევე 9mm Automatic – სწორკედლიანი 9×19, რომლის მწარმოებლები ირწმუნებიან რომ ამის წყალობით ის უფრო საიმედოთ მიეწოდება სავაზნეში და თუნდაც სულ ცხელ-ცხელი და მძლავრი  7.5მმ-ნი 7.5 FK 27მმ-ნი (!!!).  მასრით. ყველა ეს კალიბრი განეკუთვნება ეკზოტიკას და არც ერთს არ აქვს ნამსახურების სია, რომელიც დაადასტურებდა მათ ეფექტურობას ქუჩაში ცოცხალი სამიზნეების წინააღმდეგ. ეს კალიბრები ხელმისაწვდომოა მხოლოდ მსროლელებისთვის ძალიან სქელი ჯიბით და ამიტომ ნაკლებ ინტერესს წარმოადგენენ ჩვეულებრივი ადამიანებისთვის.

1qpW4

იარაღის მწარმოებლები წავიდნენ სხვა გზით, შეეცადნენ რევოლვერების ძლიერი კალიბრების ინტეგრირება ავტომატურ პისტოლეტებში. ეს გამოდგა თამამი მაგრამ მეტ წლად წარუმატებელი გადაწყვეტილება, ასეთი პისტოლეტები იშვიათია და ითვლება ეკზოტიკად. სურათზე არის “.357 მაგნუმის” კალიბრის Coonan Inc-ის პისტოლეტი, შედარებისთვის .45 კალიბრის 1911-ის გვერდით. 

რა ხდება ჩვენთან? 

სამწუხაროდ საქართველოში ამ რევოლუციამ თავდაცვით კალიბრებში, ჩაირა შეუმჩნევლად. აქ, უმეტესობა მომხმარებელს კვლავ ჯერა რომ „დუმ-დუმები“ (ჟარგონული დასახელება ექსპანსიური ვაზნების, მოდის ინდური კალაქის დასახელებიდან, სადაც ბრიტანელებმა მე-19 საუკუნის 80-ან წლებში დაიწყეს .303 კალიბრის რბილთავიანი ტყვიების წარმოება) აკრძალულია კანონით და მათი გამოყენება არ შეიძლება.  სამართალდამცავები იყენებენ სტანდარტულ მუხტებს,  მთლიანად გარსით დაფარული 115 და 124 გრანიანი ტყვიებით, ყველაზე უარესი არჩევანი, რაც კი შეიძლება გააკეთო.   სხვადასხვა „ელიტურ“ დანაყოფებში, პერიოდულად ჩნდება პატარა პარტიები ექსპანსიური ვაზნების და მერე მალევე ქრება, არანაირ სელექციაზე და საუკეთესო მუხტების შეძენა-მომარაგებაზე ლაპარაკი არ არის. ვისაც ესმის, გულმოდგინედ უვლიან და ინახავენ ასეთ ვაზნებს, გადამწყვეტი ბრძოლისთვის.  იარაღის მაღაზიებში ექსპანსიური ვაზნები არის ძალიან დიდი იშვიათობა და მათი იმპორტირება პრაქტიკულად არ ხდება. უკანასკნელი 10-12 წლის განმავლობაში, მაგალითად ექსპანსიური 9მმ-ნი ვაზნების იმპორტირება მეტ ნაკლები მნიშვნელოვანი რაოდენობით პრაქტუკულად არ მომხდარა. სულ გვხვდება ორი მუხტი,  PMC-ის წარმოების 115 გრანიანი ექსპანსიური ტყვიით და ძალიან მოკრძალებული „ვინჩესტერის“ მუხტი, 147 გრანიანი ექსპანსიური ტყვიით. ერთი წლის წინ უმნიშვნელო რაოდენობით შემოვიდა ამერიკული „ჰორნადის“ მუხტი ექსპანსიური ვაზნით, რომლის ფასი იყო უბრალოდ აბსურდულად მაღალი, 6.5 ლარი ერთ ცალში! სულ ეს არის.

სხვა საქართველოში ნაკლებად გავრცელებული კალიბრების შემთხვევაში, პრობლემას წარმოადგენს  არა თუ თავდაცითი მუხტების არსებობა, საერთოდ ნებისმიერი ტიპის ვაზნის შეძენა. უკანასკნელ წლებამდე მაღაზიებში არარეალური იყო გეპოვათ .40S&W, .357 SIG ან 10mm Auto. მხოლოდ ბოლო ორი წლის განმავლობაში კალიბრების ასორტიმენტი გაიზარდა. მანამდე, წყვეტა მიწოდებაში თუნდაც ყველაზე პოპულარული კალიბრების, იყო ჩვეულებრივი ამბავი.

ეკონომიკური ფაქტორი ძალიან დიდ როლს თამაშობს იმაში თუ რამდენად კომერციულად წარმატებული აღმოჩნდება ახალი კალიბრი.  არ არის დიდი საიდუმლოება, რომ ვაზნების ფასი საქართველოში ყოველთვის იყო გაბერილი და რამდენჯერმე აღემატებოდა მათ რეალურ ღირებულებას. მაგალითად 50 ცალი .22 კალიბრის ვაზნის ღირებულება  ფრანკონიას კატალოგით არის 15 ლარი, დიდი რაოდენობით შეძენის შემთხვევაში (10 კოლოფი და მეტი) ფასი ჩამოდის 10 ლარამდე. იგივე ვაზნების ერთი კოლოფი საქართველოში ღირს 32 ლარი. იგივე ეხება 9მმ-ან ვაზნას. ევროპაში ერთი კოლოფი (50 ცალი) ღირს დაახლოებით 35 ლარი. იგივე მწარმოებლის ვაზნების ერთი კოლოფი საქართველოში ჯდება 75 ლარი. თუ ავიღებთ ამერიკის ფასებს სხვაობა გახდება უკვე პრაქტიკულად სამმაგი. ეს არის ძალან დიდი სხვოაბა იმის გათვალისწინებით, რომ საქართველო 10-ჯერ უფრო ღარიბია ვიდრე აშშ. პრობლემა უარესდება იმით, რომ მაღაზიები უმატებენ ფასს იშვიათ კალიბრებს (იშვიათს აქ მაგრამ არა იქ) და ეს პრაქტიკა არის ძალიან უსამართლო საბოლოო მომხმარებლის მიმართ. მაგალითად ევროპაში  .30 კალიბრის 20 ვაზნიანი კოლოფი თითქმის ერთი ფასი ღირს, არ აქვს მნიშვნელობა ეს იქნება .308 Win, 7.62X54r თუ 30-06. ფასი საშუალოდ იქნება 1,20 ევრო ერთ ვაზნაში. ჩვენთან პირიქით, .308-ს ან რუსულ 7.62-ს ეღირება 3.5-4 ლარი ხოლო შედარებით იშვიათ 30-06-ს უკვე ეღირება 5-7 ლარი.  არჩევანიც არის გარდა იმისა, რომ საკმაოდ მწირი, ასევე მიწოდება წყდება დიდი დროის ინტერვალით ან სამუდამოდ, რაც მოკლელულიანი იარაღის შემთხვევაში დიდ პრობლემას არ წარმოადგენს, მაგრამ გრძელლულიან იარაღში ეს შეიძლება დიდი პრობლემა იყოს. მსროლელი ვერ შეძლებს მისი შაშხანისთვის  ყველაზე ზუსტი მუხტის შეძენას და ასვე მოუწევს იარაღის ხელახალი მისროლა ახალი მუხტით, რაც ზედმეტ ხარჯს ნიშნავს.  ვაზნების მომარაგება ასეთი ფასების კვალობაზე, ნიშნავს საკმაოდ დიდი თანხის გაღებას, რისი საშუალებაც ამ ღარიბ ქვეყანაში უმრავლესობას უბრალოდ არ აქვს.

პრობლემის გადაწყვეტა იქნებოდა “რელოუდინგი” ანუ ვაზნების საკუთარი ძალებით დამზადება, რაც გარდა უველა სხვა უპირატესობისა ასევე მნიშვნელოვნად ამცირებს ვაზნის ღირებულებას. მაგრამ საქართველოში “რელოუდინგი” კანონგარეშეა, იმიტომ რომ თავის დროზე შესაბამისი კანონი დაიწერა არაკომპეტნტური პირების მიერ, რომლებმაც ჯერ დააწესეს ვაზნების დამზადებაზე ლიცენზია, სალიცენზიო პირობები და მოსაკრებელი რითიც ეფექტურად გამორიცხეს ვაზნების წარმოების დაწყება საქარათველოში და შემდგომ დაავიწყდათ პატარა ჩანაწერის გაკეთება, რისი წყალობითაც ჩვენ მივიღეთ მდგომარეობა, რომლის მიხედვითაც მეწარმეებთან ერთად კერძო პირებსაც აეკრძალათ პირადი მოხმარებისთვის  ვაზნების დატენვა, არა და “რელოუდინგი’ მიღებული პრაქტიკაა პრაქტიკულად ყველა ქვეყანაში სადაც დაშვებულია სამოქალაქო იარაღი ფლობა.

რადგან ეს სტატია ეხება მოკლელულიანი იარაღის თემას, რომელიც ირონიულად კლასიფიცირდება საქართველოში, როგორც სამოქალაქო-თავდაცვითი იარაღი, მიუხედავად იმისა, რომ თავდაცვა ამ საშუალებებით არის გარკვეული კატეგორიების ჩინოვნიკების  პრივილეგია, მე შემიძლია შემდეგი რჩევის მიცემა. თუ თქვენ გადაწყვიტეთ მოკლელულიანი იარაღის შეძენა, სერიოზულად იფიქრეთ უფრო ძლიერ კალიბრზე გათვლილი პისტოლეტის შეძენაზე ვიდრე ჩვენთან გავრცელებული 9×19. თუ არ არის საშუალება შეიძინო თავდაცვითი მუხტი, ერთადერთი გზა რჩება კალიბრის და ენერგიის ზრდა. 9მმ-ნი ვაზნა მთლიანად გარსით დაფარული ტყვიით არის არაეფექტური მუხტი. 9მმ-ნი ვაზნიის სიიაფე ანუ ეკონომიკური ფაქტორი გადადის მეორე პლანზე იმის გათვალისწინებით, რომ პისტოლეტს სახლიდან ვერ გაიტანთ. .40 და .45 კალიბრის ვაზნები, ღირს 2.3-3 ლარი რაც არ არის ცოტა მაგრამ შესაძლებელია 150-200 ვაზნის შეძენა, რომ არ ინერვიულოთ შეფერხებებზე მიწოდებაში. იყიდეთ კარგი ბუდე. და ივარჯიშეთ, სახლში მშრალად, ეირსოფტით, პნევმატიკით, ტირში ნქირავები იარაღით, მაგრამ ივარჯიშეთ.  დიახ, დღეს შეიძლება იარაღის ტარება აკრძალული გაქვთ კანონით, მაგრამ კანონები იცვლება ან მათი მოქმედება წყდება. ჩვენ ვცხოვრობთ ისეთ დროს, როდესაც დროის მანძილი შედარებითი სიწყნარიდან მასშტაბურ კრიზისამდე შეიძლება იყოს ძალიან მოკლე, რამდენიმე საათი. ასე ერთ დღეს, ჩვენ ვქეიფობდით სუფრაზე და მეორე დილას დაიწყო ომი და ნახევარი სუფრა აღმოჩნდა ფრონტის ხაზზე. თუ კრიზისი გაგრძელდა, 150-200 ვაზნა იქნება საკმარისი, პისტოლეტი არის დამხმარე, უკანასკნელი შანსის იარაღი და რამდენი უკანასკნელი შანსი უნდა “დადგეს” რომ 200 ვაზნა გახარჯოთ? აუცილებლად მოკლელულიან იარაღთნ ერთად უნდა ქონდეთ ძირითადი იარაღი, კარაბინი, ქვეყანაში და რეგიონში გავრცელებულ ვაზნაზე, ვაზნების დიდი მარაგით. იფიქრეთ ამაზე და იყავით მზად ყველანაირი სცენარისთვის.

მფლობელის თვალით – Norinco JW21A

January 15th, 2018

დღევანდელი მოკლე მიმოხილვის ობიექტი არის ჩინური Norinco-ს წარმოების მცირეკალიბრიანი შაშხანა JW-21A. ეს საკმაოდ საინტერესო და ჩვენი ქვეყნისთვის უჩვეულო იარაღია, ბერკეტიანი საკეტით, რომლის იმპორტი საქართველოში მოხდა დაახლოებით ალბათ 2004 წელს, ამ კომპანიის მცირეკალიბრიანი იარაღების სხვა მოდელებთან ერთად. როგორც ჩანს შემოტანილი პარტია საკმაოდ დიდი იყო, იმიტომ რომ “ნორინკოს” იარაღები იყიდებოდა ძალიან ბევრ მაღაზიაში, თანაც საკმაოდ დიდიხნის განმავლობაში, სანამ ნელ-ნელა მარაგი არ ამოიყიდა და ამჯერად ეს იარაღები მხოლოდ მეორადი იარაღების ბაზარზე თუ შეგვხვდება. მეც იმ დროს შევიძინე მოდელი JW25, რომელიც ვიზუალურად იყო გერმანული “Mauser KKW” ტიპის კარაბინის იდენტური და შემდგომ ჩავიდინე უდიდესი სისულელე, როდესაც ამ მშვენიერ პატარა კარაბინს შევუცვალე გარეგნობა კონდახის სულელური მოდიფიცირებით. იარაღით პრინციპში კმაყოფილი ვიყავი, უბრალოდ ვაზნების მიწოდება ხდებოდა შეფერხებით, ცუდად მორგებული მოსახსნელი მჭიდის გამო. სხვა პრეტენზია, როგორც მახსოვს მე ამ იარაღთან არ მქონია.  უკვე მაშინ მე თვალი დავადგი მოდელ JW21-ს, მაგრამ ისე მოხდა, რომ მისი შეძენის შესაძლებლობა მხოლოდ თითქმის 13 წლის შემდეგ მომეცა.

“ნორინკოს” პროდუქცია წარმოდგენილია საქართველოში მეტ წილად მათი პისტოლეტებით და ჩვენი მომხმარებელი არ იცნობს კარგად ამ პროდუქციას. როგორც ჩანს, თავის დროზე “ნორინკომ”, გადაწყვიტა შეემატებინა მის მიერ წარმოებული სამოქალაქო იარაღების ნომენკლატურას, ასევე მცირე კალიბრიანი კარაბინების მთელი სამოდელო რიგი.  ამისთვის კომპანია წავიდა უკვე კარგად ნაცადი მეთოდით და უბრალოდ “დააკოპირა” დასავლური წარმოების მოდელები, რომლებსაც თავის დროზე უშვებდა ან უშვებენ ეხლაც, მათ შორის “ვინჩესტერი”, “მაუზერი” “ბრნო”, “ბრაუნინგი”.   ჩვენი მიმოხილვის ობიექტი, JW21, წარმოადგენს სწორედ, რომ ამერიკული “ვინჩესტერ 9422″-ის პრაქტიკულად ზუსტ ასლს, მცირე გარეგნული სხვაობებით. იარაღი მთლიანად დამზადებულია “ძველი სკოლის” ტრადიციებით, ხისგან და ფოლადისგან, ყველა რკინის დეტალი ფრეზირებულია. იარაღში არ გამოიყენება ამჟამად პოპულარული მსუბუქი შენადნობები, ჩამოსხმული დეტალები და პლასტმასა. ეს არის პირველი რაც იქცევს ყურადღებას, როდესაც ეცნობი ამ ოჯახის ჩინურ იარაღებს. არ არის დიდი საიდუმლოება, რომ დღევანდელი “პლინკერები”, ანუ მცირეკალიბრიანი იარაღი გასართობი სროლისთვის, მზადდება მაქსიმალურად ტექნოლოგიურად და იაფად. ამის წყალობით მომხმარებელს აქვს საშუალება იყიდოს პრინციპში მუშა და საიმედო კარაბინი 150-200 დოლარად (ვგულისხმობ აშშ-ს ბაზარს). ჩვენთან სამწუხაროდ ახალი ასეთი იარაღები ღირს 1000 ლარი ფარგლებში და ფასით ახლოს დგას ცენტრალური აალების კარაბინებთან.

Fig-1

“Norinco”-ს წარმოების მცირეკალიბრიანი შაშხანების მოდელების რიგი

მე არ ვარ შენადნობების, ახალი ტექნოლოგიების და პლასტმასების გამოყენების წინააღმდეგ, თუ ეს ყველაფერი გამოიყენება გონივრულად და ამას არ მოყვება იარაღის საბრძოლო თვისებების, გამძლეობის და რესურსის შემცირება.  სამწუხაროდ ხანდახან ხდება პირიქით. მაგალითად წლების განმავლობაში, რაც კონკრეტულად ბერკეტიანი კარაბინები გამოდიოდა , მათ მწარმოებლები და მათ შორის “ვინჩესტერიც” ცდილობდნენ წარმოების გაიაფებას მეტი მოგების მიზნით. მაგალითად ისევ ვინჩესტერის მაგალითი რომ ავიღოთ, თავის ზე-პოპულარულ 1894 წლის მოდელით, 60-ან წლებში მათ უარი თქვეს ფრეზირების მეთოდით დამზადებულ სალულე კოლოფებზე და გადავიდნენ უფრო იაფი და ტექნოლოგიური მეთოდით დამზადებულ კოლოფებზე.  მექანიზმის ნაწილები, რომლებიც ასევე თავიდან მზადდებოდა ფრეზირებით, შეიცვალა ნაშტამპი დეტალებით.  შედეგად ჩვენ მივიღეთ უფრო ცუდი იარაღი, რომელიც არ იყო იმდენად გამძლე, საიმედო და ლამაზი, როგორც ადრინდელი მოდელები. უკვე შემდგომ როდესაც ცხადი გახდა რომ ახალი ვინჩესტერები ისე კარგად არ იყიდებოდა კომპანიამ გადადგა რიგი ნაბიჯების რომ პროდუქტი გაუმჯობესებულიყო. მიუხედავად ამისა დღეს, 1964 წლამდე გამოშვებული ვინჩესტერების ფასი ბევრად უფრო მაღალია შემდგომ წლებში გამოშვებულ ვინჩესტერ “1894″-ებზე. ეს ასაკის და საკოლექციო ღირებულების გამო არ არის, ეს არის იმიტომ რომ 64 წლამდე გამოშვებული “მ1894″-ები უბრალოდ უკეთესი იარაღებია. ამ მხრივ ჩვენი “ნორინკო” გამოირჩევა იმით, რომ მეტ წილად დამზადებულია იგივე ტექნოლოგიებით რაც ადრინდელი “ვინჩესტერები”. ფრეზირება და ფოლადი, მეტი არაფერი. უკვე სხვა საქმეა შესრულების ხარისხი. გარედან იარაღი კარგად გამოიყურება, შავი მოსევადება ხარისხიანი და ლამაზი ფერის არის, მიუხედავად იმისა, რომ რკინის დეტალების ზედაპირი არ არის იდეალურად გაპრიალებული. ხის დეტალები დაფარულია სქელი პრიალა ლაკით, რომელიც უადგილო იქნებოდა თანამედროვე იარაღზე მაგრამ უხდება “ნორინკოს” “რეტრო” იერსახეს. კონდახის კონკრეტულად ჩვენ კარაბინს ქონდა ორი გარედან შესამჩნევი წუნი, კონდახი იყო დეფორმირებული იმ ადგილში სადაც ის უერთდება რკინის რესივერს, და წინა სამიზნე მოწყობილობა არ იჯდა სწორად თავის ღარში. მცდელობა მისი ადგილიდან დაძვრის დასრულდა მისი დეფორმაციით. გამომდინარე იქიდან რომ მის დასაძრავად მინიმალური ძალა გამოვიყენეთ, უნდა დავასკვნათ რომ უბრალოდ ფოლადი ძალიან რბილია. გარეგნული დათვალიერებით მეტი პრეტენზია პრინციპში ჩვენ არ გვქონდა. მიუხედავად ყველაფრისა იარაღი გავმეორდები ვიზუალურად ძალიან მომხიბვლელია.

ეხლა რაც შეეხება ტექნიკურ აღწერილობას, JW25 იყენებს ბერკეტიან საკეტს, გარედან განლაგებული ჩახმახით, იკვებება ლულისქვეშა მილისებრი მჭიდიდან, რომელშიც ჩადის 15 ვაზნა. ექსტრაქცია ხდება გვერდიდან, როგორც თანამედროვე ბერკეტიან კარაბინებში. ლულის სიგრძე შეადგენს 515 mm-ს, სრული სიგრძე 995 მმ. ლულა არის 6 ღარიანი, ბიჯით 1:350. კარაბინის  წონა შეადგენს 2.7 კგ-ს. ასევე შესაძლებელია მასზე ოპტიკის დაყენება “მერცხლის კუდის” ტიპის სამაგრზე რომელიც რესივერზეა შესრულებული ან შესაძლებელია სტანდარტული რკინის სამიზნე მოწყობილობების გამოყენება.

1408622094.72

Norinco JW21A. ასეთ კონფიგურციაში მოხვდა ის საქართველოში. შემდგომ მოდელებს შეიძლება ქონდეთ განსხვავებული სამიზნე მოწყობილობები და ხის ფურნიტურა.

ბევრმა არ იცის რომ ეს იარაღი ითვლება “ასაწყობ” (take down) კარაბინად, ანუ ის იშლება ორ ნაწილად მისი ტრანსპორტირების ან შენახვისთვის. იმისთვის რომ იარაღი ორ ნაწილად დაშალოთ უნდა დაუშვათ დიდი ხრახნი გაყრილი რესივერის უკანა ნაწილში და იარაღი ორად გაიყოფა. იდეაში ეს უნდა აადვილებდეს მის შენახვას და ტრანსპორტირებას მაგრამ მეტალის დეტალები რომლებიც ჩნდება თოფის “დანაწევრების” შემდეგ იმდენად ბასრი კუთხეებით არის რომ ისინი ადვილად გაჭრიან ან დააზიანებენ შალითას ან ზურგჩანთას.

JW21twoparts

ორად დაშლილი JW21. ამ მოდელზე უკვე აყენა კლასიკური “პარტრიჯის” ტიპის  უკანა სამიზნე მოწყობილობა. 

კარაბინის ყველაზე უჩვეულო ნაწილი, რა თქმა კიდე არის ლულის-ქვეშა მჭიდი. ასეთი მჭიდები განეკუთვნება ალბათ ყველაზე ძველი ტიპის მჭიდის კონსტრუქციას და გვხდება იარაღებზე, რომლებიც მე-17 საუკუნეშია დამზადებული. ალბათ პირველი ასეთი მჭიდის კონსტრუქცია რომელიც იყენებდა ზამბარას მაგრამ იყო განლაგებული კონდახში, გამოყენებული იყო სპენსერის სისტემის შაშხანაში 1860 წელს. 1873 წელს ასეთი მჭიდი გამოყენებული იყო უკვე ბერკეტიან ამავე წლის ვინჩესტერის სისტემის შაშხანაში, რომელზეც ამჯერად მჭიდის მილი განლაგდა ლულის ქვეშ. მჭიდის კონსტრუქცია ერთდროულად რთული მაგრამ დახვეწილი და ეფექტიანი. მილის შიგნით მოთავსებულია უფრო მცირე დიამტერის მილი, შიდა ზამბარით. იმისთვის რომ იარაღი დატენოთ, უნდა ამოწიოთ პატარა მილი გარეთ, და სპეციალური ფანჯრიდან, დიდ მილში, ერთი მეორეს მიყოლებით ჩაალაგადოთ ვაზნები, შემდეგ პატარა მილი უნდა ჩასვათ შიგნით და ვაზნები მოთავსდება ამჯერად პატარა მილის შიგნით და შეკუმშავენ ზამბარას, რომელიც განახორციელებს მის მიწოდებას.

ვაზნებით კვების ასეთი მეთოდის პლიუსებია, შედარებით დიდი ტევადობა, მჭიდი გარეთ გამოშვერილი არ არის, გამორიცხულია მისი შემთხვევით დაკარგვა, შესაძლებელია მისი შევსება ვაზნებით. მინუსებს განეკუთვნება დატენვის დიდი დრო და არც თუ ისე მოსახერხებელი პროცედურა. მცირეკალიბრიან იარაღს არ ეხება, მაგრამ ასეთ იარაღში არ შეიძლება თანამედროვე კონსტრუქციის ვაზნების გამოყენება წვეტიანი ტყვიებით, იმიტომ რომ გასროლისას ტყვიის წვეთმა შეიძლება დაარტყას ამაალებელს, რაც გამოიწვევს ვაზნების დეტონაციას, იარაღის განადგურებას და დიდი ალბათობით მსროლელის დაშავებას.  დღესდღეობით ასეთი კონსტრუქცია გამოიყენება მხოლოდ ბერკეტიან შაშხანებში და გლუვლულიან თოფებში მხოლოდ, რომლებიც არ იყენებენ წვეტიან ტყვიებს. რა თქმა უნდა თუ საქმე არ გვაქვს რეტრო მოდელთან, თანამედროვე იარაღებში ლულისქვეშა მჭიდის ზამბარა მოთავსებულია უშალოდ მჭიდში და ვაზნებით შევსება ხდება არა წინიდან, არამედ სავაზნის მხრიდან, რაც ბევრად უფრო მოსახერხებელია.

Fig-2 (1)

დატენვის პროცედურა ილუსტრირებული კარაბინის ინსტრუქციაში 

ჩვენ კარაბინს ასევე გააჩნია მექანიკური მცველი, რომელიც განლაგებულია ჩახმახის უკან, და პრინციპში საკმაოდ მოსახერხებელია, ის პოზიტიურად მუშაობს და ჩართვის დროს კეტავს ჩახმახს, არ აძლევს მას უკან დაძვრის საშუალებას და ამით ასევე ცხადია შეუძლებელი ხდება ვაზნის მიწოდება. ეს კარგია იმიტომ რომ გადაადგლებისას რამეს რომ წამოედოთ, საკეტი არ გაიხსნება თავისით. ეს მცველი ბევრად უკეთესია ვიდრე სალულე კოლოფში გვერდიდადნ  “გაყრილი” მცველი რომელიც გამოიყენებოდა ჯერ ვინჩესტერის და შემდგომ მარლინის თანამედროვე “ლევერ განებზე”. მინუსი ნორინკოს მცველის განლაგების ის არის რომ ის იქ იმყოფება სადაც ხანდახან ლევერ განებზე აყენებენ სპორტულ, დიოპტრიულ სამიზნე მოწყობილობას. ეხლა ეს საქართველოს შემთხვევაში ნაკლებად აქტუალურია, იმიტომ რომ თუ მოხდება სამიზნე მოწყობილობის გაუმჯობესება ეს მოხდება ოპტიკის დაყენებით და არა დიოპტრის მონტაჟით. უსაფრთხოების დამატებით საშუალებას წარმოადგენს გარედან განლაგებული ჩახმახის ნახევრად შეყენების ფუნქცია.

თვითონ ბერკეტის (და შესაბამისად კონდახის ფორმა) ოდნავ განსხვავდება “ვინჩესტერ 9422″-დან, მისი გამოყენება ადვილია და არ ითხოვს ზედმეტი ძალის დატანებას და შეუფერხებლად მუშაობს. რკინის სამიზნე მოწყობილობები დახვეწილი და ფუნქციონალურია. წარმოადგებს ე.წ. buckhorn ტიპის. უკანა სამიზნე მოწყობილობა რეგულირდება სიმაღლეში, წინა ჰორიზონტალურ სიბრტყეში. წინა სამიზნე მოწყობოლობა აღჭურვილია თითბერის მრგვალი ბურთულათი, უკეთესი ხილვადობისთვის. კიდევ ერთი თანამედროვე და ალბათ კარდი ცვლილება ნორინკოში არის მასრების გვერდითი ექსტრაქცია  და არა ზევით 12 საათის მიმართულებით, როგორც ადრინდელ ბერკეტიან შაშხანებში.

თუ გარედან “ნორინკო” საკმაოდ ღირსეულად გამოიყურება, შიგნიდან დათვალიერების შემდეგ შთაბეჭდილებები უკვე არ არის ისეთი პოზიტიური. ყურადღებას იქცევს შიგნიდან რკინის და ხის დეტალების საშინელი დამუშავების ხარისხი. საკეტის დეტალებს არაუშავს, მაგრამ დამრტყმელ სასხლეტი მექანიზმი ისეთია, თითქოს ტექნიკური სასწავლებლის ოროსანმა ისინი ხელით გამოთალა. გამონაკლისი არის ლულა, რომლის დამუშავების ხარისხი ვიზუალურად კარგია და ლულის არხიც ძალიან სუფთა არის. ყველაზე გასაკვირი რაც იყო, რომ მაგალითად ბერკეტის სახელურის და რიგი  სხვა დეტალების გეომეტრია აშკარად დარღვეული იყო, რაც მეტყველებდა იმაზე რომ ეს დეტალები მზადდებოდა ალბათ ძალიან ძველ დაზგებზე, საკმაოდ დაბალი კვალიფიკაციის ოსტატების მიერ.

1727

“ვინჩესტერ 9422″ რომლის ბაზაზეც შეიქმნა JW21. ეს მოდელი გამოდიოდა 1972 წლიდან 2005 წლამდე. სულ გამოშვებული იყო 600 000 ერთეულზე მეტი. 

აქვე უნდა ვთქვა, რომ “ვინჩესტერ 9422″ და შესაბამისად მისი ჩინური ასლიც, იყენებენ საკმაოდ რთული კონსტრუქციის საკეტებს. “ნორინკოს” საკეტი შედგება ორი სეგმენტისგან, საკეტის გულისგან და ჩარჩოსგან. საკეტის გულში განლაგებულია დამრტყმელი, ექსტრაქტორი და მჭიდიდან ვაზნის ამოღების მექანიზმის ნაწილები. საკეტის ჩარჩოში განლაგებულია მხოლოდ დამრტყმელის სექცია. დიახ, იარაღს დამრტყმელი ორად აქვს გაყოფილი.  ბერკეტი სწორედ საკეტის ჩარჩოზე ზემოქმედებს, რომელიც მასზე განლაგებული დახრილი ჭრილის წყალობით ქვევით წევს გულს და ასე ხსნის და “მოათრევს” უკან მას. საკეტის გული და ჩარჩო დაკავშირებულია საკეტის გულში  გაყრილი შტიფტით. მე ძალიან გამიჭირდება ზუსტად აღვწერო გადატენვის სქემის მუშაობა, ამიტომ შემოვიფარგლები მოკლედ აღწერით, რომ მიხვდეთ მუშაობის ზოგად პრინციპს. ბერკეტის გახსნისას, საკეტი იწყებს უკან მოძრაობას და ხდება ერთდროულად ექსტრაქცია გასროლილი მასრის და ახალი ვაზნის ამოღება მჭიდიდან. ამასთან ერთად ხდება ასევე გარედან განლაგებული ჩახმახის შეყენება. ბერკეტის დაკეტვისას საკეტი იწყებს წინ მოძრაობას რა დროსაც დამრტყმელ სასხლეტი მექანიზმის მოდულში განლაგებული ენა იწევა ზევით და უზრუნველყოფს ახალი ვაზნის მიმართვას სავაზნეში. ბერკეტის ჩაკეტვისას საკეტის იკეტება რესივერის ზედა კედლში განლაგებულ ბჯენზე. ამის მერე იარაღი მზად არის გასროლისთვის.

bolt jw21

საკეტის უკანა ნაწილზე შესრულებული ჭრილი უზრუნველყოფს წინა საკეტის გახსნას, გადახრით ვერტიკალურ სიბრტყეში. ჩაკეტვის ეს სქემა ძალიან ძლიერი და გამძლეა. სურთზე ასევე კარგად ჩანს დეტალი, რომელიც აკავშირებს ბერკეტს და საკეტის ჩარჩოს. 

პრინციპში თუ არ ჩავთვლით ზედმეტად რთულ საკეტს, იარაღი არ არის რთული კონსტრუქციის. დაშლისთვის საჭიროა ხრახნის დაშვება რომელიც აერთებს ერთმანეთს კარაბინის ორ ნახევრას.  ხდება საკეტის მოდულის ამოღება. დამრტყმელ-სასხლეტი მექანიზმის მოდული რჩება კონდახის “ნახევრაზე” და ადვილად მისაწვდომა წმენდისთვის  ასევე შესაძლებელია ლულის გაწმენდა სავაზნის მხრიდან რაც გამორიცხავს ლულის გამოსასვლელის დაზიანებას. აწყობა იარაღის ასევე ძალიან ადვილია. გადააბით ერთმანეთს საკეტის ორივე სეგმენტი, შეაცურეთ რესვიერში, მიუერთეთ კარაბინის უკანა ნაწილი (დამრტყმელსასხლეტი მექანიზმი ბერკეტით და კონდახით), დაუჭირეთ ფიქსატორი ხრახნი და იარაღი აწყობილია. ხრანხს არ ჭირდება ზედმეტი ძალა გადაჭერისას. ეს გამოიწვევს რესივერის შეკუმშვას და შეუძლებელი გახდება საკეტის გახსნა. “ნორინკო”-ს დეტალები, როგორც ჩანს არ არის ნაწრთობი და საკმაოდ რბილია, ამიტომ ნუ დაატანთ დიდ ძალას მის დაშლა-აწყობას.

ჩემი გამოცდილებით მიუხედავად იმისა, რომ შიგნიდან “ნორინკოს” მცირე-კალიბრიანი კარაბინები საშინლად გამოიყურება და ხანდახან აქვთ პრობლემები ვაზნების მიწოდებისას, ლულები ამ იარაღებზე ძალიან კარგია და როგორც წესი ეს იარაღები კარგი სიზუსტით გამოირჩევა. მე მქონდა მოდელი JW25, JW-27 და ეს ბერკეტიანი კარაბინი უკვე ჩემი მესამე “ნორინკოა”. პირველ ორ კარაბინს ქონდა პრობლემური მჭიდები, რის გამოც საჭირო გახდა მჭიდების მოდიფიცირება, იმისთვის რომ ვაზნის მიწოდების კუთხე გამხდარიყო ოპტიმალური. დანარჩენის მხრივ ეს იარაღები მუშაობდნენ უპრობლემოდ.

გამომდინარე იქიდან, რომ JW21 არ იყენებდა მჭიდებს და იყო უფრო რთული, არსებობდა ვარაუდი რომ პრობლემებიც თუ ისინი არსებობდნენ, იქნებოდა ასეთივე რთული. თავს იმით ვიმშვიდებდი, რომ იარაღი აგებული იყო ძველებურად, მხოლოდ რკინის დეტალებით, რაც ნიშნავდა, რომ საჭიროების შემთხვევაში შესაძლებელი იქნებოდა დეტალების შეკეთება/გადაკეთება.

მოლოდინი გამართლდა და რენჯზე პირველივე  ვიზიტის შემდეგ, ცხადი გახდა, რომ კარაბინი ბოლომდე გამართულ მდგომარეობაში არ იმყოფებოდა. გამოიკვეთა ორი პრობლემა, შეფერხება ექსტრაქციის დროს და მიწოდებისას ხდებოდა ტყვიის თავის დაზიანება. შეფერხება ექსტრაქციის დროს, როდესაც მასრა იჭედება სავაზნეში, როგორც წესი გამოწვეულია სავაზნის მდგომარეობით. ზედმეტი დაბინძურება, დეფორმაციები მის კედლებზე ან პრობლემა დამახასიათებელი მცირეკალიბრიანი იარაღისთვის, როდესაც “მშრალი” სროლისას დამრტყმელი ურტყავს სავაზნის კიდეს და იწვევს მის დეფორმაციას, რაც შემდგომ ხელს უშლის მის ექსტრაქციას სავაზნიდან. დეფორმაცია ადვილად გასწორდა ქლიბით, სავაზნის ბასრი კიდეების კუთხეები ოდნავ დამრგვალდა მრგვალი ქლიბით, მაგრამ სავაზნის კედლებზე ძლიერი განათების ქვეშ, ჩანდა ინსტრუმენტის კვალი. რაც სავარაუდოთ იყო ქარხნული, უმნიშვნელო მაგრამ დეფექტი. საკუთარი ძალებით, ხელნაკეთი ინსტრუმენტით, როგორც შემეძლო გავაპრიალე შიგნიდან სავაზნის კედლები. ყველას გაფრთხილებთ, სავაზნეში და “მის ირგვლივ” ქლიბით მუშაობას შეიძლება მოყვეს იარაღის ისეთი დაზიანება, რომ საჭირო გახდება ლულის გამოცვლა ასე რომ გაითვალისწინეთ ეს და კითხეთ საკუთარ თავს, გიღირთ თუ არა ასეთ რისკზე წასვლა და ხომ არ ჯობია მიმართოთ ხელოსანს. ამ შემთხვევაში ჩარევა ეფექტური გამოდგა და პრობლემებიც პრაქტიკულად გაქრა. დამატებით შემოწმდა მჭიდის მილის არხის მდგომარეობა და აღმოჩნდა რომ ის გაჩარხულია ან უხეშად ან ადგილი ქონდა კოროზიას, იმიტომ რომ ზედაპირი იყო ძალიან უხეში. კიდევ ერთი უცნაური რამ რაც შევამჩნე, იყო რეზინის საფენი მოთავსებული რესივერის და ლულის შეერთების ადგილში. დანიშნულება ამ დეტალის ჩემთვის უცნობი დარჩა.

კარაბინის სუზუსტეს რაც შეეხება, სროლა ხორციელდებოდა სულ რაღაც 30 მეტრზე, ღია სამიზნეების გამოყენებით და შესაძლებელია პრინციპში სამიზნეში ერთი ნახვრეტის გაკეთება, რაც ადასტურებს ჩემ დასკვნას, რომ “ნორინკოს” აქვს კარგი ხარისხის ლულები. სასხლეტი იყო აბსოლუტურად მისაღები, ერთ-საფეხურიანი, რბილი სვლით. საუკეთესო შედეგი მიღებული იქნა ССI Minimag-ით, რომელიც არის ერთ-ერთი ყველზე ძლიერი .22 კალიბრის მუხტი, რომელიც იყიდება საქართველოში. იაფი “Eley Sport” ასევე გამოდგა მისაღები.

26941517_576706576004837_974375596_o

30 მეტრიდან საუკეთესო ჯგუფი ССI Minimag-ით. 

გარდა ხსენებული და მოგვარებული პრობლემებისა, რომელიც უკავშირდებოდა ვაზნების ექსტრაქციას, უნდა აღვნიშნო, რომ 50 ვაზნაზე სამჯერ მოხდა ვაზნის არ მიწოდება. ასევე ყურადღება მივაქციე იმას, რომ მასრა იყო ძლიერად დეფორმირებული დამრტყმელის მიერ. ჩემი ვარაუდით საბრძოლო ზამბარა უბრალოდ ძალიან ძლიერია. შესაძლებელია ამის გამოც იყო სავაზნის კიდე დაზიანებული. იშვიათი შემთხვევაა, როდესაც მიწევს აღიარება, რომ პირველი ტესტირება დასრულდა ნეგატიური შედეგით. სიზუსტე კარგია, მაგრამ საიმედოობა არის უმთავრესი.

ვიღაცა იტყვის, რომ 30 მეტრი არასერიოზული მანძილია და კიდე ხშირად მესმის ასეთი ოცნებით აღსავსე კითხვა: რა მანძილზე მიაქვს? და ტონიდან მესმის რო ადამიანი ელოდება პასუხს, 200-300 მეტრი ძმაო!  რეალობა ის არის, რომ .22-ის ეფექტური და ტიპიური გამოყენების მანძილი არის 50 მეტრამდე. კი შესაძლებელია 200 მეტრზეც სროლა მაგრამ ტყვია მიფრინავს ნელა, არის მსუბუქი და ვარდნა და გადახრა ქარისგან იქნება მიშვნელოვანი. მონადირე თავს აარიდებს ასეთ მანძილზე სროლას, ცხოველის/ფრინველის დაჭრის და დაკარგვის საფრთხის გამო, გასართობად კიდე ეს მანძილები ძალიან შორია. გაცილებით უფრო აქტუალური კითხვაა, შეძლებთ დგომიდან თქვენ და თქვენი იარაღი “მოხსნათ” 25 მეტრიდან 12 კალიბრის ცარიელი მასრა? 50 მეტრზე ოპტიკით 20 თეთრიანი? სწორედ ამისთვის არის შექმნილი .22, დახვეწოთ სროლის უნარი და მოინადიროთ პატარა ზომის გარეული ფრინველი. ნადირობისას ტიპიური კარაბინის სიზუსტის და სამიზნის ზომების გათვალისწინებით, ამას ასევე დამატებბული “ეთიკური გასროლის” ვალდებულება და მინიმალური საჭირო ენერგია, .22lr-ის გამოყენების ეფექტური მანძილი იქნება 100 მეტრი. დაჟინებული მსროლელი კარგი იარაღით შეძლებს “ქაღალდზე” შედეგის მიღებას 250 მეტრამდე მანძილზე (თუ ქარმა ხელი შეუწყო). ეს ყველაფერი შესაძლებელი იქნება ისე, რომ არ გაკოტრდეთ და ორი-სამი კილომეტრის რადიუსში არ აცნობოთ ყველას თქვენი არსებობის შესახებ. მეტს ამ კალიბრს ნუღარ მოთხოვთ.

მიმოხილვის მიწურულს მინდა რამდენიმე სიტყვა ვთქვა გადატენვის სქემაზე, რომელსაც იყენებენ ტიპიური მცირეკალიბრიანი კარაბინები. ყველაზე გავრცელებული არის გრძივად მოძრავი საკეტი, ასეთი სქემა არის საიმედო, უზრუნვლეყოფს პრაქტიკულად ნებისმიერი მუხტის გამოყენებას. მინუებს განეკუთვნება, როგორც წესი მცირე ტევადობის მჭიდი (ტიპიურად 5 ვაზნა) და გადატენვის დაბალი სისწრაფე. მეორე სქემა არის, ნახევრად-ავტომატური გადატენვა, თავისუფალი საკეტით.  მჭიდები შედარებით დიდი ტევადობის არის (ტიპიურად 10 ვაზნა), სწრაფსროლა მაღალია, მაგრამ მუხტების გამოყენების თვალსაზრისით ასეთი იარაღი შეიძლება აღმოჩნდეს ხუშტურიანი.  ასევე ყინვაში, როდესაც ენერგია მუხტის კლებულობს, პირდაპირ პროპორციულად მცირდება ანხევრად-ავტომატური იარაღის საიმედოობაც. შუალედურ ადგილს მათ შორის იკავებენ იარაღები, პირობითად პირდაპირ მოძრავი საკეტით, ბერკეტით ან გრძივი საკეტით. გადატენვა ხდება ერთ სიბრტყეში მოძრაობით. ასეთი იარაღები ზომიერად სწრაფია და ამავე დროს ინარჩუნებენ საშუალებას გამოიყენონ ნებისმიერი მუხტები. ამჯერად ასეთი გადატენვის სქემით საქართველოში წარმოდგენილია პრაქტიკულად მხოლოდ სამი იარაღით, ერთი არის ჩვენი “ნორინკო” ბერკეტით,  რუსული წარმოების იარაღი პირდაპირი საკეტით, “სობოლი” და ასეთივე საკეტის მქონე ავსტრიული ISSC-ის მცირეკალიბრიანი კარაბინი. ორი უკანასკნელის ფასი აღემატება 1000 ლარს. “ნორინკოს” ფასის დადგენა რთულია, იმიტომ რომ შემოთავაზებები პრაქტიკულად არ არის, მაგრამ ჩემი ვარაუდით ფასი უნდა მერყეობდეს 600-800 ლარს შორის. პირადად მე, რომ ვირჩევდე კარაბინს ხანგრძლივი ექსპლუატაციისთვის, ალბათ ავირჩევდი იარაღს “პირდაპირი” საკეტით, მათ შორის არ ვიტყოდი უარს ბერკეტიან კარაბინზე, იმის პირობით რომ ის იქნებოდა ხარისხიანი და იმუშავებდა საიმედოთ. “ნორინკოზე” ამას ვერ ვიტყვით. იარაღის დახვეწა და ნაკლოვანებების გასწორება კარგი ხელოსნისთვის არ უნდა წარმოადგენდეს პრობლემას და ალბათ JW21 ჩაითვლებოდა კარგ ბაზად მომავალი უნივერსალური კარაბინისთვის მაგრამ დამაფიქრებელია ფოლადის ხარისხი და რამდენად გამძლე გამოდგება კარაბინი გრძელვადიან პერსპექტივაში. რა თქმა უნდა არ უნდა გამოვრიცხოთ ალბათობა და ალაბათ ესეც არის, რომ შეიძლება სხვას ჩემზე მეტად გაუმართლოს და შეხვდეს კარგად აგებული კარაბინი. არ არის გამორიცხული რომ ახალი გამოშვების კარაბინები უფრო უკეთესებიც არის, იმიტომ რომ ჩინელები სწრაფად პროგრესირებენ. დღეს გამოშვებული ჩინური მანქანები ათი თავით უკეთესია ვიდრე მანქანები გამოშვებული 2004 წელს. რამდენადაც ჩემთვის ცნობილია B მოდელი საქართველოში არ შემოსულა. მე ჩემი მხრიდან შემოგთავაზეთ გულწრფელი მიმოხილვა, იარაღის რომელიც მე თავად შევიძინე და გამოვცადე. სხვას შეიძლება ქონდეს განსხვავებული გამოცდილება.

იარაღი მე მალევე გავასხვისე და არც ვაპირებდი მიმოხილვის დაწერას, რის გამოც მეტ წილად მომიწია ინტერნეტიდან სურათების გამოყენება, იმიტომ, რომ უბრალოდ ვერ მოვასწარი ჩემი კარაბინის სურათების გადაღება. ვიღაცამ შეიძლება ჩათვალოს, რომ გასართობი იარაღისთვის ყველა აღწერილი ნაკლი და თავისებურება უმნიშვნელოა, მაგრამ მე გადავწყვიტე იარაღი გამესხვისებინა. შესაბამისად არც უფრო შორ მანძილებზე არ მისვრია, ისევე როგორც არ შევამოწმე შესაძლებლობა უფრო მოკლე .22 კალიბრის ვაზნების (.22 Short, .22 Long) გამოყენების, რომლებსაც ინტერნეტში მოძიებული ინფორმაციით ეს კარაბინი უპრობლემოდ აწვდის მჭიდიდან სავაზნეში, რასაც ვერ ახერხებს ვერც ერთი სხვა კარაბინი, რომელიც საქართველოში იყიდება.

shooterscentral.ge-ს დასკვნა. “ნორინკო JW21A” მიუხედავად იმისა, რომ დაფუძნებულია პოპულარულ და მუშა ამერიკულ “ვინჩესტერზე”, ცუდი შესრულების გამო შეიძლება გამოდგეს ან არ გამოდგეს მუშა მუშა იარაღი. კარგი ხარისხის ლულის გამო, კარაბინი იქნება დიდი ალბათობით ზუსტი, მაგრამ შეიძლება გახდეს საჭირო ჩარევა, რომ იარაღმა იმუშაოს საიმედოთ. ამავე დროს მოკრძალებულ მყიდველი იღებს “ძველი სკოლის” ხისგან და ფოლადისგან დამზადებულ იარაღს, ვიზუალურად ლამაზს, რომელსაც ასევე გააჩნია სრულყოფილი სამიზნე მოწყობილობები, ოპტიკის დაყენების შესაძლებლობა და თუნდაც საღვედე (დეტალი, რომელიც “რატომღაც” იშვიათად გვხვდება თანამედროვე პლინკერებზე). იარაღის შეძენა რეკომენდირებულია თუ ის ღირს 700 ლარზე ნაკლები და პოტენციური მყიდველი იცნობს კარგ ხელოსანს. იარაღი შეიძლება იყოს რეკომენდირებული, მხოლოდ გასართობი სროლისთვის.

ПМ vs TT

December 20th, 2017

P1140004_zpsw27zvwg7

სურათის წყარო gunboards.com

რა ვიყიდო? მაკაროვი თუ “ТТ”?  ეს არის ალბათ ყველაზე ხშირი შეკითხვა, რომელსაც მათ შორის მეც ხშირად მისვავენ.  მიუხედავად იმისა, რომ მე ზოგადად არ მიყვარს ასეთი შეკითხვები  (აბა მე რა ვიცი თქვენ რა გინდათ და რისთვის ან როგორ ფლობთ იარაღს ან რა აგებულების ხართ)  უნდა ვაღიარო, რომ კონკრეტულად ამ შემთხვევაში ეს შეკითხვა მართებულია. განსხვავებით მაგალითად შეკითხვისგან: 12 კალიბრი ვიყიდო თუ „სკს“? რატომ? იმიტომ, რომ ორივე პისტოლეტია, ორივე წარმოებულია ერთ ქვეყანაში, ორივე დაახლოებით ერთი ფასის კატეგორიაშია (1000 ლარამდე) და ორივეს აქვს სამხედრო „ბექგრაუნდი“ და პრინციპში ერთი გამოყენების “ნიშა”. საკმაოდ ხანგრძლივი პერიოდი ეს ორი პისტოლეტი იყო ერთადერთი ალტერნატივა, იმიტომ რომ ყველა სხვა პისტოლეტის ფასი იყო სამჯერ უფრო ძვირი. გარდა ამისა, განპირობებული იმით რომ ყოველი მოდელი იარაღის წარმოებული საბჭოთა კავშირში ეგრევე ხდებოდა სხვადასხვა მითების და ლეგენდების “გმირი”. არის ბევრი ხალხი, რომელიც თვლის რომ მათ შორის ორი ეს პისტოლეტი არის განსაკუთრებული და რაღაცით გამოირჩევა სხვა ქვეყნებში წარმოებული იარაღებისგან, გააჩნია თვისებები, რომლებიც არ გვხვდევა სხვა იარაღებში.

ამ ორი პისტოლეტის შორის არჩევანის გაკეთების საკითხს, რომ დაუბრნუნდეთ, მოდით შევადაროთ ეს იარაღები ერთმანეთს, როგორც ტექნიკურად ასევე იმ რეალიების გათვალისწინებით, რაც ეხლა გვაქვს საქართველოში.  ეგრევე უნდა ითქვას, რომ “TT“ არის ბევრად ძლიერი იარაღი, იმიტომ რომ იყენებს უფრო მცირე კალიბრიან 85 გრანიან ტყვიას (7.62) მაგრამ შთამბეჭდავი სიჩქარით რომელიც შეიძლება 500 მ/წ-ში აღწევდეს ხოლო ენერგია 700 ჯოულს. 7.62Х25 არის გერმანული 7.63Х25 Mauser-ის ზუსტი ასლი.  ვაზნა ძლიერია და შესაბამისად „TT“ იყენებს გადაბმულ საკეტს, როგორც „კოლტ-ბრაუნინგი“.

მეორეს მხრივ “მაკაროვი” იყენებს 9მმ-ან ვაზნას, 95 გრანიანი ტყვიით, რომლის საწყისი სიჩქარე 310-320 მ/წ-შია ხოლო ენერგია 310 ჯოულს აღწევს. მიუხედავად იმისა, რომ ტყვიის კალიბრი მეტია, მაკაროვის ვაზნა ბევრად უფრო მოკრძალებულად გამოიყურება ‘TT“-ს ვაზნასთან შედარებით. აქიდან გამომდინარე ავტომატიკის სქემაც ბევრად უფრო მარტივია და იყენებს თავისუფლას საკეტს და ჩარჩოში ფიქსირებულ ლულას.

ორი ვაზნა ერთმანეთს, რომ შევადაროთ იკვეთება შემდეგი მნიშვნელოვანი განსხვავებები, ‘TT’-ს ვაზნა უფრო მაღალი სიჩქარის გამო, უკეთ გადის წინაღობაში, უფრო მეტი შეღწევა აქვს, გააჩნია უფრო დაფენილი ტრაექტორია.  ეს გასაკვირი არ არის. ვაზნა იქმნებოდა დიდი, სამხედრო პისტოლეტისთვის, რომელიც ასევე დაყენებული კონდახით მოისაზრებოდა, როგორც მსუბუქი კარაბინი. რუსებმა დამატებით აღჭურვეს ტყვია ფოლადის გულით, რომ კიდე უფრო გაეზარდათ მისი შეღწევის და წინაღობებში გავლის შესაძლებლობები. რა თქმა უნდა ვაზნა გამოვიდა „ავი“, გასროლის ხმა ძალიან მაღალია, ლული ალი დიდია, უკუცემაც მკვეთრია. დაუმატეთ ამას „TT“-ს მოკლე და ვიწრო ტარი და თქვენ მიიღებთ იარაღს, რომლის კონტროლირება ძალიან ძნელია.

მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ საბჭოთა კავშირში, როგორც ჩანს მიხვდნენ, რომ „TT’“ გამოდგა ზედმეტად ძლიერი და მძიმე, ხოლო ჯარისკაცებს და ოფიცრებს ჭირდებოდათ უფრო კომპაქტური და მსუბუქი იარაღი, ამიტომაც ამჯერად არჩეულ იქნა მოკლე 9მმ-ნი, პრინციპში “სამოქალაქო-ტაქტიკური” ვაზნა და შესაბამისად უფრო მარტივი ავტომატიკის სქემა, თავისუფალი საკეტით. შედეგად მივიღეთ უფრო მსუბუქი (730 გრამი ნაცვლად 850-ის), უფრო კომპაქტური და უფრო კონტროლირებადი იარაღი, უკეთესი რესურსით. არც ის არის დიდი საიდუმლოება, რომ საბჭოთა კავშირში არ იყვნენ კმაყოფილები 7.62 კალიბრის ვაზნის ტერმინალური ეფექტურობით.  გამომდინარე იქიდან, რომ „მაკაროვი“ კვლავ რჩებოდა სამხედრო იარაღად, მისი ტყვია ასევე აღიჭურვა ფოლადის გულით, რომ რაღაც დონეზე შენარჩუნებულიყო წინაღობებში გავლის უნარი. ისევე, როგორც 7.62×25-ის შემთხვევაში 9×18-ს საფუძვლად ჩაედო გერმანული ვაზნა, „პოლიციური“ დანიშნულების 9×18 Ultra. რეალურად საბჭოთა კავშირმა მაგრად დააგვიანა, როდესაც ჯერ  გამოჩემიდან თითქმის 30 წლის შემდეგ მიიღო მაუზერის ვაზნა შეიარაღებაში, რომელსაც იმ დროს უკვე  ჩაენაცვლა 9×19 Luger-ი და უკვე შემდეგ გადადგა ნაბიჯი უკან, როდესაც შეიარაღებაში მიიღო პრაქტიკულად “სამოქალაქო/პოლიციური” “მოკლე 9მმ-ნის” საკუთარი ვარიანტი.

9x18mm-makarov-6700

“მაკაროვის” და “TT”-ს ვაზნები.

დღევანდელი გადმოსახედიდან, ორივე ვაზნა არ პასუხობს თანამედროვე მოთხოვნებს. ფოლადის გულის გამოყენება თავდაცვით ვაზნაში, აზრს მოკლებულია, მთლიანად გარსით დაფარული მრგვალთავიანი ტყვია ასევე არ გამოირჩევა დამაკმაყოფილებელი ტერმინალური ეფექტით. მაგრამ „TT“ ვაზნას გააჩნია უპირატესობა, შეღწევის უნარი. რაც არის როგორც უპირატესობა ასევე პასუხისმგებლობა, იმიტომ რომ ახლო მანძილიდან ნასროლი „TT“-ს ტყვია გახვრიტავს სამიზნეს და შეინარჩუნებს საკმარის ენერგიას, რომ მიაყენოს სასიკვდილო ჭრილობა სამიზნის უკან მდგომ ადამიანს. დიახ, “TT”-ს ვაზნას მეტი ენერგია აქვს მაგრამ კალიბრის, ტყვიის ფორმის და კონსტრუქციის გამო ეს ენერგია არ იხარჯება ოფტიმალურად.  რა თქმა უნდა მეტი ენერგია ნიშნავს, რომ გარკვეულ შემთხვევებში მეტ ენერგიას შეუძლია მეტი დაზიანების მიყენება. მაგალითად თუ ტყვია მოხვდება ძვალს. “TT”-ს  უფრო სწრაფი ტყვია გადასცემს საკმარის ენერგიას რომ ძვლების ნატეხებმა დამატებითი ჭრილობები მიაყენონ სამიზნეს, შესაბამისად მისი ეფექტურობა იქნება უფრო მეტი ვიდრე “მაკაროვიდან” ნასროლო ტყვიის, მაგრამ გარკვეულ შემთხვევებში. არც სქელი ზამთრის ტანსაცმელი არ იქნება დაბრკოლება ‘TT”-ს ვაზნისთვის. “მაკაროვის” ვაზნას ასევე აქვს მრგვალი, მოკლე ტყვია, უფრო დიდი დიამეტრით, რომლის ენერგია ასევე არ იხარჯება ოპტიმალურად. დღეს მაღალტექნოლოგიური ტყვიები კონტროლირებადი ექპსანსიით არის საყოველთაოდ აღიარებული პარადიგმა და “ძველებური” მთლიანად გარსით დაფარული მრგვალთვაიანი ტყვიები არ გამოიყენება იქ სადაც ხელმძვანელობა საკმარისად ზრუნავს თავის თანამშრომლებზე და ამარაგებს მათ ადეკვატური ტყვია-წამლით. სამოქალაქო მსროლელებშიც ექსპანსიური ვაზნების გამოყენება კარაგახანია ჩვეულებრივ პრაქტიკად ითვლება.

maktt

ორი პისტოლეტის დიაგრამები. ორივე პისტოლეტი გამოირჩევა კონსტრუქციული სიმარტივით რაც დამახასიათებელია საბჭოთა იარაღისთვის. 

„მაკაროვი“ თუ „TT“, ორივე საჭიროებს ადეკვატურ თავდაცვით მუხტს ექსპანსიური ტყვიით და საქართველოში სამწუხაროდ „მაკაროვის“ თავდაცვითი მუხტები ძალიან იშვიათია და „TT“-სი უბრალოდ პრაქტიკულად არ არსებობს. ეს აიხსნება იმით, რომ ეს ვაზნა განიხილება ყველგან, როგორც ეკზოტიკა. ამ კალიბრზე თანამედროვე იარაღი არ გამოდის და შესაბამისად არც მოთხოვნა ექსპანსიურ ვაზნებზე არ არსებობს. ”TT”-ს კალიბრი არის პრაქტიკულად მკვდარი კალიბრი, ანუ ამ კალიბრზე ახალი იარაღი აღარ გამოდის ხოლო ძველიც ჩამოითვლება ერთი ხელის თითებზე. მე არ მინდა იმის თქმა რომ ახლო მომავალში 7.62х25 საერთოდ გაწყდება, უბრალოდ ასორიმენტი და ხელისაწვდომობა იქნება მუდმივი პრობლემა. ამის გამო ეს ვაზნა როგორც წესი უფრი ძვირიც ღირს ვიდრე 9х18.  უკანასკნელის ფასი 1.30 ლარის ფარგლებში მერყეობს, პირველის 2 ლარი და მეტი.

9x18-Makarov-self-defense

9×18-ის თანამედროვე თავდაცვითი მუხტი. ასეთი ვაზნებით დატენილი “მაკაროვი” ადეკვათური თავდაცვითი პისტოლეტია. 

ზოგადად მიჩნეულია, რომ თუ “TT” კარგად გადის წინაღობებში, რაც შეესაბამება სიმართლეს და განპირობებულია ფოლადის გულის არსებობით, “ვიწრო” და სწრაფი ტყვიით რომელსაც გააჩნია სქელი და მკვრივი გარსი, ხოლო “მაკაროვიდან” ნასროლი ტყვია გამოირჩევა კარგი “შემაჩერებელი ეფექტით”. თავისთავად ეს ტერმინი არაზუსტია და ამაში იგულისხმება, რომ ტყვიას აქვს მაღალი ტერმინალური ეფექტურობა, ანუ მას ეფექტურად გამოყავს მწყობრიდან სამიზნე. სამწუხაროდ ეს სიმართლეს არ შეესაბამება, და “მაკაროვის” კალიბრს როგორც უკვე ხვდებით ჯადოსნური თვისებები არ აქვს. აღნიშნული მითი ალბათ წარმოიშვა ოფიციალურ წყაროებზე დაყრდნობით, რომლის მიხედვით 9×18 ვაზნა ამჯობინეს 7.62×25-ს იმიტომ, რომ უკეთესი “შემაჩერებელი ეფექტი” ქონდა და ხალხმა ჩათვალა რომ რამდენადაც 7.62×25 კარგად გადის წინაღობაში იმდენად კარგად “აგდებს” 9×18. როგორც უკვე ვთქვი არც ციფრები და არც გამოყენების სტატისტიკა ამას არ ადასტურებს. ენერგიით 9×18 იკავებს ზედა ზღვარს “მოკლე 9მმ-ან” ვაზნებში მაგრამ მეტი არაფრით არ გამოირჩევა.

9x18_Pst_3

9×18-ის კიდევ ერთი თავისებურება არის ის, რომ ის გამოდიოდა ფოლადის გულით. გამომდინარე იქიდან, რომ ეს პისტოლეტი ასევ ასრულებდა საარმიო ირაღის როლს, წინაღობებში (ზამთრის ფორმა, ეკიპირების ელემენტები) გავლას ქონდა მნიშვნელობა და ამიტომ გახდა საჭირო ფოლადის გულის გამოყენება.  მოგვიანებით როდესაც აშკარა გახდა, რომ 9×18-ს არ გააჩნია ადეკვატური სიმძლავრე გაჩნდა უფრო “ავი” მისი მუხტები მათ შორის აღჭურვილი ნაწრთობი ფოლადის გულით. ეს ვაზნები როგორც წესი გაყიდვაში არ გვხვდება. კომერციული 9×18 კალიბრის ამუნიციაში ფოლადის გული არ გამოიყენება.  სურათში ჩანს რომ ფოლადის გული ფორმა მაინც და ამინც არ არის ოპტიმალური ფორმის წინაღობებში გასასვლელად, და არსებობს მოსაზრება, რომ ფოლადის გული გამოიყენებოდა უფრო ეკონომიისთვის, იმიტომ რომ ტყვია უფრო ძვირი ღირს ვიდრე ფოლადი. ასევე გასათვალისწინებელია, რომ როგორც წესი ორ კომპონენტიანი ტყვიები ნაკლებად ზუსტია იმიტომ რომ რთულია გულის “ცენტრირება” ტყვიაში. 

გამომდინარე იქიდან, რომ “მაკაროვი” იყენებს თავისუფალ საკეტს, ის უფრო მარტივია. შესაბამისად უფრო საიმედოც არის. მე არ ვიძახი, რომ პისტოლეტი ფიქსირებული ლულით  და თავისუფალი საკეტით ყოველთვის უფრო საიმედოა ვიდრეპისტოლეტი  გადაბმული საკეტი, თუმცა თეორიულად ეს ასე გამოდის. არც “TT” არ არის რთული იარაღი ბევრი და სხვადასხვანაირი დეტალით, მაგრამ ავტომატიკის სქემა გადაბმული საკეტით უფრო რთულია.  საქმე ასევე იმაშია, რომ ჩემი აზრით „TT“ დარჩა ნედლ იარაღად. მისი შესრულების ხარისხი მეორე მსოფლიო ომის პერიოდში საგრძნობლად გაუარესდა, რამაც ასევე იმოქმედა საიმედოობაზე და რესურსზე. ჩემი პირადი გამოცდილებაც იგივეს ადასტურებს. 10-დან 9 „TT“-ს პისტოლეტი, რომელიც მე შემხვედრია ან მქონია, იყო პრობლემური. განურჩევლად დამზადების ადგილისა. ჩინური, რუსული თუ იუგოსლავიური, პრაქტიკულად სულ ყველა იყო პრობლემური. გამონაკლისს წარმოადგენს მხოლოდ 50-ამ წლებში იჟევსკის ქარხანაში წარმოებული “TT-”ს პისტოლეტები. ეს პისტოლეტები დამზადებულია მაღალი ხარისხით, აქვთ ხარისხიანი, გამძლე მოსევადობა და როგორც ჩანს მეტ წილად უპრობლემოდ მუშაობენ. მაგრამ უპრობლემო მუშაობისას, არასად არ მიდის პრობლემები გამოწვეული მოკლე და ვიწრო ტარით, მცველის არ არსებობით, რის გამოც  შეუძლებელია მისი ტარება შეყენებულ და დამცველზე დაყენებულ მდგომარეობაში და გამომდინარე იქიდან რომ დამრტყმელ-სასხლეტი მექანიმზი მხოლოდ ერთმაგი მოქმედების არის, ესეიგი პირველ გასროლამდე მოგიწევთ ჩახმახის შეყენება.  მიწაზე დავარდნისას პისტოლეტი სახიფათოა, იმიტომ რომ არ გააჩნია დამრტმელის მცველი და არც ჩახმახში განთავსებული ხვეული ზამბარის სიცოცხლის ციკლი არ არის გაზრდილი.  სწორედ ყველაფერი ეს არის იმის მიზეზი, რომ მე ვთვლი, რომ „TT“ არის ნედლი, ბოლომდე დაუმთავრებელი პისტოლეტი.

პისტოლეტში გადაბმული საკეტით, დეტალების მორგება თამაშობს დიდ როლს ადეკვატური სიზუსტი მიღწევაში. ლულა შეიძლება იყოს კარგი, მაგრამ თუ ლულა, საკეტი, ჩარჩო არ არის ერთმანეთზე კარგად მორგებული სიზუსტე იქნება ცუდი. „მაკაროვში“ ლულა დაფიქსირებულია ჩარჩოში, ამიტომ ეს პრობლემა არ არსებობს. ამიტომ მეცინება მე როდესაც ვინმე იღებს მაკაროვს და პროფესიონალის სახით  იწყებს „ლუფტის“ შემოწმებას. კარგი იქნებოდა „TT“ შეძლებოდა მაუზერის ვაზნის პოტენციალის გამოყენება მაგრამ საზიზღარი სასხლეტი, საშუალო შესრულება და ასეთივ საშინლად მოუხერხებელი ტარის გამო, თქვენ ვერასდროს ვერ გაიგებთ 7.62 მაუზერის ვაზნის სიზუსტის და შესაძლებლობების ზღვრებს. სამიზნე მოწყობილობები ორივე პისტოლეტზე ერთნაირია, უბრალო შავი, პარტრიჯის ტიპის, ვიწრო და ძნელად ხილვადი. ტიპიური კონფიგურაცია იმ დროისთვის. ორივე იარაღზე კორა შესრულებულია საკეტთან ერთად და მისი მოხსნა და გამოცვლა შეუძლებელია. “ტოკარევზე” სამიზნე მოწყობილობები ოდნავ დიდია რაც ოდნავ აადვილებს დამიზნებას ცუდი განათების პირობებში.

P1080154

პრობლემა “TT”-ებთან ის არის, რომ დაბრკოლებები არის ბევრი და მრავალფეროვანი. ყველაზე ხშირი, ვაზნის არ მიწოდება და შეფერხება ექსტრაქციის დროს. მაგალითად ამ პისტოლეტის მწყობრში მოსაყვანათ საჭირო გახდა ექსტრაქტორის ზამბარის შეცვლა, სავაზნის გაპრიალება და დამაბრუნებეი ზამბარის დამოკლება. 

ეხლა „მაკაროვი“. ეს პისტოლეტი შექმნილია „ვალტერ პპ“-ს „მოტივებით“ და არა, „მაკაროვი“ არ არის „პპ“-ს კოპია. პისტოლეტები ვიზუალურად მსგავსია, ორივე იყენებს „მოკლე“ 9მმ-ან ვაზნას და თავისუფალ საკეტს, ორმაგი მოქმედების დამრტყმელ-სასხლეტი მექანიზმს, ლულაზე ჩამოცმული დამაბრუნებელი ზამბარით. მეტი მსგავსება ამ ორ პისტოლეტს შორის არ არის.  დიახ “მაკაროვში” იგრძნობა “ვალტერ პპ”-ს გავლენა მაგრამ შიგნიდან „მაკაროვი“ მნიშვნელოვნად განსხვავდება. განსხვავებით “TT-”სგან, თუნდაც დღევანდელი სტანდარტებით „მაკაროვი“ უსაფრთხო იარაღია. პისტოლეტს აქვს ორმაგი-მოქმედების დამრტყმელ სასხლეტი მექანიზმი, მცველი, „დეკოკერი“. პისტოლეტს აქვს კოლოსალური რესურსი და გამძლეობა. კი დრო მიდის და მართლაც კარგი „მაკაროვის“ შეძენა სულ უფრო ძნელია, მაგრამ  როგორ შელახული პისტოლეტი არ უნდა იყოს გარედან ან თუნდაც შიგნიდან, ის, როგორც წესი მაინც იმუშავებს. მე ერთხელ ვნახე კარგად „დაღლილი“ მაკაროვი, კუსტარულად აღდგენილი დაფარვით, რემონტის დამღებით, ლულა სავაზნის მხრიდან იყო დაჭეჭყილი (ადგილში სადაც მას ურტყავს საკეტი), ნიშანი რომ იარაღიდან ნასროლი იყო ძალიან ბევრი ვაზნა, მჭიდების იყო დეფორმირებული წინა ნაწილში, ასევე ნიშანი იმისა, რომ იარაღიდან ძალიან ბევრი ვაზნა იყო ნასროლი. და მიუხედავად ამისა მაინც, ქრომირებული ლულის არხი იყო კარგი, პისტოლეტი ისროდა და ისროდა ზუსტად. ქრომირებული ლულა და ის ფაქტი, რომ „მაკაროვი“ უფრო ახალგაზრდაა, ასევე იმას ნიშნავს, რომ თავსის მასაში „მაკაროვები“ უფრო უკეთეს მდგომარეობაშია ვიდრე „TT“-ები. მაკაროვის კონსტრუქციას არ გააჩნია სუსტი წერტილები, როგორც “TT”-ს ხვეული საბრძოლო ზამბარა „შეტენილი“ ჩახმახში, რომელიც ხშირად ტყდება. “მაკაროვის” საიმედოობა არასდროს არ დამდგარა ეჭვქვეშ, ნაწილობრივ იმიტომ, რომ პრიციპში ამ პისტოლეტში გამოიყენებოდა ერთი სტანდარტული მუხტი,  რომელიც შეიქმნა ამ პისტოლეტისთვის. 95 გრანიანი მრგვალთავიანი ტყვიით. ძალიან ადრე მე წავაწყდი პრობლემებს ექსპანსიური ტყვიების გამოყენებისას.არ ხდებოდა ვაზნის სტაბილური მიწოდება. თუ სწორედ მახსოვს ეს იყო რუსუი წარმოების “silver bear”. ზოგადად ცნობილია, რომ ამ პერიოდის იარაღები ყოველთვის კარგად არ მუშაობს ექსპანსიურ ვაზნებთან, რისი მიზეზიც არის, რომ: ა) იმ დროს ასეთი ვაზნები პრაქტიკულად არ არსებობდა. ბ) სამხედრო იარაღი იყენებდა მრგვალთავიან ტყვიებს. სტანდარტული მუხტებით ყველა “მაკაროვი”, რომელიც მე შემხვედრია მუშაობდა უპრობლემოდ. არ აქვს მნიშვნელობა იყო ეს ბულგარულლი, რუსული, საბჭოთა, კომერციული, ყოფილი სამხედრო.

HPIM0672

ავტორის კუთვნილი და იშვიათი საქართველოში, აღმოსავლეთ გერმანული წარმოების “მაკაროვი”. აღნიშნული პისტოლეტების პატარა პარტია შემოტანილ იქნა საქართველოში სავარაუდოთ მხოლოდ ერთხელ 2000-ნი წლების დასაწყისში. დამღა ლათინური ასო “s”, შავი ტარი და უნაკლო შესრულება ადვილად გამოარჩევს მას სხვა “მაკაროვებისგან”. 

სროლისუნარიანობით არც ერთი და არც მეორე არ გამოირჩევა, მაგრამ ჩემი აზრით “მაკაროვიდან” სროლა უფრო მოსახერხებელია.  შედარებით სუსტი კალიბრის და მაღალი წონის გამო პისტოლეტიდან სწრაფად სროლა საკმაოდ ადვილია, რასაც ვერ ვიტყვით “TT”-ზე. ჩემი გამოციდლებით “მაკაროვები” უფრო ზუსტია ვიდრე “TT”. “TT”-ს კიდე აქვს არასასიამოვნო თავისებურება, ის „კბენს“ მსროლელს, ხელი ყვება ჩახნახს და ჩარჩოს შორის. სხვათაშორის არც “მაკაროვიდან” ხანგრძლივი სროლა არ არის სასიამოვნო, სისხლისღვრას ადგილი არ აქვს მაგრამ ორი სამი კოლოფი ვაზნის შემდეგ, ხელში არასასიამოვნო შეგრძნება ჩნდება, რისი მიზეზიც არის ვიწრო ტარი რომელიც მკვეთრად გადასცემს ხელს უკუცემას.  

P1200153

ეს “სწრაფი” სამიზნე ადასტურებს, რომ თუ მსროლელი თავისას გააკეთებს “მაკაროვი” მას გულს არ დაწყვიტავს. 

მოვლა მომსახურებას რაც შეეხება, ორივე იარაღი არის მეტალის, ტრადიციული ქიმიური მოსევადობით. ორივე შედარებით ადვილად იჟანგება. ხანგრძლივი პერიოდის განმავლობაში და წმენდის გარეშე ამ პისტოლეტების ექსპლუატაცია  გამოიწვევს კოროზიას რკინის დეტალების ზედაპირზე. ჩემი აზრით “მაკაროვის” დაფარვა უფრო უკეთესი ხარისხის არის და შესაბამისად უფრო გამძლეა. გარდა ამისა მაკაროვი იყენებს ქრომირებულ ლულას, რომლის რესურსი საკმაოდ მაღალია. მერ ვერ ვიხსენებ “მაკაროვს” შელახული ლულით. “TT” შელახული ლულით? რამდენიც გინდა.

asdf09

“მაკაროვი” ყოველთვის გამოირჩეოდა კარგი შესრულებით, “TT”, განსაკუთრებით 40-ან წლებში გამოშვებულები დამწუხრებულ შთაბეჭდილებას ტოვებენ. 

დაშლა აწყობა ორივე პისტოლეტის ადვილია, მაგრამ როდესაც საქმე მიდგება სრულ დაშლამდე აქაც “მაკაროვი” უკეთესად გამოიყურება. პისტოლეტი ბოლომდე, რომ დაშალოთ სპეციალური ინსტრუმენტი საჭირო არ არის. პისტოლეტი იყენებს რთული გეომეტრიის დეტალებს, მაგრამ სამაგიეროდ კონსტრუქციიდან ამოღებულია შტიფტები და ხრახნები, ერთადერთი ხრახნი “მაკაროვში” აფიქსირებს ბაკელიტის ტარს და მისი მოხსნა შესაძლებელია მჭიდის ხუფით, სახრახნისი საჭირო არ არის. “TT” ასე ადვილად არ იშლება. საკეტი აწყობილია წკირებით (შტიფტებით) და მათ ამოსაყრელად საჭიროა სპეც. ინსტრუმენტი. “TT”-ს აწყობა წმენდის მერე არც ისე სასიამოვნოა, და გრძელი დამაბრუნებელი ზამბარის მოთავსება პისტოლეტში ნაკლებად სახალისო პროცედურაა. “მაკაროვის” ლულა ქრომირებულია და ადვილად იწმინდება. უკვე შელახული “TT”-ს ლულის წმენდა და დაცვა კოროზიისგან გახდება მოსაბეზრებელი და მოსაწყენი “გართობა”. ამავე დროს “ტოკარევის” დამრტყმელ-სასხლეტი მექანიზმი შესრულებულია ერთიან და ამავე დროს ადვილად მოსახსნელ მოდულად, რის გამოც მისი წმენდა პრინციპში არ ითხოვს ამ მოდულის ბოლომდე დაშლას, რაც მცირე მაგრამ მაინც უპირატესობაა.

25564875_564104043931757_507563272_n

ავტორის კუთვნილი 1952 წელს, იჟევსკის გამოშების “TT”. ეს პისტოლეტი გამოირჩეოდა კარგი შესრულებით, საიმედოობით და იყო საკამოდ ზუსტი. მხოლოდ ასეთი “TT” შეიძლება იყოს რეკომენდირებული თუ რა თქმა უნდა პისტოლეტი კარგ მდგომარეობაშია. 

ბოლოს გაითვალისწინეთ, რომ ნებისმიერ დროს, მეორადი იარაღის ბაზარზე უფრო მეტი შემოთავაზება არის „მაკაროვზე“ ვიდრე „TT“-ზე და ამიტომაც, როგორც წესი „მაკაროვი“ უფრო იაფიც ღირს (200-300 ლარით) ვიდრე “TT”. იგივე ეხება ვაზნებს, აქსესუარებს, ბუდეებს და ასე შემდეგ.

ასე, რომ თუ არ ჩავთვლით უფრო ძლიერ, მე ვიტყოდი საჭიროზე უფრო ძლიერ „TT”-ს ვაზნას, ყველა სხვა მაჩვენებლით „მაკაროვი“ ტექნიკურად უპირატესი იარაღია და უფრო პრაქტიკულიც. ეხლა არჩევანი თქვენზეა.

25593240_564104090598419_1202839814_o

ეს პისტოლეტი არ გამოიყურება კარგად ატარებს კუსტარული შეკეთების და სერიოზული ცვეთის ნიშნებს მაგრამ ის მაინც მუშაობდა საიმედოთ და იყო ზუსტი. 

ps

სტატიის სათაურში მე დავწერე, რომ ერთი პერიოდი მაკაროვს არ ქონდა ალტერნატივა 1000 ლარამდე ფასის იარაღის კატეგორიაში. რეალურად მაკაროვის შეძენა შესაძლებელია 400 ლარად და ამ ფასში საერთოდ შეუძლებელია ნორმალური პისტოლეტი ნახოთ. 1000 ლარამდე ფასის კატეგორიაში დღეს ბევრი პისტოლეტია, სულ რამდენიმე რომ დავასახელოთ ეს არის ბულგარული “არკუსი”, ზოგი “ტაურუსი”, ბევრი თურქული წარმოების პისტოლეტი, სულ ყველა უფრო ერგონომიულია, უფრო ძლიერ ვაზნებს იყენებენ და უფრო ტევადი მჭიდები აქვთ, მაგრამ ასეთი იარაღის შეძენისას შენ გიჩნდება კითხვა, კი მაგრამ რის წყალობით არის მიღწეული ასეთი დაბალი ფასი? ეკონომია ხარისხის კონტროლზე? უფრო დაბალი ხარისხის მასალები? არაკვალიფიციური მუშა ხელი? “მაკაროვის” მიმართ ეს კითხვები არ ჩნდება, ეს პისტოლეტი იქმნებოდა ომისთვის, ხანგრძლივი ექსპლუატაციისთვის დაბალი მომზადების დონის მქონე მოსამსახურეებისთვის ამიტომ, მიუხედავად მოუხერხებელი მჭიდის საკეტელის, ცუდი სამიზმე მოწყობილობების და დაბალი ტევადობის მჭიდისა მე მაინც სერიოზულად დავფიქრდებოდი “მაკაროვზე” იმიტომ რომ საიმედოობა იყო, არის და რჩება თავდაცვითი იარაღის ყველაზე მნიშვნელოვან თვისებად.

DSC08292

ავტორის კუთვნილი იუგოსალვიური “ზასტავას” წარმოების “TT”, გრძელი და შესაბამისად უფრო მოსახერხებელი ტარი იტევს უფრო გრძელ მჭიდს. რომელიც პრაქტიკულად არ იშოვება საქართველოში. მიუხედავად იმისა, რომ პისტოლეტი გამოირჩევა კარგი შესრულებით და იყო ახალი, ის პერიოდულად არ აწვდიდა ვაზნას სავაზნეში. 

CZ P-01 – სრულყოფილება ჩეხურად

December 10th, 2017

po1main

არის რაღაც იარაღები, რომლებიც მე განსაკუთრებულად მომწონს და ვაფასებ. ესეთია მაგალითად მოსბერგის „პომპები“, „გლოკები“, AR-15 სისტემის იარაღები. ასეთ იარაღებზე წერას და კიდევ ერთხელ  ხაზის გასმას მათი მაღალი საბრძოლო და სექსპლუატაციო თვისებებისთვის, ჩემი მხრიდან მე განვიხილავ, როგორც პატივისცემის გამოხატვას იმ ნიჭიერი ადამიანებისადმი, რომლებიც ამ იარაღს ქმნიდნენ და უშვებდნენ. იზეზი ასეთი „საყვარული“ იარაღების სიის არსებობის არის ის, რომ ასეთი იარაღი მე მქონდა და თან არა ერთი და ორი, არამედ ბევრად მეტი და ყველა ეს იარაღი ყოველთვის მუშაობდა კარგად და არ ქმნიდა პრობლემებს. რაც მთავარია კარგი სროლა ასეთი იარაღებიდან იყო ჩემთვის ადვილი და სასიამოვნო. როგორც წესი იარაღები ამ სიიდან ასევე არ ღირს ძვირი. მე მომწონს ხელმისაწვდომი იარაღი. გასაგებია, რომ 2000 დოლარიანი პისტოლეტი იქნება კარგი. გააკეთო 500 დოლარიანი კარგი პისტოლეტი ბევრად უფრო რთულია.  თან მე არასდროს არ მქონდა ბევრი ფული, რომ მეყიდა ძვირადღირებული იარაღები. სწორედ ასეთ ჩემ ფავორიტებს ასევე განეკუთვნება ჩეხური „ჩეშსკა ზბროიოვკას“ იარაღები, როგორც შაშხანები ასევე პისტოლეტები. შაშხანებში მე მომწონს მაუზერის ტიპის საკეტი, კონტროლირებადი მიწოდებით და როგორც წესი ძალიან კარგი ხარისხის ნაჭედი ლულები. ეს ყველაფერი დამატებული შედარებით მოკრძალებულ ფასი, ხდის СZ-ს შაშხანებს ძალიან კარგ იარაღებად. ჩეხური პისტოლეტები, მე ასევე ყოველთვის მომწონდა და საკმაოდ ბევრიც მქონდა, მათ შორის პრაქტიკულად მთელი გამა СZ-ს პისტოლეტების. გარდა ამისა СZ-83 და СZ-75 იყო პირველი პისტოლეტები, საიდანაც მე დავიწყე სროლაში მართლა კარგი შედეგების ჩვენება. მანამდე მე მქონდა მხოლოდ „მაკაროვი“ და ასევე 2003 წლისთვის ახალი და უხილავი ხილი, რუსული 9მმ-ნი პისტოლეტი „ვიკინგი“. “მაკაროვი” თავისი ერგონომიკის, სასხლეტის და არასრულფასოვანი სამიზნე მოწყობილობების გამო ხელს არ მიწყობდა მაღალი შედეგის მიღწევაში, ვიკინგი თავისი საზარელი სასხლეტით და გაუთვლელი ავტომატიკის სქემით ასევე არ მაძლევდა საშულებას დამეხვეწა ჩემი ზუსტი და სწრაფი სროლის უნარები. ყველაფერი შეიცვალა, როდსაც მე გავცვალე “ვიკინგი” შესანიშნავ Z-83-ში და ამავე დროს მომეცა საშუალება მესროლა СZ-75-დან. იმ დროიდან მოყოლებული ორივე ეს პისტოლეტი შედის ჩემი ფავორიტების სიაში. იმის მერე 15 წელი გავიდა და რა პისტოლეტი არ მოხვედრილა ჩემ ხელებში, მაგრამ СZ-75, ყოველთვის რჩებოდა ჩემ ფავორიტად. რატომ? პირველ რიგში შეუდარებელი ერგონომიკა, თითქოს ეს პისტოლეტი შეკვეთით სპეციალურად ჩემი ხელისთვის დამზადდა. მეორე მიზეზია სიზუსტე, ჩველა СZ-75 და მისი კლონი, რომელიც მე მქონია იყო ძალიან ზუსტი. მესამე მიზეზი – მაღალი სროლისუნარიანობა. მთლიანად ფოლადისგან დამზადებული, დაბალი ლულის ღერძით, სრული სიგრძის მიმმართველებით, რომლებზეც საკეტი დადის ჩარჩოს შიგნით და კარგი ორმაგი მოქმედების სასხლეტით, ეს პისტოლეტი ძალიან ზუსტია და სროლა ამ პისტოლეტიდან ძალიან ადვილია. რა გასაკვირია, რომ თვით გურუ, ჯეფ კუპერი იმდენად იყო აღრთოვანებული ამ პისტოლეტით, რომ უწოდა მას „მსოფლიოში საუკეთესო  ორმაგი მოქმედების პისტოლეტი“. გარდა ამისა ეს პისტოლეტები, არასდროს არ ღირდა ძალიან ძვირი და როგორც წესი ბევრად უფრო დაბალი ფასი ქონდა ვიდრე „გლოკებს“, „ზიგებს“ და „ბერეტებს“.  სხვადასხვა დროს მე სხვადასხვა მოდიფიკაციის „75“-ები მქონდა, სტანდარტული და კომპაქტური მოდელებეი, “BD” მოდელი დეკოკერით, მოდელი 85, ორმხრივი საკეტის შემაკავებლით და მცველით, „ფანტომი“ შედარებით იშვიათი მოდელი პოლიმერის ჩარჩოთი, რომელიც პირველი საქართველოში მე და ჩემმა მეგობარმა შემოვიტანეთ ჩეხეთიდან, ასევე „ტაქტიკურ-სპორტული“ SP-01. მაგრამ СZ-75-ის ერთი კონკრეტული მოდიფიკაცია იპყრობდა ჩემ ყურადღებას, ეს იყო მოდელი P-01. ეს მოდელი არის ალუმინის ჩარჩოთი, კომპაქტური ზომის, ფარნის სამაგრით და სწორედ ამ მოდელს, ყოველმხრივი ტესტირებების შემდეგ მიენიჭა NATO-ს “სასაწყობო ნომერიც”. ასევე სწორედ ის გახდა ჩეხური პოლიციის სტანდარტული პისტოლეტი. СZ-ში ამ პისტოლეტს უწოდეს „ყველაზე საიმედო და გამძლე“ სამსახურეობრივი პისტოლეტი, რომელიც კომპანიამ გამოუშვა. დასაწყისი დამეთანხმებით დამაინტრიგებელია.

რამდენადაც მე მომწონდა СZ-75 მე ასევე კარგად ვათვითცნობიერებდი, რომ ის გარკვეულწილად მორალურად მოძველებული იყო. მისი წარმოება დაიწყო 1975 წელს და იმ პერიოდისთვის ეს იარაღი იყო ძალიან ინოვაციური, პრაქტიკულად პირველი ევროპული სერიული წარმოების 9მმ-ნი პისტოლეტი, დიდი ტევადობის მჭიდით და ორმაგი მოქმედების დამრტყმელ-სასხლეტი მექანიზმით. დღეს უკვე არც ეს დამრტყმელი-სასხლეტი მექანზმი არ არის „მოდაში“ და არც არავინ აღარ უშვებს სრული ზომის 9მმ-ან პისტოლეტს ფოლადის ჩარჩოთი. ჩემი აზრით უფრო კომპაქტური და მსუბუქი P-01 უნდა ყოფილიყო საუკეთესო, “უნივერსალური” ვარიანტი СZ-75-ის, რა თქმა უნდა თუ ის შეინარჩუნებდა ამ მოდელის პისტოლეტის საფირმო, შეუდარებელ ერგონომიკას, სიზუსტეს და სროლისუნარიანობას. ამავე დროს ის უნდა ყოფილიყო უფრო პრაქტიკული ვიდრე კილო და ასიანი СZ-75B. სამწუხაროდ წლები ისე გადიოდა, რომ მე არ მომცემია შანსი ამ პისტოლეტის შეძენის. ეს ყველაფერი შეიცვალა წელს, როდესაც მე წავაწყდი განცხადებას მეორადი P-01-ის გაყიდვის შესახებ განცხადებების პოპულარულ ონლაინ რესურსზე. ვიზუალურად კარგად გაქუცული პისტოლეტი იყიდებოდა პატარა მაღაზიაში, კოლმეურნეობის მოედნათან. ეს მაღაზია ძალიან დიდიხანია არსებობს და იქ რომ შევდივარ, მახსენდება ის დრო როდესაც მე ძალიან ახალგაზრდა  ვიყავი და იარაღის მაღაზიები სწორედ ასე იყო გაწყობილი და შიგნით რას არ ნახავდი კიდე. ეს ეხლაა, რომ მაღაზიები გადაიქცა ბუტიკებად, ლამაზი დახლებით და თაროებით. ჩემი აზრით ესეთი პატარა მაღაზიები უნდა არსებობდნენ და იარაღების თავისებური „მშრალი ხიდის“ როლს უნდა ასრულებდნენ. მოკლედ  ასე მოხდა,  რომ  სწორედ ამ მაღაზიაში მოხვდა მეორადი იარაღების პარტია და მათ შორის ერთი ცალი P-01-იც. ამ იარაღებს ადრე იყენებდა ან კერძო დაცვის სამსახური ან ინკასაცია. ეს იარაღები იყო გარედან ცვეთის ნიშნებით, ხანდახან ძალიან გაქუცულები, მაგრამ რაც მე ვნახე, სულ ყველა იყო პრაქტიკულად იდეალურ მდგომაროებაში შიგნიდან. P-01-ის განცხადების ტექსტში მითითებული იყო განსაკუთრებული ფასდაკლება. ტელეფონით დავრწმუნდი, რომ პისტოლეტის ფასი, რომელსაც ამდენიხანი ვეძებდი, ნამდვილად გამოდიოდა სასაცილო 960 ლარი და ეგრევე გავარდი მის შესაძენად.  როგორც წესი ეს იარაღები იყიდებოდა ცალი მჭიდით, ამიტომ პირველ რიგში  მისვლისთანავე ვიკითხე შესაძლებელი იყო თუ არა შეძენა სათადარიგო მჭიდის. მაღაზიის მეპატრონემ მითხრა რომ მეორე მჭიდს მოაყოლებდა. მჭიდზე რომელიც გადმომცა დაკრული იყო სტიკერი ფასით, ანუ კარგი ფასდაკლების გარდა მერგო ასევე მჭიდი საჩუქრად. საუკუნის გარიგება პრაქტიკულად. ასევე მაღაზიის მაპტრონემ დაშალა იარაღი, რომ დაედასტურებინა მისი კარგი ტექნიკჯური მდგომარეობა, თუმცა ამის საჭიროება არ იყო, მე უკვე მქონდა იგივე პარტიიდან „Sig Sauer“ P-239, რომელიც ასევე პრაქტიკულად ახალი იყო შიგნიდან მიუხედავად გაქუცული დაფარვისა. დაშლილი “ჩეზე”, რომ დავათვალიერე მივხვდი, რომ ამ იარაღიდან იქნებოდა ძალიან ცოტა ნასროლი. ყველაფერი მეტყველებდა იმაზე, რომ მე გამიმართლა მენახა P-01 და დამატებით გამიმართლა რომ ის ღირდა ძალიან იაფი.

რაც არ უნდა იყოს, მეორადი იარაღის ყურადღებიანი ინსპექტირება აუცილებელია, ხოლო მაღაზიაში შესაძლებელია მაქსიმუმ ვიზუალური დათვალიერება და ფუნქციონალური შემოწმება. პისტოლეტის არ ქონდა დავარდნის ნიშნები, ლულის არხი და გამოსასვლელი იყო სუფთა, ბზარები არ ქონდა, მართვის ელემენტები მუშაობდა კარგად, მჭიდები ასევე ვიზუალურად კარგ მდგომაროებაში იყო. გარედან იარაღს ცვეთა ეტყობოდა, მაგრამ ჩემთვის ეს არაფერს არ ნიშნავდა. უკვე სახლში მოტანის და საფუძვლიანი წმენდის შემდეგ, სარკესავით პრიალა ლულის არხის ზედაპირი და შიგნიდან ხელუხლებელი დაფარვა, იუწყებოდა რომ პისტოლეტი იმყოფებოდა იდეალურ ტექნიკურ მდგომარეობაში და დიდი ალბათობით ამ იარაღიდან იქნებოდა ალბათ 100-200 ვაზნა ნასროლი, თუმცა ეს მხოლოდ ჩემი ვარაუდია და ვიზუალური დათვალიერებით დადგენა, თუნდაც დაახლოებით რამდენი ვაზნაა ნასროლი, ძალიან ძნელია თუ არა შეუძლებელი.

dfp01

წარწერა СZ-75 D Compact მეტყველებს იმაზე, რომ პისტოლეტი ევროპული ბაზრისთვის იყო განკუთვნილი. ამერიკაში ის იყიდება, როგორც P-01 ხოლო СZ75 D Compact ამერიკაში ქვია იარაღს რომელიც შესრულებულია უნივერსალური სამაგრის გარეშე. ამ პისტოლეტების დასახელების ნაწილს წარმოადგენს აბრევიატურა PCR (Police Czech Republic), რომელიც დატანილია შესანახ კეისზე დაკრულ სტიკერზე. 

ეხლა დაუბრუნდეთ პისტოლეტის ტექნიკურ მიმოხილვას.  ჩემი აზრით P-01 არის „ჩეშსკა ზბროიოვკას“ მცდელობა, „გაახალგაზრდავოს“ კლასიკური СZ-75, ისევე როგორც თავის დროზე ‘ვალტერმა“ ცადა P-38-ის „გაახალგაზრდავება“ და შესთავაზა მომხმარებლებს მოდელი P5. ერთის მხრივ “ვალტერს” ქონდა კარგად გამოცდილი, აპრობირებული და ათვისებული წარმოებაში პისტოლეტი, მეორეს მხრივ ის იყო დიდი, მძიმე და ასოცირდებოდა ფაშისტების იარაღთან. კონცეპტუალურად  P-01 იგივე პროდუქტს წარმოადგენს. ვიღებთ პისტოლეტს ნაცადი კონსტრუქციით და შეგვაქვს ცვლილებები იმისთვის, რომ პისტოლეტმა უკეთ დააკმაყოფილოს მოთხოვნები, რომლებიც უყენდება თანამედროვე პირად იარაღს. ამ მიზნით არჩეულ იქნა კომპაქტური პისტოლეტი, რომელიც იყენებს 14 ვაზნიან მჭიდს და ამავე დროს მაინც გაძლევთ საშუალებას ქონდეთ სრულყოფილი ჭერა. ლულის და სამიზნე ხაზის სიგრძეც ადეკვატურია სამსახურეობრივი იარაღისთვის. ჩარჩო შესრულებულია ალუმინისგან (მარკა 7075 T6) რაც უფრო მოკლე ლულასთან (სიგრძე 92მმ) და საკეტთან ერთად შეამცირა პისტოლეტის წონა მისაღებ 780 გრამამდე. გარდა ამისა ალუმინი განსხვავებით ფოლადისგან არ იჟანგება. მართვის ელემენტები და მათი განლაგება არ შეცვლილა, მართვის ელემენტები, ჩვენ პისტოლეტზე ერთმხრივია და რაც მთავარია პისტოლეტი მექანიკური მცველის ნაცვლად აღჭურვილია დეკოკერით, რომელიც გაძლევთ საშუალებას უსაფრთხოდ დაუშვათ ჩახმახი, სასხლეტზე დაჭერის გარეშე. ალუმინის ჩარჩოზე ასევე შესრულებულია 1913 სტანდარტის უნივერსალური სამაგრი, ცალი ბჯენით. აღსანიშნავია, რომ P-01-ის საკეტი არ განსხვავდება კომპაქტური მოდელის საკეტისგან მიუხედავად იმისა, რომ პისტოლეტის ჩარჩო ოდნავ განიერია.  გამომდინარე იქიდან, რომ საკეტი მოძრაობს ჩარჩოს შიგნით, განიერი ჩარჩოს გამოყენებამ არ გახადა საჭირო არასტანდარტული საკეტის გამოყენება.

p01pcscom

კომპაქტური CZ-75-ის შესრულების სამი ვარიანტი. ზევიდან ქვევით, ვარიანტი უნივერსალური სამაგრით და ალუმინის ჩარჩოთი. ვარიანტი პირობითი სახელით PCR, იგივე პისტოლეტი ალუმინის ჩარჩოთი მაგრამ უნივერსალური სამაგრის გარეშე და სტანდარტული კომპაქტური მოდელი ფოლადის ჩარჩოთი. მცირე გაურკვევლობა დასახელებებში, გაგრძელდა P07-ის მაგაითით, რომელსაც დაერქვა CZ-75 მიუხედავად იმისა, რომ არაფერი საერთო ახალ პისტოლეტს CZ-75-თან არ ქონდა.  ასევე სურათებიდან ჩანს პატარა სხვაობები, ზედა ნაწილში უფრო სქელი ჩარჩო, მჭიდის ღილაკის და საკეტის დამშვების განსხვავებული ფორმები. 

პისტოლეტი აღჭურვილია შედარებით ახალი ტიპის, პლასტმასის ტარის სალოყეებით, რომლებიც გარედან არიან გადაკრული რეზინით. მათი ფორმა არის პრაქტიკულად ორტოპედიული და ეს ყველაფერი უზრუნველყოფს ძალიან მყარ და კომფორტულ ჭერას. ეს სალოყეები ათი თავით უკეთესია ვიდრე პლასტმასის სალოყეები, რომლებსაც CZ ადრე იყენებდა, ხოლო ჩვენ პისტოლეტზე მიუხედავად იმისა, რომ იარაღი 2003 წელს იყო გამოშვებული და სალოყეებზე ტექსტურაც კი წაიშალა ცვეთისგან, მაინც რეზინა არ დასკდა, არ დაიგლიჯა და არ აძვრა. ანუ ყველაფერთან ერთად ეს სალოყეები უკიდურესად გამძლეც აღმოჩნდა.

P-01 ისევე, როგორც სხვა CZ-75-ები აღჭურვილია მყარი, ფოლადის სამიზნე მოწყობილობებით, რომლების დაზიანება, ან ადგილიდან დაძვრა პრაქტიკულად შეუძლებელია. ჩემი აზრით მაინც ჯობია თუ არჩევანი იქნება პისტოლეტის შეძენა ქარხნული ტრიტიუმის „მეპროლაითებით“, იმიტომ რომ საკუთარი ძალებით სამიზნეების გამოცვლა ამ პისტოლეტებზე ძალიან ძნელია, იმდენად მყარად ზის სამიზნეები თავის კილოებში.

po1sight

როგორც ჩანს P-01-ში უკანა სამიზნე დამატებით დაფიქისრებულია ხრახნით, რაც პრაქტიკულად გამორიცხავს მის დაძვრას ადგილიდან ხანგრძლივი სროლის ან თუნდაც ძლიერი დარტყმის შედეგადაც. ჩემი გემოვნებით სამიზნე მოწყობილობები და თეთრი წერტილები პატარა ზომის არის. იმისთვის რომ განაახლოთ გამუქებული და დაბინძურებული თეთრი წერტილები, გამოიყენეთ ბამბის ჩხირი ამოვლებული სპირტში. წმენდის შემდეგ აღმოჩნდა, რომ თეთრი საღებავი ლიმინისცენტურია. 

P-01-ის არასრული დაშლა ადვილია. მოხსენით მჭიდი, დარწმუნდით რომ იარაღი განმუხტულია, გაწიეთ უკან ოდნავ საკეტი სანამ ერთმანეთს გაუტოლდებიან ორი ნაჭდევი განლაგებული საკეტის და ჩარჩოს მარცხენა უკანა მხარეს, შემდეგ დააწექით მარჯვნიდან საკეტის შემაკავებლის ღერძს, რომელიც გამოძვრება გარეთ. განცალკევეთ საკეტი და ჩარცჩო. ამოიღეთ საკეტიდან დამაბრუნებელი ზამბარა თავისი ღერძით. დაშლის შემდეგ ყურადღებას იქცევს დამაბრუნებელი ზამბარის პლასტმასის ღერძი, რომელიც არის სრული სიგრძის და არა მოკლე როგორც სტანდარტულ CZ-75-ში. გარდა ამისა ის არის პლასტმასის და ჩემი სუბიექტური აზრით არ გამოიყურება, როგორც განსაკუთრებულად გამძლე მაგრამ პისტოლეტის ასაკიდან გამომდინარე, როგორც ჩანს ის ადეკვატურად გამძლეა.  ხვეული დამაბრუნებელი ზამბარა ბრტყელი პროფილით არის. ჩარჩოს სისქე ზედა ნაწილში ოდნავ გაზრდილია მაგრამ სახელურის ფორმა უცვლელია რაც ნიშნავს, რომ ალუმინის P-01 იყენებს სტანდარტულ სალოყეებს, რომლებიც გათვლილია კომპაქტური СZ-75-ებზე გამოყენებისთვის. პისტოლეტის დაშლა, აწყობა, მოვლა და მომსახურება არ განსხვავდება „კლასიკური“ СZ-75-სგან და არ ითხოვს რაიმე განსაკუთრებულ პროცედურებს ან ძალისხმევას.

barp01

СZ-ს პისტოლეტების ლულები ხანგრძლივი შენახვის შემდეგ, იძენენ მუქ ზედაპირს და შეიძლება უმნიშვნელო კოროზიაც გაუჩნდეს გარედან. სურათზე არის ლულა გასუფთავებამდე და გასუფთავების შემდეგ. რეკომენდირებულია ზედაპირის დაცვის მიზნით ლულის გაედან ზეთის თხელი დამცავი ფენით დაფარვა. ლულები მზადდება ცივი ჭედვის მეთოდით და გამოოირჩევა სიზუსტით და მაღალი რესურსით. ლულები შეიძლება იყოს როგორც პრიალა, ფოლადის ასევე დაფარული მუქი, არაერთგაროვანი დაფარვით. პირველად ასეთი ლულის ნახვის შემდეგ მე ჩავთვალე, რომ ადგილი ქონდა მოსევადობეის პროცესის ტექნოლოგიის დარღვევას, მაგრამ როგორც ჩანს “ჩეშსკა ზბროიოვკაში” დალაქაიანებულ დაფარვას არ თვლიან ხარვეზად. 

დამრტყმელ-სასხლეტი მექანიზმი ჩვენ პისტოლეტზე არის ტრადიციული, ორმაგი მოქმედების, ახალი სტილის დამრგვალებული გარეთ განლაგებული ჩახმახით. მექანიკური მცველი შეცვლილია დეკოკერით. უსაფრთხოებას უზრუნველყოფს, დამრტყმელის მცველი, რომელიც კეტავს დამრტყმელს სანამ არ მოხდება სასხლეტზე დაჭერა და ასევე შეუძლებელია პისტოლეტიდან გასროლა თუ საკეტი ბოლომდე არ არის დაკეტილი. პისტოლეტს ასევე გააჩნია ჩახმახის ნახევრად შეყენების ფუნქცია. საკმაოდ მძიმე და გრძელი სვლა ორმაგ რეჟიმში პრაქტიკულად გამორიცხავს დაუდევრობით გამოწვეულ გასროლას. პოლიცია ბევრი მიზეზის გამო კრძალავს იარაღის ტარებას შეყენებული ჩახმახით, მცველზე დაყენებული (cocked&locked), ხოლო ჩახმახის დაშვებისას ვაზნის სავაზნეში მიწოდების შემდეგ უნებლიე გასროლები ხშირად ხდება. ამიტომ ასეთი კონფიგურაციის არჩევა (დეკოკერი ნაცვლად მცველისა) ბუნებრივი და გამართლებულია. მეც ყოველთვის მომწონდა BD შესრულება (D – Decoker).

2009 წელს „ჩეშსკა ზბროიოვკამ“ წარმოადგინა მათი ახალი პისტოლეტი P-07, რომელშიც  გამოიყენა ახალი ტიპის დამრტყმელ-სასხლეტი მექანიზმი, რომელსაც დაარქვა „ომეგა“. ცოტახანში “ომეგას” გამოყენება დაიწყო СZ-75-ებშიც. მე ვერ ვიტყვი რომ „ომეგა“ უფრო უკეთესი სასხლეტია ვიდრე კლასიკური, მაგრამ ის იყენებს ნაკლებ დეტალს და შესაძლებელია, მისი კონფიგურაციის შეცვლა (მცველი, დეკოკერი) ოსტატის და სპეციალური ინსტრუმენტების დახმარების გარეშე. ამჯერად P-01 ხელმისაწვდომია „ომეგას“ დამრტყმელ-სასხლეტი მექანიზმით. ჩვენი პისტოლეტი 2003 წელს არის გამოშვებული და შესაბამისად აღჭურვილია „ტრადიციული“ დამრტყმელ-სასხლეტი მექანიზმით.

პისტოლეტის ფოლადის მჭიდები 14 ვაზნიანია, მჭიდების ხუფები მეტალის არის, ზედ გადაკრული სქელი რეზინის დამცავი „ბალიშებით“. ეს „ბალიშები“ ორ ფუნქციას ასრულებენ, აგრძელებენ ტარის მოყვანილობას და შესაბამისად უზრუნველყოფენ პისტოლეტის კომფორტულ, სრულფასოვან ჭერას და ასევე ძირს დავარდნისას მჭიდებს იცავენ დაზიანებისგან. ეს ისეთი დეტალია, რომელიც გვხვდება, მაღალი კალსის, ძვირიან პისტოლეტებში. სხვათაშორის უნდა აღვნიშნო, რომ სტანდარტულ კომპაქტურ CZ-75-ში, მჭიდები როგორც წესი რკინის ხუფებით არის, რის გამოც პისტოლეტის ჭერა არ არის სრულყოფილი (ნეკა თითი გარეთ რჩება) ხოლო ხუფის წვერი არასასიამოვნოთ გერჭობათ თითში, რაც ქმნის სერიოზულ დისკომფორტს თუ ხანგრძლივ დროს ატარებთ რენჯზე. მე მინახია ასეთი მეორადი მჭიდები რომელბზეც ხუფის კიდე მოღუნული იყო მფლობელის მიერ. ახალი ტიპის ხუფების გამოყენებამ რეზინის ბალიშებით ეს პრობლემა მოაგვარა.

როგორც ხვდებით პისტოლეტი მე ძალიან მომეწონა და პრინციპში ჩავთვალე, რომ მე არ ვცდებოდი, როდესაც ვივარაუდე რომ P-01 დიდი ალბათობით იქნებოდა საუკეთესო СZ-75-ის მოდიფიკაცია. პისტოლეტი საოცრად კარგად ზის ხელში და აქცს შეუდარებელი ბალანსი. ბოლომდე, რომ დავრწმუნებულიყავი P-01-ის განსაკუთრებულობაში საჭირო იყო მხოლოდ რენჯზე ტესტირება.

სანამ გადავალთ რენჯზე ტესტირების შედეგების მიმოხილვაზე მე მინდა გიამბოთ, იმაზე თუ რა ტიპის ტესტირებები გაიარა ამ პისტოლეტმა სანამ მიიღებდა „აკრედიტაციას“ „ნატოში“.  ტესტირებებს უნდა დაედგინა სამსახურეობრივი და საექსპლუატაციო გამძლეობა, უსაფრთხოება და რესურსი. ამისთვის პისტოლეტს უნდა გაეძლო 4 000 მშრალი გასროლისთვის და 3 000 ჩახმახის დაშვების ციკლისთვის. 1350 არასრული და 150 სრული დაშლის ციკლების. 54 დავარდნას 1.5 და 3 მეტრის სიმაღლიდან ბეტონის ზედაპირზე. დავარდნების შედეგად პისტოლეტს არ უნდა გაესროლა.

პისტოლეტი იყინებოდა -35 და ხურდებოდა + 70 გრადუსამდე სიცხეში ფუნქციონალურობის შენარჩუნებით. შემოწმდა პისტოლეტის ფუნქციონალურობა და საიმედოობა ტალახით და ქვიშით დაბინძურების პირობებშიც.

რესურსი დადგენილი იყო როგორც 15 000 გასროლა  +P (გაძლიერებული მუხტი) ტიპის ვაზნებით. მინიმალური რესურსი დადგინდა როგორც 30 000 გასროლა სტანდარტული ვაზნებით.

ტესტირებებისას პისტოლეტმა დააგროვა შთამბეჭდავი მაჩვენებელი, მხოლოდ შვიდი მტყუნება 15 000 გასროლაზე, რაც შეადგენს 0.05% მტყუნების ალბათობას (დაშვებული იყო 2.0%) .  გარდა ამისა P-07-ის წარმოება დაიწყო განახლებულ საწარმოო ხაზზე, რამაც უზრუნველყოფა სხვა მოთხოვნის დაკმაყოფილება, დეტალების სრული თავსებადობა პისტოლეტებს შორის. ანუ დეტალების გადაყენება პისტოლეტიდან პისტოლეტში ან ახალი დეტალების დაყენება არ ითხოვს მორგებას.

რაც შეეხება რენჯზე ტესტირებას, რა თქმა უნდა შეუძლებელია ბოლომდე ზუსტი და ობიექტური შეფასების გაკეთება, იმაზე თუ როგორ იქცევა პისტოლეტი, იმიტომ რომ უკუცემის აღქმა ძალიან ინდივიდუალურია ისევე როგორც ერგონომიკის შეფასება და ასევე სიზუსტის, მაგრამ რაც მივიღეთ იმის შესახებ მაინც გიამბობთ. პისტოლეტი სასხლეტი და სამიზნე მოწყობილობები ადეკვატურია ზუსტი და სწრაფი სროლისთვის. გამომდინარე იქიდან რომ პისტოლეტი შედარებით მსუბუქია უკუცემა საკმაოდ მკვეთრად იგრძნობა, მაგრამ ლულის დაბალი განლაგება და კარგი, სრულყოფილი ტარი, გეხმარებიან უკუცემის კონტროლში და პისტოლეტი მალევე ბრუნდება დამიზნების ხაზზე. თუნდაც სწრაფი სროლის დროს გაბნევა დიდი არ არის.

sdfpo1acc

სროლის მანძილი 15 მეტრი. ამჯერად აღმოჩნდა ისე, რომ ბრაზილირუი წარმოეის Magtech-ის 124 გრანიანი ვაზნები აღმოჩნდა უფრო ზუსტი ამ კონკრეტულ პისტოლეტში ვიდრე ჩეხური S&B-ის წარმოების, რომელიც როგორც წესი უფრო უკეთ შედეგს იძლევა ხოლმე.  საუკეთესო ჯგუფმა შეადგინა შთამბეჭდავი 38მმ (მინუს ერთი “ფლაიერი”, რომელიც მსროლელის სინდისზეა), რაც ხელიდან სროლის შემთხვევაში ძალიან კარგი შედეგია. 

po1sil

სწრაფი “დაბლ-ტეპები” 10 მეტრიდან ასევე იყო ადვილი. სურათზე აღვეჭდილი სამიზნე არ არის საუკეთესო ვარიანტის, ის ბევრად უფრო პატარაა ვიდრე რალური ადამინის სილუეტი ხოლო ცენტრალური  ჩათვლითი ზონა განლაგებულია ზედმეტად დაბლა. ამის  შედეგი შეიძლება იყოს დამაბნეველი. ჯგუფი დიდი ჩანს სილუტთან შედარებით მაგრამ სილუეტი თითქმის 30% უფრო პატარაა ვიდრე ცოცხალი ადამიანის სილუეტი. 

როგორც ველოდებოდით კომპაქტური “სამოცდამეთხუთმეტე” აღმოჩნდა ისეთივე ზუსტი, როგორც მისი დიდი ძმა, რამაც ძალიან გაგვახარა. მოხმარებაში ეს პისტოლეტი ადვილია. სროლა ამ პისტოლეტიდან სასიამოვნოა, არაფერი რაც არ მოგვეწონებოდა ან პრობლემებს შექმნიდა ჩვენ არ აღმოვაჩინეთ. დეკოკერიც ძალიან მოსახერხებელია და მნიშვნელოვნად  ზრდის უსაფრთხოების ხარისხს. ამოიღე მჭიდი, ამოაგდე ვაზნა სავზნიდან, დააჭირე დეკოკერს და პისტოლეტი წამებში მოდის უსაფრთხო მდგომარეობაში.  პისტოლეტი გასწორებული იყო. უბრალოდ მორტყმები იყო ოდნავ დაბლა რაც განპირობებულია 124 გრანიანი ვაზნების გამოყენებით. “ჩეშსკა ზბროიოვკა” დღემდე ცდის ყველა თავის პისტოლეტს სიზუსტეზე (იყენებს 115 გრანიან ტყვიებს) და ყველა პისტოლეტს აყოლებს სატესტო სამიზნის ამონაბეჭდს. ასე არ აკეთებს პრაქტიკულად არც ერთი მწარმოებელი CZ-ს ფასის სეგმემტში.

ბოლოს სროლა განხორციელდა 25 მეტრის მანძილიდან. 25 მეტრიდან სროლა სიზუსტეზე და პატარა ჯგუფებზე უფრო განეკუთვნება სპორტული შეჯიბრის თემას, გამომდინარე იქიდან, რომ ეს მანძილი საკმაოდ გრძელია და რეალურ სამყაროში სამიზნეები არ არიან კონტრასტულები და არც ერთ ადგილზე დგანან. ამით იმის თქმა მინდა, რომ 25 მეტრზე სროლა ხარის თვალში არ არის ყველაზე კარგი გზა თავდაცვითი სროლის უნარების განვითრებისკენ.   ნაცვლად მე ვიყენებ ასეთ მიდგომას, სროლა ხორციელდება მზადყოფნის პოზიციიდან, მაქსიმლაურად სწრაფად, სილუეტის ტიპის სამიზნეში. მთავარია მორტყმა იყოს მასის ცენტრში. თუ პისტოლეტი გაძლევს საშუალებას ეს ვარჯიში შეასრულო სწრაფად და სტაბილური სიზუსტით, ის ვარგისია სამსახურისთვის. ხშირად ახალბედა მსროლელს აყენებენ 25 მეტრზე და ის რა თქმა უნდა ვერანაირ შედეგს ვერ აჩვენებს და კარგავს რწმენას საკუთარ შესაძლებლობებში. ხშირად 25 მეტრი განიხილება როგორც სტანდარტული დისტანცია პისტოლეტიდან, სროლაში რაც ასევე არასწორი მიდგომაა. ჩემი აზრით ვარჯიშების 85% უნდა სრულდებოდეს 15 მეტრზე და უფრო ახლო დისტანციებზე.

რა განაპირობებს ამ პისტოლეტების მაღალ სიზუსტეს? პირველ რიგში ხარისხიანი ლულა, ასევე ის ფაქტი, რომ საკეტი მოძრაობს გრძივ ნალოებზე ჩარჩოს შიგნით, რომელიც მთელ სიგრძეზეა შესრულებული. საკეტის წინა ნაწილში ჩაპრესილია რგოლი, რომელიც ასრულებს “ბუშინგის” ფუნქციას და უზრუნველყოფს ლულის პოზიციონირებას საკეტში. როგორც წესი, ერთმაგ რეჟიმში СZ-ს პისტოლეტებს აქვთ კარგი სასხლეტები, მსუბუქი, მოკლე სვლით, მინიმალური ოვერ-ტრეველით და მოკლე რესეტით. ორმაგ რეჟიმში სასხლეტი შორს არის იდეალურისგან და ახლოს ვერ მიდის ეტალონურ “ზიგ ზაუერ” Р226-ის სასხლეტთან, რომელიც ქარხნულ სამსახურეობრივ პისტოლეტებში ალბათ საუკეთესოა. ამიტომ რჩევა რომელიც ეხება ყველა ორმაგი/ერთმაგი მოქმედების პისტოლეტების პატრონებისთვის, და გულისხმობს პირველი სწრაფი და ზუსტი გასროლის წარმოებას ორმაგ რეჟიმში, განსაკუთრებულად აქტუალურია.

ეხლა რაც შეეხება მინუსებს. რამე სერიოზული ნაკლი პისტოლეტს არ აქვს. მე დიდად არ მომწონს დაფარვა, რომელსაც იყენებს “ჩეშსკა ზბროიოვკა” თავის პისტოლეტზე. ადრე ხდებოდა უბრალო ოქსიდირება, მოსევადება. მერე ამ პროცესს დაემატა “პოლიმერული საღებავით” შეღებვა.  მე ცვეთის ნიშნები დიდად არ მადარდებს, მაგრამ უნდა აღვნიშნო, რომ პისტოლეტი იძენს “ფეთხუმ-გაქუცულ” იერსახეს. ასეთი დაფარვის აღდგენა რთულდება იმით, რომ ჯერ უნდა მოხდეს ქარხნული საღებავის მოცილება და შემდგომ ახალი დაფარვის დატანა.  ამიტომ თუ დაფარვა მართლაც ძალიან ცუდ მდგომარეობაშია ალბათ ჯობია საკეტი და ჩარჩო შეიღებოს რაიმე გამძლე საღებავით. ასევე მე მეღიმება ხოლმე როდესაც სხვადასხვა ადამიანები “ჩეზეს” პისტოლეტების მიმოხილვისას ამახვილებენ ყურადღებას შესრულების ხარისხზე.  ეს პისტოლეტები არასდროს არ გამოირჩეოდნენ დამზადების მაღალი ხარსხით, გარემოხაზულობა საკეტის და ჩარჩოსი არ არის ერთგვროვანი, შიგნიდან ჩარჩოს და საკეტს ეტყობა ყველგან ინსტრუმენტის კვალი. დაფარვა შიგნიდან შეიძლება იყოს არაერთგვაროვანი, ხოლო ლულებზე უცნაური დალაქიანებული დაფარვით მე უკვე დავწერე. აქვს СZ-75 ასევე თავისი “აქილევსის ქუსლი”, საკეტის შემაკავებლის ღერძი, რომელიც გასროლისას იღებს დარტყმას ხოლო თუ ჩარჩო არ არის გაბურღული ზუსტად, დატვირთვა მოდის კონცენტრირებულად ერთ ადგილზე და არა ღერძის მთელ ფართობზე და პრობლემა უარესდება, ბოლოს კი ღერძი უბრალოდ ტყდება შუაზე. ამიტომ თუ თქვენ გაქვთ СZ-75 ტიპის პისტოლეტი და ისვრით ბევრს, დამაბრუნებელ ზამბარასთან ერთად უნდა მოიმარაგოთ სათადარიგო საკეტის შემაკავებელიც. სპორტულ დისციპლინებში სადაც გამოიყენება CZ-75, ეს დეტალი განიხილება, როგორც სახარჯი მასალა და სპორტულ მოდელებს ქარხნიდან მოყვება რამდენიმე სათადარიგო შემაკავებელი. სულ ბოლოს კიდევ ერთხელ აღვნიშნავ, რომ ადრინდელ პისტოლეტში და ახლებშიც ლულის ზედაპირი არ არის ადეკვატურად დაცული კოროზიისგან ამიტომ მიაქციეთ ამ დეტალს ყურადღება და პერიოდულად გაწმინდეთ გარედან ზეთიანი ჩვარით. ოდნავ განიერი ჩარჩო P-o1-ზე ნიშნავს რომ ბუდეების არჩევისას უნდა იყოთ ყურადღებით. კაიდექსის ბუდეები უნდა შეუკვეთოთ სპეციალურად ამ მოდელისთვის და დარწმუნდეთ, რომ ის გათვლილია მოდელზე უნივერსალური სამაგრით, გამომდინარე იქიდან რომ ამერიკაში (საიდანაც როგორც წესი ხდება აქსესუარების გამოწერა) СZ75D Compact-ს უწოდებენ პისტოლეტს სამაგრის გარეშე. P-o1 ძალიან პოპულარული მოდელია და წესით არ უნდა იყოს პრობლემა მისთვის ბუდის არჩევა. ნეგატიურ მხარეებზე საუბარს დავასრულებდი იმით, რომ პისტოლეტს აქვს დაბალი საკეტი, რაც არც ისე მოსახერხებელს ხდის მის სწრაფ გადაკვრას ან შედარებით ვიწრო საექსტრაქციო ფანჯარასთან ერთად დაბრკოლების აღმოფხვრას.  რა თქმა უნდა პისტოლეტის კასტომიზაციაც ისეთი ადვილი არ არის, როგორც ვთქვათ “გლოკის”.

shooterscentral.ge-ს დასკვნა. CZ P01 უდაოდ შეიძლება ჩაითვალოს საუკეთესო all-around პისტოლეტად, რომელიც შექმნილია СZ-75-ის ბაზაზე. ერთადერთი რითიც ის ჩამოუვარდება სრული ზომის СZ-75-ს არის მჭიდის ერთი ვაზნით შემცირებული ტევადობა, რაც უმნიშვნელოა იმის გათვალისწინებით რომ P-01 იღებს ნებისმიერი ტევადობის СZ75-ის მჭიდებს. კომპაქტური ფორმატი და ალუმინის ჩარჩო უზრუნველყოფენ შეუდარებელ კომფორტს, თუ საჭიროა მისი ყოველ დღე ტარება. იმის გათვალისწინებით რომ გარე ჩახმახიანი კომპაქტური პისტოლეტების ასორტიმენტი სულ უფრო სრულდება ეს პისტოლეტი სულ მალე გახდება ალბათ ყველზე საუკეთესო არჩევანი იმათთვის ვისაც ურჩევნია ტრადიციული, ორმაგი/ერთმაგი მოქმედების პისტოლეტები. რა თქმა უნდა იმის გათვალისწინებით, რომ “ჩეშსკა ზბროიოვკა” არ დაუშვებს დიდ შეცდომას და არ შეწყვეტს მის წარმოებას.

 

კვირის იარაღი “The Dissipator

November 21st, 2017

AR-15 არის, როგორც მოგეხსენებათ ჩვენი სპეციალიზაცია და ამ სისტემის იარაღს ჩვენ ძალიან კარგად ვიცნობთ და ბევრი სტატიაც გვაქვს დაწერილი. ამჯერად კვირის იარაღი ასევე AR-15 ტიპის იარაღია, უბრალოდ საკმაოდ ორიგინალურ კონფიგურაციაში. ასეთი კონფიგურაციის იარაღები ცნობილია შეკრებითი სახელით „Dissipator“ („დისიპეიტორი“) რაც ქართულად ითარგმნება, როგორც გამტვერავი ან გამფანტავი. პირველი „დისიპეიტორი“ თავდაპირველად წარმოადგენდა სტანდარტულ შაშხანას, 12 ინჩიანი დენთის აირების სისტემით მაგრამ 20 ინჩიანი ლულა მოკლდებოდა 16/15 ინჩამდე.  პირველად ასეთი იარაღები დაფიქსირდა ვიეტნმაში 60-ან წლებში. ეს იყო კოლტის მოდელი 605 (პრაქტიკულად კოლტის პირველი მცდელობა ამ სისტემის კარაბინის გამოშვების) და ასევე კუსტარულად გადაკეთებული სტანდარტული M16-ები. ბუნებრივია ლულების დამოკლება ასეთ იარაღზე ხდებოდა მათი გადაჭრით წინა სამიზნე მოწყობილობის ბაზის წინ. აღნიშნული კეთდებოდა იმისთვის, რომ მიღებულიყო უფრო კომპაქტური იარაღი, ახლო მანძილებზე ბრძოლებში გამოსაყენებლად. რა თქმა უნდა ასეთი გადაკეთებები მასიურ ხასიათს არ ატარებდა, ვინაიდან ეს ითვლებოდა სახელმწიფო საკუთრებაში მყოფი ქონების დაზიანებად და გარდა ამისა, გამომდინარე იქიდან რომ ტყვია დენთის აირების ნასვრეტის გავლის შემდეგ მალევე ტოვებდა ლულას, ეს ცვლიდა წნევის მაჩვენებლებს და იარაღი უბრალოდ ვერ იღებდა საჭირო წნევას საჭირო დროის განმავლობაში, რაც ნეგატიურად აისახებოდა მის საიმედოობაზე.

605-22-713x401

Colt 605

უკვე შემდგომ ამერიკულმა „ბუშმასტერმა“ გამოუშვა იგივე კონფიგურაციის იარაღი განკუთვნილი სამოქალაქო ბაზრისთვის, მაგრამ ამჯერად შესრულება იყო განსხვავებული, სტანდარტული სიგრძის სქელი ტიბჟირის ქვეშ იმალებოდა მოკლე 7 ინჩიანი დენთის აირების სისტემა და მის წინ იყო განლაგებული დამატებით სტანდარტული სამიზნე მოწყობილობის ბაზა, რომელიც ამჯერად აღარ ასრულებდა დენთის აირების ბლოკის ფუნქციას და მხოლოდ  ასრულებდა ბაზის ფუნქციას წინა სამიზნე მოწყობილობისთვის.

 Spikes-GMP

ასე გამოიყურება “ბუშმასტერ დისიპეიტორის“ დენთის აირების სისტემა ამჯერად Spike-ის შესრულებით.

ბუნებრივია ჩნდება კითხვა რა უპირატესობებს სთავაზობს ასეთი კონფიგურაცია მსროლელს. რა თქმა უნდა ეს არის მცირედით მაგრამ ამინც შემცირებული იარაღის მასა და სამიზნე ხაზის სიგრძის შენარჩუნება მიუხედავად უფრო მოკლე ლულისა. ბუშმასტერმა თავის იარაღი გამოუშვა 90-ნი წლების დასაწყისში, მაშინ ოპტიკური სამიზნეები ისე ფართოდ არ იყო გავრცელებული და შესაბამისად გრძელი სამიზნე ხაზი ნიშნავდა უფრო მეტ თანდაყოლილ სიზუსტეს რკინის სამიზნე მოწყობილობების გამოყენების შემთხვევაში. გარდა ამისა ბუშმასტერის „დისიპეიტორები“ იყენებდნენ სქელკედლიან ლულას, სქელ ტიბჟირს მასიური სიცხისგან დამცავი ფარებით რაც ეფექტურად „ფანტავდა“ სიცხეს და ერთ-ერთი ვერსიით ამ თვისებამ განაპირობა სახელწოდების არჩევაც. შემცირებულ მასას რაც შეეხება აღნიშნული აქტუალურია მხოლოდ ნამდვილი „დისიპეიტორებისთვის“ რომლებიც იყენებდნენ ერთ დენთის აირების ბლოკს. კიდევ ერთი უპირატესობა იყო გრძელი ტიბჟირი რომელიც უფრო მოსახერხებელი იყო და ასევე ქონდა მეტი ადგილი სხვადასხვა მოწყობილობების დასაყენებლად.

„დისიპეიტორები“ ორიგინალურ კონფიგურაციაში (ერთი დენთის აირების ბლოკით) დღემდე გამოდის და საიმედოობის პრობლემა მოგვარებულია დენთის აირების ნასვრეტის დიამეტრის გაზრდით. მიუხედავათ ამისა, მომხმარებლების აზრით უკუცემის იმპულსი ასეთ კონფიგურაციაში მაინც გაცილებით ნაკლებია ვიდრე 7 ინჩიანი, კარაბინის სიგრძის დენთის აირების სისტემის გამოყენების შემთხვევაში. ასევე შემცირებულია მოძრავი ნაწილების სიჩქარე რაც დადებითად აისახება იარაღის რესურსზე. მცირე უკუცემის იმპულსის გამო, ასეთი კონფოგურაციის იარაღები გვხვდება სპორტსმენი მსროლელების ხელებში და ეს იარაღების წარმოადგენენ მაღალი კალსის სპეციალიზირებული სპორტული იარაღების ნიმუშებს. როგორც ჩანს „დისიპეიტორებს“ კვლავ ყავს თავისი მოყვარულები და დღემდე ამ კონფიგურაციის იარაღებს უშვებენ მაგალითად იგივე Bushmaster, ასევე Del-Ton, Windham Weaponry, PSA და ასე შემდეგ. კიდე უფრო მეტი კომპანია უშვებს “დისიპეიტორის” კონფოგურაციის ლულებს, რაც ნიშნავს რომ სურვილის შემთხვევაში შესაძლებელია ასეთი იარაღის საკუთარი ძალებით აწყობა.

moderndiss

თანამედროვე “დისიპეიტორი”

Ar-15 – ის მჭიდები

November 11th, 2017

ახალ ვიდეოში  მიმოხილულა AR-15-ის მჭიდების მოკლე ისტორია, კონსტრუქცია, ვარიანტები, მოვლა/მომსახურება და ტესტირება.

AR-15-ის ავტომატიკის სქემის ტექნიკური მიმოხილვა

October 23rd, 2017

ამ ვიდეოში მე ვსაუბრობ იმას თუ რაში მდგომარეობს AR-15-ის ავტომატიკის სქემის განსხვავება იმ სქემებისგან, რომელსაც ჩვენ აქამდე საქართველოში ვიცნობდით. მიმოხილულია ყოველი კომპონენტი ისევე როგორც სქემის ძირითადი ელემენტის მუშაობის, მოწყობილობის თავისებურებები და მოვლის/შემოწმების მეთოდები.

კვირის იარაღი – Ruger AC-556

October 23rd, 2017

RugerAC

ამჯერად კვირის იარაღი არის Ruger AC-556, ამავე კომპანიის პოპულარული შაშხანის .223 კალიბრის Mini-14-ის „გასამხედორებული“ ვერსია. მიუხედავად იმისა, რომ 70-ნი წლების ბოლოსკენ, როგორც იქნა M14-ზე დაფუძნებული Mini-14 საკმარისად დაიხვეწა, გახდა საიმედო და გამძლე იარაღი და ასევე მისი ნაკლებად მილიტარისტული იერსახის გამო მოწონებულ იქნა სხვადასხვა პოლიციური სამსახურების მიერ, ბილ რუგერს მაინც არ ტოვებდა იდეა გაეხადა მისი კარაბინი ჭეშმარიტი სამხედრო საბრძოლო იარაღი. სწორედ ამისთვის 80-ნი წლების დასაწყისში რუგერმა გამოუშვა „საბრძოლო“ „მინი-14“ სახელად AC-556 (AC, Automatic Carbine, ავტომატური კარაბინი). ახალ იარაღს გააჩნდა მთელი რიგი ცვლილებების, რისი წყალობითაც სამოქალაქო კარაბინი ბილ რუგერის ჩანაფიქრით უნდა გამხდარიყო საბრძოლო იარაღი. ოდნავ შეცვლილი ფორმის რესივერში განლაგებული იყო დამრტყმელ-სასხლეტი მექანიზმი, რომელიც უზრუნველყოფდა, ერთჯერად, უწყვეტი ჯერით და ფიქსირებული ჯერებით სროლის საშუალებას. საინტერესო თავისებურება ის იყო, რომ ფიქსირებული სამ გასროლიანი ჯერებით სროლისას თუ მსროლელმა თითი მოაცილა სასხლეტს სანამ ჯერი დასრულდებოდა და ამით გაწყვიტა ციკლი და ისროლა ორი გასროლა, სასხლეტზე მომდევნო დაჭერას მოყვებოდა მხოლოდ ერთი „დარჩენილი“ გასროლა. ჯერებით სროლის ტემპი შეადგენდა დაახლოებით 700 გასროლას წუთში.

switch ruger

უკანა სამიზნესთან განლაგებული სროლის რეჟიმის სელექტორი ზედ განლაგებული ღილაკით რომელსაც უნდა დააჭიროთ რომ შეძლოთ სელექტორის გადართვა.

18.5 ინჩიან ლულაზე განლაგდა ბჯენი ხიშტის გამოყენების უზრუნველსაყოფად, უფრო მოკლე 13 ინჩიან ვარიანტზე ხიშტის სამაგრი აღარ იყო გათვალისიწნებული. სამხედრო ტიპის ლულის ალმქრობი უზრუნველყოფდა ასევე ლულაზე წამოსაცმელი ყუმბარების გამოყენებას. მთლიანობაშიც, კონსტრუქციაც იყო გაძლიერებული, მაგალითად დგუშის ღერძი გასქელდა და ასე შემდეგ. ეს ყველაფერი იმისთვის, რომ იარაღს გაეძლო ჯარში ექსპლუატაცია. ამასთანავე ახალმა შაშხანამ შეინარჩუნა სამოქალაქო კარაბინისთვის დამახასიათებელი შედარებით კომპაქტური ზომები და პატარა წონა რომელიც შეადგენს 2.8 კგ-ს. ასვე შენარჩუნებული იყო დაახლოებით დეტალების 90% თავსებადობა „მინის“ სამოქალაქო ვარიანტთან.

AC556

AC556 დასაკეცი ლითონის დუგლუგით და 13 ინჩიანი ლულით დაკეცილ მდგომარეობაში

იარაღი გამოდიოდა ორ ძირითად კონფოგურაციაში ხის კონდახით და დასაკეცი ლითონის დუგლუგით, რომელიც გვერდიდან იკეცებოდა. უკანასკნელ ვარიანტს ასევე გააჩნდა პისტოლეტის ტიპის სახელური. ლულის სიგრძე იყო 13 და 18.5 ინჩი. მოსახსნელი მჭიდი იტევდა 30 ვაზნას. ასევე ხელმისაწვდომი იყო ვარიანტები შესრულებული უჟანგავი ფოლადის გამოყენებით.

მთლიანობაში იარაღი გამოვიდა კარგი და იყიდებოდა საკმარისი რაოდენობით რომ მისი გამოშვება გაგრძელებულიყო 1999 წლამდე. აქიდან ყველაზე მსხვილი შეკვეთა მოვიდა საფრანგეთიდან 2500 ერთეულზე, მაგრამ ბილ რუგერის ოცნება AC-556 გამხდარიყო ჭეშმარიტი საბრძოლო შაშხანა მაინც არ აღსრულდა. AC-556 უბრალოდ გაჩნდა ძალიან გვიან და ვერ უწევდა კონკურენციას ინოვაციურ და ტექნოლოგიურ AR-15-ს. გარდა ამისა კონსტრუქცია მთლად ბოლომდე დახვეწილი არ იყო, მაგალითად AC-556-ს კონსტრუქციაში შედიოდა ადვილად დაზიანებადი და დაკარგვადი არასწორი აწყობისას პატარა დეტალი, გადაბმა, გარეთ განლაგებული სროლის რეჟიმების სელექტორსა და იმ დეტალს შორის რომელიც უზრუნველყოფდა რეჟიმის შეცვლას უშუალოდ დამრტყმელ-სასხლეტ მექანიზმში. მოგეხსენებათ თუ იარაღში არის რამე რაც შეიძლება დაზიანდეს არასწორი აწყობსას (იარაღის აწყობისას სელექტორი უნდა იყოს ერთჯერად რეჟიმზე დაყენებული) ან დაიკარგოს ის ჯარში გარანტირებულად და ხშირად დაიკარგება და დაზიანდება. ასევე შედარებით თხელი პროფილის ლულა ადვილად ხურდებოდა ინტენსიური ცეცხლის წარმოების დროს. არც ოპტიკის დაყენება არ იყო ისეთი ადვილი, როგორც AR-15-ზე. რესივერის კონსტრუქციიდან გამომდინარე (გახსნილი ზევიდან) მაყუჩის გამოყენებისას მსროლელს სახეში ხვდება დენთის აირების და დენთის წვის პროდუქტების ნარჩენები.

5e20d47414589ae88b98fad6fd87741d

AC556 პოპულარობის მიზეზი იყო არა მისი სამხედრო კარიერა არამედ მონაწილეობა იმ დროს ძალიან პოპულარულ სერილაში A-team, რომელიც ეკრანებზე გავიდა 1983 წელს. სერიალში გამოყენებული იყო მოდელი AC556K დამზადებული უჟანგავი ფოლადის გამოყენებით.

ამ ბოლო დროს ინტერესი AC-556-ის მიმართ აშშ-ში გაიზარდა გამომდინარე იქიდან, რომ ეს არის ლეგალური ავტომატური იარაღი, რომლის შეძენა შესაძლებელია უბრალო მოქალაქისთვის, შესაბამისი ნებართვის მიღების შემდეგ და შედარებით სხვა ანალოგიური კლასის და კალიბრის (ლეგალური ჯერებით მსროლელი) იარაღებთან ის ღირს ბევრად ნაკლები. ასე, რომ ამ იარაღს ყავს ვიწრო მაგრამ ლოიალური მოყვარულების და ფანატების წრე. იმის გათალისწინებით, რომ რუგერმა 2009 წლიდან შეწყვიტა ამ იარაღის დეტალების გაყიდვა და მათი შეკეთება АС-556 ნელ-ნელა გადავა საკოლექციო იარაღის კატეგორიაში. ამჯერად აუთენტური AC-556-ის ფასი 10 000 დოლარის ფარგლებში მერყეობს. ასეთი ფასი განპირობებულია იმით, რომ სამოქალაქო ბრუნბვაში შედარებით ცოტა იარაღია ჯერებით სროლის საშუალებით მას მერე რაც 1986 წელს აიკრძალა სამოქალაქო ჯერბეით მსროლელი იარაღების პირველადი რეგისტრაცია და ბრუნვაში დარჩა მხოლოდ ის იარაღები, რომლებიც დარეგისტრირდა აკრძალვამდე.

მეომრის პროფილი: Nicholas “The Reaper” Irwing

October 23rd, 2017

12140982_1051549244856414_8212898313508609087_o-840x840

უკანასკნელი წლების განმავლობაში აშშ-ს შეიარაღებულ ძალებში იმდენად დაიხვეწა მეომრების მომზადების სისტემა, რომ ყველაზე რთულ პირობებშიც კი, საარტილერიო და საჰარერო მხარდაჭერის გარეშეც, უმცირესობაში მყოფი ამერიკული შენაერთები პრაქტიკულად არასდროს არ თმობდნენ ბრძოლის ველს. ამის გათვითცნობიერება ძალიან უჭირთ იმ ხალხს, რომელიც გაზრდილია საბჭოთა მითებზე რომ, ამერიკული ჯარი მიჩვეულია კომფორტს, რომ ამერიკელი ჯარისკაცი იბრძვის არა იდეების გამო არამედ ანაზღაურებისთვის და ამიტომაც ვერასდროს ვერ იქნება კარგი მეომარი და ასე შემდეგ. ეს ყველაფერი არის სრული სისუსლელე. რეალობა კიდე ის არის რომ აშშ-ის შეიარაღებულ ძალებში მებრძოლების სელექციის და მოზმადების პროცესი არის დაყვანილი აბსოლუტურ სრულყოფილებმადე. საუკეთესო მებრძოლები ხვდებიან „ელიტარულ ნაწილებში“, სადაც მათი მომზადება გრძელდება ხოლო ასეთ ნაწილებში სელექციის პროგრამა ისეთია, რომ აბსოლუტურად გამორიცხულია საბრძოლო ნაწილში მოხვდეს კანდიდატი, რომელიც მცირე პროცენტიტაც კი არ აკმაყოფილებს უმაღლეს სტანდარტებს, როგორც ფიზიკური ასევე ფსიქოლოგური თვალსაზრისით. ასეთი სისტემის პროდუქტი არიან მებრძოლები, რომლებიც წარმოადგენენ პრაქტიკულად იდეალურ საბრძოლო მანქანას, შესაბამისად ეკიპირებულს და შეიარაღებულის. სწორედ ასეთი პროდუქტიც გახლდათ ნიკ ირვინგი, სნაიპერი რეინჯერი დაბადებული 1987 წელს ფორტ მიდიში, მერილენდის შტატი. ბავშვობიდან მას სურდა ფლოტის სპეცრაზმში მსახურობა და მთელი თავისი ახალგაზრდობა დაუთმო ამისთვის მზადებას. ის ძალიან ცოტას იწონიდა და კარგად ცურავდა. ბავშვობის ასაკში მან გაიარა საზღვაო ფლოტის სპეცრაზმელების კურსი ე.წ. “baby SEAL”, შექმნილი იმ ახალგაზრდებისთვის ვისაც სურ შემდგომში ძალების მოსინჯვა და ჩარიცხვა ელიტარულ რაზმში. ეგრევე, როდესაც ირვინგი გახდა 17 წლის მან მიიღო წერილობითი თანხმობა მშობლებისგან, რომელიც აუცილებელია სანამ 17 წლის ახალგაზრდას მიიღებდნენ შეიარაღებულ ძალებში და ცადა დაეწყო სამხედრო სამსახური საზღვაო ფლოტში. მაგრამ პირველივე სამედიცინო შემოწმებისას მას დაუდგინდა დალტონიზმი, ანუ ის ვერ არჩევდა ფერებს, რაც მას უვარგისს ხდიდა ფლოტზე მსახურებისთვის. სამედიცინო მუშაკმა, რომელიც ატარებდა შემოწმებას ურჩია მას ნაცვლად ფლოტისა ჩაწერილიყო არმიაში, რომელსაც ყავდა რეინჯერები, რაც მისი თქმით იგივე იყო რაც „ზღვის ლომები“ და მათაც ყავდათ სნაიპერები. იგივე მუშაკმა ხელი შეუწყო ირვინგს ტესტის გავლაში, რაც იყო სერიოზული რისკი მისი კარიერისთვის, მაგრამ საბოლოო ჯამში ამით რეინჯერებმა მიიღეს ერთ-ერთი საუკეთესო სნაიპერი. რამდენიმე წელი სანამ ნიკ ირვინგი მოხვდებოდა რეინჯერებში ის მსახურობდა ერაყში როგორც „სტრაიკერის“ მძღოლი და მეტყვიამფრქვევე. ერთ-ერთი საბრძოლო ტურის შემდეგ მას აცნობეს რომ ის შერჩეულ იქნა რეინჯერთა სკოლისთვის. სკოლა ირვინგმა წარმატებით დაასრულა. უნდა აღინიშნოს, რომ შეცდომაა იფიქრო რომ ასეთი ინტენსიური სასწავლო კურსის გავლისას როგორიც არის რეინჯერთა მომზადების პროგრამა, შენ გამოდიხარ შესანიშნავ ფიზიკურ ფორმაში. ეს არ არის და ზიანი, რომელიც ადგება ორგანიზმს დიდია და პერმანენტული. მიიჩნევა რომ რეინჯერების კურსის გავლის შემდეგ ორგანიზმი ბერდება დამატებით 7 წლით, რაც განპირობებულია მძიმე ფიზიკური დატვირთვით და სტრესი, რომელსაც განიცდის მებრძოლი. ეს არის ფასი რასაც ადამიანი იხდის იმისთვის, რომ გახდეს პროფესიონალური მეომარი და იმოქმედოს ეფექტურად ნებისმიერი სახის ბრძოლის ველზე. ამ მხრივ ნიკ ირვინგსაც ერგო თავისი წილი და კურსის დროს ის მძიმედ მოიწამლა და ასევე მანდ დაკარგა მგრძნობიარობა ფეხის თითებში, რაც ასევე ტრავმებით და ძლიერი სტრესით იყო გამოწვეული. პირველივე ნახტომისას პარაშუტთან პრობლემების გამო ის დიიდი სიჩქარით დაეცა მიწაზე და საოცრებით გადაურჩა მძიმე ტრავმირებას. ნიკ ირვინგი იხსენებდა, რომ სამთო მომზადების დროს მისმა მეგობარმა იმდენი კუნთის მასა დაკარგა რომ მას არ შეეძლო თავის დაფიქსირება და ის ხელებს იხმარებდა მათ შორის იმისთვის რომ თავი მოეტრიალებინა და სხვა მიმართულებით გაეხედა. მოგვიანებით ის ჯარისკაცი მოხსნეს კურსიდან და გაუშვეს სახლში. მე ამას იმიტომ გიყვებით, რომ ეს ყველაფერი არ ჯდება „კომფორტის მოყვარული ჯარის“ სტერეოტიპში…. რა თქმა უნდა ინსტრუქტორები, რომლებიც თვალყურს ადევნებენ კურსანტებს ყოველმხრივ მომზადებულები არიან და ასევე იყენებენ კურსანტების ფიზიკური მდგომარეობის მონიტორინგის თანამედროვე ხელსაწყოებს მათ შორის მონაცემების გადაცემით დროის რეალურ მასშტაბში. ყველაფერი ამის წყალობით ისინი ახერხებენ მიიყვანონ კურსანტები მათი ფსიქოლოგიური და ფიზიკური გამძლეობის რეალურ ზღვრამდე და ამავე დროს ისე რომ მ პროცესში არ მოკლან და დაასახიჩრონ ზედმეტად ბევრი. სწორედ ამ პერიოდში ირვინგი დაემშვიდობა თავის სიგამხდრეს. განწესებული სახელგანთქმული 75-ე რეინჯერთა პოლკის მე-3 ბატალიონში ირვინგი მოხვდა მე-3 ბატალიონის სნაიპერების მოზმადების შიდა პროგრამაში. ამ პერიოდისთვის გლობალური ომი ტერორიზმთან უკვე სრული ტემპით მიმდინარეობდა და რენჯერებს ჭირდებოდათ ბევრი სანიპერი. სტანდარტულ ფიზიკურ ტესტირებას მოყვა 6 საათიანი ფსიქოლოგიური ტესტები და გასაუბრებები სადაც მას უსვავდნენ ყველაზე უცნაურ და ერთი შეხედვით უაზრო კითხვებს, რა გირჩევნია ყვავილები თუ ნამცხვარი, ვინ უფრო გიყვარს დედა თუ მამა და ასე შემდეგ. სულ ბოლოს მას ელოდებოდა ხანგრძლივი გასაუბრება 10 უფროს სნიაპერთან მესამე ბატალიონიდან, რომელიც ამ გასაუბრების საფუძველზე იღებდნენ საბოლოო გადაწყვეტილებას გახდებოდა ნიკ ირვინგი სნაიპერი თუ არა. ირვინგმა წარმატებით გაიარა შერჩევის პროცესი თუმცა როგორც ის იხსენებს რამდენიმე მართლა მაგარმა მსროლელმა ვერ შეძლო გავლა, მხოლოდ იმიტომ, რომ ვერ გაიარეს ფსიქოლოგიური ტესტირების ნაწილი. მერე დაიწყო წვრთნები, რა დროსაც მას გადასცეს სამი იარაღი .50 კალიბრის Barret M82, .308 კალიბრის M24 და იგივე კალიბრის ნახევრად ავტომატური SR25. სწოედ უკანასკნელი გახდა მისი „საფირმო“ იარაღი, რომელსაც ის „ბინძურ დიანას“ უწოდებდა, როგორც მისი საყვარელი შემსრულებლის მაიკლ ჯექსონის სიმღერის მიხედვით. აგებული როგორც M16, SR25 ისროდა უფრო ძლიერ .308 კალიბრის ვაზნას და ამიტომ გააჩნდა სერიოზული საცეცხლე ძაძლა. მომდევნო ორი კვირის განმავლობაში ის ატარებდა რენჯზე ყოველდღე 6-დან 8 საათამდე. მომზდების შემდეგი ეტაპი იყო საარმიო სნაიპერების კურსი. აღნიშნულ კურსზე 70%-ზე მეტი იჭრება იმიტომ რომ ვერ ახერხებს შენიღბვას და ფარული გადაადგილების შესწავლას სათანადო დონეზე. მომავალ სნაიპერებს ასწავლიდნენ ასევე ყურადღების მიქცევას დეტალებზე. მაგალითად 8 კმ-ნი კროსის და სტანდარტული ფიზიკური ვარჯიშის შემდეგ მათ შეყრიდნენ კლასში და ავალებდნენ გავლილი მარშრუტის დახაზვას ყველა უმნიშვნელო და უჩვეულო დეტალების მითითებით, რომელსაც ისინი გადააწყდნენ. კურსის დასრულების შემდეგ დაიწყო მოზმდების შემდეგი ეტაპი, რა დროსაც ირვინგმა მოიარა პრაქტიკულად მთელი ქვეყანა სანამ ესწრებოდა ცალკეულ სასწავლო კურსებს მათ შორის კერძო კომპანიების მიერ ორგანიზებულებს. ერთ-ერთ ასეთ კურსზე სახელად „Rifles Only“, რომელიც ორგანიზებული იყო ტეხასში მონაწილეობდა ირვინგი და 7 სხვა რეინჯერი. ტყვიაწამალი რომელიც მათ უნდა ესროლათ მოზიდეს რენჯზე 18 ბორბლიანი ტრეილერით. კურსი იწყებოდა დილის 7 საათზე და მთავრდებოდა მეორე დილის 6 საათზე. სხვა კურსები ითვალისწინებდნენ სნაიპინგს ქალაქის პირობებში, განსაკუთრებულად შორ მანძილებზე სროლას და ასე შემდეგ. ბოლოს ირვინგმა გაიარა კურსი საარმიო ზუსტო სროლის გუნდთან ერთად, რომელშიც მსახურობენ პრაქტიკულად ამერიკის ყველაზე საუკეთესო მსროლელები. გუნდი განლაგებულია ფორტ ბენინგში, იქვე სადაც ირვინგის მშობლიური მესამე ბატალიონი. ნახევარ წლიანი ინტენსიური მომზადების ციკლის და ათი ათასობით გასროლი ვაზნის შემდეგ ნიკს მიეცა ორ კვირიანი შვებულება ოჯახთან დროის გატარებისთვის, რის შემდეგაც ის გაემგზავრა ავღანეთში, ჰელმანდის პროვინციაში…. ჩამოსვლიდან რამდენიმე საათში ის მოხვდა პირველივე ოპერაციაზე რა დროსაც 30 წამიანი შეტაკებისას მოკლა ორი თალიბანის მებრძოლი. რვა საათში შემდეგ ოპერაციაზე მან მოკლა თვითმკვლელი ტერორისტი მანამდე სანამ ის შეძლებდა თავის აფეთქებას. სულ ამ ტურის დროს მან განახორციელა 33 დადასტურებული მკვლელობა ოთხ თვეში და დაიმსახურა მეტსახელი The Reaper რითიც სამუდამოდ დაიმკვიდრა ადგილი სნაიპინგის ისტორიაში. 23 წლის ასაკში მან დატოვა შეიარაღებული ძალები დაწერა წიგნი და ასევე გახდა ტელევარსკვლავი. როგორც პრაქტიკულად ყველა სახელგანთქმული სნაიპერი, ნიკ ირვინგის ნაცნობობ აიარაღთან და სროლასთ ადრეული ასაკიდან დაიწყო, ჯერ კიდევ 6 წის რომ იყო მამისის 20 კალიბრის თოფიდან ისროდა, რომლის წონასაც ძლივს ერეოდა. მისი ოჯახი ზაფხულს ჯორჯიაშ შტატში ააატარებდა ქალაქიდან შორს და მთელი ეს პერიოდი ნიკი ვარჯიშობდა სროლაში მისთვის ნაჩუქარი .22 კალიბრის კარაბინიდა, ხოლო სამიზნედ იყენებდა მამისისგან მოპარულ სიგარეტებს. სკოლაში სწავლის პერიოდში ის დიდ დროს უთმობდა მშრალ ვარჯიშს და ასევე შლიდა და აწყობდა იარაღებს მათ შორის დროზე წამზომის გამოყენებით. ირვინგი არ იყო დიდად გატაცებული ნადირობით, მას უბრალოდ მოწონდა კონტროლის და სიზუსტის შეგრძნება, რომელსაც ის იღებდა სროლის დროს. ის ასევე იყო ბიბლიოტეკის ხშირი სტუმარი სადაც ის კითხულობდა წიგნებს სამხედრო საქმეზე და სროლაზე. „რაც ჩემი თავი მახსოვს მე მინდოდა რომ გავმხდარიყავი სნაიპერი“ მოგვიანებით იხსენებდა ნიკი. ასევე როგორც ბევრი სხვა რეზულტატიური სნაიპერი მას ქონდა დამატებითი გატაცება, რომელიც არ უკავშირდება სროლას და ირვინგის შემთხვევაში ეს იყო ჭადრაკი, რომლის თამაშსაც მამამისმა მიაჩვია. ირვინგის განმარტებით ის გეგმავდა ოპერაციებს და თავის ქმედებებს როგორც ჭადრაკის თამაშის რა დროსაც ის წარმოიდგენა მოწინააღმდეგის ქმედებებს და მათ შესაძლო შედეგებს, ასეთი მიდგომის წყალობით მისი ოპერაციების წარმატების წილი იყო პრაქტიკულად 100%.

PS

აღნიშნული სტატიების ციკლის მიზანია, დავანახო მკითხველს, რა პრინციპებით არის ორგანიზებული საბრძოლო მომზადება აშშ-ის შეიარაღებულ ძალებში რა დგას იმ სამხედრო წარმატების უკან, რომელიც ჩვენ ასე ბუნებრივად მიგვაჩნია და ყველაფერს ტექნოლოგიებით, ფულით და საჰაერო უპირატესობით ვხსნით. სინამდვილეში კი რეალურად წარმოდგენა არ გვაქვს რა მასშტაბების პროცესებთან გვაქვს საქმე და რამხელა შრომის და თავგანწირვის წყალობით მიიღწევა ასეთი შედეგი და მაჩვენებლები. როგორ ხდება ამ სისტემაში საუკეთესოების გამორჩევა იმისთვის, რომ ისინი გაუძღვნენ და მაგალითი მისცენ სხვებს და არა, როგორც ჩვენთან ხდება სადაც, “ლიდერებად” ინიშნებიან „ვიღაცის ვიღაცეები“, რომელთა ლიდერობის გამოცდილება შემოიფარგლება თამადობით სუფრაზე. ასევე მინდა ხაზი გავუსვა იმ გარემოს და ფაქტორებს, რომელმაც ხელი შეუწყო სახელგანთქმული მეომრების ასეთებად ჩამოყალიებებას, იმისთვის, რომ დავფიქრდეთ რა გარემოში იზრდება ჩვენი მომავალი თაობა…..

15 წუთიანი მიმოხილვა ეპ.1: “უზის ავტომატიკის სქემა”

October 3rd, 2017

ეს მიმოხილვა ეძღვნება პოპულარული პისტოლეტ-ტყვიამფრქვევის “უზის”  ავტომატიკის სქემას. ეს იარაღი ხასიათდება სიზუსტით და ეფექტურობით, მიუხედავად იმისა, რომ ისვრის ღია საკეტიდან, რაც თეორიულად არანაირად ხელს არ უწყობს ზუსტ სროლას. ვიდეოში ახსნილია რისი წყალობით არის მიღწეული ასეთი სიზუსტე, რომელიც არ ჩამოუვარდება ან აღემატება თანამედროვე პისტოლეტ-ტყვიამფრქვევების მახასიათებლებს.