საბრძოლო იარაღის არალეტალური ალტერნატივა

August 31st, 2017

არც ისე დიდიხნის წინ ჩვენ პრესაში აქტიურად განიხილებოდა პოლიციის მიერ ე.წ. “არალეტალური  იარაღის” შეიარაღებაში მიღება და შესაბამისი კანონში ცვლილებების პაკეტი. მოგეხსენებათ ყველა ის საშუალება, რომელსაც იყენებს პოლიცია უნდა გაწერილი იყოს კანონში პოლიციის შესახებ და მხოლოდ ამის შემდეგ პოლიციას აქვს უფლება ეს საშუალებები გამოიყენოს. სიმართლე გითხრათ ეხლა იმ ცვლილებების შინაარსობრივი ანალიზის სურვილი მე არ მაქვს, ისევე როგორც უნდა ვაღიარო, რომ ამ ტიპის იარაღები და საშუალებეები არასდროს არ ყოფილა ჩემი ინტერესების სფეროში, მაგრამ მაშინ ამ საკითხმა მიიქცია ჩემი ყურადღება იმით, რომ ხსენებული ტექნიკური საშუალებები მოიხსენიებოდა, როგროც “არა-ლეტალური” იარაღი. პირდაპირ ვიტყვი, ჩემი აზრით ტექნიკურად არასწორია უწოდო “არა ლეტალური” FN-ის წარმოების პნევმატურ მარკერს FN-303-ს, რომელიც ისვრის რეზინის ან პლასტმასის ჭურვებს და ახლო მანძილიდან შეუძლია სერიოზული ზიანის მიყენება ადამიანისთვის. ამ იარაღმა და საერთოდ ნებისმიერმა კინეტიკურმა ე.წ. “არა-ლეტალურმა” იარაღმა, შეიძლება გარკვეული ალბათობით გამოიწვიოს ადამიანის სიკვდილი უბრალოდ ასეთი სისტემები არ იქმნება, როგორც ლეტალური იარაღი და შესაბამისად ლეტალური შედეგის დადგომის ალბათობა არის მცირე, მაგრამ გავიმეორებ ეს არ არის გამორიცხული. სწორედ ამიტომ ტექნიკურად უფრო სწორია ასეთ იარაღს უწოდო “ნაკლებად ლეტალური”. თავის მხრივ უფრო “ჰუმანური” საშუალებები, როგორიც არის წიწაკის აეროზოლი, სხვადასხვა ტალღური სისტემები შეიძლება ჩაითვალოს ჭეშმარიტ “არალეტალურ” იარაღად, იმიტომ რომ მათი გამოყენებით სსიკვდილის გამოწვევა პრაქტიკულად შეუძლებელია. პრობლემა იმაშია, რომ იმ ზღვარს რომელიც გადის ლეტალურ, არა-ლეტალურ და ნაკლებად ლეტალურ იარაღებს შორის არავინ არ ავლებს,  ხოლო ასეთი საშუალებების მომხმარებლები ეყრდნობიან მათი მწარმოებლების რეკომენდაციებს და ინსტრუქციებს.

ჩვენ უკვე მოგიყევით ისრაელში, .22lr კალიბრის კარაბინების გამოყენებაზე “ნაკლებად ლეტალური”  იარაღის როლში. ცეცხლსასროლი, თუნდაც მოკრძალებული სიმძლავრის იარაღის გამოყენებას მოყვა მსხვერპლი, ნეგატიური გამოხმაურება, უფლებადამცველი ორგანზიაციების პროტესტი, რამაც აიძულა ებრაული მხარე მოეხდინა ამ იარაღის ხელახალი კლასიფიკაცია, ამჯერად ლეტალურ ცეცხლსასროლ იარაღად. ეს მაგალითი არის კარგი ილუსტრაცია იმისა, თუ რამდენად არეულია კლასიფიკაცია და რამდენად არაერთგავროვანი შეხედულებები და მიდგომები არსებობს როგორც ამ იარაღის კლასიფიკაციის ასევე მისი გამოყენების და შემდგომი ეფექტურობის შეფასების მხრივ. ზოგ ქვეყანაში, მაგალითად რუსეთში, მიღებულია სტანდარტი, რომლის მიხედვითაც  იარაღი კლასიფიცირდება როგორც “ტრავმატული” არის 91 ჯოული.  ანუ ასეთი იარაღიდან ნასროლი ჭურვის ენერგია არ უნდა აღემატებოდეს 91 ჯოულს.

ჩემი აზრით “უკონტაქტო” საშუალებები, როგორიც არის აეროზოლები, სხვადასხვა ტალღური მოწყობილობები და უფრო ეკზოტიკური საშუალებები, ისეთი როგორიც მაგალითად წებოვანი ქაფი ან თუნდაც ელექტროშოკერები, შეიძლება ჩაითვალოს როგორც უკვე ვთქვი ჭეშმარიტ “არა-ლეტალურ” იარაღად, იმიტომ რომ მათი გამოყენებით სიკვდილის გამოწვევა შეუძლებელია თუ “სამიზნეს” არ აქვს რაღაც სამედიცინო კონდიცია ან გარდაცვალება გამოწვეული იქნა რაიმე ქმედებებით რაც მოყვა ასეთი საშუალების გამოყენებას. მაგალითად ელექტროშოკერის გამოყენებისას “სამიზნე” დაეცა დაარტყა თავი და მოკვდა (ელექტროშოკერების თემას ჩვენ კიდე დავუბრუნდებით ამ სტატიაში).  ასევე მწვავე ალერგიამ წიწაკაზე შეიძლება გამიწვიოს სიკვიდილი ასეთი აეროზოლის გამოყენებისას. ამიტომ ყოველთვის უნდა გვახსოვდეს რომ ძალის გამოყენებას ადამიანის წინააღმდეგ ყოველთვის შეიძლება მოყვეს სიცოცხლის მოსპობა ხოლო კინეტიკური “ნაკლებად ლეტალური” იარაღი ამ მხრივ ყველაზე სახიფათოა.

თავისთავად ტერმინი “ნაკლებად ლეტალური” იარაღი გაჩნდა 90-ან წლებში აშშ-ი. სომალიში სამშვიდობო ოპერაციის განხორციელების დროს გენერალმა ენტონი ზინმა პირველად წარმოადგინა კონცეფცია საპოლიცია საშუალებების გამოყენების შეიარაღებული ძალების მხრიდან, იმისთვის რომ მომხდარიყო მსხვერპლის შემცირება მშვიდობიანი მოსახლეობის შორის. აშშ-ში 1996 წლიდან  ”ნაკლებად ლეტალური” იარაღის სამხედრო პროგრამა მიმდიანარეობს დღემდე  და  დღეისთვის მაგალითად აშშ-ს შეიარაღებული ძალები იყენებენ 50-მდე სახეობის “ნაკლებად ლეტალური”  იარაღის და ამუნიციის სახეობას (ამერიკელები გამოიყენებენ ტერმინს “არა ლეტალური”, რაც ალბათ განპირობებულია პოლიტიკური მოტივებით). აშშ-ის შეიარაღებული ძალები გეგმავენ ასეთი იარაღის გამოყენებას ჰუმანიტარული, სამაშველო ოპერაციების და პანდემიის დროს.

ცხადია “ნაკლებად ლეტალური” და “არა ლეტალური” იარაღის სხვადასხვა სახეობები ასევე ხელმისაწვდომია სამართალდამცავებისთვის და უბრალო მოქალაქეებისთვის. სამართალდამცავებისთვის “ნაკლებად ლეტალური” საშუალებების გამოყენება ყოველთვის იყო პრიორიტეტი, ვინაიდან განსხვავებით ჯარისგან, სიცოცხლის გადარჩენა არის მათი მთავარი ამოცანა.  ყველაზე მასიურად ასეთი იარაღების გამოიყენება ხდება მასობრივი არეულობების დროს. ბოლო დროს “ტეიზერების” და სხვა ელექტროშოკური მწოყობილობების ტექნოლოგიების განვითარებამ შესაძლო გახადა მათი მასიური გამოყენება, რამაც მნიშვნნელოვნად შეამცირა პირველ რიგში დაზიანებების ხარისხი და ასეთი შემთხვევების რაოდენობა დაკავებებისას, როგორც პოლიციელებს ასევე ეჭვმიტანილებს შორის. მაგალითად აგრესიული ეჭვმიტანილის დასაკავებლად ადრე მოხდებოდა მასზე ფიზიკური ზემოქმედება, ხელებით, ფეხებით, ხელკეტებით რაც ზრდიდა ჯანმრთელობისთვის ზიანის მიყენების ალბათობას და ასევე დიდი რისკს ატარებს პოლიცილებისთვის, რომლებმაც შეიძლება ასევე მიეღოთ ჭრილობები. მეორეს მხრივ “ტეიზერი”, ელექტროშოკული “პისტოლეტი” რომელიც ისვრის სადენებს და იწვევს სამიზნის პარალიზებას, აძლევს საშუალებას პოლიციელს გაანეიტრალოს საფრთხე მასთან ფიზიკური კონტაქტის და ზედმეტი მიახლოების გარეშე.

N0UzQUFGMDBCQkU0MEVERTBDODI6ZjcxYTM3MjJkZThhZGE2MDlkM2EzMGY4OTBmNTEzM2M6Ojo6OjA=

პოლიციური ხელკეტი, “ნაკლებად ლეტალური” იარაღის ერთ-ერთი პირველი ტიპი, რომელიც მე-18 საუკუნიდან გამოიყენება სამართალდამცავების მიერ.

თვაის მხრივ უბრალო მოქალაქისთვის ხელმისაწვდომია ძირითადად სამი ტიპის “ნაკლებად ლეტალური” იარაღის სახეობა. აეროზოლები, ელექტროშოკერები და ე.წ. ტრავმატული ცეცხლსასროლი იარაღი. ყველა ამ საშუალებას გააჩნია თავისი პლიუსები და მინუსები. მაგალითად  თავდაცვითი აეროზოლების საკმაოდ ფართო არჩევანი არსებობს. ის როგორც წესი იაფია, მის შესაძენად არ არის საჭირო ნებართვა. აეროზოლის ხმარება შეუძლია ალბათ ყველას. არსებობს როგორც მცირე მოცულობის აეროზოლები (25მლ), რომელიც ჩაეტევა ქალის პატარა ჩანთაში, ასევე 600მლ-მდე და მეტი მოცულობის. ბოლო დრომდე აეროზოლების ყველაზე დიდ მინუსად ითვლებოდა დამოკიდებულება ქარზე, თუ ქარი სახეში გიბერავთ დიდი ალბათობით თქვენც აღმოჩნდებით “დაზიანების ზონაში’, თქვენც და ირგვლვი მყოფები. არც ისე დიდიხანია რაც გამოჩნდა საშუალებები რომლებიც აფრქვეევენ არა აირს ან სითხეს არამედ გელს ან ქაფს, რომელიც არ ორთქლდება, ეწეპება კანზე თავდამსხმელს და მისი ჩამორეცხვა შედარებით ძნელია.  თავისთავად ცხადია, რომ ასეთი საშუალებები უფრო გამოიყენება საყოფაცხოვრებო კონფლიქტების დროს, რომელიც მაგალითად გადაიზარდა ხელჩართულ ჩხუბში. ან თქვენ თავს დაგესხათ ზედმეტად აგრესიული მძღოლი, უკმაყოფილო თქვენი მანქანის მართვის სტილით, “გოპნიკი” ან ე.წ. “კაი ბიჭი” რომელსაც უნდა 5 ლარი რომ პახმელიაზე გამოვიდეს და არ გშორდებათ.  მოტივირებული (წინააღმდეგ, ყაჩაღი, მკვლელი, მძარცველი) და თან შეიარაღებული აგრესორის წინააღმდეგ წიწაკის სპრეი ალბათ ნაკლებად გამოდგება, მაგრამ სხვა თუ არაფერი არ არის მოგიწევთ “იომოთ” იმით რაც გაქვთ.

defense-gadget

შედარებით ახალი ტიპი თავდაცვითი საშუალების, რომელიც იყენებს წიწაკას არის პნევმატური “პისტოლეტები” რომლებიც წნევით ისვრიან წიწაკის სითხეს, როგორც მაგალითად Kimber Pepper Blaster ან ბურთულებს, როგორც პეინტბოლის იარაღი, იმ განსხვავებით რომ წიწაკის შე,ცველი ნივთიერება ბურთის შიგნით არის მოთავსებული. სურათზე არის SALT gun, რომელიც ისვრის ბურთებს წიწაკის აირით შიგნით, რომელიც სკდება სამიზნეში მოხვედრისას. თითო ბურთულა ქმნის 20-25 სმ-ის დიამეტრის აირის ღრუბელს. მწარმოებელი ირწმუნება, რომ თითო ასეთ ბურთულას შეუძლია ადამიანის 15 წუთით მწყობრიდან გამოყვანა.  მისი ღირებულება 300-400 დოლარს შეადგენს. 

ელექტროშოკერების განხილვა ცალკე სტატიის თემას წარმოადგენს, ამიტომ მოკლე აღწერილობით შემოვიფარგლებით. დავიწყოთ ყველაზე მარტივი და იაფი მოწყობილობით, კონტაქტური ელექტროშოკერით. კონტაქტური ელექტროშოკერი გულისხმობს იმას, რომ უნდა შეხვიდეთ აგრესორთან კონტაქტში, იმისთვის რომ მიადოთ მას შოკერი და გადასცეთ დენის იმპულსი. აღნიშნული ეწინააღმდეგება თავდაცვის წესს, რომელიც გულისხმობს მანძილის მოგებას, იმიტომ რომ რაც უფრო შორს ხართ საფრთხისგან მით უფრო უსაფრთხოდ ხართ. სამაგიეროდ ასეთი “შოკერი” შედარებით იაფია და ასევე არ ითხოვს გაფორმებას. საქართველოში ასეთი შოკერების ფასი იწყება 100 ლარიდან. სიმძლავრე უნდა იწყებოდეს მინიმუმ 500 000 ვოლტიდან, უფრო სსტი შოკერი გამოდგება მხოლოდ მაწანწალა ძაღლებისგან დასაცავად. კონტაქტური “შოკერების” მილიონი ვარიანტი და შესრულება არსებობს და ამიტომ კონკრეტული მოდელის ყიდვამდე ჯობია მოიძიოთ და წაიკითხოთ სტატიები და მიმოხილვები და მხოლოდ ამის მერე ჩამოყალიბდეთ რა ტიპის კონტაქტური “შოკერი” გჭირდებათ თქვენ.

მეორე ტიპის შოკერებს განეკუთვენება დისტანციური მოქმედების მოწყობილობები, როგორიც არის მაგალითად ე.წ. “ტეიზერი”, რომელიც გაძლევთ საშუალებას შეკუმშული აირის ენერგიის გამოყენებით ესროლოთ მოწინააღმდეგეს ორი ელექტროდი 7-10 მეტრის მანძილზე. მინუსების ასეთი სისტემის არის ის რომ ის პრაქტიკულად ერთჯერადია ანუ მხოლოდ ერთი გასროლა გაქვთ, რომლის მერე უნდა გამოცვალოთ კარტრიჯი, და ასევე ფასი, რომელიც ძალიან მაღალია და 500 დოლარს აღწევს.  ეხლა “ტეიზერებს” ეძახიან პრაქტიკულად ნებისმიერ შოკერს მაგრამ “Taser International” (ეხლა უკვე უბრალოდ Axon) არის ამერიკული კომპანია, რომელმაც პირველად შესთავაზა საზოგადოებას ე.წ. დისტანციური ელექტროშოკერი. მართალია მათი პროდუქცია ღირს უფრო ძვირი ვიდრე ცეცხლსასროლი პისტოლეტი, მაგრამ ამ ფასში თქვენ მოგდით საკმაოდ მაღალტექნოლოგიური საშუალება, აღჭურვილი ლაზერული დამიზნების სისტემით, ფარნით და სულ ბოლო მოდელიდან შეიძლება ორი გასროლის წარმოება გადატენვის გარეშე. ტეიზერი თავიდან იყო წოდებული, როგორც არა-ლეტალური იარაღი მაგრამ შემდგომ კომპანიამ მას უწოდა “ნაკლებად-ლეტალური”.  2017 წელს სააგენტო “როიტერსის” გამოძიებამ დაადგინა რომ 2000 წლების დასაწყისიდან ათასზე მეტი ადამიანი დაიღუპა “ტეიზერის” ზემოქმედების გამო. გამომდინარე იქიდან, რომ “ტეიზერს” იყენებს აშშ-ის პოლიციური სამსახურების 90%, 16 წლის განმავლობაში 1000  ლეტალური შედეგი ნიშნავს, რომ სტატისტიკურად ლეტალური შედეგის დადგომის ალბათობა “ტეიზერის” გამოყენების შემთხვვაში არის ძალიან დაბალი, დაახლოებით 0.3%. მეორეს მხრივ აშშ-ის იუსტიციის დეაპარტამენტის კვლევებმა დაადასტურეს, რომ “ტეიზერის” გამოყენება ამცირებს ფიზიკური ზიანის მიყენების რისკს დაკავების დროს, როგოც დამნაშავესთვის ასევე სამართალდამცავისთვის.

tazer-taser-x2-black-kit-600_grande

უახლესი Taser X2 Defender. მისი გამოყენება შესაძლებელია ასევე, როგორც კონტაქტური “შოკერის”, გასროლის წარმოების გარეშე. მისი ფასი 1400 დოლარია.

შესაძლებელია საბრძოლო იარაღში “ნაკლებად ლეტალური” ამუნიციის გამოყენება და ამ მხრივ ყველაზე ხელსაყრელი ვარიანტი არის 12 კალიბრის თოფი. მიზეზი მარტივია, 12 კალიბრის მასრაში საკმარისი ადგილია რომ დაეტიოს საკმარისი ზომა-წონის ჭურვი. ძალიან ბევრი ტიპის “ნაკლებად ლეტალური” 12 კალიბრის ამუნიცია არსებობს. რეზინის “კარტეჩი”, რეზინის ტყვიები. ყველაზე “ბრუტალური” საშუალება არის, პოლეთილენის ტომარაში მოთავსებული 9 ნომერი საფანტი ე.წ. bean-bag ტიპის ვაზნა. ასეთი ჭურვის საწყისის სიჩქარე 90-100 მ/წ-ის. გასროლის დროს ის იშლება დაახოლებით 6 კვ.სმ-ის სიგანეზე  და ძლიერ დარტყმას აყენებს სამიზნეს. არსებობს ასევე თვითნაკეთი არალეტალური ვაზნების რეცეპტები, რომლებიც შეიძლება მოიძიოთ ინტერნეტში. მათ შორის არის ვაზნის დატენვაც მარილით (დიახ ეს შესაძლებელია), მაგრამ ჩემი აზრით ქარხნული ვაზნების გამოყენება უფრო მიზანშეწონილია. თუ რამე წავიდა არასწორედ ყველაფერი დაბრალდება ვაზნის მწარმოებელს. თვითნაკეთი ვაზნის გამოყენებას შეიძლება მოყვეს არასასურველი სამართლებრივი შედეგები. ქარხნული წარმოების “ნაკლებად ლეტალური” ვაზნების არჩევისას მოქმედებთ იგივე პრინციპით რაც იარაღის ან ტყვიაწამლის არჩევისას. ინტერნეტში  ნახულობთ მიმოხილვებს, ტესტირების შედეგებს და ასე შემდეგ.  ჩემი აზრით ვისაც აქვს 12 კალიბრის თოფი ასევე უნდა ქონდეს მომარაგებული “ნაკლებად ლეტალური” ვაზნებიც.  წვრილი საფანტი ახლო მანძილზე (და თავდაცვა ხდება სწორედ ასეთ მანძილებზე)  ლულას ტოვებს როგორც ერთიანი ჭურვი და ეფექტის იქნება შესაბამისი. როგორც ისრაელის მაგალითი გვასწავლის საბრძოლო იარაღის ვაზნები, თუნდაც სუსტი არის ლეტალური და მათი გამოყენება სამართლებრივად ჩაითვლება როგორც  ლეტალური ძალის გამოყენება.

შემდეგი ჩვენ სიაში “არა ან ნაკლებად ლეტალური საშუალებების” არის ე.წ. ცეცლსასროლი ტრავმატული იარაღი, აგებული როგორც საბრძოლო ცეცხლსაროლი იარაღი იმ განსხვავებით, რომ ტყვიის ნაცვლად გამოიყენება რეზინის ჭურვი წვრილი საფანტი ან ცრემლმდენი აირი. დამატებით (გააჩნია რეგულაციებს კონკრეტულ ქვეყანაში) ასეთი იარაღის ლულები შეიძლება იყოს აღჭურვილი ტიხრებით, რომელშიც გაძვრება რეზინის ბურთი მაგრამ შეუძლებელი იქნება მყარი ჭურვის გამოყენება. ბუნებრივია ეს ზომა მიმართულია იმაზე, რომ არ მოხდეს ამ იარაღის “კონვერტაცია” საბრძოლოში. რეალურად ეს “დაცვის მექანიზმები” არ მუშაობს და  სინამდვილეში ტრავმატული იარაღის გადაკეთება გახდა ჩვეულებრივი ამბავი იმ ქვეყნებში სადაც საბრძოლო ცეცხლსასროლი იარაღი ხელმიუწვდომელია მაგრამ ხელმისაწვდომია ე.წ. “ტრავმატული” იარაღი რომელიც მუშაობს  იგივე პრინციპით.  ასეთი იარაღი ხშირად მზადდება იაფი შენადნობებისგან და ალბათ განურჩევლად მწარმოებლისა, თითქმის ყოველთვის გათვლილია ეპიზოდურ გამოყენებაზე და ვერ უძლებს ხანგრძლივ ექსპლუატაციას. ეს შემიძლია დავადასტურო პირადი გამოცდილებითაც. მაგალითად როდესაც იდეაში კარგი ხარისხის ტრავმატული „ზიგ ზაუერი“ უბრალოდ დაიშალა ჩემ ხელებში, ძალიან ხანმოკლე ექსპლუატაციის შემდეგ, პრაქტიკულად მისი სახლიდან გატანის გარეშე. ამავე პისტოლეტმა ერთხელ გაისროლა თავისით, ტექნიკურ გაუმართაობის გამო, საბედნიეროდ არავინ არ დაშავდა.  ხოლო როდესაც მე გადავწყვიტე მისი გამოყენება, როგორც სავარჯიშო ირაღის ის უბრალოდ დაიშალა. ჯერ ამოტყდა საკეტის სარკე (ადგილი საიდანაც გამოდის ნემსა)  და ბოლოს გაიბზარა საკეტი. ეს ყველაფერი, ვიმეორებ სროლის გარეშე.  ასეთი შემთხვევები, ვგულისხმობ არასანქიონირებულ გასროლებს, მოუვიდათ ჩემ მეგობრებსაც და კვლავ საბედნიეროდ არავინ არ დაშავებულა.  მე მინახავს სხვა ანალოგიური იარაღები, რომლებიც პრაქტიკულად ერთჯერადი იარაღების შთაბეჭდილებას ტოვებდნენ. ჩემ წრეში ასეთი იარაღები აღარავის არ აქვს.  გარდა ამისა, შეხედეთ ამ იარაღს ასეთი კუთხით, პისტოლეტი ისედაც სუსტი იარაღია და როგორ გგონიათ ეხლა 124 გრანიანი ექსპანსიური ტყვია, რომ შეცვალოთ რეზინის ბურთით ან წვრილი საფანტის მწიკვით, მიიღებთ ეფექტურ თავდაცვის საშუალებას? ვიღაცა იტყვის, შიშველ ხელებს ხომ ჯობია მაინც? არ ვიცი, შეიძლება ჯობია. ერთი ვიცი რომ შიშველი ხელი არ გაისვრის თავისით ვაზნის მიწოდებისას და არ ჩამოიღებს სარკეს მისაღებ ოთახში. რუსეთში სადაც ასეთი იარაღები ძალიან გავრცელებულია მათ ჭკუაზე მოყვანას ეძღვნება მრავალგვერდიანი თემები თემატურ ფორუმებზე და ეს დამატებითი თავის ტკივილია ასეთი იარაღის პატრონისთვის. მიზეზი ამისა არის ტრავმაული ამუნიციის არასტანდარტული ფორმები და ბევრად დაბალი წნევა, რომელიც იქმნება ლულაში. პრაქტიკა ადასტურებს რომ პრაქტიკულად შეუძლებელია ნახო იარაღი რომელიც ჯეროვნულად ადაპტირებულია ტრავმატული ვაზნების გამოყენებისთვის და მას არ დაჭირდება დაქლიბვა და მორგებები. ნაწილობრივ ეს აიხსნება იმით, რომ არავინ, მწარმოებლების ჩათვლით არ აღითქვავს ასეთ იარაღს სერიოზულად.  

ხანდახან ისეთ ქვეყნებში სადაც აკრძალულია საბრძოლო იარაღი,  საკმაოდ საინტერესო კონცეფციები ჩნდება. ჩემი აზრით რუსეთი დღეს უშვებს ტრავმატული იარაღის ყველაზე დიდ ასორტიემნტს და რამდენიმე ტიპი ასეთი იარაღის ჩემი აზრით გამოდგება,  როგორც ეფექტური თავდაცვის საშუალება თუ ცეცხლსასროლი იარაღის გამოყენება შეზღუდულია. მაგალითად ორ ან ოთხ გასროლიანი ტრავმატული პისტოლეტები, რომლებიც იყენებენ ორ ან ოთხ ლულიან შეკვრებს და დამაზიანებელ ელემენტად იყენებენ 10-11 გრამიან მყარი რეზინის ჭურვს. შედარებისთვის 9მმ-ნი რეზინის ბურთის წონა სულ რაღაც 0.7 გრამია. ასეთი იარაღი მაგალითად არის რუსული წარმოების ОСА ПБ-4-1. “ოსადან” ნასროლ 11 გრამიან ჭურვს ექნება სიჩქარე 110 მ/წ-ში, ხოლო ენერგია – შთამბეჭდავი 80 ჯოული. შედარებისთვის ტიპიური 9მ-ნი რეზინის ჭურვის ენერგია, რომელიც გამოიყენება ტრადიციული კონსტრუქციის პისტოლეტებში იქნება ორჯერ ნაკლები – 40 ჯოული. ამასთანავე „ოსა“ რომელიც არ იყენებს მოძრავ ნაწილებს იქნება 100%-ით საიმედო, სილუმინისგან და მეტალის ფხვნილისგან დამზადებული “კვაზი-პისტოლეტისგან” განსხვავებით.  ეფექტიც ასეთი ჭურვისგან იქნება გაცილებით მეტი ვიდრე 0.7 გრამიანი რეზინის “ფურთხისგან”. ტიპიური თავდაცვის მანძილებისთვის მისი სიზუსტე არის ადეკვატური. ჩემი აზრით „ოსა“ და სხვა ანალოგიური კონსტრუქციის იარაღი ბევრად უკეთესი თავდაცვის საშუალებაა ვიდრე რეზინის ან საფანტის „ტრავმატები“. საქართველოში რომ იყიდებოდეს ასეთი საშუალებები მე მაგათ ვიყიდიდი, უბრალოდ თავს ნუ მოიტყუებთ, ეს არ არის „არალეტალური“ იარაღი.  80 ჯოული საკმარისია სასიკვდილო ჭრილობის მისაყენად. თავში ნასროლი ასეთი ჭურვი გარანტირებულად მიაყენებს უმძიმეს ტრავმებს და დიდი ალბათობით გამოიწვევს სიკვდილს. ასეთი იარაღის გამოყენება ითხოვს მომზადებას.

ტექნიკური და ნაწილობრივ სამართლებრივი ნიუანსების განხილვის შემდეგ, მოდით გადავიდეთ “არა-ლეტალური” იარაღის ტაქტიკურ ასპექტებზე.  თუ ჩემ ბლოგს ყურადღებით კითხულობთ ან უბრალოდ კარგად ერკვევით თავდაცვის ასპექტებში, უნდა იცოდეთ, რომ თავდაცვის ობიექტის უმთავრესი მიზანია თავდასხმის ობიექტის სწრაფი განეიტრალება იმისთვის, რომ მან შეწყვიტოს აგრესიული ქმედებები. ხოლო ამის გარანტიას იძლევა მხოლოდ მომენტალური სიკვდილი. თუნდაც მძიმედ დაჭრილს, თუნდაც სასიკვდილოდ დაჭრილ თავდამსხმელს სანამ ის მოკვდება ან გაითიშება ჯერ კიდევ შეუძლია ზიანის მიყენება. სწორედ ამიტომ “ნაკლებად-ლეტალური” იარაღი ხდება “ნაკლებად ეფექტური თავდაცვის საშუალება”. მაგრამ გააჩნია საფრთხეს. საფრთხეები, რომლის წანააღმდეგ გამოიყენება ლეტალური და არა ლეტალური იარაღი იწყება მაგალითად მაწანწალა ცხოველებიდან და მთავრდება ორგანიზებული შეარაღებული ბანდიტური დაჯგუფებით.  ასე, რომ ჩვენ კარგად უნდა გვესმოდეს რომ “არა-ლეტალური” იარაღი არ არის ალტერნატივა “ლეტალური იარაღის”. ის ხშირად არის არასრულფასოვანი მაგიერი და გადაფარავს მხოლოდ შესაძლო საფრთხეების ნაწილს. მას აქვს თავისი გამოყენების ნიშა, მაგრამ ამ ნიშის იქეთ მისი გამოყენება არაეფექტურია და შეიძლება უკუეფექტიც ქონდეს.

განსხვავებით სამართალდამცავებისგან, რომლებიც თითქმის ყოველთვის იტოვებენ ლეტალური იარაღის გამოყენების ოფციას, უბრალო მოქალაქეებს შეიძლება ეს ოფცია საერთოდ არ ქონდეთ და მათი უსაფრთხოება უნდა იყოს დამოკიდებული საშუალებებზე, რომლებსაც სახელმწიფო აღიარებს როგორც ნებადართულს გამოყენებისთვის, ანუ დამოკიდებული მეტ წილად იმ საშუალებებზე, რომლებზეც მე მოგიყევით. მაგალითად რუსეთში, თადაცვითი ცეცხლსასროლი იარაღი აკრძალულია და შესაბამისად მოქალაქეები შეზღუდულები არიან საშუალებებით, რომლებიც რუსეთის კანონმდებლობით კლასიფიცირდება როგორც “შეზღუდული დაზიანების იარაღი”. ამ კლასში შედის რამოდენიმე ტიპის იარაღი, მათ შორის “გაზის”, ლულის გარეშე ცეცხლსასროლი იარაღი, ტრავმატული ცეცხლსასროლი იარაღი და ასე შემდეგ. რამდენადაც ჩემთვის ცნობილია, საქართველოში ასეთი საშუალებები საერთოდ არ არის კლასიფიცირებული და პრინციპში არც იყიდება. 10-15 წლის წინ საფანტის და “გაზის” იარაღები უხვად იყიდებოდა, მაგრამ როგორც კი მათი ფლობა და გამოყენება ისევე შეიზღუდა როგორც ცეცხლსასროლი იარაღის, მათი გაყიდვები პრაქტიკულად შეწყდა. ამჯერად საქართველოში ხელმისაწვდომია მხოლოდ იაფ-ფასიანი წიწაკის აეროზოლები და კონტაქტური ელექტროშოკები.

ასევე ჩემი აზრით ხშირად იგნორირებული საკითხია ასეთი ტიპის იარაღების გამოყენებაში მომზადება. ეს საკითხი წარმატებით იგნორირდება, როგორც სამართალდამცავების ასევე უბრალო მოქალაქეების მხრიდან.  როგორც ყველა იარაღი, “ნაკლებად ლეტალური” იარაღიც ითხოვს მის ცოდნას, მის გამოყენებაში მომზადებას და პროცედურების დაცვას. წიწაკის აეროზოლის გამოყენება ქარიან ამინდში მაგალითად არ შეიძლება, ხოლო ქარი თუ თქვენ სახეში გიბერავთ წიწაკის აირებისგან თქვენ უფრო დაზარალდებით ვიდრე აგრესორი. პნევამტური გამშვებები, ყუმბარტმტყროცნები, რეზინის ვაზნების არასწორ გამოყენებას მოყვება მძიმე დაზიანებები და ფატალური შედეგიც. ზოგი ასეთი იარაღი რეგულირებადია რაც აძლევს მსროლელს შესაძლებლობას აირჩიოს სასურველი ენერგია რა ენერგიითაც მოხდება ჭურვის გასროლა. ქართულ პრესაში დაიბეჭდა ერთ-ერთი ოპოზიციური პოლიტიკოსის სურათები რომელსაც ასეთი პნევმატური მარკერიდან ესროლეს. ის გადარჩა მაგრამ ჭრილობები იყო უმძიმესი. პოლიციის მიერ “ნაკლებად ლეტალური” იარაღების გამოყენება წამების მიზნით ასევე არის რეალური პრობლემა, რომელიც მათ შორის გამომდინარეობს უცოდინრობიდან ასეთი იარაღის შესაძლებლობების შესახებ.  სამწუხაროდ მცდარი მოსაზრება, რომ „ტრავმატი“ არალეტალურია, იწვევს მფლობელის მხრიდან მის უფრო თამამ გამოყენებას, რასაც შეიძლება მოყვეს არასასურველი შედეგი.  ისევ “ტეიზერის” გამოყენების თემას რომ დავუბრუნდეთ, აღმოჩნდა, რომ მისი გამოყენება აშშ-ში ხშირად ხდებოდა მაშინ როდესაც გამოძახების მიზეზი იყო სამედიცინო დახმარება, ანუ “ტეიზერს” იყენებდნენ შფოთიანი ავადმყოფების, ძლიერი ნერვული აშლილობის მქონე ან ფსიქიურად დაავადებული ადამიანების “დასაწყნარებლად”.  ნაწილ ასეთ და სხვა შემთხვევებს მოყვა სასიკვდილო შედეგი და დაზარალებულების მხარემ უჩიოდა სახელმწიფოს. ამის წყალობით დაზარალებულებმა მიიღეს მინიმუმ 172 მლნ დოლარი კომპენსაციების სახით. 2013 წელს კომპანიამ გამოსცა რეკომენდაცია, არ გამოიყენონ მისი იარაღი ასეთი “სამიზნეების” წინააღმდეგ, თუმცა ცხადია ტექნიკური საშუალებების გამოყენების ინსტრუქციების შემუშავება იმათი ვალდებულებაა ვინც იყენებს ამ საშუალებებს და არა იმისი ვინც ასეთ საშუალებებს უშვებს.  ასე, რომ “ნაკლებად ლეტალური” იარაღი ისევე ითხოვს მომზადებას და მის ცოდნას როგორც ნებისმიერი სხვა იარაღი. ისიც უნდა გახსოვდეთ, რომ “არა ლეტალური” საშუალებები არ უნდა მოხვდეს ბავშვების ან სხვა პირების ხელში.

ჩემი აზრით არჩევანის გაკეთება ამა თუ იმ თავდაცვის საშუალებაზე იქნება ეს დამოკლებული 12 კალიბრის ნახევრად-ავტომატური თოფი თუ წიწაკის 50მლ-ნი “სპრეი”, დამოკიდებულია ბევრ ფაქტორზე, მათ შორის გარემოზე, რომელშიც ცხოვრობს ადამიანი და იმ საფრთხეებზე, რომელიც მას შესაძლებელია, რომ ემუქრება. კარგია, რომ ყოველთვის თან გქონდეს თავდაცვის საშუალება, რომელიც მოგცემს საშუალებას თავი დააღწიო საფრთხეს ლეტალური ძალის გამოყენების გარეშე მაგრამ, სამწუხაროდ ტექნოლოგიების განვითარების ამ ეტაპზე მაღალი ეფექტურობის “არა ლეტალური” ალტერნატივები ძალიან ძვირია, გაბარიტულია, გულისხმობს საფრთხესთან ახლოს ყოფნას ან უშუალო კონტაქტს და ხშირად არაეფექტურია ან საერთოდ უძლურია ერთროულად რამდენიმე აგრესორის წინააღმდეგ. გარდა ამისა ფარულად ატარო პისტოლეტი და “ტეიზერი” ან კონტაქტუირ “შოკერი” პრაქტიკულად შეუძლებელია. მანქანაში, სხვა საქმეა. ასევე ჩანთაში. დანამდვილებით შეიძლება ითქვას ისიც, რომ ‘არა ლეტალური” იარაღის გამოყენების შემდეგ გაცილებით ნაკლები წვალება და ახნსა-განმარტებების მიცემა დაგჭირდებათ სამართალდამცავებისთვის ვიდრე ვთქვათ, რომ განახორციელოთ გასროლები ცეცხლსასროლი იარაღიდან, თუნდაც რომ  საერთოდ არავის არ მოარტყათ. იგივე აქტუალურია ამ საშუალების გამოყენებისას მაწანწალა ცხოველის თავდასხმის მოსაგერიებლად. ეს განსაკუთრებით აქტუალურია იმ ქვეყნებისთვის როგორიც არის საქართველო სადაც საგამოძიებო და სასამართლო სისტემები კვლავ საბჭოთა კავშირში იმყოფებიან, სადაც თავდაცვის უფლება განიხილებოდა პრაქტიკულად დანაშაულად და ეს სისტემები ვერ ასხვავებენ ერთმანეთისგან კრიმინალურ ელემენტს და კანონმორჩილ მოქალაქეს.

გარდა ამისა, არის კიდევ ერთი მნიშვნელოვანი ნიუანსი, რომელითაც მინდა ეს მოკლე მიმოხილვა დავასრულო. ქვეყანაში სადაც უხვად არის არალეგალური იარაღი, ტრავმატული იარაღის გამოყენება, რომელიც არაფრით არ განსხვავდება საბრძოლო იარაღისგან და თქვენს მიერ ნატყორცნი რეზინის “ფურთხის” საპასუხოდ, შეიძლება მოფრინდეს მთლიანად გარსით დაფარული 7 გრამიანი ჭურვი რომელიც თანაც მოფრინავს 20-ჯერ უფრო დიდი ენერგიით. მე ვიცი ბევრი შემთხვევა, როდესაც გაზის/საფანტის იარაღის დემოსნტრირებას და გამოყენებას მოყვა საპასუხო ცეცხლი საბრძოლო იარაღიდან და ეს ძალიან ცუდათ დასრულდა „ტრავმატის“ პატრონისთვის ხოლო მისი გამოყენება შემდგომი გარჩევის დროს იყო მოწოდებული, როგორც მტკიცებულება ლეტალური იარაღის გამოყენების მართლზომიერების.

არის თუ არა “არა ლეტალური” იარაღი ალტერნატივა? ამ ეტაპზე არა, მაგრამ “არა ლეტალური” იარაღის იგნორირებაც არ არის კარგი ვინაიდან ეს სეგმენტი სწრაფად ვითარდება და სულ უფრო უკეთესი და ეფექტური საშუალებები ჩნდება და მათი ადგილი მლიძებნება ნებისმიერი ადამიანის არსენალში, რომელიც სერიოზულად უდგება საკუთარი და თავისი ახლობლების უსაფრთხოების საკითხს. გამონაკლისია ალბათ მხოლოდ ცეცხლსასროლი ტრავმატული იარაღი, რომელიც ჩემი აზრით არ შეიძლება ჩაითვალოს სანდო და ეფექტურ თავდაცვის საშუალებათ.

როგორ დაიბადა ლეგენდა

August 14th, 2017

ალბათ ყველამ იცით ვინ არის კრის კაილი. თუ არ იცით გუგლი დაგეხმარებათ გაიგოთ. რაც უფრო ნაკლებად არის ცნობილი, არის ის რომ კრის კაილი იყო პროდუქტი მსოფლიოში ყველაზე ეფექტური და მომთხოვნი სნაიპერების მოსამზადებელი კურსის, სახელად SEAL Sniper Course. მაგრამ ეს ყოველთვის ასე არ იყო. მიუხედავად იმისა, რომ SEAL-ები (აშშ-ის საზღვაო ძალების სპეციალური დანიშნულების დანაყოფი) არსებობდნენ 60-ნი წლებიდან, 80-ან წლებამდე მათ პრაქტიკულად არ ქონდათ არანაირი საშუალება საკუთარი ძალებით თავისი სნაიპერების მომზადების. 86 წლიდან ქვედანაყოფში დაარსდა საკუთარი პროგრამა ხოლო მანამდე სნაიპერების მომზადება ხდებოდა მათი მივლინებით საზღვაო ფეხოსნებთან კუანტიკოშო ან საარმიო კურსებზე. მოგვიანებით, მიუხედავად შიდა პროგრამის არსებობისა მაინც უმეტესობა ირჩევდა სწავლების გავლას საზღვაო ფეხოსნების Scout Sniper Basic Course-ზე ან არმიის Special Operations Target Interdiction Course-ზე. ყველაფერი ეს რადიკალურად შეიცვალა 2003 წელს, როდესაც მოხდა სნაიპერების მომზადების სასწავლო პროგრამის სერიოზული გადახედვა. ის კვლავ იყო დაფუძნებული საზღვაო ფეხოსნების კორპუსის პროგრამაზე მაგრამ მნიშვნელოვნად გახანგრძლივდა და გაფართოვდა. კურსის ხანგრძლივობა გაიზარდა 13 კვირამდე (ორჯერ უფრო ხანგრძლივი ვიდრე საარმიო სნაიპერების სკოლის კურსი და რამდენიმე კვიირით უფრო ხანგრძლივი ვიდრე SOTIC ან SSBC). უარი ითქვა ორ კაციან (მსროლელი/სპოტერი) ტაქტიკაზე და აქცენტი გაკეთად ინდივიდუალური “სმარტ” მსროლელის მომზადებაზე, რაც აძლევდა დანაყოფს საშუალებას რესურსების უფრო ეფექტურად გამოყენების. სწავლის პროგრამაში ინტეგრირებული იქნა ციფრული ფოტოგრაფია, ბალისტიკური პროგრამების ცოდნა. გამომდინარე იქიდან რომ სნაიპერს აღარ ექნებოდათ სპოტერის ფუფუნება გაღრმავდა ბალისტიკის და შეიარაღების/აღჭურვილობის შესწავლის ნაწილიც. გარდა ამისა კურსი გადავიდა მენტორულ სისტემაზე, როდესაც სამ ოთხ კურსანტს ყავდა თავისი ინდივიდუალური მასწავლებელი, რომელიც მხოლოდ მათთან ურთიერთობდა. პროფესიონალი სპორტსმენების დახმარებით დაიხვეწა მსროლელების ფსიქოლოგიური მომზადების მეთოდებიც, განსაკუთრებული ყუარდღება ენიჭებოდა დაკვირვების და დამახსოვრების უნარებს. რაოდენ პარადოქსულიც არ უნდა მოგეჩვენოთ კურსდამთავრებულთა რაოდენობა გაიზარდა და არა შემცირდა. ეს ყველაფერი უფრო დახვეწილი სწავლების მეთოდიკის გამოყენების წყალობით. კრის კაილი იყო ერთ-ერთი პირველი ვინც გაიარა მოდერნიზირებული პროგრამა და მოხდა ბრძოლის ველზე. შედეგები ყველამ კარგად ვიცით.

მასალა მომზადებულია კრის მარტინის Modern American Snipers და ბრენდონ ვების The Killing School წიგნების მიხედვით. ორივე ეს წიგნი არის აუცილებლად წასაკითხი თუ გსურთ გაიგოთ ზოგადად აშშ-ის სპეცდანიშნულების ძალების ევოლუციის ისტორია და კონკრეტულად სნაიპერების მომზადების შიდა სამზარეულო.

20729217_2438560303035170_2789671087757726134_n

სურათზე კრის კაილი (მარჯვნივ) და ბრენდონ ვები SEAL-ების სნაიპერების განახლებული კურსის არქიტექტორი.

რა ხდება Sig Sauer P320-ის ირგვლივ

August 14th, 2017

დიდი ინტრიგა ვითარდება იარაღის სამყაროში. მოგეხსენებათ რომ ამერიკის შეიარაღებულ ძალებში ბერეტა 92-ს შეცვლის ზიგ ზაუერ P320. ეს გადაწყვეტილება ბევრისთვის სიურპრიზი იყო, იმიტომ რომ ახალი იარაღის შერჩევისას ჯერ ხდება განაცხადების მიღება მსურველებისგან და შემდეგ განაცხადების გადარჩევის შემდეგ დგინდება რომელი პისტოლეტები აკმაყოფილებს ჯარის მოთხოვნებს და ბოლოს იწყება ფინალური ტესტირება, რომლის მიზანია დადგინდეს გადრჩეული პისტოლეტებიდან რომელი არის საუკეთესო. ამ ეტაპზე ხდება ტესტირება გამძლეობაზე, ფუნქციონირებაზე რთულ და სხვადასხვა კლიმატურ პირობებში, რესურსზე, დგინდება რა ნაწილები გამოდის მწყობრიდან ყველაზე ხშირად, რომ ამის მიხედვით დადგინდეს რა ნაწილების კომპლექტები იქნება შესაძენი და კიდე ბევრი სხვა ნიუნსი. ინტრიგას ამ პროცესს სძენს ის რომ ჯარმა არ ჩაატარა კონკურსის ეს ეტაპი (ამით დაარღვია კონკურსის წინასწარ განსაზღვრული პროცედურა) და პირდაპირ გამოაცხადა ზიგი გამარჯვებულად. მიზეზი? პირველ რიგში ფასი. ზიგ-მა ჯარს შესთავაზა გლოკთან შედარებით რადიკალურად შემცირებული ფასი, ეს მიუხედავად იმისა, რომ გლოკმა წამროადგინა ერთი მოდელი, რომელიც აკმაყოფილებდა ყველა მოთხოვნას (ზიგმა მოთხოვნების დასაკმაყოფილებლად წარმოადგინა ორი მოდელი, სტანდარტული და კომპაქტური) და გარდა ამისა ეს მოდელი (MHS) არის გლოკის პისტოლეტების კვინტესენცია, ანუ საუკეთესო პისტოლეტი გლოკ MHS პრაქტიკულად არის გლოკ 19, გლოკ 17-ის სახელურით მექანიკური მცველით და სხვა მცირე ცვლილებებით. გარდა ამისა გლოკი ფორმალურად უკვე არის საზღვაო ფეხოსნების და SEAL-ების შეიარაღებაში. როგორ შეძლო ამის ფონზე ზიგს შეეთავაზებინა ასეთი დაბალი ფასი არავინმა არ იცის. მაგრამ აქ ყველაფერი არ მთავრდება. ზიგს და ბერეტას უჩივის ავსტრიული “შტეირი”, საპატენტო უფლებების დარღვევისთვის, იმიტომ რომ ე.წ. ფოლადის ზარა ჩასმული პლასტმასის ჩარჩოში შტეირმა დააპატენტა და გარდა ამისა როგორც ჩანს პ320 პრაქტკულად გარანტირებულად ისვრის თუ ვარდება მყარ ზედაპირზე “ტრაკით უკან”, რის გამოც დალასის პოლიციის დეპარტამენტმა შეწყვიტა მისი გამოყნება ხოლო მინიმუმ ერთმა დიდმა რითეილერმა შეწყვიტა პ320-ების გაყიდვა, როდესაც ტესტირებით დაამტკიცა რომ პისტოლეტი ნამდვილად ისვრის მიწზე დავარდნისგან.P320 უდაოდ არის ძალიან ინოვაციური და მართლაც ბოლომდე მოდულური პისტოლეტი მაგრამ ეხლა ამ სკანდალმა შეიძლება დამარხოს ეს პისტოლეტიც და მთელი კომპანიაც. ჩვენ გავაგრძელებთ თვალყურუს დევნას და მოგიყვებით ამ ისტორიის განვითარებაზე.

20664726_2434736820084185_3356748203821103784_n

პისტოლეტები წარდგენილი Sig-Sauer-ის მიერ.

20621033_2434736823417518_741022955483353054_n

პისტოლეტი წარდგენილი “გლოკის” მიერ

 

ამ სტატიის დაწერიდან მეორე დღეს “ზიგ ზაუერმა” პრაქტიკულად აღიარა რომ P320-თან პრობლემა ნამდვილად არის და გამოაცხადა “ნებაყოფლობითი” და უფასო აპგრეიდი ყველა აქამდე გაყიდული P320 ტიპის პისტოლეტისთვის. თავისთავად ის რომ გაყიდვაში ხვდება ნედლი იარაღი არ არის გასაკვირი, ამის შესახებ ჩვენ უკვე ვწერდით არაერთხელ. მოთხოვნა იარაღზე გაზრდილია, კონკურენცია ხისტია რაც აიძულებს მწარმოებლებს აგრესიული ქცევისკენ ბაზარზე და ამას მოყვება შეცდომები. უბრალოდ ამ შემთხვევაში დამამცირებელი “ზიგ ზაუერისთვის” ის არის რომ ერთი დღით ადრე ისინი პასუხობდნენ მომხმარებლების ზარებს და უხსნიდნენ რომ ეს ყველაფერი იყო სიცრუე და P320-ს არ ქონდა არანაირი პრობლემა. ცალკე თემაა რონ კოენის (ზიგ ზაუერის აღამასრულებელი) შეხვედრა ჟურნალისტებთან და მისი არიფული კომენტარები, თითქოს ის იყო თავიდანვე წინააღმდეგი რომ “ზიგს” გამოეშვა “სტრაიკერი”, რომელიც მოწყვლადია ასეთი პრობლემებისადმი და უარი ეთქვა ნაცად, ჩახმახიან კონფიგურაციაზე. რასაც ასევე დაამატა რომ პისტოლეტი როგორც ასეთი არ შეიძლება იყოს აბსოლუტურად დაცული დავარდნის გამო შემთხვევითი გასროლისგან. ერთი სიტყვა რონ: გლოკი. და ეს სიტყვა ადასტურებს რომ ის ცდება.  30 წელია გლოკი წარმატებით უძლებს სახურავიდამ ვერტმფრენიდან, თვითმფრინავიდან გადმოგდებებს და ისეთ გამოცდებს რომლებიც შეზღუდულია ადამიანების ფანტაზიის უნარით.

ასევე მისი განმარტებით, კომპანია ხარჯავს თავისი შემოსავლების 4%-ზე მეტს პერსპექტიულ კვლევებზე (research&development) რაც ორჯერ სამჯერ მეტია ვიდრე სხვა იარაღის მწარმოებლები. ყველაფერი ეს განსაკუთრებულად დამამცირებელს ხდის ამ სიტუაციას ზიგ-ზაუერისთვის. ხარჯავ ამდენ ფულს და ქმნი იარაღს რომელიც არის უარესი ვიდრე იგივე ტიპის იარაღი რომელიც 30 წელია გამოდის. მოკლედ ეს არ იქნებოდა სენსაცია, რომ არა ის ფაქტი რომ აშშ-ს ჯარმა ფორმალური პროცედურების გვერდის ავლით გამოაცხადა “ზიგი” გამარჯვებულად კონკურსში პისტოლეტზე, რომელიც შეცვლის ბერეტა 92-ს, რომელიც 85 წლიდან არის შეიარაღებაში. კომპანიის განმარტებით ეს პრობლემა არ ვრცელდება P320 MHS პისტოლეტებზე რაც ჯერ კიდევ გასარკვვევია. არსებული ინფორმაციით, პისტოლეტების აპგრეიდი მოიცავს დამრტყმელის და მისი ზამბარის წონების შემცირებას რომ არ მოხდეს ინერციით მათი ადგილიდან დაძვრა. რას ნიშნავს ეს ჩვენთვის? პირველ რიგში იმას, რომ პ320-ის ქართველი მფლობელები ალბათ შეძლებენ პრობლემის მოგვარებას უბრალოდ ახალი ნაწილების შეკვეთით და დაყენებით. ეს ასევე ადასტურებს ჩვენ რჩევას, საქართველოში თავი შევიკავოთ ახალი მოდელების იარაღების შეძენისგან იმიტომ რომ ნიუსები ასეთ პრობლემებზე პრაქტიკლად ყველა მსხვილი მწარმოებლის შორის ძალიან გახშირდა (გლოკსაც ეხება სამწუხაროდ). გამომდინარე იქიდან რომ საქართველოში ასევე ტერმინი “ოფიციალური წარმომადგენელი” არის როგორც წესი ფიქცია ასეთი “დახარვეზბული” პისტოლეტების პატრონი მარტო აღმოჩნდება პრობლემის წინაშე.

PS
რონ კოენი გადმოვიდა “ზიგ ზაუერში” “კიმბერიდან” და გადმოიტანა ორიენტაცია უჩვეულოდ გაფორმებულ და გაწყობილ პისტოლეტებზე, რის შემდეგაც ზიგ-ზაუერის პისტოლეტების გაფორმების და შესრულების ვარიანტები მკვეთრად გაიზარდა. გვახსოვს “კიმბერები” როგორ იყო, კიმბერ რაპტორი, კიმბერ ულტრა რაპტორი, კიმბერ ულტრა გრანდ რაპტორი ორი, კიმბერი ულტრა გრანდ რაპტორი ორი ცისფერი გლაზურით დაფარული და იშვიათი აფრიკული ხის ჯიშის ტარით და ასე შემდეგ. ეს “მიშურა” ეხლა გახდა “ზიგ ზაუერის” განუყოფელი ნაწილი და ჩემი სუბიექტური აზრით კომპანიამ დაკარგა ფოკუსი.

სურათზე ერთ დროს ავტორის კუთვნილი “ზიგ ზაუერ” P226, ადრინდელი გამოშვება, ნაშტამპი საკეტით, ჩემი აზრით საუკეთესო “ზიგ ზაუერი” და ერთ-ერთი საუკეთესო 9მმ-ნი პისტოლეტი მსოფლიოში და ალბათ ყველაზე საუკეთესო პისტოლეტი ჩახმახიანი დამრტყმელ-სასხლეტი მექანიზმით.

 

20645121_2435870903304110_6971318534082061054_o

თავდაცვის მითები და რეალობები

August 2nd, 2017

ამ სტატიაში მე მინდა შევეხო ისეთ თემებს, რომლებიც არ არის ჩვენთან პოპულარული და ხშირად განხილვადი. შეიძლება იმ არგუმენტებმა, რომლებსაც მე მოვიყვან დიდ დიკსომფორტი გამოიწვიოს მკითხველის მხრიდან ან თუნდაც პროტესტის გრძნობა, მაგრამ ჩემი აზრით ამ თემებზე საუბრის დრო დიდიხანია მოსულია. ქვეყანაში უამრავი ერთეული ცეცხლსასროლი იარაღის არის კერძო საკუთრებაში და  ამ იარაღის გამოყენების უფლება თავდაცვის მიზნით არის ტაბუ დადებული თემა, ხოლო ის შემთხვევები რომლების შესახებ ჩემთვის ცნობილია მეტყველებს იმაზე, რომ არც საზოგადოება არც სამართალდამცავი და სასამართლო სისტემა არ არიან მზად ობიექტურად განიხილონ ასეთი შემთხვევები.  მე შორს ვარ იმ მოსაზრებიდან, რომ ჩემი ბლოგი ქმნის საზოგადოებრივ აზრს ან მით უმეტეს გამოიწვევს, რაიმე ცვლილებებს ქვეყანაში ან საზოგადოებაში, მე უბრალოდ დავწერ იმას რაც ვფიქრობ  და გავამყარებ ჩემ ნათქვამს მყარი არგუმენტებით, იმის იმედით რომ ეს გამოიწვევს დისკუსიის გაგრძელებას და ადამიანები დაფიქრდებიან ამ თემაზე.  მკითხველმა თავად გამოიტანოს დასკვნები წაკითხულიდან. ყურადღება: სტატია შეიცავს ბმულებს კადრებზე სადაც ასახულია ძალადობის და სიკვდილის სცენები.

რა არის თავდაცვა ცეცხლსასროლი იარაღით? ეს არის სიტუაცია, როდესაც მოქალაქემ მიიღო გადაწყვეტილება დაიცვას თავისი თავი ლეტალური ძალის გამოყენებით, იმიტომ რომ მას ან სხვა მის გარშემო მაგ მომენტში მყოფ პირებს დაემუქრა საფრთხე. ცხადია ვისაც არ უნდა კითხო ყველას თავისი აზრი აქვს, როგორ უნდა მოიქცეს (რა თქმა უნდა სხვა იმიტომ რომ თავის თავს ვერ წარმოიდგენენ) ადამიანი ასეთ სიტუაციაში და როგორია საფრთხე, რომელიც გაამართლებდა ლეტალური ძალის გამოყენებას.  თავისთავად იდეა, აზრი დაიცვა შენი თავი იარაღით, ბევრისთვის უხერხული და როგორც უკვე აღვნიშნე საქართველოში საერთოდ ტაბუ დადებული თემაა. ბევრს ურჩევნია ჩვენთან გახდეს დაყაჩაღებული, გაძარცვული, შელახული ღირსებით და მერე აბრალოს ეს ყველაფერი პოლიციას და სახელმწიფოს ვიდრე აიღოს თავის თავზე საკუთარ უსაფრთხოებაზე ზრუნვა. სამწუხაროდ ჩვენი საზოგადოების ნაწილში, ფიზიკური დაპირისიპირება, ლანძღვა-გინება, სხვისი ქონების დაუფლება არის როგორ გითხრათ ყოველ დღიური ცხოვრების ნაწილი. ჩხუბი ქორწილში ან სუფრაზე ჩვეულებრივი ამბავია, ვინმეს ცემაც არ ითვლება აქ მძიმე დანაშაულად ან საერთოდ არ ითველბა დანაშაულად. მე ეხლა ცოტას ვუტრირებ, მაგრამ უდაოდ ფაქტია, რომ ჩვენ ქვეყანაში “რიტუალური დაჭრის” ტრადიციაც არსებობს რასაც კრიმინალური ქრონიკა ადასტურებს, რა მუხლით აღიძრება საქმე? ჯანრთელობისთვის ზიანის მიყენება? როდესაც დასტურდება რომ განზრახ იქნა ჩადენილი იარაღის გამოყენება ხდება დამძიმება კვალიფიკაციის თუ რახან ბედმა გაუღიმა დაზარალებულს და ის გადარჩა მუხლი რჩება უცვლელი? პოლიტიკოსებს, დეპუტატებს, საჯარო მოხელეებს ისე ცემენ, რომ ამას არანაირი რეაგირება არ მოყვება. ან როგოგ გადმოცემს მას-მედია თავდაცვის შემთხვევებს, შელაპარაკებას სროლა მოყვა, ბანდიტური გარჩევები მაგრამ მე არ მახსოვს მომესმინოს რეპორტაჟი ან წამეკითხოს სტატია სადაც იქნებოდა აღწერილი როგორ დაიცვა მოქალაქემ თავი, იმიტომ რომ ჟურნალისტები და საზოგადოება უყურებს იარაღის გამოყენებას (მიუხედავად მიზეზისა) როგორც რაღაცა ცუდს რაც არ უნდა ხდებოდეს. იმიტომ რომ საზოგადოებას ეუხერხულება აღიაროს რომ ნორმალურ საზოგაოებაში კარგი ადამიანები ხანდახან ესვრუან ცუდ ადამიანებს. ამის მაგივრად საზოგადოება აყოლილია უტოპიურ რწმენას, რომ არსებობს ისეთი საზოგადოება სადაც არ არსებობენ მტაცებლები, რომლებიც ნადირობენ მსხვერპლზე.  გამომდინარე აქიდან უნდა გავიაზროთ, რომ სახელმწიფოს თვალში ჩვენ აპრიორი ეჭვმიტანილები ვართ ყველა და, რომ  იარაღის გამოყენებით თავის დაცვა პრაქტიკულად გვაქცევს ჩვენ პრობლემის ნაწილად და მოგვიევს დაპირისიპირება პირდაპირი გაგებით მთელ სამყაროსთან, მოკლული თავდამსხმელის ოჯახის წევრებთან და ნათესავებთან, სახელმწიფოსთან გამოძიების და სასამართლოს სახით და საზოგადოებასთან, რომელიც თვლის რომ იარაღი ცუდია და არვისზე სროლა არ შეიძლება. მაგალითად ქართულ ენაში არც არის განსხვავება kill-სა და murder-ს შორის. პირველი ნიშნავს  სიცოცხლის წართმევას, რომელიც შეიძლება იყოს სრულად ლეგიტიმიური და გამართლებული, მაგალითად როდესაც ჯარისკაცი კლავს მოწინააღმდეგე მხარის ჯარისკაცს, ან როდესაც ადამიანი თავის დაცვის მიზნით კლავს თავდამსხმელს და murder, ანუ “არამართლზომიერი”, მკვლელობა რომელსაც არ გააჩნია გამამართლებელი გარემოებები, “არალეგიტიმური” სიცოცხლის უფლების წართმევა. ჩვენთან ასევე პრაქტიკულად არ გამოიყენება ისეთი ცნება როგორიც არის “კანონმორჩილი ადამიანი” ანუ ადამიანი, რომელიც ცხოვრობს კანონების და წესების დაცვით რაც მას განასხვავებს იმათგან ვინც ასე არ ცხოვრობს ანუ კრიმინალური ელემნეტებისგან, “პრობლემების შემქნელებისაგან”. სახელმწიფოს და ასე გამოდის რომ საზოგადოების თვალშიც ყველა მოქალაქე არის ეჭვმიტანილი ნარკომანიაში, კრიმინალურ საქმიანობაში და ასევე ითვლება უნარშეზღუდულად სანამ საპირისპიროს არ დაამტკიცებს ცნობების წარდგენით, რის შემდეგაც სახელმწიფო აღიარებს, რომ ასეთ პიროვნებას აქვს უფლება დაიწყოს სამსახური, მართოს მანქანა ან შეიძინოს იარაღი. ჩვენი საყოველთაო გატაცება გამოცდებით, ტესტირებებით, ატესტაციებით, ნებართვების გაცემით ყველაფერზე  და სურვილით შევზღუდოთ სხვისი უფლებები (მათ შორის იარაღის ტარების უფლება) ასევე ადასტურებს, რომ როგორც სახელმწიფო ვერ ახერხებს გაყოს ადამიანები კანონმორჩილებად და “პრობლემების გამომწვევებად” ისევე საზოგადოება ვერ ახერხებს იგივეს და ყველა ერთმანეთს ეჭვის თვალით უყურებს.  ასეთი საზოგადოება ეძებს დაცვას თავისი შიშებისგან ,რაღაც ადმინისტრაციულ ბარიერებში მიუხედავად იმისა რომ კეთილი განზარხვებით შექმნილი ასეთი ბარიერები უბრალოდ არ მუშაობენ. ჩვენ გვირჩევნია დავიჯეროთ, რომ ჯანმრთელობის ცნობებს გაცემს კომისია, რომელიც დაკომპლექტებულია გამოცდილი პროფესორებით, რომლებიც ყოველმხრივ აფასებენ ადამიანს და აკეთებენ ყველაფერს, რომ იარაღი არ მოხდეს გიჟის ხელში, მიუხედავად იმისა, რომ სინამდვილეში ეს ცნობა პრაქტიკულად  ავტომაურად გაიცემა ერთი საკითხავი კვალიფიკაციის და გამოცდილების მქონე ექიმის მიერ, რომელიც უყურებს ამ პროცედურას, როგორც აუცილებელ პირობას მიიღოს რამდენიმე ლარი და არა როგორც ვალდებულბას დაიცვას საზოგადოება გიჟებისგან. შესაბამისად გიჟები, კრიმინალები და “პრობლემების გამომწვევები” თავისუფლად დადიან ქუჩებში და უტოპიაში მცხოვრები საზოგადოება ვერ ხვდება რომ მათგან დაცვა ყოველი კონკრეტული საზოგადოების წევრის ვალდებულებაა. სხვათაშორის კიდევ ერთი ფაქტი, რომ ეს ბარიერები არ მუშაობს არის ქაოსი და განუკითხაობა ჩვენ გზებზე, რომელსაც ქმნიან გამოცდა ჩაბარებული “ცნობა მოტანილი” ხალხი, რომელმაც მოიპოვეს პრივილეგია მართონ მანქანა ისე რომ  მანქანის მართვა არ იციან და ამის გამო ყოველ დღე ვიღაცა კვდება და სახიჩრდება.  სწორედ ეს განაპირობებს იმას, რომ მე ყოველთვის წინააღმდეგი ვარ გამოცდების და ტესტირებების, იმიტომ, რომ სახელმწიფო აქცევს ამას ფორმალურ პროცედურად, რომლის მიზანია საფასურის მიღება და არა მოქალაქეების დაცვა და ამ პროცედურებს შედეგი არ მოყვება. გარდა ამისა ასეთი პროცედურები ყოველთვის ტრადიცულად არის კორუფციის წყარო.

სახელმწიფო და საზოგადოება რომელიც ცხოვრობს ასეთ ილუზიებში, ბუნებრივია ასეთივე ილუზიებით უყურებს აბსოლუტურად ყველაფერს, მათ შორის იმას თუ როგორ უნდა დაიცვას ადამიანმა თავისი თავი. მოდით დავასახელოთ და გავარჩიოთ ის მცდარი სტერეოტიპები, რომლებიც ასე ძალიან გავრცელებულია და ხშირად მეორდება ყველგან, არ აქვს მნიშვნელობა ეს იქნება დიასახლისი, პოლიციელი თუ კიდე ვინ: რატომ ესროლა შეუარაღებელ ადამიანს? რატომ არ გააფრთხილა წინასწარ? რატომ არ განახორციელა გამაფრთხილებელი გასროლა? რატომ ჯერ ფეხში არ ესროლა? რატომ ესროლა ორჯერ, მოკვლა უნდოდა ალბათ ხო? რატომ ქონდა ვაზნა სავაზნეში? რატომ იანახავდა დატენილ იარაღს?  მაგრამ ერთია როგორ გაგნსჯის საზოგადოება და მეორეა როდესაც ამას გამოიყენებს სახელმწიფო შენს წინააღმდეგ ან როდესაც შენ ხარ სამართალდამცავი და გაიძულებენ გამოიყენო ეს მიდგომები  მოვალეობის განხორციელების დროს. ხელმძღვანელობას ეშინია არ გაგივარდეს იარაღი და გიკრძალავს ვაზით სავაზნეში იარაღის ტარებას, სამსახურის რეპუტაცია შელახულია და შენ გიკრძალავენ შეუიარაღებელი საფრთხის წინააღმდეგ იარაღის გამოყენებას და არ შესრულების შემთხვევაში  ჩვენ ვემუქრებით პოლიციელს (ან თუნდაც უბრალო მოქალაქეს)  სამართლებრივი დევნით, სამართალდამცავის კარიერის დასრულებით, იარაღის ფლობის უფლების წართმევით. ეს უაზრო ვალდებულებები შეიძლება იყოს გაწერლი კანონში, ცალკეულ კანონქვემდებარე აქტში, სამსახურეობრივ ინსტრუქციაში ან უფრო უარესი, წარმოადგენდეს არაფორმალურ პოლიტიკას, ხელმძღვანელობის ნებას, რომელიც უნდა შესრულდეს თუ რა მაშინ პრობლემები გექნება. ადამიანი რომელზეც ეს ვალდებულებები ვრცელდება ვიმეორებ შეიძლება იყოს უბრალო მოქალაქე რომელიც გახდა თავდასხმის ობიექტი ან პოლიციელი რომელსაც მოუწია სამსახურეობრივი მოვალეობის შესრულებისას იარაღის გამოყენება. ასეთი “პროცედურის” დაწესება, სწავლება, წახალისება არის უდიდესი სისულელე და უსამართლობა და სახელმწიფო ამით უტოვებს ასეთ ადამიანებს ორ ალტერნატივას ან დიდი ალბათობთ მოკვდნენ ან დასახიჩრდნენ ან გახდნენ სისხლის სამართლის დამნაშავეები, მხოლოდ იმიტომ რომ ამ ვალდებულების ავტორები (აპოლოგეტები) არიან იდიოტები, რომელბსაც წარმოდგენა არ აქვთ რა არის ახლო მანძილზე შეიარაღებული დაპირისპირება მოტივირებულ აგრესორთან. ასეთი შეხედულებებიდან გამომდინარეობენ ისეთი მცდარი, სახიფათო და სამწუხაროდ გავრცელებულ პრაქტიკები როგორებიც არის: სიტყვიერი გაფრთხილება, იარაღის დემონსტრირება, გამაფრთხილებელი გასროლა, არასასიკვდილო გასროლა (როგორც წესი კიდურებში).  განვითარებულ ქვეყნებში არც მოქალაქეს და არც სამართალდამცავს არ გააჩნია ვალდებულება გამოიყენონ რომელიმე ზემოხსენებული, მანამდე სანამ იქნება გამოყენებული ლეტალური ძალა საფრთხის მიმართ. ხდება გარჩევა მხოლოდ ლეტალური ძალის გამოყენების მართლზომიერების და არა იმის რა საშულებით და ფორმით იქნა გამოყენებული ეს ძალა. რა თქმა უნდა არსებობს აუცილებელი მოგერიების გადამეტება, მაგრამ მოგერიების გადამეტებაში არ შედის შაშხანის გამოყენება ან განმეორებითო გასროლები. რა თქმა უნდა მე იმის თქმა არ მინდა რომ თავდაცვის შემთხვევების გარჩევა განვითარებულ ქვეყნებში საათის მექანიზმივით მუშაობს, იქაც უამრავი პრობლემაა მაგრამ ჩვენთან უბრალოდ პრობლემის მასშტაბი ბევრად უფრო დიდია. სასამართლო გარჩევის დროს ასეთ ქვეყნებში არაკეთილსინდისიერი ადვოკატები, მაგალითად ცდილობენ გამოიყენონ ფაქტორები, იმისთვის რომ გაამტყუნონ მსროლელი და გამოიყვანონ ის აგრესორად რომელიც შარს ეძებდა, მაგრამ როგორც წესი ეს მთავრდება უშედეგოდ, იმიტომ რომ გამომძიებლები, იურისტები და მოსამართლეები კარგად ერკვევიან თავდაცვის ასპექტებში და გარდა ამისა არიან უამრავი ექსპერტები, რომლებსაც იწვევენ სასამართლო გარჩევებზე და მათ ექსპერტულ აზრს იყენებნ სიმართლის დასადგენად. ჩვენთან ეს ასე არ არის და ეს სერიოზული პრობლემაა.

როდესაც სახელმწიფო ან სამართალდამცავი უწყებების ხელმძღვანელობა ცდილობს თავი დააღწიოს იმ ნეგატიურ ეფექტს, რაც მოყვება სამართალდამცავის მიერ სამსახურეობრივი მოვალეობის დროს  სიცოცხლის მოსპობას, მაშინ მათ შემოაქვთ ფორმალური თუ არაფორმალური შეზღუდვები, რომლებიც ხელს უკრავენ პოლციელებს, რომლებიც ქუჩაში მუშაობენ. გადავხედოთ ჩვენ რეალობას. რამდენჯერ მოხდა პოლიციის მიერ იარაღის გამოყენება? მართებული თუ არა, ამას ყოველთვის მოყვა ნეგატიური რეაქცია საზოგადოების დიდი ნაწილის მხრიდან. რატომ? მიზეზი ისევ იგივეა. ჩვენ ვერ ვასხვავებთ ცუდ და კარგ ტიპებს და ვინმეს რომ კლავენ ჩვენ ეგერევ ვარდებით ეჭვებში, იქნებ ისინი “უდანაშაულო ბიჭები” იყვნენ და მერე თავს კიდევ ერთხელ ვიტყუებთ როდესაც ვიწყებთ სამართალდამცავების განსჯას. რა თქმა უნდა მიზეზი არის პოლიციის დაზარალებული რეპუტაციაც, გახმაურებული უბედური შემთხვევების გამო. ცოტა სხვა შემთხვევაა მაგალითად დაუდევრობის შეეგად გასროლები და ამას მოყოლილ მსხვერპლი, ან როდესაც საქმე გვაქვს  არაკომპეტენტური სამართალდამცავების ქცევასთან,  რომელიც ეწინააღმდეგება მოდით ესე ვთქვათ პოლიციელის ქცევის კოდექს და რასაც ხანდახან მოყვება არამართლზომიერი იარაღის გამოყენება და მსხვერპლი. არავის არ გაგვიჭირდება დავასახელოთ ბევრი ასეთი შემთხვევა და ასეთ შემთხვევებს ხელისუფლებები გადაყოლია.  ნორმალურ ქვეყნებში ასეთი შემთხვევების დადგომის რისკის შემცირება შესაძლებელია ადეკვატური მომზადებით, პროცედურების შეცვლით და კადრების უკეთესი შერჩევით, მაგრამ ეს რთული გზაა, რომელიც ითხოვს დროს, ფულს და შრომას.  გაცილებით ადვილია მაგალითად შეუზღუდო პოლიციელებს წვდომა იარაღზე და ასე შეამცირო რისკი, რომელიც უკავშირდება იარაღის გამოყენებას და ამით გამოწვეულ ნეგატიურ ეფექტს. ცხადია ეს ხდება სამართალდამცავების სიცოცხლის და ჯანმრთელობის ხარჯზე. ჩვენ ალბათ ყველას გავხსოვს გახმაურებული შემთხვევა, რომელიც მოხდა რამდენიმე წლის წინ თბილისში, როდესაც დანით შეიარაღებულმა ნარკომანმა, რომელიც სხვათაშორის იყო სუსტი აგებულების, მძიმედ დაჭრა სამი შეუიარაღებელი პოლიციელი, რომელიც მის დაშოშმინებას ცდილობდნენ და მგონი ერთი პოლიციელი გარდაიცვალა მიყენებული ჭრილობებისგან. აღმოჩნდა, რომ პოლიციელებს აიძულეს იარაღი ჩაებარებინად სახლში წასვლამდე. ბევრი სხვა შემთხვევის დასახელება შემიძლია, როდესაც სამართალდამცავებს უბრალოდ ართმევდნენ იარაღს და ისინი გადიოდნენ დავალებებზე და გადიან პატრულირებაზე იარაღის გარეშე, იმიტომ რომ ბერვი იარაღის „გავარდნის“ შემთხვევა მოხდა, იმიტომ რომ წინასაარჩევნო პერიოდი იყო და სროლა არ უნდა მოხმდარიყო ან რაღაც უაზრო წესებია სადღაც მიღებული. ან რად ღირს ის ფაქტი რომ ჩვენი პოლიციელები დღემდე არ არიან აღჭურვილები ინდივიდუალური დაცვის საშუალებებით – რბილი ტიპის ჯავშანჟილეტები. ეკიპირების ეს ელემენტი აუცილებელია ლამის ყველაზე ჩამორჩენილი და ღარიბი ქვეყნების პოლიციურ სამსახურებში, მაგრამ ჩვენთან რატომღაც ეს ასე არ არის. ეს აბსოლუტურად მიუღებელია. რატომ ვახსენე ნარკომანის სუსტი აგებულება?  იმიტომ, რომ ხშირად გვესმის და გვხდება ასეთი მოსაზრება, პოლიციამ (შეიარაღებულმა მოქალაქემ) არ უნდა გამოიყენოს იარაღი შეუარაღებელი საფრთხის წინააღმდეგ, მოდით ამ სტერეოტიპის განხილვით დავიწყოთ დანარჩენი მავნე სტერეოტიპების და პრაქტიკების განხილვა. მოსაზრება, რომ არ შეიძლება ესროლო შეუიარაღებელ ადამიანს არის მცდარი, რასაც სამი პოლიციელის დაჭრა ადასტურებს.  სუსტი აღნაგობის ნარკომანმა, რომელიც არ უნდა გამოირჩეოდეს ნინძას უნარებით, არ ქონდა მოულოდნელობის ეფექტი მაინც  შეძლო დაეჭრა სამი პოლიციელი.   140 კილოგრამიანი აგრესიული ყაზილარს შიშველი ხელებით თავისუფლად შეუძლია სასტიკად გაუსწორდეს მაგალითად ქალ პოლიციის ოფიცერს ან თუნდაც სტანდარტული აღნაგობის კაც ოფიცერს.  შეიარაღებული ბლაგვი საგნით და ნარკოტიკული საშუალების ქვეშ მყოფი ის უკვე არის განრისხებულ მტაცებელზე უარესი საფრთხე. იგივე ეხება ადამიანებს, რომლებიც არიან მომზადებულები ორთაბრძოლაში და მათ ერთი  კარგად დაყენებული დარტყმით შეუძლიათ დაასახიჩრონ ან მოკლან ადამიანი ერთი თვალის დახამხამებაში. ვიდეო გადაღებული პოლიციის მანქანიდან, სადაც შეუიარაღებელი მამაკაცი შიშველი ხელებით სასტიკად უსწორდება ქალ პოლციელს, რომელიც ცდილობდა მის გაჩხრეკას თვალნათვლივ ადასტურებს, რომ იარაღი არ არის საჭირო, რომ იყოს მიღებული გადაწყვეტილება ლეტალური ძალის გამოყენებაზე. სამწუხაროდ ასეთივე მიამიტური შეხედულებები ბევრს გააჩნია დანასთან მიმართებაში არა და დანა არის ზესახიფათო და ეფექტური იარაღი იმ სივრცეებში სადაც, როგოც წესი  ხდება კონფლიქტები ადამიანებს შორის, ვგულისხმობ სასაუბრო დისტანციებს.  1983 წელს ამერიკელმა პოლიციის ინსტრუქტორმა ჯონ ტულერმა შეიმუშავა ვარჯიში, როდესაც 6 მეტრის მანძილიდან შეიარაღებული დანით “თავდამსხმელი” იწყებს მოძრაობას ოფიცერზე, რომელმაც უნდა მოასწროს ირაღის ამოღება და ზუსტი გასროლის წარმოება. ეს ვარჯიში მოგვიანებით გახდა პრაქტიკულად მთელი არაფრომალური დოქტრინა სახელწოდებით “21 ფუტის წესი” და ის გავრცელდა მთელ სამართალდამცავ საზოგადოებაში. მე არ ვიცი ამ ვარჯიშის დოქტრინად  ქცევა კარგია თუ ცუდი, მაგრამ ცადეთ თქვენც ეს ვარჯიში, და სანამ დანით შეიარაღებული “თავდამსხმელი” დაფარავს 6 მეტრს და დაგარჭობთ დანას თავის ქალაში, ცადეთ და გააფრთხილეთ ის ან ეცადეთ ესროლოთ ფეხში ან განახორციელეთ გამაფრთხილებელი გასროლა, მაგრამ მანამდე დარმწუნდით რომ რა მიმართულებითაც ახორციელებთ გამაფრთხილებელ გასროლას, არავინ არ დგას და რიკოშეტიც არავის არ ემუქრება. მომზადების გარეშე უმეტესობა იარაღის ამოღებასაც ვერ მოასწრებს ქამარზე გარედან დამაგრებული არა თუ პერანგის ქვეშ დამალული ბუდიდან. ეს ვიდეო მძიმე სანახავია და საუკეთესო ილუსტრაციაა იმისა თუ რამდენად ეფექტური შეიძლება იყოს დანა აგრესიული და მოტივიებული ადამიანის ხელში.  ეს ყველაფერი ხდება არა დახურულ სივრცეში, არამედ გაშლილ ღია ადგილას, ერთ პოლიციელს ხელში „კალაშნიკოვი“ უჭირავს დანარჩენები შეიარაღებულები არიან პისტოლეტებით. რამდენიმე წუთი ისინი ცდილობენ დააწყნარონ კაცი და აიძულონ მას დააგდოს დანა და ჩაბარდეს მათ, რაღაც მომენტში ისინი მოდუნდნენ და აღმოჩდნენ მასთან ახლოს, ის თავს ესხმის მათ და წამებში ორი პოლიციელი იღებს სასიკვდილო ჭრილობებს და კვდებიან ადგილზე კამერების წინ. ასე, რომ დანა და ნებისმიერი მძიმე ბლაგვი საგანი სერიოზული საფრთხეა და სრულად ამართლებს ლეტალური ძალის გამოყენებას.

ეხლა რაც შეეხება გაფრთხილებას (ვერბალური ან გასროლით) და სროლას კიდურებში.  20 წლის წინ როდესაც ვიდეო კამერები დიდი იშვიათობა იყო, კასეტები შეიარაღებული დაპირისპირებებით და სიკვდილის სცენების ჩანაწერებით არალეგალურად იყიდებოდა შავ ბაზარზე. ეხლა ასეთი ჩანაწერები უხვად დევს ინტერნეტში და ხელმისაწვდომია ყველასთვის. არის რესურსებიც რომლებიც აანალიზებენ ასეთ ჩანაწერებს. ჩანაწერების ნახვისას დაინახავთ, რომ ძალიან ხშირად ეს შეტაკებები ისე იწყება და მთავრდება, რომ გიწევს უკან გადახვევა და მეორედ ყურება რომ მიხვდე რა მოხდა. ამ ჩანაწერებში ხალხი კვდება იმიტომ რომ ვერ ასწრებენ იარაღის ამოღებას, ვაზნის მიწოდებას სავაზნეში, კვდებიან ისე რომ ვერც ხვდებიან რა მოხდა. ასეთ სიტუაციაში გაფრთხილება გინდა ყვირილით გინდა სროლით სისულელეა ისევე როგორც იგივე მიზეზის გამო სისულელეა ეს მოთხოვნები აქციო ვალდებულებად.

როგორც ერთი ლიტერატურული ნაწარმოების გმირი იძახდა: „არ არსებობს არმია, რომელიც გაუძლებდა თავდასხმას ზურგიდან და თანაც ღამით“. მოულოდნელი თავდასხმის მოგერიება უკიდურესად ძნელია,  და თავდასხმის ობიექტს აქვს ძალიან ცოტა შანსი გამოვიდეს უვნებელი ასეთი სიტუაციიდან. თავდასხმა ხდება წამებში, ამ დროს ადამიანმა უნდა მიიღოს თავის ცხოვრებაში ალბათ ყველაზე უმნივნელოვანესი გადაწყვეტილება, დაიცვას თავი და წაართვას სხვა ადამიანს სიცოცხლე. მან უნდა მოასწროს სიტუაციის გაანალიზება, იარაღის გამოყენებაზე გადაწყვეტილების მიღება, იარაღის ამოღება და ზუსტი გასროლის განხორციელება რაც თავისთავად უკვე სერიოზული გამოწვევაა და ითხოვს მომზადებას, წვრთნას, მენტალურ მდგრადობას. ამას კიდე დაუმატო ვერბალური გაფრთხილება, გამაფრთხილებელი გასროლა (სად? ჰაერში, მეზობლის იავანში? ასფალტში? და რიკოშეტის საფრთხე?) არის აბსურდი და სისულელე. სამართალდამცავი უწყება ან სახელმწიფო რმელიც ავალდებულებს ამას თავის მოსამსახურეებს/მოქალაქეებს პრაქტიკულად მათ წირავს.

სამწუხაროდ რიგ განვითარებულ ქვეყანაში მოქმედებს აკრძალვა იარაღის ტარებაზე ვაზნით სავაზნეში. აბსურდული შეზღუდვა, რომელმაც უნდა დაგვაჯეროს, რომ სახელმწიფოს სურს დაუდევრობით გამოწვეული იარაღის გავარდნების შემცირება. ანალოგიურად აბსურდული მოთხოვნებია ვალდებულება იარაღის შენახვის სეიფში ან იარაღის და ვაზნების ცალკე შენახვა.  თავდაცვის იარაღი უნდა იყოს მუდმივ მზადყოფნაში გამოყენებისთვის. ეს არის აქსიომა. ვაზნის მიწოდება სავაზნეში შეიძლება ბევრისთვის იყოს უკვე რეფლექსური მოძრაობა, მაგრამ ბევრისთვის შეიძლება არ იყოს. თუ ვინმეს სურს იარაღის და ვაზნების შენახვა ცალცალკე ან იარაღის ტარება ცარიელი სავაზნით ეს მისი პასუხისმგებლობაა, სახელმწიფო ან ხელმძღვანელობა, ამას არ უნდა ავალდებულებდეს.

კიდურებში გასროლას, რაც შეეხება ეს ტექნიკა ჩემი აზრით წამოვიდა იმ დროიდან, როდესაც საბჭოთა კავშირის მოსახლეობის დიდი ნაწილი ნათელი კომნიზმისკენ სიარულის პროცესში აღმოჩნდა ციხეში და ბანაკებში,  ამიტომ გუშაგები გაქცეულებს ჯერ ფეხებში ესროდნენ და მერე დაუმორჩილებლობის შემთხვევაში უკვე ესროდნენ მოსაკლავად. ეს ტაქტიკა მუშაობს, როდესაც ხარ გუშაგი ტუნდრაში და ესვრი ადამიანს, რომელიც გაგირბის და წინააღმდეგობას არ/ვერ გიწევს. ხოლო თუ გასროლისას იარაღი ახტა და შემდეგი ტყვია გაქცეულს კეფაში მოხვდა, დიდი არაფერი, პარტია ჩამოწერს დანაკარგებს.  შეიარაღებული დაპირისიპირების დროს საერთოდ როგორ წარმოგიდგეიათ ფეხში გასროლა? ფეხი არის პატარა, მოძრავი სამიზნე, მასში მორტყმა ერთი გასროლით ძალიან ძნელია. ფეხში მორტყმა თითქმის არასდროს არ იწვევს საფრთხის ნეიტრალიზაციას. მიწაზე დავარდნილი აგრესორს კვლავ შეუძლია საპასუხო ცეცხლის გახსნა.  ამიტომ კიდურებში გასროლა თავდაცვის მიზნით არის არაეფექტური, სახიფათო ტაქტიკა. მე არ ვიძახი რომ არასდროს არ უნდა ესროლოთ საფრთხეს ფეხებში, გააჩნია სიტუაციას, მაგრამ უნდა გესმოდეთ, რომ სროლას ფეხებში როგორც წესი არ გამოყავს მწყობრიდან ადამიანი.

ერთხელ მე ერთ ყოფილ სპეცრაზმელს ვანახე ვიდეო, სადაც პოლიციელები გამოიყვანენ არაფხიზელ ადამიანს რესტორნიდან, რა დროსაც ის ამოიღებს  უბიდან, თუ სწორედ მახსოვს პნევმატურ პისტოლეტს. ორივე პოლიციელი ხსნის ცეცხლს რა დროსაც, რაღაც წამებში დამნაშავის მიმართულებით ხორციელდება 20-მდე გასროლა. სპეცრაზმელმა გაკვირვებულმა ამომხედა და მკითხა, ამდენი რა პონტში ესროლესო?  თუ სპეცრაზმელმა ჩათვალა, რომ ადგილი ქონდა არაპროპორციულ ძალის გამოყენებას, რას ჩათვლის საზოგადოება ან სასამართლო? არ არის ძნელი მიხვდე, პოლიციელები, რომლებიც აკეთებდნენ თავის საქმეს გახდებიან ცუდი ტიპები. რეალობა კი ის არის,რომ  პისტოლეტის კალიბრების 99.9% სუსტია და არ უზრუნველყოფს ადეკვატურ ტერმინალურ ეფექტს,  ძალიან ბევრი პოლიციელი იღუპება საპასუხო ცეცხლისგან, რომლებსაც ხსნიან დამნაშავეები, მათ შორის დაჭრილები არაერთი ტყვიით. დიახ, არასასიამოვნო საყურებელია მაგრამ საფრთხეს ესვრიან მანანმდე სანამ ის მოძრაობს. ხოლო მერე მას ჩხრიკავენ და ადებენ ბორკილებს. იმიტომ, რომ ხანდახან მათ გონება უბრუნდებათ და ისინი ზურგში ესვრიან იმათ ვინც ჩათვალა, რომ რახან სამიზნე დაეცა და არ ინძრევა ის საფრთხეს აღარ წარმოადგენს. ასე რომ აგრესორი/დამნაშავე წარმოადგენს საფრთხეს მანამ სანამ არ იქნება გაჩხრეკილი და ბორკილებ დადებული. დიახ ასეთი ვიდეოები არ არის სასიამოვნო საყურებელი, მაგრამ პოლიცია იძულებულია მოახდინოს თავისი ქმედებების დოკუმენტირება მათ შორის გადაღება, დამერწმუნეთ კრიმინალებმა რომ დაიწყონ იგივეს კეთება, მათი ვიდეოები ათასჯერ უფრო საზარელი სანახოაბა იქნებოდა, ეს უნდ აგავხსოვდეს ყოველთვის სანამ დავიწყებთ განსჯას პოლიციის მხრიდან იარაღის გამოყენების ესთეტიურ მხარეზე. არ არსებობს ლამაზი და სუფთა ომი, ისევე როგორცს სასიკვიდლო შეტაკება ვერ დაემზგავსება რინგზე შერკინებას. ერთადერთი რასაც აქვს მნიშვნელობა, არის ვინ არის მტყვანი და ვინ არის მართალი.

ასევე მინდა შევეხო იარაღის დემონსტრირებას.  იმის იმედზე ყოფნა, რომ აგრესორი იარაღის დანახვაზე  შეშინდება და უკან დაიხევს, დიდი სისულელია. ეს კიდე უფრო დიდი სისულელეა თუ ასეთი “დემონსტრატორი” არ აპირებს ან არ არის მზად იარაღი გამოიყენოს თუ იარაღის დემონსტრირებას ეფექტი არ მოყვება. მე ჩემი თვალით მაქვს ნანახი რომ ეს ტექნიკა არ მუშაობს, როდესაც “ბნელი და საშინელი” 90-ნი წლების დროს, დისკოტეკის დაცვის წევრის მიერ დაშინების მიზნით იარაღის ამოღებას ხალხით გადაჭედილ საცეკვაო დარბაზში, მოყვა კოლექტიური აგრესიულობა დისქოტეკის სტუმრების მხრიდან და დაცვის წევრს თავისივე იარაღით თავი გაუტეხეს. გადაჭედილ დისკოთეკაში , მარტო, უპირისპირდები ნასვამ ახალგაზრდებს. იღებ იარაღს იქ სადაც გასროლა საფრთხის მიმართულებით 99% ალბათობით გამოიწვევს უდანაშაულო ადამიანის დაჭრას. თანაც მოწინააღმდეგე არა ერთი, არამედ რამდენიმეა, ესეიგი სროლა მოგიწევს ინტენსიური. და ბოლოს კარგავ შენ იარაღს. არასწორ გადაწყვეტილებას მოყვა სამწუხარო შედეგიც. რა იქნებოდა გამოსავალი? მე არ ვარ ექსპერტი თავდაცვაში მაგრამ დაპირისპირების დეესაკალაცია არის აუცილებელი  თუ ამის შანსი არსებობს.  გამოდი გარეთ, გამოიძახე სხვა დაცვის წევრები ან პოლიცია. ბოლო-ბოლო თუ საქმე მივიდა სროლამდე,  ეს სროლა მოხდება იქ სადაც შანსი მოარტყა უდანაშაულოს ნაკლებია. იარაღის ამოღება უნდა მოხდეს მაშინ როდესაც შენ მორალურად მზად ხარ გახსნა ცეცხლი. თუ არ ხარ მხად ჯობია სხვა რამე მოიფიქრო. იარაღის დემონსტრირება შეიძლება გახდეს დაპირისპირების ესკალაციის მიზეზი. არ დაგვავიწყდეს რომ ერთ-ერთი ყველაზე ეფექტური და დროით გამოცდილი მეთოდი საფრთხისგან თავის დაღწევის არის – გაქცევა.

მე კარგდ მესმის, რომ ეს სტატია ბევრში გამოიწვევს პროტესტს, ბევრისთვის იქნება მიუღებელი ის რაც აქ წაიკითხა, ბევრი დამიწუნებს გამოყენებულ ტერმინოლოგიას და რავიცი კიდე რას არ იპოვის, მაგრამ საქმე იმაშია, რომ განვითარებულ საზოგადოებაში ერთმანეთის მიმართ ძალადობა არის მიუღებელი. თუ შენ დააპირე ვინმეს ცემა შენ შეიძლება გესროლონ და სახელმწიფო და საზოგადოება ჩათვლის რომ მსროლელის იყო მართალი, შენ შეძვრები სხვის სახლში შენ მოგხვდება ტყვია, შენ დააპირებ ვინმეს “დაჩმორებას” შენ შეიძლება მოგხვდეს ტყვია.  ძალადობა და ხელისუფლების წარმომადგენლისადმი არდამორჩილება არის საკმარისი მიზეზი ლეტალური ძალის გამოყენებისთვის. ასეა ნორმალურ ქვეყანაში. არანორმალურ ქვეყანაში შეიძლება კამერების წინ გცემონ და ამას არანაირი რეაგირება არ მოყვება. რა მოხდა კაცები არიან და იჩხუბეს…. ვის არ მოსვლია? ან კარგი მაგალითია ბოლოდროინდელი სკანდალი სადაც საზოგადოების ცნობილი წევრები ჯგუფური გაუპატიურებით ემუქრებოდნენ იმათ ვინც არ იზიარებდა მათ შეხედულებებს. ეს როდესაც ხდება რიგითი მოქალაქეების მხრიდან, რომლებიც სამწუხაროდ ხშირად ვერ აცნობიერებენ რას აკეთებენ ეს ერთია, ეს ხდება ყველგან, როდესაც იგივეს ჩადიან საჯარო პირები, რომელბსაც გაცილებით მეტი პასუხისმგებლობა მოეკითხებათ ეს უკვე სერიოზული პრობლემაა. ეს ნიშნავს, ჩემი აზრით იმას, რომ მათ არ ეშინიათ პასუხისმგებლობის და არ ელოდებიან წინააღმდეგობას. სწორედ ამიტომ შეიარაღებული საზოგადოება არის თავაზიანი და წყნარი საზოგადოება. როდესაც ყველას ესმის რომ სხვაზე თავდასხმას დიდი ალბათობით ადეკვატური მოყვება პასუხი და გარდაუვალი სასჯელი.

სტატიის ბოლოს, მინდა კიდევ ერთი მაგალითი მოვიყვანო, რა ხდება როდესაც ერთი მხარე იყენებს არაეფექტურ ტაქტიკას და თავდაცვის საშუალებებს. ეს შემთხვევა მოხდა ბალიზე, ინდონეზია, სადაც დასახლდა შერეული ორთაბრძოლების ფრანგი ოსტატი ამოკრან საბეტი. არსებული ინფორმაციით ის სარგებლობდა ხულიგნის და აგრესიული ადამიანის რეპუტაციით, ხშირად ახდენა კონფლიქტების პროვოცირებას და უპირისპირდბოდა როგორც ადგილობრივებს ასევე ტურისტებს. როდესაც საბეტის ვიზას ვადა გაუვიდა ადგილობრივ პოლიციას მიეცა შანსი კონფლიქტური სპორტსმენი გაეძევებინა ქვეყნიდან.  მის დასაკავებლად საკმაოდ დიდი პოლიციელების ჯგუფიც გამოიყო. საბეტის დაკავების მცდელობა აღბეჭდილია ვიდეოზე.  ამოკრანი თავიდანვე აგრესიულად იქცეოდა და იყო საკამოდ დიდი დანით შეიარაღებული, ის არ ემორჩილებოდა პოლიციას. პოლიციელებმა გამოიყენეს ყველაფერი, სიტყვიერი გაფრთხილება, სროლა ჰაერში, და მათ შორის ნაკლებად ლეტალური საშუალებები (რეზინის ტყვიები). არაფერმა არ იმოქმედა. მას მერე რაც ამოკრანს მოხვდა პირველი რეზინის ტყვიები, ნასროლი სავარაუდოთ 12 კალიბრის “პომპებიდან” ის თავს დაესხა პოლციელებს და დაჩეხა დანით ერთი თანამშრომელი, სანამ მას ესროდნენ ფეხებში, ესროდნენ რეზინის ტყვიებს და სავარაუდოთ პისტოლეტებიდან. ყველაფერი დასრულდა 5,56 კალიბრის შაშხანიდან რამდენიმე გასროლით, მაგრამ საბეტის მიერ დაჭრილი პოლციელი ადგილზე გარდაიცვალა.  რა მოხდებოდა ამერიკაში? რამდენიმე მკაფიო გაფრთხილების და არდამორჩილების შემთხვევაში მას უბრალოდ ცეცხლს გაუხსნიდნენ და ადგილზე მოკლავდნენ.  ვიღაცა იტყოდა იარაღი არ ქონდა რატომ ესროლესო, იქნება ფეხში დაეჭრათ და დაეკავებინათო, მაგრამ რეალური ცხოვრება ყოველთვის ადასტურებს ამ “მანტრების” მცდარ ხასიათს. იგივე მოხდა ამ შემთხვევაშიც.

არც ერთი სერიოზული ინსტრუქტორი ან სკოლა რომელიც ასწავლის თავდაცვას იარაღის გამოყენებით არ ასწავლის უკონტროლო აგრესიის გამოყენებას. საფრთხისთვის თავის არიდება, კონფლიქტის დეესკალაცია და პასიური თავდაცვა (სიგნალიზაცია, რკინის კარები, ძაღლი, კამერები, უსაფრთხო რაიონის არჩევა) არის თავდასხმის რისკის შემცირების და იარაღის გამოყენების აცილებლობის თავიდან არიდების პირობები. არ მინდა შეგექმნათ წარმოდგენა თითქოს აშშ-ში ასწავლიან კილერებს, რომლებიც ღამე კარებს ღია ტოვებენ რომ იქ შესული მძარცველი მერე დაცხრილონ. ეს ასე არ ხდება. შეიარაღებული მოქალაქე ხვდება რომ თუ მან იარაღი გამოიყენა ის გახდება გამოძიების ობიექტი, მას მოუწევს ხანგრძლივი და ხარჯიანი პროცედურა ამ სიტყაციიდან თავის დაღწევის, დაუმატეთ ამას ფსიქოლოგიური ტვირთი და მიხვდებით რომ ნებისმიერი შეიარაღებული ადამიანი ყველანაირად შეეცდება თავი აარიდოს კონფლიქტს. ეს ძნელად ესმით იმ საზოგადოებაში სადაც ცემა-ტყეპა, გაწევა-გამოწევა და დაჭრები არის ჩვეულებრივი ამბავი და ამაზე არანაირი რეაგირება არ ხდება. სწორედ ამიტომ გვესმის ხშირად: ყველა დაიწყებს იარაღით სიარულს და სროლას. არა არ დაიწყებს და ვინც დაიწყებს წავა ციხეში ან მიიღებს ტყვიას.

დიახ, იარაღს გააჩნია თანდაყოლილი საფრთხე. ხანდახან კარგ კაცს დაუდევრობით გაუვარდება იარაღი და მოხდება ტრაგედია, დიახ ხანდახან პოლიცია ესვრის ბავშვს რომელსაც ქონდა ხელში სათამაშო პისტოლეტი. შეიარაღებულ საზოგადოებაში ეს გარდაუვალია, ისევე როგორც “მოტორიზირებულ” და ელექტრიფიცირებულ საზოგადოებაში ვიღაცა მოკვდება ავტო-ავარიაში ან დენის დარტყმისგან ან ავიაკატასტროფაში, ბერვად უფრო მეტი ადამიანი იხრჩობა ბასეინში ვიდრე კვდება იარაღთან დაკავშირებულ უბედურ შემთხვევებში მაგრამ არავინ არ ითხოვს ბასეინში მოცურავეთა ლიცენზირებას და გაოცდის ჩაბარებას ბასეინში ჩახტომამდე. ჩვენ მივიდვართ რისკებზე ყოველ დილა როდესაც სახლიდან გამოვდივართ და ამ რისკებს ვეგუებით იმიტომ, რომ გვინდა სწრაფად მივიდეთ სამსახურში მანქანით ან გადავფრინდეთ თვითმფრინავით სხვა ქვეყანაში. ადამიანი არ უნდა იღუპებოდეს იმიტომ, რომ მას ირაციონალური შიშების და მცდარი სტერეოტების გამო წაართვეს ან შეუზღუდეს თავდაცვის უფლება.

კვირის იარაღი – “M16A2″

August 1st, 2017

01292016-001-01

არა, ეს ის M16A2 არ არის, რომელიც თქვენ იფიქრეთ, შეიარაღებაში 80-ან წლებში მიღებული საბრძოლო შაშხანა გათვლილი ახალ ვაზნაზე, რომელიც იყენებდა ბელგიურ 62 გრანიან ტყვიას. სინამდვილეში ასე თავიდან ერქვა იარაღს, რომელიც კოლტმა წარუდგინა აშშ-ის შეიარაღებულ ძალებს ბევრად ადრე, ჯერ კიდევ 1969 წელს, როდესაც M16-ს შეექმნა პირველი პრობლემები ვიეტნამში. ძირითადი გამანსხვავებელი ნიშანი ამ იარაღის ის იყო, რომ ეს პროტოტიპი  იყო პირველი დგუშიანი AR-15 სისტემის იარაღი. კოლტის ქარხნული შიდა კლასიფიკაციით მას მიენიჭა ინდექსი 703 და ის წარმოადგენდა M16 და АК-47-ის თავისებურ ჰიბრიდს. პროტოტიპს ასევე მიენიჭა პირობითი დასახელება “M16A2” და ამ სახელით ის იქნა შეთავაზებული ამერიკელი სამხედროებისთვის, იმიტომ, რომ კოლტის აზრით ის უნდა გამხდარიყო M16A1-ის შემცვლელი. 703-ე მოდელი იყენებდა „კალაშნიკოვის“ ანალოგიურ დენთის აირების კამერას, ავტომატიკას გრძელი სვლით და კონდახში განთავსებულ საწმენდ ნაკრებს. M16-სგან მას ერგო ქვედა რესივერის პრაქტიკულად უცვლელი კონსტრუქცია, სროლის მეოთხე დამატებითი რეჟიმით, რომელიც ითვალისწინებდა სამ გასროილიან ფიქსირებულ ჯერს. გარდა ამისა დამატებით მას გააჩნდა რეგულირებადი დენთის აირების ბლოკი, რაც უზრუნველყოფდა საიმედოობას სხვადასხვა კლიმატურ პირობებში. განსხვავებით დღევანდელი დგუშიანი სისტემებისაგან რომელიც გამოიყენება AR-15-ის ტიპის იარაღებში, საკეტი 703-ე მოდელში მოძრაობდა მიმმართველებზე რაც გამორიცხავდა მის გადაბრეცას აპერში, პრობლემა რომელმაც თავი იჩინა პირველ ნაკრებებში, რომლებსაც გადაყავდა დგუშიან სისტემაზე AR-15-ები პიდაპირი შეფრქვევის სისტემით. ვინაიდან AR-15-ის საკეტის და აპერის კონსტრუქცია გათვლილია, იმაზე რომ დენთის აირების ენერგია გადაეცემა მას პირდაპირ ცენტრში, როდესაც საკეტის შიგნით ხვდება დენთის აირები და წარმოიშობა ავტმატიკის მუშაობისთვის საჭირო წნევა, ხოლო დგუშიან სისტემაში ენერგია საკეტს გადაეცემა დგუშის მეშვეობით რომელიც არის დაციილებული საკეტის ცენტრიდან. სწორედ ამ მიზნით საკეტი კოლტის ამ პროტოტიპში მოძრაობდა მიმმართველებზე, რომლებიც შესრულებული იყო აპერში. ასეთი მიმმართველები უზრუნველყოფდნენ საკეტის სწორ პოზიციონირებას აპერში და არ ხებოდა აპერის ან ბუფერის მილის ზედმეტი ცვეთა. ასევე «M16A2-ში“ დგუში არ წარმოადგენდა საკეტის მატარებლის განუყოფელ ნაწილს (როგორც „აკ“-ში) არამედ იყო დამაგრებული მასზე შტიფტით. არსებულ ინფორმაციით ცნობილია, რომ პროტოტიპი იყო მხოლოდ 180 გრამით უფრო მძიმე ვიდრე M16A1, აქიდან მოძრავი ნაწილების მასა მხოლოდ 130 გრამით გაიზარდა. ეს მონაცემები წარმოდგენილია კოლტის მიერ მაგრამ ჩემი აზრით ეს იარაღი ბევრად უფრო მძიმე იყო ვიდრე M16A1, დგუშის, მსხვილი დენთის აირების კამერის და მასიური აპერის წყალობით. სამაგიეროდ მისი კონსტრუქცია 20 ნაწილით ნაკლებს შეიცავდა.

დსფბსდ

დაშლილი მოდელი 703. სურათზე არის პირველი პროტოტიპი, კონდახში ღვედის გასაყრელით და ოთხ პოზიციანი სელექტორით. მეორე პროტოტიპში ამ გადაწყვეტილებებზე უარი ითქვა. 

1968 წელს პრინციპში უკვე იყო გასაგები რა გახდა მიზეზი სერიოზული პრობლემების M16-ებთან ვიეტნმაში დაცხადი იყო, რომ ეს პრობლემები ნაკლებად უკავშირდებოდა იარაღის კონსტრუქციას და მისი ავტომატიკის სქემას, არამედ მათი მიზეზი იყო დენთის მარკის ცვლილება, რამაც განაპირობა წნევის ზრდა, რასაც მოყვა სროლის ტემპის ზრდა და ეს ნეგატიურად აისახა იარაღის საიმედოობაზე და გამძლეობაზე. 1969 წლიდან, როგორც კი მოხდა პრობლემის მიზეზების იდენტიფიკაცია, M16 მეტ წილად გათავისუფლდა ყველა სერიოზული პრობლმისგან და ცხადია მოდელ 703-ის მიმართ ინტერესი გაქრა. კოლტმა სულ ორი პროტოტიპი შექმნა და აღარ დაბრუნებულა დგუშიან სქემასთან პრაქტიკულად 2000-ან წლებამდე, როდესაც აშშ-ის სპეციალური დანიშნულების ძალებმა არ მოითხოვეს ახალი საბრძოლო შაშხანა და კოლტმა მიიღი კონკურსში მონაწილეობა სამი პროტოტიპის წარდგენით. აქიდან Type C იყენებდა დგუშიან სქემას.

01292016-001-07

კოლტის Type C განსხვავებით მოდელ 703-სგან იყენებს დგუშს მოკლე სვლით, რის გამოც შენარჩუნებულია აპერის კომპაქტური გაბარიტები და შედარებით მცირე მასა.

საინტერესო ფაქტი ის გახლავთ რომ 1972 წელს სამხრეთ კორეამ დაიწყო საკუთარი კონსტრუქციის და წარმოების საბრძოლო შაშხანისკონსტრუირება და 1982 წელს შეიარაღებაში მიღებული Daewoo K2, რომელიც ძალიან გავს კოლტის ექსპერიმენტულ შაშხანას. ეს იარაღი დღემდე არის სამხრეთ კორეის შეიარაღებაში.

Daewoo-K2565

Daewoo K2

პისტოლეტის კალიბრის კარაბინი – ძლიერი და სუსტი მხარეები

July 25th, 2017

ამჟამად უბრალო ადამიანს შეუძლია იყიდოს პისტოლეტის კალიბრის კარაბინი, რომელიც არის საბრძოლო პისტოლეტ-ტყვიამფრქვევის სამოქალაქო ვარიანტი, სუფთა ფურცლიდან შექმნილი იარაღი და კონვერსიული იარაღი, რომელიც წარსულ ცხოვრებაში იყო საბრძოლო იარაღი, რომელიც ჩამოიწერა და გადაკეთდა სამოქალაქო ბაზარზე გასაყიდათ. პრინციპში სამივე ჩამოთვლილი ტიპის იარაღები იყიდება საქართველოში ისევე, როგოც ჩვენ ქვეყანაში იყიდება შაშხანის კალიბრის ზე-კომპაქტური კარაბინები და ამიტომაც ამ სტატიაში ჩვენ შევეცდებით განვიხილოთ, როგორც კონრეტული ასეთი იარაღები ასევე შევადაროთ ერთმანეთს პისტოლეტის და შაშხანის კალიბრის იარაღები, მათი გამოყენების ნიში და ტაქტიკური ასპექტები.  ეს თემა დამატებით აქტუალურია იმიტომ, რომ როგორც წესი პისტოლეტის და შაშხანის კალიბრზე გათვლილი კარაბინი ჩვენი კანონმდებლობით გადის სანადირო იარაღში და შესაბამისად ფორმდება ტარების უფლებით. ანუ ამ კლასში წარმოდგენილია იარაღები, რომლებიც ყველაზე კომპაქტურია იარაღებს შორის, რომლებიც ფორმდება ტარების უფლებით.

მიღებული კლასიფიკაციით, პისტოლეტ-ტყვიამფრქვევი არის იარაღი: აღჭურვლი კონდახით/დუგლუგით; აქვს ჯერებით სროლის წარმოების საშუალება; იყენებს პისტოლეტის კალიბრს. შეიარაღებულ ძალებში პიკი პისტოლეტ-ტყვიამფრქვევების გავრცელების მოდის  მეორე მსოფლიო ომზე, თუმცა თავისთავად ცხადია სამოქალაქო პისტოლეტის კალიბრის კარაბინები ბევრად უფრო ადრე გაჩდნენ მაგრამ მათი გამოყენება არმიებში იყო ძალიან ვიწრო რა ტქმა უნდა სუსტი კალიბრის გამო. სიტუაცია რადიკალურად შეიცვალა მეორე მსოფლიო ომის დროს, რა დროსაც იაფი, ტექნოლოგიური და თუ გნებავთ პრიმიტიული პისტოლეტ-ტყვიამფრქვევი იყო ერთადერთი გზა საბრძოლო ნაწილების ავტომატური იარაღით გაჯერების და ომში ჩართული ყველა მხარე ინტენსიურად იყენებდა ამ ტიპის იარაღს. ყველაფერი შეიცვლა მას მერე რაც გერმანელებმა 1943 წელს მიიღეს შიარაღებაში  რევოლუციური Stg44, რომელიც იყენებდა  ე.წ. შუალედური ვაზნას. ეს ვაზნა სიმძლავრით იდგა პისტოლეტის და საბრძოლო შაშხანის კალიბრებს შორის. გნსხვავებით საბრძოლო შაშხანებისგან ის იძლეოდა საშუალებას ზომიერი ეფექტურობით ავტომატური ცეცხლის წარმოების, იყო უფრო მსუბუქი ხოლო განსხვავებით პისტოლეტ-ტყვიამფრქვვეისგან მას ქონდა უფრო ძლიერი ვაზნა, რომელიც იძლეოდა საშუალებას ცეცხლის წარმოების მანძილებზე, რომელიც მიუწვდომელი იყო პისტოლეტის ვაზნაზე გათვლილი იარაღისთვის. საიერიშო შაშხანების გამოჩენამ და გავრცელებამ პრაქტიკულად ეგრევე გამოდევნა პისტოლეტ-ტყვიამფრქვევი საბრძოლო ნაწილების არსენალიდან.

Sten-MkII

ბრიტანული “სტენი” მეორე მსოფლიო ომის დროინდელი ტიპიური პისტოლეტ-ტყვიამფრქვევი, ნაშტამპი დეტალები, მასიური თავისუფალი საკეტი, ავტომატიკის სქემა იყენებს ღია საკეტიდან სროლის სქემას, მხოლოდ ავტომატური სროლის წამროების რეჟიმი, პრიმიტიული სამიზნე მოწყობილობები, ასეთივე პრიმიტიული დაცვის მექანიზმები, ცუდი ერგონომიკა.

დამხმარე იარაღის როლში (მძღოლების, საარტილერიო გათვლების, სადაზვერვო/სადესანტო ნაწილების შეიარაღება) პისტოლეტ-ტყვიამფრქვევმა დაიწყო ნელ-ნელა პოზიციების დათმობა, მას მერე რაც გაჩნდა კომპაქტური შაშხანები, რომლებიც არ ჩამოუვარდებოდნენ საიმედოობით სრული ზომის საბრძოლო შაშხანებს და მასებით და გაბარიტებით შესაბამისად ისინი მიუახლოვდნენ პისტოლეტ-ტყვიამფრქვევებს. თავის მხრივ ახალი მოდელის პისტოლეტ-ტყვიამფრქვევების მასა და გაბარიტები მათი ევოლუციის პარალელურად მხოლოდ იზრდებოდა. მასიური თავისუფალი საკეტები, პრიმიტიული დამრტყმელ-სასხლეტი მექანიზმები მხოლოდ ჯერებით სროლის რეჟიმებით და ასკეტური ლითონის დუგლუგები, რომლებიც ტიპიური იყო მეორე მსოფლიო ომის დროინდელ იარაღებზე ჩაბარდა წარსულს ხოლო 1966 წელს, ხეკლერ&კოხმა გამოუშვა ალბათ ყველა დროის საუკეთესო და ყველაზე წარმატებული 9მმ-ნი პისტოლეტ-ტყვიამფრქვევი MP5. მას გააჩნდა გორგოლაჭებიანი ნახევრად-თავისუფალი საკეტი, დამრტყმელ სასხლეტი მექანიზმი შიდა ჩახმახით, ის ისროდა დახურული საკეტით და გააჩნდა ცეცხლის რეჟიმების სელექტორი. ამასთან ერთად ის იყო ერგონომიული და მოსახერხებელი იარაღი, მას გააჩნდა სრულყოფილი სახელური, კონდახი, ტიბჟირი და სამიზნე მოწყობილობები. იარაღი გამოვიდა ზე-საიმედო, ერგონომიული და ძალიან ზუსტი, როგორც ჯერებით სროლისას ასევე ერთჯერადი გასროლების წარმოებისას. უკანასკნელი იყო თვისება, რომელიც აუცილებელი იყო იარაღისთვის, რომელსაც პოლიციური სამსახურები გამოიყენებდნენ და ეს თვისება აკლდა წინა თაობის პისტოლეტ-ტყვიამფრქვევებს. ცხადია ეს ყველაფერი MP-5-ში იყო მიღწეული მისი კოსნტრუქციის სირთულის და ფასის გაზრდის ხარჯზე. MP5-ის წონა 3.1-კგს აღწევს, შედარებისთვის ამდენივეს იწონის 5.45 კალიბრის АКС-74У, ხოლო მისი კონსტრუქცია 100-მდე დეტალისგან შედგება. ისევ შედარებისთვის, მისი წიანდმორბედი გერმანული MP-40 თავისუფალი საკეტით ორჯერ ნაკლები დეტალისგან შედგებოდა.  მას მერე რაც შუალედური ვაზნა და საიერიშო შაშხანამ სრულად დააკმაყოფილა ჯარების მოთხოვნა ავტომატურ იარაღზე. ზოგმა ქვეყანამ საერთოდ განაცხადა უარი პისტოლეტ-ტყვიამფრქვევების წარმოებაზე, მაგალითად ასე გააკეთა საბჭოთა კავშირმა სადაც 7.62 კალიბრის კალაშნიკოვმა სრულად  შეცვალა, საბრძოლო შაშხანა, კარაბინი და პისტოლეტ-ტყვიამფრქვევი. დასავლეთში, მეტ წილად 9მმ-ნი პისტოლეტ ტყვიამფრქვევები მასიურად გამოიყენებოდა პოლიციური და სპეც სამსახურების მიერ და 90-ან წლებამდე შეზღუდულად საბრძოლო ნაწილებში. 90-ნი წლებიდან იწყება პისტოლეტ-ტყვიამფრქვევების როლის და მნიშვნელობის მკვეთრი შემცირება მათ შორის ძალოვან სტრუქტურებში. პერსონალური დაცვის საშუალებების განვითარებამ და გავრცელებამ, ცვლილებებმა ეკიპირებაში და საბრძოლო მოქმედებების ტაქტიკაში განაპირობა 9მმ-ნი პისტოლეტ-ტყვიამფრქვევების სრული გაქრობა დასავლური ქვეყნების არმიების არსენალებიდან. ნაწილი ასეთი იარაღების ან განადგურდა, ან გადაეცა პოლიციურ სამსახურებს ან გადაკეთდა და გაიყიდა სამოქალაქო ბაზარზე.

aaa111bb

კევლარის ჩაფხუტი, მსუბუქი ჯავშან-ჟილეტი ან თუნდაც განტვირთვის ჟილეტი სავსე მჭიდებით შიგნით, ხდება დაუძლეველი დაბრკოლება 9მმ-ნი ტყვიისთვის.

გარდა საბრძოლო თვისებებისა არსებობდა კიდე სერიოზული ეკონომიკური ფაქტორებიც, რომლებიც ასევე მუშაობდნენ  პისტოლეტ-ტყვიამფრქვევის წინააღმდეგ.  ლოგისიტიკური თვალსაზრისით და ეკონომიურობის პრინციპებიდან გამომდინარე, ჯობია გქონდეს ერთი კალიბრის ძირითადი საბრძოლო შაშხანა და კომპაქტური კარაბინი, რომელიც გარკვეულწილად ნაწილებით თავსებადია, იყენებენ ერთ ვაზნას, ერთ მჭიდს და ითხოვენ ერთნაირ მომზადებას ვიდრე გქონდეს განსხვავებული იარაღი საკმაოდ ვიწრო გამოყენების სპექტრით. ასეთი კომბინაცია არის მაგალითად АК-74 და АКС-74У, ამ ორმა იარაღმა სრულად თუმცა არასრლუყოფილად ბოლომდე გადაფარა უზარმაზარი ქვეყნის ჯარის და სამართალდამცავი სისტემის მოთხოვნები პირად ცეცხლსასროლ იარაღზე.

navy-seal-mp5-hr

MP5 შედარებით ფაროთოდ იყო გავრცელებული აშშ-ის შეიარაღებული ძალების სხვადასხვა სახეობებში, მაგრამ დროთა განმავლობაში ის შეიცვალა M-4-ით და MK-18-ით. აშშ-ის საზღვაო ფეხოსანთა კორპუსის სადაზვერვო ქვედანაყოფის (Marine Recon) ვეტერანთან გასაუბრებისას მე გამოვკითხე ის MP-5-ის ექსპლუატაციის შესახებ და მისი თქმით იარაღი ზუსტი და საიმედოა, მაგრამ მისი გამოყენება ბოლო პერიოდში ხდებოდა (ისიც შეზღუდულად) მხოლოდ ამფიბიური ოპერაციების დროს. 

80-ნი წლების ბოლოს ნატო-ს ქვეყნებმა დაიწყეს მუშაობა ახალ თავდაცვით იარაღზე, რომელიც წონით და გაბარიტებით იქნებოდა პისტოლეტ-ტყვიამფრქვვეის ტოლი მაგრამ გამოიყენბდა ვაზნას, რომელიც დაამარცხებდა ინდივიდუალური დაცვის კომპლექტში გამოწყობილ სამიზნეს. მწარმოებლებმა შეძლეს შეექმნათ საიმედო და კომპაქტური იარაღი, რომლიდანაც ნასროლი ტყვია უზრუნველყოფა შეღწევის საჭირო მაჩვენებელებს მაგრამ მისი ტერმინალური ეფექტი იყო ძალიან უმნიშვნელო და ამ პროგრამის ფარგლებში რეალურად შეიქმნა ორი ახალი კალიბრი და ერთი ხელის თითებზე ჩამოსათვლელი იარაღი ამ კალიბრებზე გათვლილი, რომელიც დღემდე რჩება ეკზოტიკად. PDW-ს პროგრამა იყო თავისებური გედების სიმღერა პისტოლეტ-ტყვიამფრქვევებისთვის როგორც ჯარის და პოლიციის იარაღებისთვის. ხანმოკლე ინტერესი ასეთი იარაღების შეიცვალა სკეპტიციზმით წვრილი და ავი ტყვიების არადამაკმაყოფილებელი ტერმინალური ეფექტურობის გამო და ამ კლასის იარაღებს, რომლებიც პირობითად ასევე განეკუთვნებიან პისტოლეტ-ტყვამფრქვევის კლასს ძალიან მოკრძალებული წარმატება ხვდა წილად.

ძალოვანი სტრუქტურები ომის დასრულების შემდეგ წლები იყენებდნენ მათ შორის ყოფილ სამხედრო პისტოლეტ-ტყვიამფრქვევებს ისევე, როგორც უფრო თანამედროვე მოდელებს, მაგრამ ტენდენცია ძალოვნებშიც მეორდება. მაგალითად  აშშ-ში პისტოლეტ-ტყვიამფრქვევმა ასევე დაუთმო პოზიციები ტაქტიკურ კარაბინებს, იგივე მიზეზების გამო და გარდა ამისა პოლიციაში მიდის უამრავი ვეტერანი, რომელიც უკვე მომზადებულია გამოიყენოს AR-15-ის ტიპის კარაბინი და აქვს გამოცდილება ამ იარაღის რეალურ ბრძოლაში გამოყენების. ევროპაში და ამერიკაში ტერორისტული საფრთხის გათვალისწინებით, როდესაც ტერორისტები სულ უფრო ხშირად იყენებენ ავტოტრანსპორტს, პირადი ბალისტიკური  დაცვის საშუალებებს, უნდა ვივარაუდოთ, რომ პროცესი პისტოლეტ-ტყვიამფრქვევების ჩანაცვლების კომპაქტური კარაბინებით კვლავ გაგრძელედება. ნაწილობრივ ამას ხელს უწყობს ის ფაქტორიც, რომ ბევრი პოლიციური სამსახური ამერიკაშიც და ევროპაშიც კრძალავს იარაღების გამოყენებას ჯერებით სროლის საშუალებით და ამის გამო პისტოლეტ-ტყვიამფრქვვეის უპირატესობა, რომელიც გამოიხატება კონტროლირებადობაში ჯერებით სროლისას უბრალოდ ქრება. უნდა ითქვას, რომ იყო მცდელობები პისტოლეტ-ტყვიამფრქვევების საცეცხლე ძალის გაზრდის განსაკუთრებულად “ცხელი” მუხტების გამოყენებით. სამწუხაროდ ჯარში ასეთი მეთოდები ნაკლებად ეფექტური გამოდგა, ვინაიდან თუ რომელიმე ვაზნა მიდის რომელიმე იარაღში ვერანაირი ინსტრუქცია, სერჟანტი, გამაფრთხილებელი წარწერა ან აკრძალვა არ გამორიცხავს რომ ეს ვაზნები არ გაჩნდება მაგალითად იგივე კალიბრის პისტოლეტებში, რასაც მოყვება სავალალო შედეგები უკანასკნელისთვის (დაჩქარებული ცვეთა, რესურსის შემცირება, მწყობრიდან გამოსვლა).

ამჟამად ჯარში და პოლიციურ სამსახურებში მეტ ნაკლებად გავრცელებული რჩება და გამოიყენება მხოლოდ უკიდურესად კომპაქტური ე.წ. მიკრო პისტოლეტ-ტყვიამფრქვევები და უკვე ხსენებული PDW კლასის იარაღები, უკანასკნელი კლასი წარმოდგენილია პრაქტიკულად მხოლოდ ბელგიური FN P90-ის და გერმანული H&K MP-7-ის სახით, ანუ სულ ორი იარაღით.

BT-TP9-660x306

მიკრო ისტოლეტ-ტყვიამფრქვები როგორიც სურათზე ნაჩვენები Brugger-Thomet გაჩნდა იმისთვის რომ მიეცათ ოპერატორებისთვის საშუალება ქონოდათ კომპაქტური იარაღი, რომელიც გარკვეული შეზღუდვებით, მაგრამ მაინც გამოდგებოდა ფარული ტარებისთვის და ამავე დროს მისცემდა მათ საშუალებას ახლო მანძილზე გამევითარებინად მაღალი ტემპის ცეცხლი. ეს კონცეფცია ფართოდ გამოიყენებოდა სტრუქტურებში, რომლებიც უზრუნველყოფდნენ პირად დაცვას. მას შემდეგ რაც გაჩნდა მიდგომა “მსროლელი პასუხს აგებს ყოველ გასროლილ ტყვიაზე” სამართალდამცავი სტრუქტურების და კერძო უსაფრთოხების კომპანიების ინტერესი ავტომატური იარაღის მიმართ მკვეთრად  შემცირდა.

რაც შეეხება მიკრო პისტოლეტ-ტყვიამფრქვევებს და მათ გამოყენებას, მე მქონდა შესაძლებლობა ახლოს გამეცნო MP5K და ამ იარაღმა შერეული შთაბეჭდილებები დამიტოვა. ერთის მხრივ ის არის საიმედო და ზუსტი იარაღი, მაგრამ კონდახის გარეშე თუნდაც ერთ-წერტილიანი ღვედის გამოყენებით ძალიან ძნელია სტაბილური პლატფორმის შენარჩუნება. ჯერებით სროლა არაეფეტქურია და არაკომფორტული. იარაღი მძიმეა და ხანგრძლივი გადაადგილება მზადყოფნის რეჟიმში ძალიან მალე გღლის. ამ იარაღის ოპერატორების აზრი ჩემსას ემთხვეოდა და როგორც ერთმა ამიხსნა, ეს იარაღი კარგია რომ ახლო მანძილზე დახურულ სივრცეში შექმნას „ცეცხლის კედელი“ და აიძულოს მოწინააღმდეგე გაიქცეს თავშესაფრის ძიებაში. უკონდახო პისტოლეტ-ტყვიამფრქვევის ეფექტური გამოყენება ითხოვს სერიოზულ მომზადებას, რომლის უზრუნველყოფაც ყველა სამსახურს არ შეუძლია. კიდევ ერთი საინტერესო მიკრო პისტოლეტ-ტყვიამფრქვევი ხელმისაწვდომი საქართველოში, როგორც სამოქალაქო იარაღი, არის ჩეხური Vz 61 “სკორპიონი”.  მიუხედავად იმისა, რომ ეს იარაღი იყენებს ძალიან სუსტ ვაზნას (7.65 Browning) ის გამოირჩევა კომპაქტურობით, პატარა წონით, აქვს 20 ვაზნიანი მჭიდები, დასაკეცი დუგლუგი რომელიც უმნიშვნელოდ ზრდის იარაღის გაბარიტებს და წონას და რომელიც ამავე დროს ადვილად იხსნება. ამ იარაღის სამოქალაქო ვარიანტები დიდი რაოდენობით და კარგ ფასად (800-1100ლარი) გაიყიდა საქართველოში, მაგრამ რატომღაც სახელმწიფომ ჩათვალა, რომ მიუხედავად კონდახისა და ტიპიური პისტოლეტ-ტყვიამფრქვევის კონსტრუციისა ის იყო პისტოლეტი და არა კარაბინი და ამიტომ ამ სტატიის ფორმატში ის ბოლომდე არ ჯდება, იმიტომ რომ ფორმდება შენახვის უფლებით. რატომ კლასიფიცირდება მაგალითად GSG 522 (რომლის მოკლე მოდელს არც აქვს კონდახი)  ან  და 9მმ-ნი “უზი”  როგორც კარაბინი და “სკორპიონი” როგორც პისტოლეტი ჩემთვის გაუგებარია. არა და მისი, როგორც კარაბინის კლასიფიკაციის შემთხვევაში ის იქნებოდა საკმაოდ საინტერესო ალტერნატივა ძვირადღიორებული ანალოგებსთვის. ჩვენთან ტესტირების დროს, “სკოპრიონმა” აჩვენა აბსოლუტური საიმედოობა, 50 მეტრზე ის იყო საკმაოდ ზუსტი, ხოლო ვაზნის მოკრძალებული სიმძლავრე კომპენსირდებოდა 20 ვაზნიანი მჭიდებით. გარდა ამისა იარაღს ქონდა უმნიშვნელო უკუცემა ხოლო კონდახის არსებობა ხელს უწყობდა ზუსტ და სწრაფ სროლას. სამწუხაროდ სახელმწიფომ

P1020677

ავტორის კუთვნილი Vz 61, გახდებოდა საქართველოში ზე-პოპულარული რომ არა მისი აბსურდული კლასიფიკაცია პისტოლეტად. მის გვერძე დევს კარაბინად კლასიფიცირებული გერმანული GSG 522. 

რაც შეეხება კომპაქტურ კარაბინებს, ნებისმიერი ქვეყნის ჯარში ყოველთვის არსებობდა მოთხოვნა კომპაქტურ კარაბინზე. თავდაპირველად ასეთ მოკლე შაშხანებს ეძახდნენ კავალერიულ, დრაგუნულ ან კაზაკურ შაშხანებს. ცხენებზე ამხედრებულ მეომრებს ჭირდებოდათ მანევრირებადი, კომპაქტური და მსუბუქი იარაღი, რომელიც უნაგირზე დამაგრებულ ბუდეშიც ჩაეტეოდა და არ შეზღუდავდა ცხენს მოძრაობაში. ბუნებრივია ავტო-ტრანსპორტის და მოტორიზებული საბრძოლო ტექნიკის გამოჩენამ და გავრცელებამ ისევე, როგორც საბრძლო მოქმედებების გადანაცვლებამ ქალაქებში, მხოლოდ გაზარდა მოთხოვნა კომპაქტურ იარაღზე.

1jungle-03

სპეციალიზირებული კომპაქტური საბრძოლო შაშხანის და დღევანდელი კომპაქტური საიერიშო შაშხანების და ზე-კომპაქტუი კარაბინების წინაპრის კარგი მაგალითია ბრიტანული Lee-Enfield N5 MK1.  იმ დროისთვის უჩვეულო მოკლე ლულით, სპეციალური ალმქრობით, რეზინის ამორტიზატორით ის გადაწყვეტილებებით, გამოყენების კონცეფციით წააგავს თანამედროვეეზე-კომპაქტური კარაბინებს და ასევე აქვს ბავშვური სენები, რომლებიც განპირობებულია იარაღის ექსტრემალური მოდიფიკაციებით და უჩვეულოდ მოკლე ლულის და კალიბრის კომბინაციით, რომელიც არ იყო გათვალისწინებული ასეთ მოკლე ლულიდან სასროლად. ბუნებრივია თუ პრობლემები გაჩნდა ისეთ მარტივ იარაღში როგორიც არის გრძივად მოძრავი საკეტიანი შაშხანა, იგივე სახის მოდიფიკაცია ავტომატურ იარაღში ბევრდ უფრო რთუ პრობლემებს წარმოშობდა. მაგალითად რომ ავიღოთ 10-ინჩიანი AR-15 და მისი სახმედრო ვარიანტები დაწყებული “კოლტ კომანდოდან” და დამთავრებული Mk18-ით. დაბალი ტერმინალური ეფექტურობა, შემცირებული ეფექტური სროლის მანძილი. ნაკლები საიმედოობა, რესურსის შემცირება,  და ყველა ამ პრობლემის გაუარესება მაყუჩის გამოყენების დროს.

მიუხედავად იმისა, რომ კომპაქტურობას შეეწირა საბრძოლო შაშხანის პრაქტიკულად ყველა თვისება, კომპაქტური კარაბინები კვლავ რჩებიან შეიარაღებაში და მათი PDW-ს კლასის იარაღით ჩანაცვლება ვერ მოხერხდა. სამხედროების ტრადიციული კონსერვატიზმის და სახელმწიფოს სიძუნწის გამო, ახლო მომავალში ნაკლებად სავარაუდოა ჯარში გაჩნდეს კომპაქტური იარაღი ადეკვატური სროლის მანძილით და ტერმინალური ეფექტურობით. ასე, რომ დიახ ზე-კომპაქტური შაშხანის კალიბრის კარაბინი ლამაზად გამოიყურება, ადვილია სათრევად და 30 ვაზნიანი მჭიდებიც აქვს, მაგრამ ამაში ძალიან დიდი ფასია გადახდილი.

საბოლოო მომხმარებლის თვალსაზრისით შაშხანის კალიბრის კარაბინის ერთ-ერთი თუ არა ყველაზე ძლიერი მხარე ცხადია არის კალიბრი. მე მახსოვს ადრე ჟურნალ “არსენალში” იყო მოთხრობილი სამაგრზე, რომელიც უზრუნველყოფდა კარაბინის ქვეშ 9მმ-ნი გლოკის დაყენებას. თავისთავად ეს უცნაური “სეტაპია” და მიჭირს წარმოვიდგინო ვის შეიძლება ის დაჭირდეს, სტატიის ავტომრა მხოლოდ ახსნა, რომ ახლო ამნძილებზე 9მმ-ან ტყვიას აქვს უკეთესი შემაჩერებელი ზალა ვიდრე 5.56 კალიბრის ტყვიას.  5.56 კალიბრის ტყვიის ენერგია შეადგენს 1700 – 1800 ჯოულს, ყველაზე ძლიერი პისტოლეტის კალიბრის, რომელიც გამოიყენება კარაბინში, 10mm Auto-ს ენერგია არ აღემატება 750 ჯოულს ხოლო ყველაზე პოპულარული 9მმ-ნი ტყვიის ენერგია – 450 ჯოულს. ცხადია ავტორი ცდებოდა.  როგორც ხედავთ სხვაობა შთამბეჭდავია და რა გასაკვირია ახლო მანძილიდან ნასროლი 5.56 კალიბრის ტყვია ძალიან სერიოზულ დაზიანებებს გამოიწვევს.  ასეთი კოლოსალური უპურატესობა ენერგიაში აისახება, როგორც უკეთეს ტერმინალურ ეფექტურობაში ასევე ტყვია მიფრინავს უფრო შორს და უფრო დიდხანს ინარჩუნებს ლეტალურობას. ბუნებრივია რომ რბილი ჯავშან-ჟილეტი, რკინის კარი ან მანქანის ძარის ელემენტები ადვილად იქნება დაძლეული. ასე, რომ ერთი შეხედვით უპირატესობა საცეცხლე ძალაში აშკარად შაშხანის კალიბრის კარაბინებს აქვთ. მაგრამ მოდით შევხედოთ ამ პრობლემას სხვა თვალსაზრისით, უფრო რეალისტურად. თუ ადამიანს ჭირდება კომპაქტური იარაღი, ტარების უფლებით იმისთვის რომ უზრუნველყოს პირადი უსაფრთხოება, მაშინ ეფექტური სროლის მანძილი და წინაღობებში გავლის შესაძლებლობა ხდება უმნიშვნელო და პირველ ადგილზე გამოდის საიმედოობა, სროლისუნარიანობა, და ადეკვატური ტერმინალური ეფექტურობა. არ დაგვავიწყდეს კიდე ფინანსური ასპექტი. ჩემი აზრიით სამოქალაქო მსროლელისთვის პისტოლეტის კალიბრის კარაბინს კვლავ აქვს გამოყენება და გრძელი იარაღის შეძენისას კაცი უნდა კარგად დაფიქრდეს, იქნებ პისტოლეტის კალიბრის კარაბინი მისთვის უმჯობესია ვიდრე დამოკლებული შაშხანა. სამოქალაქო პირისთვის გრძელი და მოკლე ლულიანი იარაღის ფლობა ერთ კალიბრში არ არის რაღაც ახალი. ჯერ კიდევ ველური დასავლეთის დროს ფერმერებს, კოვბოებს ქონდათ ერთი და იგივე კალიბრის რევოლვერი და კარაბინი. პისტოლეტის მუდამ თან ქონდა იყო ადვილი, ხოლო როდესაც საჭირო იყო ზუსტი გასროლის წარმოება შედარებით შორ დისტანციაზე ჰენრის სისტემის კარაბინი თავის საქმეს მშვენივრად ართმევდა თავს. შეიცვალა მას მერე რამე? ჩემი აზრით არა. განსხვავებით მოწინააღმდეგის ჯარისკაცებისგან მძარცველები, კვლავ ჩაცმულები არიან ჩვეულებრივ ტანსაცმელში, ყაჩაღები და მკვლელები არ იყენებნ კევლარის ჩაფხუტებს და ფილებიან ჯავშან-ჟილეტებს.  ერთადერთი რაც შეიცვალა ის არის, რომ დღეს მოსახლეობა აკუმულირებულია მჭიდროდ დასახლებულ ქალაქებში და განსხვავებით კოვბოებისგან, წვდომა აქვთ კარაბინებზე, რომლებიც ბევრად უფრო ეფექტური იარაღებია ვიდრე ჰენრის ბერკეტით გადასატენი კარაბინები.

გასაგებია, რომ შაშხანის თუნდაც ყველაზე სუსტი კალიბრი ბევრად უფრო ძლიერია ვიდრე ნებისმიერი პისტოლეტის კალიბრი, მაგრამ სამაგიეროდ პისტოლეტის ვაზნა ნასროლი მოდით ვთქვათ 200მმ სიგრძის ლულიდან გამოიყენებს თავისი პოტენციალის მაქსიმუმს და იმუშავებს ისე, როგორც საჭიროა, ანუ შეღწევა და ექსპანსია იქნება მაქსიმალური. მეორეს მხრივ 5.56 კალიბრის ტყვია ნასროლი 250-მმ-ნი ლულიდან პირიქით იმუშავებს თავისი ეფექტურობის ყველაზე დაბალ ზღვარზე.  რატომ? იმიტომ, რომ 5.56 კალიბრის ვაზნა იქმნებოდა 50სმ-ნი ლულიდან სასროლად და მისი ეფექტურობა მიიღწეოდა მაღალი საწყისი სიჩქარის წყალობით. ასეთი ტყვიის ძირითადი დაზიანების მექანიზმი არის ტყვიის ფეთქბეადი ხასიათის ფრაგმენტაცია, რომელიც ისევ და ისევ ხდება მას მერე რაც ტყვია აღწვეს სამიზნეში კონკრეტული (მაღალი სიჩქარით).  740-700 მ/წ სიჩქარის დაბლა 5.56 კალიბრის ტყვია არ ფრაგმენტირდება და მისი ეფექტურობა მცირდება რადიკალურად. გამოსავალი არის კონტროლირებადი ექსპანსიურობის მქონე ტყვიების გამოყენება მაგრამ აქაც, რაც უფრო ნაკლებია ტყვიის სიჩქარე მით უფრო ნაკლები იქნება ტყვიის გაშლის (სოკოს ფორმის მიღების) ხარისხი. პრაქტიკული მაგალითი რომ შემოგთავაზოთ, გამოვიყენებს 5,56 კალიბრის სტანდარტულ ვაზნას, “მწვანე თავიან” M855-ს და AR-15 ტიპის იარაღს. ნასროლი უკიდურესად კომპაქტური 7 ინჩიანი ლულიდან ასეთ ტყვიას ექნება საწყისი სიჩქარე სადღაც 640 მ.წ-ის ფარგლებში რაც ხდის მას არაეფეტურს. იგივე ტყვიას ნასროლს უკვე 10 ინჩიანი ლულიდან (ასეთ კონფიგურცია ჩვენთან პოპულარულია მისი კომპაქტურობის გამო) ექნება საწყისი სიჩქარე 740 მ.წ-ში რაც ნიშნავს, რომ ტიპიური თავდაცვის მანძილებზე ტყვია წესით უნდა იყოს ეფექტური, მაგრამ მანძილის ზრდასთან ერთად მისი ტერმინალური ეფექტურობა შემცირდება. ამასთანავე არ-15 ასეთი მოკლე ლულებით ითხოვს “დანასტროიკებას” იმისთვის, რომ იმუშაოს საიმედოთ. მე მინახია საკმაოდ ბევრი 10 ინჩიანი არ-15 აწყობილი საქართველოში, ნაწილების კომპლექტებისგან, რომლებიც არ მუშაობდნენ საიმედოთ. შაშხანის კალიბრები არ იქმნებოდა არასდროს ასეთი მოკლე ლულებიდან სასროლად და ამუნიციის მწარმოებლები იშვიათად ან საერთოდ არ ცდიან როგორ იმუშავებს ტყვია ტიპიურზე უფრო მოკლე ლულებიდან.  5.45 კალიბრი, რომ ავიღოთ, სამწუხაროდ იმის გამო რომ ეს კალიბრიც და იარაღიც ნაკლებად არის გავრცელებული, ცოტა რამ არის ცნობილი 5,45 კალიბრის ეფექტურობაზე ასეთი მოკლე იარაღიდან როგორიც არის АКС-74У თავისი 20სმ-ნი ლულით, მაგრამ ის ფაქტი რომ ამ იარაღს არ აქვს მაღალი რეპუტაცია რუსეთის საბრძოლო ნაწილებში და ასევე მას არ იყენებდნენ სროლებში ჩათვლების ჩაბარებისას უკვე მეტყველებს ამ იარაღის საწინააღმდეგოდ.

35-3

АКС-74У წლების განმავლობაში იყო საბჭოთა პისტოლეტ-ტყვიამფრქვევი. 90-ან წლებში როდესაც რუსეთში კრიმინალური ომი მიმდინარეობდა, სამართალდამცავებს დაჭირდათ კომპაქტური პისტოლეტ-ტყვიამფრქვევი, რომლის გამოყენბაც შესაძლებელი იქნებოდა მჭიდროდ დასახლებულ ან ხალხიან ადგილებში (მაგალითად მეტროს სადგურები) სადაც ფოლადის გულიანი 5,45 კალიბრის ვაზნის გამოყენბა იყო სახიფათო. გამომდიანრე იქიდან, რომ მწარმოებლები ვერ ახერხებდნენ საჭირო ხარისხის და რაოდენობის პისტოლეტ-ტყვიამფრქვევბის მიწოდებას, ერთი პერიოდი განიხილებოდა სამხედრო საწყობებიდან ნაალაფევი 9მმ-ნი გერმანული MP-40-ებით მილიციის შეიარაღება. 

მე მქონდა ორი 5.56 კალიბრის ბულგარული წარმოების ‘აკსუ-ს” კლონი (Arsenal SAR-SF) და ასევე მქონდა საშუალება დეტაურად შემესწავლა და გამომეცადა 5.45 კალიბრის АКС-74У. ყველა იარაღი იყო აბსოლუტურად საიმედო. საიმედოობა ტრადიციულად ძლიერი მხარეა “კალაშნიკოვის” სისტემის იარაღების. ქვევიდან და გვერდიდან დასაკეცი კონდახებით,  ისინი იყვნენ ძალიან კომპაქტურები. ჩემი აზრით 5.45 კალიბრის “აკსუ” უფრო ზუსტი იარაღია 100 მეტრზე და ზევით, ვიდრე 5.56 კალიბრის ‘აკსუ”, ხოლო ჯერებით სროლისას ადეკვატური სიზუსტე მიიღწეოდა მხოლოდ უკიდურესად ახლო მანძილებზე სროლისას. არც 5.56 და არც 5.45 არ იყო შექმნილი ასეთი მოკლე ლულებიდან სროლისთვის და ამიტომ  უპირატესობა უნდა მიენიჭოს “პრემიუმ კლასის”  მძიმე ექსპანსიურ ტყვიებს, რაც არ არის დიდი პრობლემა 5.56 კალიბრის შემთხვევაში და ნაკლებად სავარაუდოა ასეთი მუხტი იშოვოთ 5.45 კალიბრში. გამომდინარე იქიდან, რომ “აკსუ” უფრო კომპაქტურია და ისეთივე საიმედოა, როგორც “დიდი” “აკ” ზე-კომპაქტურ კარაბინებში ის შეიძლება იყოს უკეთესი არჩევანი ვიდრე იგივე 10 ინჩიანი AR-15. ვიცი ბევრს გაუკვირდება ასეთი შეფასება იმის გათვალისწინებით რამხელა ფანატები ვართ ჩვენ AR-15-ის პლატფორმის მაგრამ ნამდვილად ასე ვფიქრობთ. რაც ასევე შეიძლება ვთქვათ – 10 ინჩიანი AR-15 არის ყველაზე ზუსტი (თუმცა ამავე დროს ყველაზე გრძელი) იარაღიშაშხანის კალიბრების  ზე-კომპაქტურ კარაბინებში.

csashort

ჩეხური CSA 7.6 ინჩიანი ლულით გამოდის ორ კალიბრში 7.62×39 და 5.56×45. ასეთი იარაღები ითვლება უფრო “რენჯის სათამაშოებად” და ცეცხლსასროლ ეკზოტიკად და ამიტომ ამუნიციის მწარმოებლები არ ცდიან თავის ვაზნებს ასეთ მოკლე ლულებში, შესაბამისად არავინმა არ იცის როგორ მოიქცევა კონკრეტული ტყვია ასეთი იარაღიდან გასროლისას. 

მოკრძალებული სიზუსტის და საშუალო მანძილებზე საკითხავი ეფექტურობის გამო, ჩემი აზრით ასეთი მოკლე კარაბინები უნდა გამოყოფილი იყონ ცალკე კატეგორიაში მაგალითად “სუბ კარაბინები”.

კიდე რა საფრთხეები მოაქვს შაშხანის კალიბრის იარაღს ქალაქის პირობებში. ნომერ პირველი ფაქტორი, რომელზეც უნდა იფიქროთ არის ზედმეტი შეღწევა. ამიტომ ვაზნის არჩევას უნდა მიაქციოთ ყურადღება, სადაც უპირატესობა უნდა მიენიჭოს ექსპანსიურ ვაზნებს.  ჩვენ არ გვინდა, რომ ნასროლმა ტყვიამ გახვრიტოს სამიზნე, გავიდეს კედელში და დაჭრას ვინმე სხვა ოთახში ან ბინაში ან თუნდაც გარეთ მდგომი. ზოგი თვლის, რომ ზედმეტი შეღწევის პრობლემა ზედმეტად “გაბერილია” მაგრამ ფაქტები ადამიანის დაჭრის ან მოკვლის, ტყვიებით, რომლებმაც გახვრიტეს მძარცველი საკმაოდ ბევრია. ასეა თუ ისე, ჩემი აზრით, როგორც მინიმუმ, ფოლადის გულიანი ტყვიების გამოყენება არაგონივრულია.

კიდევ ერთი მნიშვნელოვანი ფაქტორი არის ხმა და ლულის ალი, რომელსაც ადგილი აქვს შაშხანის კალიბრის გასროლისას იარაღიდან მოკლე ლულით. გამოცდილი ტიპები იძახიან რომ სადაც დევს იარაღი იქვე უნდა იდოს ჯავშანჟილეტი და ყურსასმენები, მაგრამ რეალურად ძალიან ცოტა ადამიანი ყიდულობს პირველს და კკიდე უფრო ცოტა ინახავს თავდაცვის იარაღის მახლობლად ყურსასმენებს არა და დახურულ სივრცეში მოკლე კარაბინიდან ნასროლი ტყვია დიდი ალბათობის აკუსტიკურ ტრავმას მიაყენებს მსროლელს. სმენა არ აღდგება და კაცს მოუწევს ცხოვრების ბოლომდე შეეგუოს დაქვეითებულ სმენას. ლულის ალი მოკლე შაშხანის კალიბრის კარაბინიდან არის ძალიან დიდი და კარგად ჩანს თუნდაც მზიან ამინდში, დაბალი განათების პირობებში ლულის ალმა შეიძლება სერიოზულად ხელი შეგიშალოთ სროლაში.  ამის გათვალისწინებით შეიძლება ჩაითალოს, რომ იგივე ზომის 9მმ-ნი კარაბინი შეიძლება უფრო მოსახერხებელი გამოდგეს ვიდრე კარაბინი შაშხანის კალიბრზე “ექსტრემალურად” მოკლე ლულით.

მე არ ვთვლი, რომ 5.56, 5.45 ან თუნდაც 7.62×39-ს აქვს უკუცემა რომლის კონტროლიც ძნელია მაგრამ პისტოლეტის კალიბრის კარაბინებში უკუცემა თითქმის არ არის საერთოდ. ჯერებით სროლისას ცხადია პრაქტიკულად იგივე წონის მქონე პისტოლეტ-ტყვიამფრქვევი იქნება უფრო კონტროლირებადი, მაგრამ ერთჯერადი გასროლების რეჟიმში სხვაობა ორს შორის უმნიშვნელოა, ცხადია 7.62×39 “დაარტყმა” უფრო დიდია ვიდრე პისტოლეტის კალიბრის, ან 5.45 ან 5.56 კალიბრის და ითხოვს გარკვეულ მომზადებას. ზოგადად უკუცემა და მისი გავლენა სროლის სიზუსტეზე უნდა გაანალიზდეს ყოველი კონკრეტული იარაღის ჭრილში. მაგალითად 5.45 კალიბრის АКС-74У-დან ჯერებით სროლა ახლო მანძილებზეც არც ისე ეფექტურია, იმის გამო რომ მოძრავი ნაწილების დიდი მასა და სიჩქარე ხელს არ უწყობს სიზუსტეს. იგივე ეხება მაგალითად მიკრო-პისტოლეტ  ტყვიამფრქვევებს და განსაკუთრებით მოდელებს კონდახის გარეშე. მათი მასა არ არის საკმარისი რომ დაახშოს თუნდაც 9მმ ვაზნის გასროლით გამოწვეული უკუცემა. კონდახის გარეშე მიკრო პისტოლეტ-ტყვიამფრქვევის ჯერებით სროლა ეფექტურობით დიდად არ განსხვავდება ჯერებით მსროლელი პისტოლეტებისგან და თუნდაც ძალიან ახლო მანძილებზე ეფექტური სროლისთვის საჭიროა კარგი მომზადება. კონდახი მნიშვნელოვნად ზრდის სიზუსტეს და გაძლევთ საშუალებას აწარმოოთ ეფექტური და სწრაფი ცეცხლი. უკონდახო გრძელი იარაღი თუნდაც ისეთი კომპაქტური როგორც MP-5K არის დიდი, მძიმე და მოუხერხებელი პისტოლეტი და მეტი არაფერი.

P1050545

ავტორის კუთვნილი მოკლე 11.3 ინჩიანი AR-15 აღჭურვილი მსხვილი კომპენსატორით. ასეთი იარაღიდან სროლა შესაძლებელია ერთი ხელით, როგორც პისტოლეტიდან უკუცემის არ არსებობის და მსუბუქი წონის გამო, მაგრამ ლულის ალის და გასროლის ხმით ის ჰაუბიცას გაუტოლდა. ასეთი იარაღიდან გასროლა დახურულ სივრცეში და სმენის დაცვის გარეშე გარანტირებულად გამოიწვევის სმენის სერიოზულ ტრავმას. 

საქართველოსთვის მართალია ნაკლებად აქტუალურია, მაგრამ ამინც უნდა აღვნიშნო, რომ პისტოლეტის კალიბრის კარაბინის დახშობა გაცილებით ადვილია. მარტივი და იაფი მაყუჩი იქნება ძალიან ეფექტური. დაახშო კომპაქტური შაშხანის კალიბრის კარაბინი გაცილებით უფრო რთულია, ითხოვს მაღალი კლასის (ძვირიან) და გამძლე მაყუჩს, მაგრამ უმეტესობა მწარმოებლების აუქმებს გარანტია მათ პროდუქტზე თუ მისი გამოყენება ხდება ძალიან მოკლე ლულიან კარაბინებზე.

ყველაფერი ზემოაღნიშნულის გარდა არის ასევე ასევე ფინანსური ასპექტი, რომელიც მნიშვნელოვანია იმათთვის ვინც თავის ჯიბიდან იხდის იარაღში და ტყვიაწამალში. აქ კონკრეტული მოდელების ფასების წერას დიდი აზრი არ აქვს, ვინაიდან თვიდან თვემდე შემოდის ახალი იარაღები და ძველები იყიდება, ამიტომ დროთა განმავლობაში აქ მოყვანილი ინფორმაცია აქტუალობას დაკარგავს, მაგრამ ჯერ ჯერობით ისეთი სიტუაცია გვაქვს, რომ პისტოლეტის კალიბრის კარაბინები ბევრად უფრო ძვირი ღირს ვიდრე შაშხანის კალიბრების კარაბინები. 2000 ლარამდე ფასის კატეგორიაში შესაძლებელია АКС-74У-ს ბულგარული კლონის შეძენა, რომელიც იყიდება ორ კალიბრში, 5.56 და 7.62. ასევე შესაძლებელია СSA-ს ზე-მოკლე Vz58-ის კლონის შეძენა რომელიც იგივე კალიბრებშია ხელმისაწვდომი რაც ბულგარული კარაბინი. ტელესკოპური კონდახის გამო 10 ინჩიანი AR-15 ხელმისაწვდომია მხოლოდ ადგილობრივად, ნაწილების კომპლექტებისგან აწყობილ ვარიანტში და ცხადია ასეთი იარაღი ძალიან ძვირი ღირს (1200-1500 დოლარი) და სიმართლე გითხრათ შეიძლება ვერც ამართლებდეს ასეთ მაღალ ფასს დაბალი ხარისხის ნაწილების გამოყენების გამო. რაც შეეხება პისტოლეტის კალიბრების კარაბინებს, ისინი უფრო მეტი ან ბევრად უფრო მეტი ღირს ვიდრე შაშხანის კალიბრის კარაბინები. როგორც წესი მათი ფასი მხოლოდ იწყება 2000 ლარიდან („უზი“ 2100 ლარი, რუსული საიგა-9 – 2500 ლარი,  სლოვაკური „სტრიბოგი“ 3200 ლარი და არარეალური 5000 ლარი ზიგ ზაუერის MPX-ში).

რაც შეეხება ვაზნების ღირებულებას ცხადია პისტოლეტის ვაზნა ღირს ნაკლები. 9მმ-ნი ვაზნის ყიდვა რეალურად შესაძლებელია 1 ლარის ფარგლებში. შაშხანის კალიბრები როგორც წესი ორჯერ მეტი ღირს. ასე, რომ ეს ნამდვილად არის განსახილველი ფაქტორი იმათთვის ვინც აპირებს რეგულარუ ვარჯიშს სროლაში.  გარდა ამისა არის კიდე ვაზნების თავსებადობის ფაქტორიც. თუ თქვენ გაქვთ 9მმ-ნი პისტოლეტი, გრძელი იარაღიც იქნება იგივე კალიბრზე და არ იქნება საჭირო სხვა ვაზნების მარაგის შექმნა. გარდა ამისა ბევრი თანამედროვე სამოქალაქო კარაბინი, როგორიც არის Kel-tec Sub 2ooo ან Beretta Cx4  Storm იყენებენ პისტოლეტის სტანდარტულ მჭიდებს (პირველი გლოკის, მეორე შესაბამისად ბერეტა 92-ის).

P1070312

9მმ-ნი “უზი” არც ისე დიდიხანია, რაც გამოჩმდა ქართულ ბაზარზე. ის აწყობილია ჩეხეთში, IMI-ს წარმოების ნაწილებისგან. გარდა იმისა რომ მათი აწყობის ხარისხი და ძირითადი ნაწილების ცვეთის ხარისხი შეიძლება მკვეთრად განსხვავდებოდეს, ეს იარაღები აგებულია ღია საკეტიდან სროლის საშუალების შენარჩუნებით. ამის გამო გასროლისას იარაღს აქვს უცნაური უკუცემის იმპულსი და მცირე დრო რომელიც გადის იმ მომენტიდან სანამ მასიური საკეტი წავა წინ სახლეტზე დაჭერის შემდეგ და მოახდენს გასროლას. ეს ყველაფერი საჭიროებს მიჩვევას და ცხადია იარაღი ისეთი მოსახერხებელი არ არის, როგორც მოდელები, რომლებიც ისვრიან დახურული საკეტიდან. გარდა ამისა “უზი” არის დიდი და მძიმე, შედარებისთვის მის გვერძე დევს 5.56 კალიბრის ბულგარული SAR-SF. 

იარაღის და სროლის სამყაროში ძალიან არაერთგვაროვანმა ფიგურამ ჯეიმს იეგერმა გამოქვეყნა ვიდეო სადაც ის აცხადებდა, რომ პისტოლეტის კალიბრის კარაბინი არის სისულელე და ვინს მას ირჩევს არის შესაბამისად იდიოტი. ეს კაცი ცნობილია ასეთი ხმამაღალი განცხადებებით და ჩემი აზრით ის ცდება. არის გარემოებები, როდესაც უმჯობესია გქნოდეს უფრო მოკრძალებული შესაძლებლობების მქონე იარაღი, რომელსაც ეფექტურა დგამოიყენებ ვიდრე უფრო ძლიერი იარაღი, რომლის გამოყენებას შეიძლება მოყვეს ზედმეტი ზიანი/ზარალი ან მსროლელის ჯანმრთელობის მდგომარეობის გაუარესება, ვგულისხმობ პირველ რიგში სმენას. გარდა ამისა არის კიდევ ფინანსური და სამართლებრივი ასპექტები. რა უმჯობესია თქვენთვის, თავად გადაწყვიტეთ, ეს სტატია საკმარისია რომ წარმოდგენა მოგცეთ ამ საკითხზე ან გიბიძგოთ თავად გამოიკვლიოთ ეს საკითხი. რაზეც არ ღირს დავა არის ის, რომ ვერანანირ კალიბრი და გაზრდილი ტევადობის მჭიდი და ყველაზე გრძელი ლულა ვერ დაეხმარება კაცს ისროლოს უკეთესად თუ ის არ არის კარგი მსროლელი, ამიტომ რა იარაღიც და მათი კომბინაციაც არ უნდა აარჩიოთ, უნდა დეტალურად იცნობდეთ თქვენი იარაღის და კალიბრის შესაძლებლობებს და ივარჯიშოთ, ივარჯიშოთ, ივარჯიშოთ.

0e1ed70339b442

მსუბუქი და ზომიერდ კომპაქტური Beretta Cx4 Storm დატენილი პრემიუმ კლასის თავდაცვითი ვაზნებით, აღჭურვილი რედ დოტით, ბერეტა 92-თან ერთად იქნება კარგი კომბინაცია, ნებისმიერი ადამიანისთვის, რომელსაც არ აქვს საჭიროება ესროლოს სამიზნეებს 300 მეტრის დაშორებაზე. ასეთი კომბინაცია გამოიყენებს თავსებად კალიბრს და მჭიდებს. 

რაც შეეხება პისტოლეტის კარაბინის კონკრეტული მოდელის ან ტიპის არჩევას აქაც არის ნიუანსები, რომლებსაც უნდა მიაქციოთ ყუადღება. როგორც უკვე გითხარით პისტოლეტის კალიბრის კარაბინები შეიძლება დაიყოს სამ პირობით ჯგუფად, ყოფილი საბრძოლო იარაღები ადაპტირებული სამოქალაქო ბაზრისთვის, მოდელები გამოშვებული სპეციალურად სამოქალაქო ბაზრისთვის დაფუძნებული საბრძოლო/ტაქტიკურ მოდელებზე, სამოქალაქო მოდელები თავიდანვე შექმნილი მხოლოდ სამოქალაქო ბაზრისთვის.  ბუნებრვია ვიღაცამ შეიძლება იფიქროს რომ “ბაევოი” “ნზ”-ს იარაღი არის საუკეთესო არჩევანი, ჯარში ხომ მიდის მხოლოდ საიმედო, გამძლე იარაღი, რომელიც გადის შესაბამის “პრიომკას”. კი ნამდვილად ასეა, მაგრამ ჯერ დავიწყოთ იქით რომ ჯარში არ მიდის საუკეთესო იარაღი არამედ ყველაზე იაფი და მეორე ერთია იარაღი, რომელიც მოხდა არსენალში ქარხნიდან, შესაბამისი მირება-ჩაბარების პროცედურით და იარაღს შორის რომელიც აწყობილია ასეთი იარაღების ნარჩენებისგან სადაც აღმოსავლეთ ევროპული ქვეყნის რომელიღაცა პროვინციული ქალაქის სარდაფში.  მათ შორის ჩვენი პრაქტიკაც ადასტურებს. რომ ასეთი კონვერსიული იარაღი შეიძლება ღირდეს იაფი მაგრამ მათი კონდიცია განსხვავდება და ხშირად სამოქალაქო ბაზრისთვის ადაპტაციისას ზიანდება,  ნაწილების კომპლექტისგან აწყობილ იარაღებში დეტალების მორგება შეიძლება ცუდი იყოს. კონვერსიული იარაღის ყველაზე გავრცელებული მოდელი საქართველოში არის ჩეხური Vz 58. ტექნიკური პრობლემები ამ იარაღში ხშირად გვხვდება თუმცა უნდა აღინიშნოს რომ ასეთი პრობლემები ცოტაა და მათი აღმოფხვრა ძალიან ადვილია. მთლიანობაში ფასი-ხარისხით ჩვენი აზრით, Vz 58 არის საუკეთესო 7.62 კალიბრის კარაბინი.  იგივე ეხება ცხადია კონვერსიულ პისტილეტ ტყვიამფრქვევებს, როგორებიც არის ამჟამად გაყიდვაში არსებული, ჩეხეთში ისრაელის წარმოების ნაწილებისგან აწყობილი 9მმ ‘უზი” (2100 ლარი) ან ჩეხური Vz 61 “სკორპიონი” (800-1300 ლარი). მეორე ჯგუფს განეკუთვნება ალბათ ყველაზე ძვირად ღირებული იარაღები, ჩეხური “სკორპიონი ევო” რომელიც, თუ არ ვცდები 4000 ლარზე მეტი ღირს, ასევე უკიდურესად ძვირად ღირებული Sig-Sauer MPX და ასევე სლოვაკური “Stribog”, ამ ჯგუფში ასევე შედის რუსული “საიგა-9″, რომელიც ერთ-ერთი ყველაზე იაფია. ეს კარგი იარაღებია მაგრამ მათი მინუსებია მაღალი ფასი და მხოლოდ მათზე განკუთვნილი მჭიდები.  მესამე ჯგუფი ალბათ არის ყველაზე საინტერესო, რომელშიც თავმოყრილია შედარებით ხელმისაწვდომი კარაბინები და რომელიც ყველაზე ნაკლებად ან საერთოდ არ არის წარმოდგენილი საქართველოში. ამ ჯგუფში შედის მაგალითად Beretta Cx4, Kel-Tec SUB-2000 (400-500 დოლარი), Hi-point 995TS, რომელიც ბევრად უფრო უკეთესი და საიმედო იარაღია ვიდრე ამავე კომპანიის ავადსახსენებელი პისტოლეტი და იყიდება აშშ-ში სულ რაღაც 250 დოლარად და ბევრი სხვა მოდელი. მათი უმეტესობა გათვლილია ყველა პოპულარულ პისტოლეტის კალიბრზე და იყენებს ამავე კომპანიების წარმოების პისტოლეტების მჭიდებს ან გავრცელებული მოდელის პისტოლეტების მჭიდებს. ნებისმიერ შემთხვევაში ამ ჯგუფებზე საუბრისას მე მოგიყევით ზოგად ტენდენციებზე და ცხადია ყოველი კონკრეტული მოდელი ითოხვს ცალკეულ შესწავლას მის შეძენამდე. როგორც ხედავთ ფასებიდან გამომდინარე ასე გამოდის, რომ 5.56/7.62 კალიბრის Arsenal SAR-SF, “ქუჩის ფასით” 1400-1600 ლარი არის ყველაზე კარგი შენაძენი ზე-კომპაქტურ კარაბინებს შორის. აქიდან გამომდინარე იმპორტიორები უნდა კარგად დაფიქრდნენ და შეეცადონ შემოიტანონ პისტოლეტის კალიბრების კარაბინები ნორმლაურ ფასში, იმიტომ რომ ეს ნიში პრაქტიკულად ეხლა ცარიელოა.

P1330950-900x601

ერთ-ერთი საუკეთესო პისტოლეტის კალიბრის კარაბინებს განეკუთვნებიან მოდელები, რომლებიც შექმნილია კოლტის მოდელ R6540-ის კონცეფციით, ანუ AR-15-ის ტიპის 9მმ-ნი კარაბინი, რომელსაც გააჩნია გარკვეული დეტალების თავსებადობა 5.56 კალიბრის AR-15-თან, ასევე ადვილად ადაპტირებადია და განსხვავებით კოლტის პირველი პისტოლეტ-ტყვიამფრქვევებისგან, რომლებიც იყენებდნენ “უზის” მჭიდებს, ახალი მოდელები მეტ წილად გათვლილია პოპულარული მოდელის პისტოლეტის მჭიდების გამოყენებაზე. სურათზე არის JP Enterprise-ის 9mm-ნი  GMR-12. რომელიც იკვებება ადვილად საშოვნელი, იაფი და ზეგამძლე გლოკის მჭიდებიდან. სამწუხაროდ ამ ტიპის კარაბინების ფასი აშშ-ში იშვიათად ჩამოდის 1000 დოლაზე დაბლა. 

MI-G2SUB

ამერიკული Kel-Tec-ი შეიძლება არ არის ცნობილი იმით, რომ უშვებს მაღალი კლასის ზესაიმედო იარაღებს, მაგრამ ეს კომპანია წლიდან წლამდე მიდი ისეთი გზით, რომლითაც სიარულს ვერ ბედავენ სხვა მწარმოებლები და უშვებს უნიკალურ იარაღებს. ერთ-ერთი ასეთი იარაღი არის მათი ზე-პოპულარული 9მმ ნი დასაკეცი კარაბინი Sub 2000, რომელიც თან სულ რაღაც 400-500 დოლარად იყიდება და ასევე იყენებს გლოკის მჭიდებს. 

კვირის იარაღი – Mk12 SPR

June 14th, 2017

a10227eb8c6bbadaa

აშშ-ში MK12 შეიარაღებაში მიღებულ იქნა 2002 წელს, როდესაც ამერიკა უკვე ჩართული იყო გლობალურ ომში ტერორიზმის წინააღმდეგ, რამაც წარმოშვა მოთხოვნა ბევრ სპეციალიზირებულ ცეცხლსასროლ იარაღზე. იარაღის მწარმოებლები ხანდახან საკუთარი ინიციატივით და ხანდახან სახელმწიფო სტრუქტურების მოთხოვნით ქმნიდნენ ახალი ტიპის იარაღებს და აწვდიდნენ მათ შეიარაღებულ ძალებს ტესტირებებისთვის და შესწავლისთვის. უნდა აღინიშნოს, რომ თუ კონვენციონალური სამხედრო შენაერთები (არმიის, ფლოტის, საჰაერო ძალების) მეტ წილად კმაყოფილები იყვნენ საშტატო იარაღით სპეციალური დანიშნულების ძალების სარდლობა მუდმივად ეძებდა ახალ იარაღებს, რომლებიც მისცემდმნენ მის მებრძოლებს უპირატესობას ბრძოლის ველზე. ამ პროცესის შედეგად ბევრი ახალი იარაღი გაჩნდა, რომელსაც უნდა ქონოდა უპირატესობა სტანდარტულ M4/M16 ტიპის იარაღებზე და საბოლოო ჯამში შეეცვლა ისინი შეიარაღებაში.  მათ შორის იყო H&K 416, Robinson Armament XCR, FN SCAR-L და SCAR-H  და ასე შემდეგ. ნაწილი ამ იარაღების ვერ გაცდა პროტოტიპის სტადიას, ნაწილი იქნა მიღებული შეიარაღებაში ხანმოკლე პერიოდით, მაგრამ ვერც ერთი მათგანი ვერ უწევდა კონკურენციას ან უფრო სწორედ არ იძლეოდა გადამწყვეტ უპირატესობას გაუმჯობესებულ M4A1-ზე, რომელიც SOPMOD-ის ნაკრების წყალობით გახდა ნამდვილად უნივერსალური პლატფორმა და მეტ ნაკლებად სრულად აკმაყოფილებდა მოთხოვნილებების მთელ სპექტრს, რომელიც წაყენებული იყო ასეთი იარაღის მიმართ. სწორედ SOPMOD-ის პროგრამიდან იღებს სათავეებს, „გაზუსტებული“ 5.56 კალიბრის MK12 Special Purpose Rifle – სპეციალური დანიშნულების შაშხანის შექმნის ისტორია. იდეა ამ იარაღის შექმნის ეკუთვნის მარკ ვესტრომს (არმალაიტის მომავალ პრეზიდენტს), რომელიც ეყრდნობოდა სპეც დანიშნულების ძალების (კონკრეტულად მე-5 დაჯგუფების) სურვილს ქონოდათ ახალი “აპერი” უფრო დიდი ეფექტური სროლის მანძილით ვიდრე M4 და ამავდროულად უფრო კომპაქტური ვიდრე სტანდარტული M16, მათ შორის ახალი 5,56 კალიბრის მუხტის გამოყენებით. იარაღის შექმნა, აწყობა და ტესტირება მიმდინარეობდა საზღვაო ძალების სახმელეთო საბრძოლო მოქმედებების ქრეინის ცენტრში. თავდაპირველად ლულა უნდა ყოფილიყო 20 ინჩიანი მაგრამ ერთ-ერთი ვერსიით სახმელეთო ძალების სარდლობა უარს იძახდა 20 ინჩიანი ლულების შეძენაზე, რომლებიც ისედაც იყო დასაწყობებული, მაგრამ ცხადია საჭირო იყო არა სტანდარტული M16-ის ლულა არამედ უფრო მაღალი კლასის საასპარეზო დონის ლულა და ამიტომ გადაწყდა, რომ ლულის სიგრძე იქნებოდა 18 ინჩი, რაც შესაძლებელს გახდიდა მის შეძენას.  დენთის აირების სისტემის სიგრძე იყო 12 ინჩი, ისევე როგორც M16 ტიპის შაშხანაზე. საასპარეზო დონის ლულების მიმწოდებლად არჩეულ იქნა Douglas Barrels, Inc., რომელიც აწვდიდა ქრეინის ცენტრს  უჟანგავი ფოლადისგან დამზადებულ სქელკედლიან ლულებს 1:7 ტვისტით. თავდაპირველად MK12 არ უნდა ყოფილყო დამოუკიდებელი პლატფორმა და იგეგმებოდა სპეციალურად აწყობილი აპერების დაყენება უკვე არსებულ სტანდარტულ ლოუერებზე, რისთვისაც გამოიყენებოდა უკვე არსებული სტანდარტული M4A1-ის და ჩამოსაწერად გამზადებული  M16A1-ის ლოუერები, მაგრამ მოგვიანებით, როდესაც MK12 მიენიჭა ცალკეული იარაღის ინდექსი, Precision Reflex Incorporated-მა (PRI)  დაიწყო მთლიანი იარაღების დამზადება. მინიმუმ ოთხი მოდიფიკაციის (გენერაციის) MK12 არსებობს თუმცა ოფიციალური კლასიფიკაციით ისინი დაჯგუფებულია ორ ტიპად Mod 0 და Mod 1, სადაც ძირითადი განსხვავება მათ შორის არის გამოყენებული თავისუფალი ტიბჟირების ტიპი, რომლებიც მზადდებოდა PRI-ს და Knight Armament-ის მიერ. უკანასკნელი ასევე იყო სათადარიგო, დასაკეცი სამიზნე მოწყობილობების მომწოდებელი, რომელიც ასევე ყენდებოდა ამ შაშხანაზე (MOD 1-ზე). იარაღს შეიძლებოდა ქონოდა როგორც სტანდარტული ა2 ტიპის ფიქსირებული კონდახი ისევე, LMT-ს წარმოების ტელესკოპური SOPMOD კონდახი. პირველი გამოიყენებოდა MK12-ზე იმისთვის, რომ შენარჩუნებულიყო ჯერებით სროლის საშუალება, ანუ საჭირო იყო შაშხანის ბუფერის მილის და ბუფერის გამოყენება. როგორც კი საბრძოლო ნაწილებში ჩათვალეს, რომ ჯერებით სროლის შესაძლებლობა ასეთ იარაღში იყო ზედმეტი, დაიწყეს შაშხანებზე კარაბინის ბუფერის მილის გამოყენება, რონელზეც უკვე შესაძლებელი გახდა ტელესკოპური კონდახის დაყენებაც. სხვადასხვა დროს ამ იარაღზე გამოიყენებოდა სხვადასხვა ოპტიკური სამიზნეები, მაგრამ თავდაპირველი არჩევანი გაკეთდა Leupold-ის 3.5–10×40  LR M3 სკოპზე. ამ ოპტიკის შესწორების მექანიზმი სპეციალურად გათვლილია MK262 mod1 ვაზნის ბალისტიკაზე. Blackhills-ის წარმოების MK262 MOD 1 წარმოადგენს მაღალი კლასის, საასპარეზო სიზუსტის მქონე ამუნიციას, რომლის შექმნაც მიმდინარეობდა MK12-ის შექმნის პარალელურად. იარაღი ასევე კომპლექტებოდა OPS Inc.-ის მაყუჩით, რომელიც ამავე კომპანიის ალმქრობ-კომპენსატორზე ყენდებოდა. სადგარი იყო Harris-ის წარმოების.  ბუნებრივია ზუსტი შაშხანა წარმოუდგენელია საასპარეზო სასხლეტის გარეშე და საბოლოო არჩევანი გაკეთდა Knight Armament-ის ორ საფეხურიან საასპარეზო სასხლეტის მოდულზე. განსხვავებით სხვა იარაღებისგან, რომელიც შეიქმნა იმ პერიოდში სპეც. დანიშნულების ნაწილების და ჯარის მოთხოვნით, MK12 აღმოჩნდა წარმატებული და ხანგრძლივი პროექტი. “სიერას”  77 გრანიანი ტყვიის ტერმინალური ბალისტიკა და სიზუსტე გამოდგა ბვერად უკეთესი ვიდრე M855-ის, შედარებით დაბალი გასროლის ხმის და ლულის ალის გამო, კარგად გაწვრთნილ მსროლელს შეეძლო ეფექტურად და შეუმჩნევლად ცეცხლის წარომება 600-700 მეტრამდე მანძილზე, დადასტურებული მკვლელობები მოხდა 850 მეტრზეც, თუმცა უფრო ხშირად ეს მანძილი იშვიათად აღემატებოდა 400-500 მეტრს. დეტალების მაქსიმალური თავსებადობა, აადვილებდა იარაღის მომსახურებას და შეკეთებას ხოლო საბრძოლო შენაერთებმა მიიღეს ერთ ბაზაზე (AR15) შექმნილი იარაღების ჯგუფი, რომელიც პრაქტიკულად მთლიანად ფარავდა მათ მოთხოვნილებებს მსუბუქ ცეცხლსასროლ იარაღში. Mk18 10 ინჩიანი ლულით ახლო მანძილებზე სამუშაოდ, M4A1 მძიმე SOPMOD ლულით უზრუნველოფდა საჭირო საცეცხლე ძალას და სიზუსტეს საშუალო დისტანციებზე და MK12 წვდებოდა სამიზნეებს, რომლებიც M4-ის ეფექტური სროლის მანძილის მიღმა იყვნენ განლაგებული. რამდენადაც ჩემთვის ცნობილია ახალი Mk12-ის შეძენა უკვე აღარ ხდება, მაგრამ იარაღი დღემდე იმყოფება შეიარაღებაში და აქტიურად გამოიყენება. გამომდინარე ამ იარაღის კარგი საბრძოლო რეპუტაციიდან და იმ ფაქტიდან, რომ ის გამოჩნდა რამდენიმე გახმაურებულ ბლოკბასტერში, რამდენიმე კომპანია უშვებს MK12-ის სამოქალაქო კლონებს. შეიძლება ითქვას რომ MK12 არის თავისებური სუბ-კულტურა თავისი უამრავი მიმდევარით ზოგადად AR-15-ის მოყვარულთა შორის.

SPRC

MK12 Leupold-ის სკოპით, LMT-ს კონდახით, PRI-ს ტიბჟირით. ტიპიური Mod 0 კონფიგურაცია თუ არ ჩავთვლით დასაკეც კონდახს. ასეთი კონდახების დაყენება ხდებოდა უშუალოდ საბრძოლო ნაწილებში.

 01082016-001-01

MK12 Mod 1 KAC-ის ტიბჟირით და Ops. Inc-ის მაყუჩით

 BCM-URG-Mk12-1 RAS-3

BCM-ის წარმოების MK12-ის სამოქალაქო კლონი SPR Mk 12 Mod Bravo 1R

ჩვენი ტესტი – FN-15 “1776″

June 8th, 2017

როდესაც, საქმე ეხება AR-15 ტიპის შაშხანის მწარმოებლებს, ყველას ალბათ მოაგონდება, „კოლტი“, „ბუშმასტერი“, “დენიელ დეფენსი”, “LMT” და ასე შემდეგ, ანუ ის კომპანიები რომლებიც არიან ამ სისტემის იარაღის და მისი კომპონენტების ყველაზე სახელგანთქმული  მწარმოებლები. გაცილებით ნაკლები არის ცნობილი AR-15-ზე, რომელსაც უშვებს ბელგიური “FN America LLC”. არა, და 2013 წლიდან სწორედ ეს კომპანია არის აშშ-ის შეიარაღებული ძალების ძირითადი მიმწოდებელი M4А1 ტიპის კარაბინების. ამ კომპანიამ უკვე მიაწოდა 120 000-ზე მეტი ახალი კარაბინი და ბოლო ხელშეკრულებით მიაწოდებს კიდე უფრო მეტს 2020 წლამდე, ასე, რომ როგორც  ჩანს ეს იარაღი უახლოეს მომავალში დარჩება აშშ-ის შეიარაღებული ძალების შეიარაღებაში. მოკლედ, როგორც ხვდებით FN არის სერიოზული მოთამაშე AR-15-ების სათამაშო მოედანზე. საინტერესო ის არის, რომ არც ისე დიდიხნის წინ ამ კომპანიამ დაიწყო  AR-15-ების გამოშვება სამოქალაქო ბაზრისთვის , როგორც საბაზისო და უფრო ძვირადღირებულ კომპლექტაციებში, ასევე საბრძოლო იარაღის “რეპლიკების”, სამოქალაქო ცეცხლსასროლ იარაღების, რომლებიც მაქსიმალურად იმეორებენ კარაბინებს და შაშხანებს, რომლებსაც ხმარობს ან ხმარობდა აშშ-ის შეიარაღებული ძალები. სტატიის დაწერის მომენტისთვის ჯამში 10 განსხვავებულ მოდიფიკაციას.

Herstal Group-ის კომპანიის სათაო ოფისი ბელგიაში მდებარეობს ხოლო ამერიკაში ეს კომპანია წარმოდგენილია შვილობილი კომპანიით “FN America LLC”, რომელსაც რამდენიმე კომპლექსი გააჩნია აშშ-ში სადაც ხდება ახალი იარაღების დაპროექტება, გამოცდა და წარმოება. “ჰერსტალ გრუპი” აშშ-ში წარმოდგენილია კიდევ ერთი შვილობილი კომპანიით  ”Browning”, რომელიც მდებარეობს ქალაქ მორგანში, იუტას შტატში. გარდა იმისა რომ ”FN America LLC” აწარმოებს და ყიდის იარაღებს, ის ასევე სთავაზობს თავის კლიენტებს სასწავლო კურსებს, რომლის მიზანია ამ კომპანიის მიერ წარმოებული იარაღის ათვისება, შესწავლა და შეკეთება.

ამჯერად ჩვენი ტესტირების ობიექტი  FN-ის წარმოებული სამოქალაქო იარაღი, AR-15 ტიპის კარაბინი, მოდელი “1776″, რომლის წარმოება FN-მა დაიწყო 2015 წელს. ეს იარაღი დახასიათებულია მწარმოებლის მიერ როგორც: ”ხელმისაწვდომი, მაღალი მონაცემების იარაღი გამზადებული ოპტიკის დასაყენებლად” ხოლო 1776 არის აშშ-ის დამოუკდიებლობის დეკლარაციის მიღების წელი და ახალი კარაბინი უნდა სიმბოლიზირებდეს ამერიკელების სწრაფვას თავისუფლებისკენ. დასაწყისისთვის არც ისე ცუდია არა?

რას წარმოადგენს FN-15 “1776″ დეტალებში? ეს არის კარაბინი 16.5 ინჩიანი ლულით, პირდაპირი შეფრქვევის სქემით, აპერი და ლოუერი სტანდარტულია კონფიგურაციის არის, ისეთივე, როგორსაც ნახავთ M-4-ზე. კონდახი ასევე სტანდარტულია, ტელესკოპური, M-4 სტილის. მოდელი “1776″ იყიდება ისევე, როგორც ბევრი „დაწყებითი დონის“ AR-15 სამიზნე მოწყობილობების გარეშე, ე.წ. “გამზადებული ოპტიკისთვის” კონფიგურაციაში. ეs საკმაოდ გავრცელებული მიდგომაა, იმის გათვალისწინებით, რომ მყიდველებს, როგორც წესი სურთ საკუთარი პრეფერენციებით სამიზნე მოწყობილობების დაყენება და ამიტომ, მწარმოებელი უტოვებს მათ არჩევანის უფლებას, ხოლო იარაღის ფასი ამის წყალობით ოდნავ მცირდება. ამ გზას მიმართავს პრაქტიკულად ყველა მწარმოებელი. მაგალითად BCM-ის Recce MOD 0-ს არ გააჩნია სამიზნე მოწყობილობები, მაგრამ განსხვავებით 1776-დან მასზე დაყენებულია საკუთარი წარმოების „კვად-რეილი“. ჩვენი კარაბინი ბევრად უფრო მოუხერხებელი და თუ გნებავთ უაზრო კონფოგურაციით არის შესრულებული, მაგრამ ამაზე ცოტათის მოგვიანებით ვისაუბრებთ.

ar16-fn151776-lead-682x383.1446058136

სტანდარტული ა2 ტიპის ალის ჩამხშობი, სტანდარტული კონდახი, ა2-ის სახელური, ერთ საფეხურიანი “სამხედრო ტიპის” სასხლეტი „1776“-ის კომპლექტაცია მაქსიმალურად საბაზისოა, მაგრამ ასევე შენარჩუნებულია ფორვარდ “ასისიტი” და საექსტრაქციო ფანჯრის ხუფი. ზოგი მწარმოებელი უარს იძახის ამ დეტალებზე იმისთვის, რომ კიდევ ეუფრო შეამციროს იარაღის თვითღირებულება. სტანდარტული 6 პოზიციანი კონდახი აბსოლუტურად ადეკვატურია, ხოლო მასზე შესრულებული ლამაზი FN-ის ემბლემა გადაგაფქრებინებთ მის შეცვლას.  სურათი: tactical-life

კარაბინი იყიდება უბრალო მუყაოს ყუთში ჩადებული სადაც მასთან ერთად დევს ინსტრუქცია, მოკლე ტექნიკური აღწერილობა, საკეტი და ერთი მჭიდი.  რამდენადაც ჩემთვის ცნობილია ყველა FN-ის წარმოების AR-15 ტიპის ყველა იარაღი იყიდება ერთი ცალი „მაგპულის“ მე-3 თაობის მჭიდთან ერთად, რაც კარგია, იმიტომ რომ დაწყებითი დონის AR-15, როგორც წესი იყიდება სტანდარტული ალუმინის მჭიდებით. ალუმინის მჭიდიც მუშაობს მაგრამ „პიმაგი“ უკეთესია.

როგორც შეამჩნიეთ ალბათ მე  ”1776″-თან მიმართებაში არ ვხმარობ სიტყვა ბიუჯეტურს, იმიტომ რომ „1776“ არ არის ბიუჯეტური იარაღი ამ ტერმინის კლასიკური განმარტებით. დიახ, ის არის უბრალო კომპლექტაციით, მაგრამ შესრულებული ხარისხიანად, ხარისხიანი კომპონენტების გამოყენებით. დეტალების დამუშავება და მორგება უმაღლესია. დეტალები დაფარულია ხარისხიანი შავი დაფარვით. ლულაც და საკეტიც ატარებს MPI დამღებს.  MPI იშიფრება, როგორც Magnetic Particle Inspection და არის რკინის მაგნიტური დეფექტოსკოპიის ნაირსახეობა, რომელიც ავლენს რკინაში დამალულ დეფექტებს, გამომდინარე იქიდან რომ მათ რკინისგან განსხვავებული მაგნიტური ველი აქვთ. ასეთი მეთოდით შემოწმება-გავლილი დეტალები თავისუფალია მიკრობზარებისგან და სხვა დეფეტქებისგან, რაც უზრუნველყოფს ამ დეტალების ხანგრძლივ სიცოცხლეს. შემდეგი პუნქტი, რომელიც ყოველთვის უნდა ნახოთ AR-15-ის შეძენნისას არის საკეტის ჩარჩოზე განლაგებული დენთის აირების მიმღები (gas key), უფრო სწორედ მისი ხრახნების ფიქსაციის მეთოდი. ჩვენ შემთხვევაში ისინი საიმედოთ დაცულია დაშვებისგან. ანალოგიურად  უნდა შემოწმდეს ბუფერის მილის ქანჩი. თუ მას არ აქვს გაკეთებული ე.წ. „სთაქინგი“, ის დაიშვება. ამ დეტალზე „სთაქინგის“ არ არსებობა კრიტიკული ნაკლი არ არის ცხადია, მაგრამ ხშირად ბიუჯეტურ იარაღში ეს პროცედურები არ ხორციელდება სათანადოდ და თუ ბუფერის მილის ქანჩის დაშვება ადვილად შესამჩნევია და გამოსწორებადია, დენთის აირების მიმღების ხრახნების დაშვებას არასწორი სტაქინგის ან საერთოდ მისი არ არსებობის გამო, უკეთეს შემთხვევაში მოყვება შეფერხებები (გამოწვეული იმით რომ მოხდება წნევის ვარდნა და იარაღი არ გადაიტენება) ან უარეს შემთხვევაში მოხდება აპერის დაზიანება. უკეთესი შემთხვევაც ამ მაგალითის შემთხვევაში ძალიან პირობითია. შეტაკების პრიობებში და თავდაცვისას, დენთის აირების მიმღების გამო გაჭედილი იარაღი შეიძლება სიცოცხლის ფასად დაუჯდეს მის მფლობელს. ამის გარდა კიდევ ბევრი სხვა ხრიკი არსებობს, AR-15-ის ფასის შემცირების, მაგალითად სტანდარტული ტიბჟირი ყენდება მეტალის სიცხისგან დამცავი ფარების გარეშე. “1776″ ტიბჟირში ორ-ორი ასეთი ფარია განლაგებული რაც დაიცვას ხელს დამწვრობისგან თუნდაც ძალიან ინტენსიური ცეცხლის წარმოების პირობებში. ან თუნდაც აიღეთ ღვედის წინა გასაყრელი, ის მეტალის არის და დაფარულია რეზინის თხელი ფირით, რომ არ იხმაურის. დეტალებისადმი ასეთი ყურადღების და ასეთი დონის შესრულების შემდეგ უნამუსობა იქნება უწოდო “1776″ ბიუჯეტური და ამით მოაქციო ის იგივე კლასში რაც DPMS Oracle. “1776″ არის ხარისხიანი, ვარგისი იარაღი, ხოლო დაწყებითი დონის არის იმიტომ რომ აკლია ტაქტიკური ჩხარუნები, ვერტიკალური სახელურები და ასე შემდეგ, მაგრამ ამის ყველაფერის შეძენა შეუძლია პატრონს საკუთარი გემოვნებით და სურვილების მიხედვით, ასე რომ ჩვენი აზრით „1776“ არის კარგი თუ არა ერთ-ერთი საუკეთესო ბაზა „ტოპ კლასის“ ტაქტიკური კარაბინის ასაწყობად, ისე რომ არ იქნება საჭირო ძირითადი კომპონენტების გამოცვლა.

boltfn

“1776″-ის საკეტი ფოსფატირებულია გარედან, შიგნიდან ქრომირებულია და აღჭურვილია გაუმჯობესებული ექსტრაქტორის ზამბარით. უკანასკნელი დეტალი საკმაოდ მნიშვნელოვანია იარაღის საიმედო ფუნქციონირებისათვის.

აქ მე მინდა პატარა გადახვევა გავაკეთო, იმიტომ რომ ძალიან ბევრი ადამიანი იწყებს გადაკეთებებს, ფულის ინვესტიციას, ყველაზე თავზეხელაღებულები იწყებენ ძვირადღირებულ და საკითხავი ეფექტიანობის მქონე პროცედურების ჩატარებას, წვავენ ტყვიებს, რომ ლულის „აბკატკები“ აკეთონ და ასე შემდეგ, ისე რომ ჯერ არც ისვრიან იარაღს. ეს ყველაფერი არის სისულელე. ისროლეთ ჯერ იარაღი და შედეგების მიხედვით იმსჯელეთ იმსახურებს თუ არა ეს იარაღი დროის და ფულის ინვესტიციას და სად უნდა განხორციელდეს ეს ინვესტიცია. უკვე შემდგომ, ჯგუფების და დროის დინამიკის ცვლილებბებით მიხვდებით სწორი მიმართულებით მიდიხართ თუ არა.  გასაგებია ყველას თავისი მუღამები და გასართობი აქვს და ბევრი ფული, რომლის ხარჯვაც უხარია, მაგრამ ჩვენ ამ რესურსზე ვემხრობით პრაქტიკულ მიდგომებს და სხვებსაც იგივეს ვურჩევთ და ვასწავლით.

ყველაზე დიდი და “1776″-ის ალბათ ერთადერთი ნაკლი,  არის მასზე  დაყენებული დენთის აირების ბლოკს. ჩემი აზრით  აზრს მოკლებულია სტანდარტული ტიბჟირის და მისი სამაგრების გამოყენების პირობებში ასეთი დენთის აირების ბლოკის გამოყენება. ვიღაცა იტყვის, რომ ასეთი დენთის აირების ბლოკი გაძლევს საშუალებას დააყენო ტიბჟირი, რომელიც პირდაპირ „დელტა-რინგზე“ ყენდება და ალბათ FN-შიც ასე ფიქრობდნენ, მაგრამ არც სტანდარტული დენთის აირების ბლოკის გადაჭრა არ არის პრობლემა, თუ დააპირეთ ასეთი ტიბჟირის დაყენება. ასეთ იარაღზე უნდა ეყენოს სტანდარტული წინა სამიზნე მოწყობილობა/დელტარინგი/სტანდარტული ტიბჟირი ან დაბალი „გას ბლოკი“ და ლულის ქანჩზე დასაყებელი გრძელი ტიბჟირით. მომავალი არის ყველა AR-15-ზე გრძელი ლულის ქანჩზე დასამაგრებელი გრძელი ტიბჟირების…

ჩემი აზრით ასეთ კარაბინზე „კვად რეილის“ დაყენების ყველაზე იაფი და გამართლებული  მეთოდია, უბრალო თუნდაც ჩინური წარმოების „კვად რეილის“ დაყენება, რომელიც ისევე ფიქსირდება იარაღზე, როგორც სტანდარტული პლასტმასის ტიბჟირი. თავისუფლად დაკიდული ლულები კარგია, არ ვდაობ, მაგრამ ტაქტიკურ კარაბინზე მათი დაყენება არ წარმოადგენს კრიტიკულ აუცილებლობას. მაგალითისთვის ჩემი AR-15 DPMS-ის 11.3 ნი ლულით და ჩინური „კვად რეილით“ თავისუფლად ისროდა 4.5 სმ-ან ჯგუფებს, რაც საკმარისზე მეტი სიზუსტეა ტაქტიკური კარაბინისთვის 28სმ-ნი ლულით. ვიღაცა იტყვის რა საჭირო არისო კვად რეილი საერთოდ. ჩემ შემთხვევაში მე მეყენა ბჯენი ხელისთვის, რომელიც  შეიძლება გამოიყენო რომ წამოდო რამეს და უფრო მყარი პოზიცია დაიკავო სროლისთვის. ასევე მეყენა ტაქტიკური ფანარი და საღვედე. არაფერი აქიდან ზედმეტი არ არის.

sstibj

ავტორის კუთვნილი, ერთ-ერთი AR-15, ჩინური წარმოების „კვად რეილით“. აღნიშნული დეტალი დაყენდა უპრობლემოდ, არ საჭიროებდა მორგებას ან გადაკეთებას და მშვენივრად ასრულებდა თავის ფუნქციას, თანაც სულ რაღაც 25 დოლარად.

სამიზნე მოწყობილობების არ არსებობა, როგორც უკვე ავხსენი ამცირებს იარაღის ფასს და აძლევს მყიდველს საშუალებას ტავად გადაწყვიტოს რისი დაყენება სურს. მე არ ვარ მომხრე მხოლოდ ოპტიკის ნდობის და ამიტომაც დენთის აირების ბლოკი გამოვცვალეთ სტანდარტულით, ხოლო უკანა სამიზნე მოწყობილობის როლში გამოვიყენეთ Magpul MBUS. მე არ ვარ კონკრეტულად ამ მოდელის სამიზნე მოწობილობის დიდი ფანატი. მაგრამ ის ღირს იაფი, ის მუშაობს, ის არის გამძლე, მსუბუქი და ოპტიკის დაყენების შემდეგ მას ჩაკეცავთ და ის აღარც გაგახსენებთ თავისი არსებობის შესახებ სანამ ოპტიკას რამე არ მოუვა და არ დაგჭირდებათ ისევ მისი გამოყენება. MBUS-ის ნაკლი არის ორი ფირფიტა ნასვრეტით, რომლებიც დიოპტირს როლს ასრულებენ. იმისთვის რომ გამოიყენოთ განიერი დიოპტრი ახლო მანძილზე სასროლად უნდა გადმოკეცოთ ფირფიტა წვრილი დიოპტრით. ასეთ მდგომარეობაში ის რჩება გარეთ გამოშვერილი და დარტყმის შედეგად ის ადვილად ტყდება. ეს არ არის ინტერენეტში მოსმენილი ისტორია, ჩვეულებრივი ვარჯიშის დროს მე ასე დავრჩი მარტო ერთი დიოპტრის ამარა. სამხუხაროდ “მაგპულზე” ერთი საფეხურით უკეთესი სამიზნე მოწყობილობების ფასი ორჯერ-სამჯერ მეტია. როგორც დამხმარე/სათადარიგო სამიზნე მოწყობილობა Magpul MBUS გამოდგება. ძირითადი სამიზნე მოწყობილობის როლში მისი ნდობა არ შეიძლება.

20170407_170043

“1776″ სტანდარტული “გას ბლოკის” (ზედვე შესრულებული წინა სამიზნე მოწყობილობით) დაყენების პროცედურა.

რაც შეეხება იარაღის ლულას, ის არის 16 ინჩიანი, “შავი” (არაქრომირებული) ლულა, 1:7-ნო ტვისტით და 5.56-ის სავაზნით. ლულა ასევე ატარებს MPI დამღას რაც მისი “ხარისხის სერტიფიკატია”.ლულის არხი დამზადებული ხრახნების ძირიდან მოჭრის (bottom rifling) მეთოდით. ლულის არხის დამზადების ეს მეთოდი არ ითხოვს რთულ დანადგარებს, სწრაფია და იაფი. ამ მეთოდით ერთი ლულის არხის დამზადებას უნდა სულ რაღაც 30 წამი, სწორედ ამის გამო ეს მეთოდი ასე პოპულარულია აშშ-ში. ასე ამზადებენ ლულებს E.R. Shaw, Douglas, Wilson, Lilja, Schneider, Shilen, Pac-Nor, Hart და ასე შემდეგ.  გარდა იმისა, რომ ეს მეთოდი სწრაფია და ითხოვს მარტივ დაზგებს ის ასევე შედარებით ნაკლებ სტრესს ქმნის ფოლადის სტრუქტურაში და თუ ლულის ნამზადი კარგი ხარისხისაა,  შედეგებიც შესანიშნავია.  ”1776″-ში სწორედ ამ მეთოდით დამზადებული ლულა გამოიყენება და არა FN-ის საფირმო ცივად ჭედვის მეთოდის გამოყენებით. აღნიშნული განპირობებულია იმით, რომ სახელმწიფო კონტრაქტით დამზადებულ M4-ებს სწორედ ეგეთი ლულები უნდა ქონდეს. ხარისხი FN-ის ლულების ძალიან მაღალია, გამომდინარე იქიდან, რომ ლულები მზადდება საკუთარ საწარმოში, გადიან ხარისხის კონტროლს და ამის გარდა ყველა FN-ის იარაღი გადის ტესტირებას სიზუსტეზე სროლით. თუ იარაღი არ აკმაყოფილებს სიზუსტის სტანდარტს ის არ მოხვდება გაყიდვაში. თავისთავად ლულების დამზადების ტექნოლოგია ცალკე სტატიის თემაა, და როდესაც საქმე ეხება ტაქტიკურ კარაბინს, მე მირჩევნია ლულა იყოს ხარისხიანი, იყოს ქრომირებული და ქონდეს საჭირო ტვისტი. დანარჩენი მე არ მადარდებს. ამ შემთხვევაში ქრომი არ გვაქვს რაც ცუდია მაგრამ არა კრიტიკულია, სამაგიეროდ გამოყენებულმა ხრახნის მოჭრის მეთოდმა და დამზადების მაღალმა ხარისხმა უნდა განაპირობოს ძალიან კარგი სიზუსტე. ქრომი ასევე არაერთგვაროვნად ედება ზედაპირს და მაინცდამაინც არ უწყობს ხელს მაღალ სიზუსტეს. ასე, რომ ჩვენ გვქონდა მოლოდინი რომ იარაღი გვიჩვენებდა სიზუსტეს, რომელსაც შეიძლებოდა ელოდებოდე ზუსტი სროლისთვის განკუთვნილი იარაღისგან. დავამატებ მხოლოდ, რომ საკეტის ჩარჩო შიგნიდან ქრომირებულია, როგორც სამხედრო M-4/M-16-ზე.

ვიცი ბევრი გაიფიქრეს: “ფუუ ეს რა იარაღია ქრომის გარეშე???”; “ნაჭედი ლულა ჯობია” და ასე შემდეგ, მაგრამ რეალობა არის ის რომ დღეს აშშ-ში ძალიან ბევრი მწარმოებელი უშვებს ძალიან კარგ ლულებს. არც ისე დიდიხნის წინ ზუსტ  იარაღში ნაჭედი ლულის გამოყენება ითვლებოდა მოვეტონად, მაგრამ ეხლა წარმოება იმდენად განვითარდა, რომ ჩემი ღრმა რწმენით არანაირი მნიშვნელობა აღარ აქვს რა მეთოდით და რისგან დაზმადებული ლულა აყენია ტაქტიკურ კარაბინში, თუ ლულა ხარისხიანად არის დამზადებული გამოყენებული ტექნოლოგიის მოთხოვნების დაცვით. მე ვიცი ამის მოსმენა ძალიან გაუტყდებათ იმ ტიპებს, რომლებსაც უყვართ ძვირადღირებული ჩხარუნებით მარიაჟობა და ამაყობენ, რომ მათ აქვთ საშუალება იყიდონ ლულები დამზადებული ხელით, გადამდნარი მეტეორიტებისგან, მაგრამ რეალურ სამყაროში ეს არაფერ აღარ ნიშნავს. მე ვიცი ადამიანი, რომელმაც იყიდა რუეგერის დამზადებული გარედან ბოლომდე დაუმთავრებელი ნაჭედი ლულები მათი Mini-14-ის კარაბინებისთვის, მოარგო ისინი AR-15-ებს და მიიღო ისეთი სიზუსტე, რომ იყენებდა ამ იარაღებს Service Rifle კლასის შეჯიბრებებში. DPMS-ის 28სმ-ნმა  ლულამ AR-ზე სტანდარტული კონფიგურაციით და სასხლეტით, მომცა ისეთი სიზუსტე, რომელიც არ დაისიზმრებოდა სვდ-ს მფლობელებს  ხოლო სულ ბოლოს კაცმა ისროლა 65მმ-ნი ჯგუფი 250 მეტრზე 4 ჯერადი ოპტიკით სტანდარტული AR-15-დან, რომელზეც ეყენა შავი ლულა, გაურკვეველი მწარმოებლის, რომელიც ნაყიდი იყო იმიტომ რომ ღირდა ყველაზე იაფი. ცალკე თემაა ასეთი იღბლიანი და იაფი ლულები როგორ გაუძლებენ გრძელვადიან ექსპლუატაციას დ რამდენხანს დაიჭერენ ასეთ სიზუსტეს მაგრამ რაც ჩემით ვნახე იმას გეუბნებით. ქრომს რაც შეეხება, კარგია თუ ის არის და ცუდია თუ გიწევთ ბრძოლა ვიეტნამის ჯუნგლებში და ის არ არის. იმის თქმა მინდა, რომ უამრავი კარაბინი და შაშხანა იყიდება “შავი” ლულებით. 5.56/.223 კალიბრის ვაზნების აბსოლუტური უმეტესობა არ არის კოროზიული და შესაბამისად არ უნდა იდარდოთ ლულის არხის და სავაზნის ზედაპირის დამატებით დაცვაზე. ვიმეორებ კარგია რომ ქრომი იყოს, მაგრამ მისი “1776″-ის ლულაში არ არსებობა მე დიდად არ მადარდებს.

asddas

“1776″-ის ზომიერად სქელკედლიანი 16.5-ნი ლულა უზრუნველყოფს 5.56 ვაზნის პოტენციალის ადეკვატურ გამოყენებას და კარგ ბალისტიკას, თუმცა მისი წონის გამო იგრძნობა, რომ სიმძიმის ცენტრი წინ არის გადანაცვლებულია. “გას ბლოკზე” შესრულებული ხიშტის სამაგრი ასევე ზედმეტია. იარაღზე განთავსებულია საღვედეები კონდახზე და “გას ბლოკზე”, რაც უზრუნველყოფს ღვედის ერთნაირად კომფორტულ გამოყენებას ცაციებისთვისაც ან იმათთვის ვინც ისვრის მარცხენა მხრიდან.

 სტანდარტული AR-15-ის სიზუსტე, ქარხნული ვაზნის გამოყენებისას, როგორც წესი არ უნდა აღემატებოდეს 9 სმ-ს 100 მეტრზე. რეალობაში, ოპტიკური სამიზნის და კარგი ვაზნის გამოყენებით შესაძლებელია ამ მაჩვენებლის 3-4 სმ-მდე დაყვანა. ტაქტიკური კარაბინისთვის ეს არის საკმარისზე მეტი. მინდა გული დაგწყვიტოთ, მაგრამ ასეთი სიზუსტე დიდი იშვიათობაა “კალაშნიკოვის” კლონებში, რომლებშიც კარგი ხარისხის ლულაც შეიძლება განადგურდეს, როდესაც მას ჩააყენებენ გადაბრეცილ ტრუნიონში და გადაუჭერენ დენთის აირების ბლოკს და წინა სამიზნე მოწყობილობის ბაზას., და თან ამას ისე გააკეთებენ, რომ კორას არ ეყოფა შესწორებების მარაგი რომ კომპენსირება გაუკეთოს მრუდედ ჩაყენებულ ლულას და სამიზნე მოწობილობის ბაზას. ამის ფონზე AR-15 თავისი “რბილი” პირდაპირ შეფრქვევის სისტემით და ლულით, რომელსაც არაფერი არ უშლის ხელს გამოავლინოს თავისი სიზუსტის მაქსიმუმი, “კალაშნიკოვთან” შედარებით არის, როგორც ლეპტოპი საბეჭდ მანქანასთან შედარებაში.

დაიმედებული ამ ინფორმაციით ჩვენ გავეშურეთ სასროლეთზე. მინდა გითხრათ რომ ეს ნაწილი სტატიის დაიწერა სულ ბოლოს, ამიტომ ცხადია ჩვენ გვაინტერესებდა გაამართლებდა თუ არა “1776″ ჩვენ მოლოდინებს. არავის ეჭვი არ ეპარებოდა რომ FN-ის იარაღი იმუშავებდა საიმედოთ, მაგრამ ყველას გვაინტერესებდა როგორ სიზუსტეს გვაჩვენებდა. რას უნდა ელოდო სტანდარტული AR-15-დან ჩვენ უკვე დავწერეთ. ჯერ უნდა გასწორებულიყო მექანიკური სამიზნე მოწყობლობა, შემდეგ სიზუსტის დასადგენად დროებით უნდა დაგვეყენებინა 1-4×32 Bushnell სკოპი, რომელიც “ვისესხეთ” მეორე AR-15-სგან. მექანიკის გასწორებას დაჭირდა რამდენიმე წუთი. მიყვარს როდესაც იარაღი ადვილად სწორდება და არ არის საჭირო წავლება, დროს და ვაზნების ზედმეტი ხარჯვა. წინა სამიზნეს ხელის ხლება არ დაჭირდა ხოლო BIUS-ს დაჭირდა რამდენიმე კლიკი საჭირო ჰორიზონტალური შესწორების შეტანის მიზნით. 50 მეტრზე გასწორებისას რკინებით ჩვენ მივიღეთ ზუსტად 30მმ-ნი ჯგუფი. თქმაც არ უნდა, რომ AR-ის სტანდარტული სასხლეტი არ გამოდგება ზუსტი სროლისთვის, მაგრამ ადეკვატურია ტაქტიკური კარაბინისთვის. სასხლეტი არის ერთ საფეხურიანი, საკმაოდ გრძელი სვლით და მძიმე, მაგრამ ნარნარი, “ხრაშუნის” გარეშე. ასეთი სასხლეტის მოთვინიერება შეიძლება საკმაოდ რთული აღმოჩნდეს ახალბედა მსროლელისთვის, მაგრამ როგორც კი მიხვდებით სასხლეტის დამუშავების სწორ ტექნიკას საქმე სწრაფად წინ წავა და ჯგუფები “ჯადოსნურად” შემჭიდროვდება.

20170606_195337

სროლით ტესტირება ხდება დაწოლილი მდგომარეობიდან და მოუმზადებელი პოზიციიდან. ისე, როგორც შეიძლება რომ მოგიწიოს ტაქტიკური/თავდაცვითი კარაბინის გამოყენება, თუ ამის საჭიროება დადგება. არავითარი ბენჩები, ბიპოდები (თუ ის არ არის იარაღის განუყრელი ნაწილი) სადგარები და მაგიდები რომლის ქვეშ შეგიძლია მოათავსო ღიპი რომ ხელს არ გიშლიდეს. თუ ამის შესაძლებლობა არის შესაძლებელია მჭიდზე დაყრდნობა.

50 მეტრის შემდეგ დადგა 100 მეტრზე სროლის ჯერი. 4 გადიდებიანი “ბაშნელი” ცხადია არ არის საუკეთესო არჩევანი იმისთვის, რომ ბოლომდე ნახო სიზუსტის პოტენციალი მაგრამ თუ სამიზნე კონტრასტულია და ძალიან პატარა არ არის, როგორც წესი შესაძლებელია ძალიან კარგი ჯგუფების მიღება. 60 გრანიანი Hornady V-max-ით მივიღეთ 5 სმ-ნი ჯგუფი, სტანდარტული 62 გრანიანი FMJ ვაზნით 5სმ, 69 გრანიანი SMK – 5.5 სმ.  სტაბილური სიზუსტე სხვადასხვა ვაზნებით სროლისას, ფლაიერების არ არსებობა, საიმედოობა, ასეთი შედეგით არ შეიძლება რომ იყო უკმაყოფილო. შესაძლებელია ჯგუფების შემჭიდროება? უდაოდ. კარგი ოპტიკა, კარგი სასხლეტი, კარგი სადგარი, ცოტა ექსპერიმენტირება სხვადასხვა მუხტებით და დარწმუნებული ვარ ეს იარაღი სიზუსტით მიუახლოვდება საასპარეზო შაშხანას.  ჩვენ გეგმებშია “1776-ის ეტაპობრივი მორგება მსროლელზე, “აბკატკების” ვუდუს, ფანატიზმის და რადიკალური კასტომიზაციის გარეშე, იმისთვის რომ შევინარჩუნოდ კარაბინის მსუბუქი წონითი კატეგორია და ტაქტიკური/თავდაცვითი კარაბინის ფორმატი. კარგი ღვედი, “შუქი” და ოპტიკა, არის ის რაც გვაქვს გეგმებში. დამატებითი ტესტირება 200 და 300 მეტრზე ასევე დაგეგმილია და სტატია განახლდება შესაბამისად. რა თქმა უნდა არანაირ დაბრკოლებას , სროლის დროს ადგილი არ ჰქონდა, იარაღმა საათივით იმუშავა, როგორც ეს მოსალოდნელი იყო.  მგონი აზრი არ აქვს კიდევ ერთხელ AR-15-ის ერგონომიკაზე და სროლისუნარიანობაზე საუბარს. მიუხედავად იმისა, რომ იარაღი იწონის სულ რაღაც 2.9კგ-ს და არის ბუმბულივით მსუბუქი, უკუცემა მინიმალურია. ასეთი იარაღით შეგიძლია თუ გინდა მთელი დღე ტყეში თუ მთაში იხეტიალო და არ მგონია თუნდაც გულში, ჩუმად, ის ერთხელ მაინც დაწყევლო წონის გამო. იარაღის წონა ხშირად არ განიხილება როგორც სერიოზული ფაქტორი, მაგრამ ეს იმის გამო რომ ძალიან ბევრი მსროლელი დღეს ერთი მანქანით მიდის სასროლეთზე და მეორე მანქანით დასეირნობს პოზიციიდან სამიზნეებამდე. ჩვენი ფილოსოფია განსხვავებულია და მიგვაჩნია, რომ იარაღი უნდა იყოს საკმარისად მსუბუქი რომ გაიარო დღეში 10 კილომეტრი და არ მოგინდეს მისი ხევში გადაგდება.

ამჯერად აშშ-ის შეიარაღებული ძალების ძირითადი საბრძოლო შაშხანა არის M4A1, რომლის მიმწოდებელიც არის FN-ი. M4A1 მიუხედავად იმისა, რომ დიდად არ განსხვავდება ვიზუალურად XM177-სგან, რომლითაც მწვანე ბერეტები და “ზღვის ლომები” ომობდნენ ვიეტნმაში, ათი თავით მაღლა დგას ვიდრე მისი წინადმორბედები, უამრავი ძნელად შესამჩნევი ტექნიკური და ტექნოლოგიურ ცვლილების წყალობით.  M4A1 დღესდღეისობით არის ყველაზე ბრძოლაში გამოცდილი და ჩემი აზრით საუკეთესო 5.56 კალიბრის საბრძოლო შაშხანა/კარაბინი  მსოფლიოში და თუ ეს მადლი ცოტათი მაინც გადმოვიდა FN-ის სამოქალაქო იარაღებზე, მაგას რა ჯობია.

shootrscentral.ge-ს დასკვნა. FN “1776″ არის საბაზისო კომპლექტაციის მქონე მაგრამ არა “ბიუჯეტური” AR-15. შესრულებული მაღალი ხარისხით, კარგი კომპონენტებისგან აწყობილი ის წარმოადგენს კარგ ბაზას ტაქტიკური თუ თავდაცვითი ან თუნდაც “გაზუსტებული” AR-15-ის ასაწყობად, ისე რომ არ იქნება საჭირო მისი ძირითადი კომპონენტების გამოცვლა. მთავარ ნაკლს ჩვენი აზრით წარმოადგენს წინა სამიზნე მოწყობილობის არ არსებობა და მიუხედავად ამისა, რომ ის მიანც დაკომპლექტდა სტანდარტული ტიბჟირით. ყოველლგვარი მოდიფიკაციების გარეშეც, “1776″ თავისი 3კგ-ზე ნაკლები წონით და სტაბილური სიზუსტით არის შესანიშნავი 5.56 კალიბრის თაქტიკური/თავდაცვითი კარაბინი. “1776″ სავსებით შეესაბამება FN America-ს დევიზს ““Military Born, FN Manufactured” (“დაბადებული სამხედროდ, დამზადებული FN-ის მიერ”).

რა უნდა ვიცოდეთ AR-15-ის ბუფერებზე?

June 5th, 2017

assembufar15

თავდაპირველად ბუფერი AR-15-ში სხვა არაფერი იყო თუ არა თავისებური „ინტერფეისი“ საკეტსა და დამაბრუნებელ ზამბარას შორის. მოგვიანებით ცხადი გახდა, რომ ეს დეტალი ბევრად უფრო მნიშვნელოვან როლს თამაშობს იარაღში ვიდრე ყველას ეგონა. განთავსებული დამაბრუნებელ ზამბარას და საკეტს შორის ის ასრულებს ბევრ ფუნქციას. ის ამცირებს მოძრავი ნაწილების სიჩქარეს, მუშაობს პრაქტიკულად ისევე როგორც თავისუფალი საკეტი, ანუ თავისი მასით რაღაც მომენტამდე არ აძლევს საკეტს უკან წასვლის საშუალებას. მის კუდში განლაგებული პლასტმასის „ბალიში“ იცავს ბუფერის მილს (ტექნიკურად ამ ნაწილეს ეწოდება რესივერის გაგრძელება) დარტყმებისგან და ბოლოს რაც მთავარია, ის არის საკეტის ასხლტომის საწინააღმდეგო მოწყობილობა. ეხლა ყველაფერზე დაწვრილებით და თანმიმდევრობით.

როგორც სურათიდან ხედავთ, ბუფერის შიგნით განლაგებულია წონები, რომლებიც იქით-აქით დადიან. ეს გაკეთებულია იმისთვის რომ გაუქმდეს „საკეტის ასხლტომა“ (bolt bounce).  გასროლის მომენტში ბუფერი საკეტის ზემოქმედების შედეგად იწყებს უკან მოძრაობას, ახდესნ გასროლილი მასრის ამოგდებას, კუმშავს დამაბრუნებელ ზამბარას, რომელიც შემდგომ იწყებს დაგროვილი ენერგიის დაბრუნებას და იწყებს ბუფერის და საკეტის უკან დაბრუნებას. საკეტი გასროლილი წინ, იღებს ახალ ვაზნას მჭიდიდან, აწვდის მას სავაზნეში ეჯახება ლულას და სწორედ ამ მომენტში ხდება მისი ასხლტომა ლულიდან. ზამბარის ზემოქმედებით ის ისევ ბრუნდება წინ და საბოლოოდ „წყნარდება“ ჩაკეტილ მდგომარეობაში. ეს ესხლტომა ხდება წამის მეასედებში ალბათ, მაგრამ ასეთ მდგომარეობაში საკეტი არ არის ბოლომდე დახურული. ერთჯერად რეჟიმში სროლისას ეს არ ქმნის პრობლემების, იმიტომ რომ ადამიანისთვის ფიზიკურად შეუძლებელია დააჭიროს სასხლეტს ისეთი სისწრაფით რომ დაასწროს საკეტის საბოლოოდ ჩაკეტვას, მაგრამ ჯერებით სროლისას ეს წარმოშობს პრობლემებს, რაც ეგერევე გამოჩნდა იარაღის ჯერებით სროლისას ტესტირების დროს. საქმე იმაშია, რომ როდესაც საკეტი ბოლომდე დახურული არ იყო, მას „ეწეოდა„ ჩახმახი და ის თავისი ენერგიით ხურავდა მას ბოლომდე, მაგრამ ენერგია საკმარისი არ იყოს რომ ნემსას მიეღწია ამაალებლამდე და ხდებოდა მტყუნება. ტიპიური დაბრკოლება ასეთი სიტუაციის დადგომისას გამოიხატებოდა ჯერის გაწყვეტაში, ჩახმახი რჩებოდა დაშვებულ მდგომარეობაში, ხოლო სავაზნეში რჩებოდა ვაზნა. სწორედ იმისთვის რომ გაეუქნებინად „საკეტის სხლტომა“ ბუფერში მოათავსეს წონები, რომლებსაც აქვთ მოძრაობის გარკეული თავისუფლება. საკეტის დახურვისას ჯერ მას მოსდევს ბუფერი, ხოლო წონები ინერციით გადანაცვლებულია მის კუდში და როგორც კი ბუფერი „დააჯდება“ საკეტს, რომელიც აპირებს ასხლტომას, წონები ბუფერში ისევ ინერციით იწყებენ წინ მოძრაობად და „დააჭედებენ“ საკეტს თავის ადგილას ისე რომ არ მისცემენ მას ასხლტომის საშუალებას. სხვათაშორის „საკეტის სხლტომის“ პრბლემა წარმოიშვა კალაშნიკოვის სისტემის ავტომატებში როდესაც მასიურად გადავიდნენ შტამპვით დამზადებულ რესივერებზე და ამ პრობლემის აღმოფხვრის მიზნით “AKM”-ში გაჩნდა ჩახმახის შემანელებელი, მოწყობილობა რომელიც ანელებს ჩახმახს და აძლევს მას საშუალებას “დაეცეს” საკეტზე მას მერე რაც ის დაწყნარდება. ამის გამო ამ დეტალს ხშირად არასწორედ უწოდებენ სროლის ტემპის შემანელებელს, თუმცა ის სხვა დანიშნულებით გაჩნდა “АКМ”-ში.

bufdecons

კარაბინის ბუფერის მოწყობილობა

საკეტის ასხლტომის და იარაღის მტყუნების პრობლემამ კიდევ რამდენჯერმე იჩინა თავი, როდესაც აშშ-ის ჯარი გადავიდა უფრო სწრაფი დენთის მარკაზე, რომელმაც გაზარდა მოძრავი ნაწილების სიჩქარე და კიდე მოგვიანებით, როდესაც ლულები დამძიმდა და ასხლტომის ხარისხმა იმატა. რაც უფრო მძიმე მასა (დამძიმებული ლულის ფორმით) ხვდება საკეტს წინ მით უფრო მეტია ასხლტომის ხარისხსი. ყველა ამ შემთხვევაში ბუფერი მძიმდებოდა და პრობლემაც ქრებოდა. აზრი არ აქვს ზუსტი თარიღების მოყვანას რა დროს და რა წონით გაიზარდა ბუფერის წონა, მკითხველისთვის ეს თეორიულ-ისტორიული ფატქები ალბათ არ არის მნიშვნელოვანი, უბრალოდ აღვნიშნავ, რომ შაშხანის ბუფერის დახვეწა მოხდა ამ იარაღის შეიარაღებაში მიღებიდან ადრინდელ ეტაპზე, ხოლო კარაბინის ბუფერის ევოლუცია/დამძიმება მიმდინარეობდა მისი კონსტრუქციის ევოლუციის პარალელურად, რაც ბუნებრივი პროცესია.

buf12

ცხადია არ შეიძლება ბუფერის წონის უკონტროლო გაზრდა. რაღაც ზღვრამდე მძიმე ბუფერი ამცირებს უკუცემას, პატრონი გახარებულია ამ ეფექტით, მაგრამ შემდეგ ხდება ისე, რომ დენთის აირების ენერგია აღარ არის საკმარისი, რომ იარაღი საიმედოთ გადაიტენოს. გარდა ამისა თუ ცხელ კლიმატში როდესაც დენთის აირების წნევა მაღალია  მძიმე ბუფერი შეიძლება კარგად მუშაობდეს, ყინვაში როდესაც დენთის წვის დინამიკა იცვლება, წნევა კლებულობს და შეიძლება იარაღმა ზედმეტად მძიმე ბუფერით, უბრალოდ შეწყვიტოს მუშაობა.

ეხლა მოდით გავერკვიოთ ბუფერის მოწყობილობაში და მის წონებში. ბუფერი შედგება კორპუსისაგნ, პლასტმასის „ბამპერისგან“ და ცილინდრული წონებისგან რომელბიც განლაგებულია კორპუსის შიგნით. წონები მილ-სპეკ ბუფერებში არის ორი ტიპის, რკინის და ვოლფრამის.  ვოლფრამი უფრო მძიმეა და ერთი ვოლფრამის წონა უდრის ორი რკინის წონის  მასას.

რაც შეეხება ბუფერების წონებს ისინი იცვლება გამომდინარე იქიდან ვინ და რისთვის უშვებს კონკრეტული მოდელის ბუფერებს. ის ფაქტი რომ ბუფერი ცვლის უკუცემის ხარისხს ბევრმა კომპანიამ გამოყარა ბაზარზე თავისი „უნიკალური“ და „ჯაოსნური“ ბუფერები მათ შორის ეკზოტიკური კონსტრუქციის, მაგალითად ჰიდრავლიკური ბუფერები, ამიტომ საქმე რომ გაგიადვილოთ ჩვენ მოგიყვებით „mil-spec“ ბუფერებზე, რომლებიც გამოიყენება სამხედრო იარაღში და ჩემი აზრით მხოლოდ მილ-სპეკ ბუფერები უნდა გამოიყენოთ თავდაცვით/ტაქტიკურ კარაბინებში.

როგორც გითხარით ბუფერი თამაშობს კრიტიკულ როოლს საიმედოობაში მხოლოდ ჯერებით სროლისას. გამომდინარე იქიდან, რომ მსროლელი ვერასდროს ვერ მოასწრებს გასროლას საკეტის საბოლოო დაწყნარებამდე, ამიტომ „ოქროს წესად“ ითვლება შაშხანაში სტანდარტული შაშხანის ბუფერის გამოყენება, ხოლო კარაბინში მოკლე ბუფერის მილით – ე.წ. H ბუფერის გამოყენება. პირველის წონა 150 გრამია, მეორის 107 გრ. ეხლა რაც შეეხება ბუფერის წონებს. თუ შაშხანის ბუფერი სტანდარტულია და იწონის 150 გრამს, კარაბინის ბუფერების 4 ოფიციალური (mil spec) „წონითი კატეგორია“ არსებობს.

სტანდარტული – სამი რკინის წონით – 85 გრ

H ბუფერი – ორი რკინის წონა და ერთი ვოლფრამის – 107 გრ

H2 ბუფერი – ორი ვოლფრამის წონ და ერთი რკინის – 121 გრ

H3 ბუფერი – სამი ვოლფრამის წონა – 141 გრ.

როგორც წესი სტანდარტული ბუფერი არ არის მარკირებული ხოლო დანარჩენები მარკირებულია ტიპის მითითებით (H, H2, H3).

კითხვა რა წონის ბუფერი გამოიყენოთ თქვენ კარაბინში შეიძლება იყოს რთული მოკლე პასუხის გასაცემად. ჩემი აზრით რაც უფრო მძიმე ბუფერია, მით უმჯობესია, ცხადია იმის გათვალისწინებით, რომ იარაღი საიმედოთ მუშაობს. მაგრამ 4 ბუფერის შეძენა და შემდგომ ვაზნების ხარჯვა იმის დასადგენად, რომელ ბუფერზე მუშაობს იარაღი საუკეთესოდ და რომელზე არა, ალბათ არის რთული, ხანგრძლივი და ძვირადღირებული გზა. როგორც ვთქვი, კარაბინებზე 14.5-16.5 ინჩიანი ლულით, პირდაპირი შეფრქვევის სისტემით და 7 ინჩიანი დენთის აირების მილით, უმჯობესი იქნება მინიმუმ H ბუფერის გამოყენება. 10-11 ინჩიან კარაბინებში H2 ან H3. რატომ არა სტანდარტული ბუფერი? იმიტომ, რომ ბევრი მწარმოებელი იყენებს დენთის აირების ბევრად უფრო განიერ ნასვრეტს იმისთვის, რომ უზრუნველყოს მუშაობა იაფ, დაბალმუხტიან ვაზნებთან და სტანდარტული ბუფერი უბრალოდ არ არის საკმარისი, რომ დაიცვას კარაბინის ნაწილები (ექსტრაქტორი, საკეტის თავაკი, ბუფერის მილი) ზედმეტი ცვეთისგან. აღსანიშნავია, რომ დგუშიანი AR-15-ი იყენებენ ორიგინალურ უფრ მძიმე ბუფერებს, იმიტომ რომ უკუცემის იმპულსი არის ბევრად უფრო ძლიერი ვიდრე რბილად მომუშავე პირდაპირი შეფრქვევის სისტემაში. კარგი მწარმოებლისგან ნაყიდი კარაბინი იქნება თავიდანვე აღჭურვილი საჭირო სპეციფიკაციების მქონე ბუფერით.

კომერციული მწარმოებლის ბუფერების კონსტრუქცია, წონა და შიგთავსი შეიძლება იყოს კარდინალურად განსხვავებული და მათი მიმოხილვა ცილდება ამ სტატიის მიზნებს. ჩემი აზრით თავდაცვით/თაქტიკურ კარაბინში უნდა გამოიყენოთ მხოლოდ mil-spec ბუფერები კარგი მწარმოებლისგან. იარაღი აღჭურვილი ასეთი ბუფერით იმუშავებს საიმედოთ მიუხედავად ვაზნისა და კლიმატური პირობებისა. უსახელო მწარმოებლის ბუფერების გამოყენებას არ გირჩევთ. შეიძლება ასეთი იაფფასიანი ბუფერი არ ჯდებოდეს წონის სპეციფიკაციებში ან ის შეიძლება უბრალოდ დაიშალოს იარაღში. ხარისხიან ბუფერი ღირს  10-დან 20 დოლარამდე და მასზე ეკონომია არ ღირს.  მეორეს მხრივ სპეციალიზირებულ საასპარეზო, სპორტულ იარაღში, ვისაც რა უნდა იმას იყენებს. AR-15-ის ავტომატიკის სქემა იძლევა საშუალებას „დანასტროიკების“ როგორც, ავტორბოლების მოყვარულები იტყოდნენ და ამიტომ სპორტსმენები და უბრალოდ ენთუზიასტები ექსპერიმენტირებენ სხვადასხვა წონის ბუფერებით, დენთის აირების სისტემებით და ასე შემდეგ, რომ მიიღონ იარაღი სასურველი მახასიათებლებით. პრინციპში ეს არის სულ რისი თქმაც შეიძლება AR-15-ის ბუფერზე და მის როლზე იარაღის საიმედო მუშაობაში.

რაც შეეხება დამაბრუნებელ ზამბარებს, აბსოლუტური უმეტესობა სტანდარტულია, და მზადდება ორი ტიპის მეტალისგან, უჟანგავი რკინა და ქრომ-სილიკონის ფოლადი. უკანასკნელისგან მზადდება სარქველების ზამბარები ავტომობილის ძრავებში და მათი სიცოცხლის ციკლი არის პრაქტიკულად უსასრულო. უჟანგავი რკინისგან დამზადებული ზამბარები იცვლება ყოველი 5 000 გასროლის შემდეგ, თუმცა მათი რეალური რესურსი შეიძლება გაცილებით მეტიც იყოს. უჟანგავი ზამბარა ჯდება 10 დოლარამდე, ქრომ-სილიკონის ორჯერ მეტი. აქვე ისევ უნდა აღვნიშნო, რომ როდესაც საქმე მიდის AR-15-ის კომერციული წარმოების ნაწილებზე, სიტყვა სტანდარტულის გამოყენება შეუძლებელია და იგივე ეხება დამაბრუნებელ ზამბარებსაც. თუ ბუფერის მილი არასტანდარტული სიგრძის არის, შეიძლება გახდეს საჭირო არასტანდარტული ზამბარის გამოყენება. სწორედ ამიტომ, ადრეც და ეხლაც, მე ვიძახი, ტაქტიკური/თავდაცვითი კარაბინის აწყობისას მიყევით Mil-Spec-ის, სტანდარტს, რომელიც გამოიყენება აშშ-ის შეიარაღებაში მისაღები AR-15-ის სისტემის იარაღების წარმოებისას. ეს დაგაზღვევთ სხვადასხვა არასასიამოვნო სიურპრიზებისგან, და ასე აწყობილი იარაღი შეიძლება თავიდან „ფეისბუქზე“ პოზირებისთვის არ გამოდგეს მაგრამ სამაგიეროდ იმუშავებს უპრობლემოდ და კარგი ბაზა იქნება შემდგომი მოდიფიკაციებისთვის.

ბოლოს ორიოდე სიტყვა მინდა დავწერო ბუფერის მილზე (buffer tube) ან უფრო სწორად რესივერის გაგრძელებაზე (receiver extension), რაც ტექნიკურად უფრო ზუსტი ტერმინია თუმცა „ბუფერის მილი“ უფრო ხშირად გამოიყენება. ეს დეტალი გამოიყენება ცხადია კონდახის დასაყენებლად და ასევე მასში თავსდება ბუფერი და ზამბარა. ზედ მას აქვს ორი დამატებითი დეტალი, ქანჩი (custle nut) და  ჩამკეტი პლატა (lock plate), ორივე ეს დეტალი უზრუნველყოფს მილის ფიქსაციას რესივერზე („ლოუერზე“).  ორი სტანდარტის ბუფერის მილი არსებობს, mil-spec და კომერციული. პირველი მზადდება 7075-T6 ტიპის ალუმინისგან ჭედვით ხოლო კომერციული უფრო რბილი და იაფი 6061-T6 მარკის ალუმინსიგან ღარვის (ფრეზირების) მეთოდით. მილ-სპეკ მილის გარე დიამეტრი 29.17მმ, ხოლო კომერციულის 29.66მმ. განსხვავება მილის დიამეტრში  გამომდინარეობს მათი დამზადების ტექნოლგიიდან და გამოყენებული მასალიდან. კიდევ ერთი გამანსხვავებელი ნიშანია მილის დაბოლოება, კომერციული მილებზე დაბოლოება დახრილია, მაშინ როდესაც მილ-სპეკ მილებზე დაბოლოება სწორია.  ორივე ტიპის მილი დგება სტანდარტულ რესივერზე და იტევენ სტანდარტულ ზამბარებს და ბუფერებს. გარდა ამ ორისა კიდევ არსებობს ორიგინალური მილები, რომლებიც გამოიყენება ე.წ. “AR Pistols”-ში, უნიკალური იარაღში აშშ-თვის, რომლის არსებობა განპირობებულია უაზრო ნორმებით და იარაღის კლასიფიკაციის სისტემით. ასევე არსებობს ორიგინალური დასაკეცი კონდახის სისტემები, რომლებიც იყენებენ ასეთივე ორიგინალურ ბუფერის მილებს. ასეთი სისტემები იყიდება, როგორც ნაკრები, ანუ ყველაფერ რაც შეიძლება დაგჭირდეთ, ხანდახან ინსტრუმენტების ჩათვლით, უკვე შედის ნაკრებში. თავის დაზღვევის მიზნით ისევ მიყევით მილ-სპეკს.

კიდევ ერთ რამეზე მინდა გავამახვილო თქვენი ყურადღება მილ-სპეკ სტანდარტზე და მის გამოყენებაზე. პირადად მე ვიყენებ mil-spec-ს, როგორც რწმუნებას რომ დეტალები წავა ერთმანეთზე და არა აუცილებლად როგორც რწმუნებას მაღალი ხარისხის. მილ-სპეკ სტანდარტები დაწერილია 60-ან წლებში და მას მერე ბევრი რამე შეიცვალა მასალებში და წარმოებაში. ბევრად უფრო უკეთესი მასალებია ხელმისაწვდომი და ბევრად უფრო დახვეწილი წარმოების მეთოდები. გარდა ამისა სამხედროებს უფრო სწორედ კი სახელმწიფოს ყოველთვის უნდა ყველაფერი იაფი და არა აუცილებლად ყველაზე კარგი.  ასე, რომ თუ ვსაუბრობთ მილ-სპეკზე როგორც ხარისხის საზომზე უყურეთ მაგას როგორც მინიმუმს ან საწყის წერტილს და არა როგორც ოქროს სტანდარტს.

AR-15-ის სუსტი გადატენვის მიზეზებზე

May 26th, 2017

ხშირად მესმის ხოლმე ჩივილები, რომ აქ აწყობილი AR-15-ები არ მუშაობენ რაღაც კონკრეტულ ვაზნებზე, და არ მუშაობაში იგულისხმება, რომ იარაღი არ იტენება ანუ იარაღს “წნევა არ ყოფნის” რომ გადატენვის ციკლი ბოლომდე შეასრულოს. სიმპტომები? არ ხდება მასრის ექსტრაქცია, ან ექსტრაცია არის სუსტი, (მასრები უხალისოდ ტოვებენ იარაღს და ახლო-ახლო იყრებიან), საკეტი ვერ მიდის საკმარისად უკან რომ მიაწოდოს ახალი ვაზნა მჭიდიდან.  ეს არის ის, რასაც ამერიკელები ეძახიან short-stroke-ს. ამის გამომწვევი მიზეზი შეიძლება იყოს ბევრი ფაქტორი + ერთი, რომელზეც ბევრმა არ იცის, მაგრამ ყველაფერზე რიგ-რიგობით.

ეს არის ტიპიური „ჩეკ ლისტი“, რომელიც უნდა გაიაროთ, როდესაც ამ პრობლემას წააწყდებით:

1. ე.წ. gas key, ნაწილი რომელიც იღებს დენთის აირებს დენთის აირების მილიდან. ის მაგრდება საკეტის ჩარჩოზე ორი ხრახნით. თუ ეს ორი ხრახნი არ არის დაფიქსირებული მყარად, ექსპლუატაციის დროს ისინი დაიშვება და გაჩენილ ნაპრალში gas key-ს და საკეტის შორის დენთის აირები გაიპარება და სისტემა ვერ მიიღებს საკმარის წნევას ასე, რომ დარწმუნდით რომ ა) გას ქეის ჩარტყმული აქვს ინსტრუმენტი ისე რომ მოხდეს მეტალის დეფორმაცია, რომელიც დაბლოკავს ხრახნებს და არ მისცემს მათ საშუალებას დაიძრას ადგილიდან.ბ) გას ქეი მყარად ზის თავის ადგილას და არანაირ რყევას ადგილი არ აქვს. დიახ ჩვენ გვინახია კარაბინი, რომლიდანაც იმდენი ისროლეს რომ გას ქეის ხრახნები მოიშვა და იარაღმა შეწყვიტა მუშაობა. ასე რომ მიაქციეთ ამ დეტალს ყუარდღება.

stsk00

სწორი და არასწორი ‘gas key staking”. 

2. არ-15-ის საკეტის კუდზე განლაგებულია რკინის რგოლები, სამი ცალი. ეს რგოლები უზრუნველყოფენ დენთის აირების საკეტის ჩარჩოს შიგნით გაჩერებას იმისთვის, რომ მათი ენერგია დიახარჯოს საკეტის გახსნაზე. თუ რგოლებიმოცვეთილია ან საერთოდ არ არის, დენთი გაიპარება და გადატენვა არ მოხდება. არსებობს მარტივი ტესტი მათი მდგომარეობის შემოწმების. გამოიღეთ საკეტი, გაშალეთ ის და დადეთ თავზე. თუ საკეტი საკუთარი წონის ქვეშ ჩაიკეცა და დავარდა, ესეიგი რგოლები გამოსაცვლელია, თუმცა შეიძლება საკეტმა ვერ გაიაროს ეს ტესტი და იარაღმა მაინც იმუშაოს საიმედოთ.

GasRingLifespan

ტესტის მეორე ვარიანტია, ამოატრიალოთ საკეტი და თუ საკუთარი წონით საკეტის თავი ამოვარდება, ესეიგი დროა რგოლები გამოცვალოთ. 

3. დენთის მილის დაბოლოება რომელიც შედის “გას ქეიში” და “გას ქეის” ყელი არ არის მოცვეთილი, დეფორმირებული და დაზიანებული. დაზიანების შედეგად ისევ მოხდება წნევის დაკარგვა. ჩვენი პრაქტიკიდან ეს პრაქტიკულად არასდროს არ ხდება თუ იარაღი დებილის აწყობილი არ არის.

damtube

“გას ქეის” ყელის დაზიანება. მიზეზი დენთის აირების მილის არასწორი განლაგება. 

4. დენთის აირების მილი თამაშობს დენთის აირების კამერაში. ისევ იკარგება წნევა, და იარაღი წყვეტს მუშაობას. დიახ ჩვენ გვინახია აქ აწყობილი არ-15 რომელსაც აკლდა წკირი რომელიც იჭერს დენთის აირების მილს, დენთის აირების ბლოკში.

 

5. წინა სამიზნე მოწყობილობა/დენთის აირების ბლოკი გადაბრეცილია და დენთის აირების ნასვრეტი არის ნაწილობრივ დაბლოკილი. შედეგად წნევა არ იქნება, იარაღი არ იმუშავებს. ქარხნულ იარაღში ასეთი დეფექტუი პრაქტიკულად არ გვხვდება. სარდაფში აწყობილებზე, რამდენიც გინდა.

 

თუ ეს ყველაფერი რიგზეა და იარაღი მაინც არ მუშაობს, ნუ იჩქარებთ დენთის აირების ნასვრეტის გაფართოებას ან კიდე რამის ჭრას და ქლიბვას. კიდევ ერთი ნაკლებად ცნობილი მიზეზი არგადატენვის არის პრობლემური „ჰედსპეისი“, “зеркальный зазор“.

heads

რა არის ჰედსპეისი მიხვდებით ამ სურათიდან.

 

როგორც ხვდებით „ხედსპეისი“ შეიძლება იყოს როგორც „გრძელი“ ასევე „მოკლე“. გრძელი ჰედსპეისი ნიშნავს რომ წნევა გააფართოებს მასრას და თუ ჰედსპეისი ზედმეტად გრძელია მასრის მეტალის ელასტიურობის პიკი იქნება დაძლებული და მასრა გასკდება. სხვა ცუდი რამეებიც შეიძლება მოხდეს. „გაწელილი“, გაბზარული მასრები, მეტყველებენ რომ ჰედსპეისი არის ზედმეტი და ასეთი იარაღის გამოყენება სახიფათოა. ასეთი პრობლემა “ჰედსპეისთან” მქონდა მე მაუზერ 98-ზე. ლულაში დეფექტის გამო ტყვიას ხვდებოდა მეტი წინაღობის დაძლევა და ამას მოყვებოდა  წნევის მატება. დროთა განმავლობაში ამას მოყვა საკეტის ბჯენების დეფორმაცია, საკტი “წავიდა” უკან და  ”ჰედსპეისი” გაიზარდა.  შედეგად მასრებმა დაიწყეს გასკდომა. აღნიშნული დიაგნოზი დადასტურდა მასრების და “ჰედსპეისის” გაზომვით.

ის რაც ჩვენ გვაინტერესებს არის ამ პრობლემის მეორე მხარე, მოკლე “ჰედსპეისი”. როდესაც ვაზნა არ ან ძნელად ეტევა სავაზნეში. საკეტი ბრუნდება წინ საკამოდ ძლიერი დამაბრუნებელი ზამბარის ზემოქმედებით და დიდი ენერგიით. ის რაღაც დონემდე „ჩატკეპნის“ ვაზნას სავაზნეში და ზოგ შემთხვევაში ეს ენერგია იქნება საკმარისი რომ საკეტი ბოლომდე დაიხუროს. ასე „ჩატკეპნილი“ ვაზნა დააწვება საკეტს და ასევე გამოიწვევს გასროლის მომენტში წნევის ზრდას. ხახუნის კოეფიციენტი გაიზრდება, რაც დამატებით დატვირთავს საკეტს. საჭირო გახდება მეტი ენერგია საკეტის გახსნაზე და შესაბამისად ნაკლები ენერგია რჩება რომ საკეტი გახსნის შემდეგ მივიდეს ბოლომდე, გზად ამოაგდოს გასროლილი მასრა, დაბრუნდეს წინ და მიაწოდოს ახალი. შედეგი ამისა იქნება ტიპიური “short stroke”.  ასე რომ თუ „ჩეკ ლისტი“ თქვენმა იარაღმა გაიარა, მაგრამ პრობლემა დარჩა, შეამოწმეთ „ჰედსპეისი“ შესაბამისი კალიბრებით და საჭიროების შემთხვევაში გაასწორეთ ის. როგორ? მიმართეთ კვალიფიციურ ხელოსანს, ან ისწავლეთ ინტერნეტიდან. შეიძლება ოდესმე ამაზე ჩვენც დავწეროთ.

 

ps

კიდევ ერთი, ალბათ მეტ წილად საქართველოსთვის აქტუალური მიზეზი, რომელმაც შეიძლება გამოიწვიოს სუსტი გადატენვა, არის ლულის დამოკლება (გადაჭრა) და დენთის აირების ნასვრეტის დიამეტრის უცვლელად დატოვება. ასეთ შემთხვევაში დრელის გარეშე საქმე არ გამოსწორდება და საჭირო გახდება ნასვრეტის გაფართოება. დროთა განმავლობაში, ეროზიის გამო წნევა იმატებს და გადატენვაც გაუმჯობესდება მაგრამ ამას ჭირდება ბევრი დრო და სროლა, ასე რომ თუ ლულა გადაჭრილია, საჭირო გახდება ნასვრეტის გადიდებაც.

gas port size char

აღნიშნული ცხრილი (მოცემულია დუიმებში) დაგეხმარებათ ტქვენთვის საჭირო ნასვრეტის დიამეტრის დასადგენად. ეს მონაცემები გამოსადეგია კომერციული წარმოების .223 კალიბრის AR-15-თვის.