Archive for the ‘გრძელლულიანი იარაღი/long guns’ Category

ჩვენი ტესტი – Kel-Tec SUB2000

Sunday, September 8th, 2019

P1110736

წლების წინ ამერიკულ ჟურნალში Guns&Ammo-ში პირველად ვნახე ამერიკული “კელ-ტეკის” იარაღი, ეს იყო უჩვეულო იერსახის მქონე კარაბინი SU-16, .223 კალიბრის დასაკეცი კარაბინი და როდესაც ვიძახი დასაკეცს არ ვგულისხმობ დასაკეც კონდახს. კარაბინი ორად იკეცება, რის შედეგაც იარაღის მთლიანი სიგრძე მცირდება 67 სმ-მდე რაც შთამბეჭდავია, თუ გავითვალისწინებთ რომ ლულის სიგრძე 47 სმ-ია (18.5 ინჩი).  ასევე კარაბინს ქონდა გასაშლელი ტიბჟირი რომელიც სადგარის როლს ასრულებდა, გადაყწვეტილება ასევე გამოყენებული Steyr-Mannlicher Scout შაშხანაზე. “კელ-ტეკი”, ამერიკული კომპანია შვედური ფესვებით, დაფუძნდა ამერიკაში 1991 წელს შვედი კონსტრუქტორის გეორგ კელლგრენის მიერ. თავისი პირველი იარაღი, მცირე ზომის ნახევრად-ავტომატური პისტოლეტი “კელ-ტეკმა” გამოუშვა 1995 წელს და მას მერე მოყოლებული ”კელ-ტეკი” უშვებს ორიგინალურ, უცნაურ იარაღებს, რომელიც არ გავს არაფერს სხვას, რასაც უშვებენ სხვა მწარმოებლები. ესთეტებს ალბათ არ მოეწონებათ, როგორ ქმნის იარაღებს “კელ ტეკი”. ხდება პლასტმასების ინტენსიური გამოყენება, როგორც წესი ასევე გამოიყენება ხრახნები, რომლის საშუალებითაც ხდება მარტივი და ტექნოლოგიური რესივეწრების ნაწილების გამოყენება. სამაგიეროდ, თითქმის ყოველთვის “კელ-ტეკის” იარაღები ხელმისაწვდომია და იკავებენ უნიკალურ ნიშას. ასე, რომ მოკრძალებულ ფასად, ადამიანს შეუძლია გახდეს უნიკალური ტექნოლოგიური ნაკეთობის მფლობელი.

იარაღი, რომელზეც დღეს წავა საუბარი, არის ამ კომპანიის ერთ-ერთი ყველაზე პოპულარული მოდელი – SUB-2000.  ეს არის კომპაქტური, დასაკეცი 9მმ-ნი კარაბინი და იმის თქმა, რომ ეს იარაღი უცნაურად გამოიყურება იქნება უბრალოდ არასაკმარისი. სახელურში განლაგებული მჭიდით, ორად დაკეცვის შესაძლებლობით ეს კარაბინი-ტრანსფორმერი პირადად მე მაგონებს ულტრა-კომპაქტურ იარაღებს ფილმებიდან შპიონებზე. ეს იარაღი მოუხდებოდა რომელიმე იან ფლემინგის რომელიმე ანტაგონისტს ან “ტურას” ფრედერიკ ფორსაიტის რომანიდან. თხელი, მსუბუქი, ორ ნაწილად დასაკეცი ის არ გავს არაფერს რაც აქამდე მე ხელში მჭერია. არც ისე დიდიხანია, რაც ამ იარაღების პირველი პარტია ჩამოვიდა საქართველოში და მე შესაბამისად მომეცა საშუალება ეს იარაღი ახლოდან გამეცნო და მასზე მიმოხილვა დამეწერა, რომელსაც ეხლა თქვენ გთავაზობთ.

დავიწყოთ იმით, რომ მიუხედავად, იმისა, რომ იარაღი გამოირჩევა უჩვეულო დიზაინით, ტექნიკური გადაწყვეტილებები გამოყენებული მასში არის კარგად ნაცადი, აპრობირებული და გამოცდილი დროით. მაგალითა, ყველასთვის ცნობილი უნდა იყოს, რომ მჭიდი თამაშობს კრიტიკულ როლს ნახევრად-ავტომატური იარაღის საიმედოობაში, ამიტომ “კელ-ტეკის” გადაწყვეტილება SUB-2000-ში გამოიყენოს “გლოკის” მჭიდები არის გონივრული. “გლოკის” მჭიდები ცნობილია თავისი რესურსით და გამძლეობით. მე მინახია “ბერეტას”, “CZ”-ეს და “ხეკლერ&კოხის” დაღლილი მჭიდები, მაგრამ ჯერ არასდროს არ მინახია “გლოკის” მჭიდი, რომელიც არ იმუშავებდა. დაუმატეთ ამას ზე-მარტივი და საიმედო ავტომატიკის სქემა ფიქსირებული ლულით და თავისუფალი საკეტით, ასევე დამერტყმელ-სასხლეტი მექანიმზი დახურული ჩახმახით და მიიღებთ იდეაში ტყვიაგაუმტარ იარაღს.

P1110726

როგორც ხვდებით ამ იარაღის ძირითადი თავისებურება არის მისი დაკეცვის შესაძლებლობა. ამის წყალობით მისი სიგრძე მცირდება 40 სმ-მდე (გაშლილ დმგომარეობაში 75 სმ). ამავე დროს იარაღს აქვს საკმაოდ გრძელი 16 ინჩიანი ლულა. იარაღი მსუბუქია და იწონის სულ რაღაც 1.8 კგ-ს. 

სახსარი, რომელიც გაძლევთ საშუალებას გადატეხოთ იარაღი ორად, არის საკმაოდ მასიური დეტალი, რომელიც რომელიც უზრუნველყოფს საიმედო გადაბმას. ჩაკეტვის მექანიზმი იხსნება სასხლეტის დამცავი კავის ქვევით გამოწევით. კავს ზამბარა აწვება ამიტომ საკმარისია გახსნათ იარაღი და სახსარი თავისით ჩაიკეტება. 

SUB-2000 გათვლილი “გლოკის” მჭიდებზე ხელმისაწვდომია ორი ტიპის ჩარჩოთი, უფრო გრძელი და მოკლე ტარით, რომლებიც შესაბამისად გათვლილია 17 და 15 ვაზნიან მჭიდებზე. გარდა ამისა სხვადასხვა მოდიფიკაციები გათვლილია სხვა პოპულარული პისტოლეტების მჭიდებზე. სარგებელი ასეთი გადაწყვეტიულების მარტივი მისახვედრია. თუ გაქვს “ბერეტა 92″, ყიდულობ შესაბამისი მოდიფიკაციის SUB-2000-ს და შენ გაქვს ნახევრად ავტომატური კარაბინი იგივე კალიბრზე და მჭიდებზე, რაც შენი პისტოლეტი. ეს კონცეფცია განსაკუთრებულად პოპულარული გახდა ჯერ კიდევ ველური დასავლეთის ეპოქაში,  როდესაც კოვბოებს ქონდათ გრძელი და მოკლე იარაღი გათვლილი ერთ კალიბრზე.  კომპაქტური იარაღი რევოლვერი, რომელიც სულ თან გაქვს და საჭიროების შემთხვევაში შეგიძლია განახორციელო შედარებით შორი და ზუსტი გასროლა, ისე, რომ არ არის საჭირო ატარო და ეძებო ორი კალიბრის ვაზნების მარაგი.  სინამდვილეში ეს კონცეფცია კიდე უფრო ადრე გაჩნდა მაგრამ სწორედ ველური დასავლეთის ათვისების პერიოდში ის გახდა ყველაზე პოპულარული.  ”კელ-ტეკის” იარაღი გათვლილია მუშა კლასზე და ამიტომ თუ სიმწრით ნაშოვნი ფული დახარჯეთ ვაზნების მარაგის შექმნაზე, კარაბინის ყიდვისას ვაზნების ახალი მარაგის შექმნის საჭიროება აღარ არის, თუმცა დამიჯერეთ “კელ-ტეკის” წყალობით თქვენი მარაგები სწრაფად დაიწყებს შემცირებას. რაც შეეხება კალიბრების არჩევანს SUB-2000 ხელმისაწვდომია ორ კალიბრში 9×19 Luger და .40S&W. გასაკვირია მაგრამ .45 ACP კალიბრის SUB-2000 არ არსებობს.

აქვე უნდა აღვნიშნო, რომ SUB-2000 შედარებით ასაკსრული იარაღია. ეხლა უკვე გამოდის მეორე თაობის კარაბინი, მაგრამ სანამ გაჩნდებოდა პირველი თაობის SUB-2000, არსებობდა SUB-9, იგივე კონცეფციის იარაღი მაგრამ განსხვავებული, ალუმინის რესივერით. ეს ნიშნაბვს იმას, რომ ყველა ნაკლი აღმოჩენილი წინა წლკებში ექსპლუატაციის დროს ახალ იარაღებში უნდა იყოს აღმოფხვრილი.

gfdsf

ზევიდან ქვევით, SUB-9, SUB-2000 Gen1 წარმოდგენილი 2008 წელს, SUB-2000 Gen2 წარმოდგენილი 2015 წლის შოტ შოუზე. SUB-9-თან შედარებით SUB-2000 გამოირჩევა პლასტმასის რესვიერით, მარტივი კონსტრუქციით და ნაკლები შრომატევადობით წარმოებისას. SUB2000 Gen 2-ს გააჩნია გაუმჯობესებული ტიბჟირი, იერსახე და სხვა დეტალები.  

ამ ძველ და ნაცად კონცეფციასთან SUB-2000-ის კავშირი წარსულთან არ წყდება იმიტომ, რომ ეს უკანასკნელი იყენებს რესივერის მილისებრ კონსტრუქციას, როგორც ადრინდელი პისტოლეტ-ტყვიამფრქვევები, რომლებიც აგებულნი იყვნენ მილის ფორმის რესივერის ირგვლივ.  ასეთი რესივერების წარმოება იაფია, ადვილი და სწრაფი. გამომდინარე იქიდან, რომ SUB-2000-ს მჭიდი აქვს განთავსებული სახელურში, საკეტის სახელური განლაგებულია რესივერის უკანა ქვედა ნაწილში, სახელურსა და სამ პოზიციან კონდახს შორის. ისევე, როგორც მაგალითად MP-40-ზე, შესაძლებელია სახელურის გადაწევით რესივერის ჭრილში, მისი გახსნილ მდგომარეობაში დაფიქსირება. ბოლო ვაზნის გასროლისას, შესაბამისად საკეტი ღია მდგომარეობაში არ რჩება.

ყველაზე დიდი გაუმჯობესება პირველ თაობასთან შედარებით არის ახალი, უფრო თხელი და მსუბუქი ტიბჟირი, ინტეგრირებული ორი პიკატინის და გვერდიდან განლაგებული M-lok სტანდარტის სამაგრებით (5 თითო მხრიდან). ყურადღებას იქცევს ასევე პირველ თაობასთან შედარებით ზომებში გაზრდილი საექსტრაქციო ფანჯარა, რაც თეორიაში ზრდის კარაბინის საიმედოობას. სხვა თავისებურებებს რაც შეეხება, კარაბინს გააჩნია გასაშლელი სამ პოზიციანი კონდახი, ლულის ბოლოზ არის ხრახნით, რაც შესაძლებელს ხდის სხვადასხვა ლულის მოწყობილობების გამოყენების. იარაღის საბრძოლო მდგომარეობაში მოყვანა ძალიან  სწრაფად შეიძლება. დაკეცილ მდგომარეობაში იარაღი ფიქსირდება კომპაქტური და მოსახერხებელი საკეტით. იარაღის კონტროლის ელემენტები მარტივი და ეფექტურია მექანიკური მცველის ღილაკი განლაგებულია ჩარჩოზე, მჭიდის ღილაკი უფრო ტრადიციულია კონსტრუქციით და მისი განლაგებითაც.

P1110730

საკეტი რომელიც არ აძლევს საშალებას იარაღს თვითნებურად გაიშალოს. 

სამიზნე მოწყობილობები საკმაოდ ეფექტურია, რაც არც თუ ისე უმნიშვნელოა იმის გათვალისწინებით, რომ ოპტიკის დაყენების შემთხვევაში კარაბინი ვეღარ დაიკეცება ანუ უნდა ივარაუდო, რომ მექანიკური სამიზნი მოწყობილობები იქნება ძირითადი. წინა სამიზნე მოწყობილობა არის მეტალის და გავს AR-15-ის სტანდარტულ წინა სამიზნ მოწყობილობას. უკანა სამიზნი მოწყობილობა პლასტმასის არის და წარმოადგენს ზამბარით დატვირთულ პოლასტმასის ენას, ზედ შესრულებული დიოპტრით, რომელიც იარაღის დაკეცვისას ავტომატურად იკეცება და ზამბარის წყალობით გაშლისას უბრუნდება თავის მდგომარეობას. სამიზნი მოწყობილობები ადეკვატურია და უმეტესობა სცენარისთვის საკმარისი. კარაბინის პატრონს დიოპტრი ზედმეტად წვრილი მოეჩვენა და ამიტომ გაზარდა მისი დიამეტრი. დიოპტრის დიამეტრის ზრდა ერთის მხრივ ზრდის დამიზნების შეცდომის მოცულობა, მაგრამ ატარებს მეტ შუქს და შესაბამისად ზრდის დამიზნების სისწრაფეს და ამცირებს  სენსიტიურიობას განათების მიმართ.

P1110732

ვერტიკალური და ჰორიზონტალური შესწორებების შეტანა ხდება მხოლოდ წინა სამიზნე მოწყობილობაში. 1/8 გადატრიალება გადაწევს მოხვედრის წერტლს 100 მეტრზე დაახლოებით 2.7 სმ-ით. 

“კელ-ტეკი” ასევე იმსახურებს ქებას იმისთვის, რომ ამ ტრანსფორმერის დაშლა საკმაოდ ადვილია. დაშლის პროცედურა ასე გამოიყურება, დარწმუნდით ჯერ, რომ იარაღი განმუხტულია და საკეტი არის დახურულ მდგომარეობაში. დაშლას ვიწყებთ შტიფტის ამოღებით, რომლითაც ხდება კონდახის სიგრძის რეგულირება, რაც მოგცემთ საშუალებას მოხსნად საკეტი რომელიც აფიქსირებს იარაღს დაკეტილ მდგომარეობაში და მოხსნათ კონდახი. შემდეგ გამოწიეთ საკეტი უკან და ეს მოგცემთ საშუალებას ჯერ ამოიღოთ დამაბრუნებელი ზამბარა და შემდეგ საკეტის ბოლომდე უკან გამოწევით, გამოაძროთ საკეტის სახელური. ამის შემდეგ შესაძლებელია საკეტის რესივერიდან ამოღება. იარაღი მზად არის გასაწმენდად. ცხადია იმისთვის, რომ ლულა გაწმინდოდ სავაზნის მხრიდან საერთოდ არ არის საჭირო იარაღის დაშლა. საკმარისია უბრალოდ გადაკეცოთ ის და ეს მოგცემთ საშუალებას გაწმინდოთ ლულა, სავაზნე და საკეტის წინა ნაწილი. უმეტეს შემთხვევაში ეს იქნება საკმარისი.

P1110728

ორად დაკეცილი იარაღი შესაძლებელს ხდის გაიწმინდოს ყველაზე კრიტიკული ადგილები, კარაბინის დაშლის გარეშე.

ერგონომიკა რა გასაკვირია და არ არის ამ იარაღის ძლიერი მხარე. სახელურის საკეტის უჩვეულო განლაგების გარდა, საკეტის გადმოსაწევად საკამოდ დიდი ძალის დატანება არის საჭირო, რაც ქალებს და სუსტი აღნაგობის კაცებს არ მოეწონება. მე ასევე ვერ ვიტყოდი, რომ იარაღს აქვს სუსტი უკუცემა, მაგრამ პრობლემა უარესდება იმისთ, რომ სროლის დროს თქვენ ლოყა გიდევთ მეტალის მილზე, ამიტომ ხანმოკლე დროის შემდეგ იგრძნობთ დისკომფორტს სროლისგან. კონდახიც მაინცდამაინც ერგონომიული არ არის, მაგრამ პირველ თაობასთან შედარებით ის გახდა რეგულირებადი (სამ პოზიციანი) რამაც ცოტათი გაზარდა ერგონომიულობის ხარისხი. ჩემი აზრით დიდი ტანის (და თავის) მფლობელებს SUB-2000 მოეჩვენება მოუხერხებელი იარაღი, პირველ რიგში სწორი კონდახის და სამიზნი მოწყობილობების შედარებით დაბალი სიმაღლის გამო. თუ დგომიდან სროლისას ეს დიდ პრობლემას არ ქმნის, წოლიდან სროლისას ამან შეიძლება სერიოზულად ნერვები მოგიშალოთ.  ოპტიკის დაყენება ამ პრობლემას მოაგვარებს. ჩვეულებრივი ტანის პატრონებს არ მგონია საერთოდ რამე დიდი პრობლემები ქონდეთ.

კარაბინის სასხლეტი ასევე არის მძიმე და ნაკლებად ინფორმატიული. მისი წონა თითქმის 4,5კგ-ია რაც კარაბინისთვის არის ძალიან ბევრი. მოკლედ ამ იარაღს აშკარად აკლია ტრადიციული კარბინის ესთეტიკა და ერგონომიულობა, მაგრამ ყველაფერს თავისი ფასი აქვს და ის უჩვეულო თვისებები, რაც ამ იარაღს აქვს არ არის უფასო. თუ გინდა კარაბინი ხელმისაწვდომ კალიბრზე მიზანში სასროლად და იდეაში ოპტიკის დასაყენებლად SUB-2000 არ იქნება კარგი არჩევანი, თუ გინდა ზე-კომპაქტრი, ზე-მსუბუქი იარაღი, რომელიც არ დაიკავებს ბვრ ადგილს ზურგჩანთაში ან მანქანაში და გამზადებული იქნება მომენტალური გამოყენებისთვის SUB-20oo-ს მაშინ უბრალოდ არ ყავს კონკურენტი. ერთადერთი მისი ანალოგი რაც იყიდება არის Ruger Take-down კარაბინი, მაგრამ ის უფრო ძვირია და მისი საბრძოლო მდგომარეობაში მოყვანას მეტი დრო ჭირდება. ის ასევე საგრძნობლად მძიმეა და გაბარიტული “კელ-ტეკის” კარაბინთან შედარებით.

როგორც წესი ნებისმიერ იარაღისთვის, რომელიც პოპულარულია არსებობს აფტერმარკეტ დეტალების დიდი არჩევანი და SUB-2000 არ არის გამონაკლისი. მე გამოვყოფდი შემდეგ აქსესუარებს, რომლებიც ჩემი აზრით გაზრდიდნენ იარაღის ეფექტურობას და ერგონომიულობას და მათ შორის მოგვარებდა ყველა პრობლემას, რომელზეც წინა აბზაცში ვისაუბრე :

1. Bolt tube cover. პლასტმასის გარსაცმი, რომელიც მოგცემთ საშუალებას კომფორტულად ისროლოდ რამდენიც გინდა.

2. მაღალი სამიზნი მოწყობილობა, რაც მოგცემთ საშუალებას უფრო კომფორტულად ისროლოთ (აქტუალურია ჩემსავითი დიდი ტიპებისთვის) ან წახვიდეთ სხვა გზით და შეიძუნოთ სპეციალური კრონშტეინი, რომელიც მოგცემთ საშუალებას გამოიყენოთ ოპტიკა და ამავე დროს არ დაკარგოთ იარაღის დაკეცვის შესაძლებლობა, ასეთი კრონშტეინს მაგალითად უშვებს Midwest Industries ან ოფსეთ მაუნთები დაყენებული გვერდიდან. ორივე მიდგომას აქვს თავისი პლიუსები და მინუსები.

3. დაგრძელებული საკეტის სახელური, რაც ეფექტურად მოაგვარებს საკეტის გადაკვრის პრობლემას.

შესაძლებელია უფრო შორს წახვიდეთ, მჭიდის დაგრძელებუკლი ღილაკი, უკეთესი სასხლეტი, ვაზნის მიწოდების რამპა უჟანგავი რკინისგან და ა.შ. უბრალოდ ნაკლებად მოსაწონია, რომ აფტერმარკეტ დეტალები საკმაოდ ძვირი ღირს.

gns-833-048

ის თუ როგორ იკეცება იარაღი, პრაქტიკულად გამორიცხავს მასზე ოპტიკის დაყენებას ტრადიციული მეთოდებით, ამიტომ საჭიროა სპეციალიზირებული მაუნთი, როგორიც Midwest Industries SUB-2ooo Mount.

ეხლა რაც შეეხება კრიტიკულ პარამეტრებს, საიმედოობას და სიზუსტეს. კონკრეტულად ჩვენი იარაღი უკვე საკმაო დრო არის ჩვენთან და ამ პერიოდში განხორციელდა 400-მდე გასროლა. ის გამოდგა აბსოლუტურად საიმედო ყველა ტიპის 9მმ-ნი ვაზნის გამოყენებისას, რაც არ არის არის გასაკვირი, თუ გავითვალისწინებთ, რომ იარაღი იყენებს მარტივ ავტომატიკის სქემას ფიქსირებული ლულით, თავისუფალი საკეტით და ასევე ძალიან საიმედო და გამძლე “გლოკის” მჭიდებს. ჩვენი გამოცდილება ამ მხრივ არ განსხვავდება იმისგან, რასაც წერენ ნეტში – SUB-2000 საიმედო იარაღია.

სიზუსტეს რაც შეეხება, ჩვენ ვისროლეთ ჯგუფებზე ორი მუხტით, 124 გრანიანი CBC და 115 გრანიანი Fiocchi, ორივე მთლიანად გარსით დაფარული ტყვიით. რა გასაკვირია Fiocchi გამოდგა უფრო ზუსტი, იმიტომ, რომ ყველა ტესტირებაში  CBC როგორც წესი სიზუსტით ვერ ჯობნის სხვა კარგი მწარმოებლეის 9მმ-ან ვაზნებს, S&B, IMI, Federal და ეხლა უკვე Fiocchi-საც. 124 გრანიანი ტყვიები თანაც ბევრად უფრო მაღლა ხვდებოდა. ჩემი აზრით, ვაზნით, რომელიც SUB-2000-ს მოსწონს, შესაძლებელია მიიღოთ 5-6 სმ-ნი ჯგუფები 50 მტრზე, CBC-თი სადღაც 8სმ-მდე. ოპტიკის, უკეთესი მექანიკური სამიზნი მოწყობილობების და უკეთესი სასხლეტის დაყენების შემდეგ, სიზუსტე უნდა ვივარაუდოთ გაუმჯობესდება, მაგრამ ეს შედეგიც აბსოლუტურად მისაღებია ამ იარაღის გამოყენების ფილოსოფიიდან გამომდინარე.  შეგახსენებთ, რომ სტანდარტული სიგარეტის კოლოფის გაბარიტებია 9×5.5 სმ-ია. ჩემი აზრით 5-6 სმ ჯგუფი ასეთი ტიპის იარაღისთვის, რომელიც მაინცდამაინც არ არის შექმნილი ზუსტი სროლისთვის, არის კარგი კი არა და ძალიან კარგი შედეგი. პისტოლეტით ასე სროლა პრაქტიკულად შეუძლებელია.

გარდა იმისა, რომ “კელ-ტეკით” შესაძლებელია უფრო ზუსტად და უფრო შორს სროლა ცხადია გარე ბალისტიკიკის თვალსაზრისით მას ასევე ექნება უპირატესობა პისტოლეტზე, უფრო გრძელი ლულის წყალობით. SUB-2000 აღჭურვილია 41სმ0ნი ლულით (კლასიკური ხრახნებით, ლულის არხი და სავაზნე არ არის ქრომირებული), რისი წყალობით საწყისი სიჩქარე იქნება სადღაც 30-60 მ/წ-ით უფრო მეტი ვიდრე  სრული ზომის პისრტოლეტის შემთხვევაში, გააჩნია მუხტს. ეს უმნიშვნელო სხვაობა არ არის.  აღსანიშნავია, რომ იმის გამო, რომ პისტოლეტის ვაზნებში გამოიყენება დენთი სწრაფი წვით, რომ მოხდეს ენერგიის მაქსიმალურად ეფექტური გამოყენება მოკლე ლულაში, 9მმ-ნი ტყვია აღწევს ყველაზე მაღალ სისწრაფეს დაახლოებით 32სმ-ან ლულაში, რის შემდეგაც მატება არის მარგინალური ხოლო 41 სმ-ის ზევით ხდება საწყისი სიჩქარის შემცირება, იმიტომ რომ დენთის მუხტის ენერგია საკმარისი აღარ არის.  ასევე ვერ ვიტყვი, რომ SUB-2000 აქვს განსაკუთრებული პრეფერენციები, რომელიღაც კონკრეტული ტიპის მუხტის მიმართ, იმიტომ რომ კარაბინი საიმედოა და ზუსტი პრაქტიკულად ყველა ტიპის 9მმ-ან ვაზნასთან, თუმცა უნდა ვივარაუდოთ, რომ რაც უფრო გაზრდით სროლის მანძილს სხვაობა სიზუსტეში შეიძლება უფრო ხილვადი გახდეს.

200 მეტრზე 124 გრანიანი ტყვიის ენერგია თითქმის განახევრდება და შეადგენს სადღაც 294 ჯოულს რაც მაინც აღემატება .380 ACP კალიბრის ტყვიის ენერგიას ლულასთან. 25 მეტრზე გასწორების შემთხვევაში ტყვიის ვარდნა 200 მეტრზე იქნება 133 სმ.  ხოლო 100 მეტრამდე, დამიზნებაში პრაქტიკულად არანანირი შესწორებების შეტანის საჭიროება არ არის.

124grbal

ასე გამოიყურება ბალისტიკური ცხრილი 124 გრანიანი Federal American Eagle მუხტისთვის FMJ ტიპის ტყვიით. სამიზნი მოწყობილობების სიმაღლედ აღებულია 5 სმ.  

მე ეჭვი არ მეპარება რომ გამოჩნდებიან ადამიანები, რომლებიც ეჭვქვეშ დააყენებენ პისტოლეტის კალიბრის კარაბინის არსებობის მიზანშეწონილობას. კი მესმის, რაზეა საუბარი პისტოლეტის კალიბრები სუსტია და ასეთი კალიბრზე გათვლილი კარაბინის შეძენისას თქვენ კარგავთ მთავარს, მანძილს და ენერგიას, მაგრამ არის შემთხვევები როდესაც თქვენ ეს უბრალოდ არ გჭირდებათ. მე ადრე დაწერილი მაქვს სტატია, პისტოლეტის კალიბრის კარაბინებზე და უბრალოდ აღვნიშნავ, რომ იმისთვის რისთვისაც შეიქმნა SUB-2000 და იმ გამოყენების ფილოსოფიდან გამომდინარე რაც მას გააჩნია, “წყნარი” 9×19 არის აბსოლუტურად საკმარისი, ხოლო 7.63×39, .308 ან 5.5×45, იქნება  ზედმეტი.  9mm-ნი ვაზნა თანაც ნასროლი გრძელი ლულიდან ბევრად ჩუმია ვიდრე ნებისმიერი შაშხანის კალიბრი და თეორიულად ნაკლებად საშიში, შედარებით მცირე ენერგიის გამო. ეს გასათვალისწინებელი ფაქტორია, იმის ფონზე, რომ ძალიან ბევრი ადამიანი ისვრის სპეციალურად მოწყობილი რენჯების გარეთ…. იმ მარტივი მიზეზით, რომ სპეციალურად მოწყობილი რენჯები პრაქტიკულად არ არის.

გამოყენების ფილოსოფიას რაც შეეხება, ის გამომდინარეობს იმ ფაქტებიდან, რომ, ეს იარაღი ფორმდება ტარების უფლებით, გააჩნია მსუბუქი მასა და კომპაქტურიო ზომები. ეს იარაღი არის იდეალური “სალაშქრო იარაღი”, რომელიც შეგიძლია სულ თან გქონდეს. ამ იარაღს არ ყიდულობ რამე კონკრეტული მიზნით ეს იარაღი არის ყოველი შემთხვევისთვის, რომელიც შეგიძლია რომ სულ თან გქონდეს. გარდა ამისა, იქნება ეს თავდაცვა, პლინკინგი თუ ვარჯიში საროლაში ეს იარაღი გამოდგება ყველა ამ როლისთვის, თანაც არ დაგიჯდებათ ძვირი და არ შეგაწუხებთ თავისი წონით ან გაბარიტებით. უბრალოდ ნუ ელოდებით რომ ამ იარაღს ექნება კლასიკური კარაბინის ესთეტიკა და ერგონომიკა. ის იქმნებოდა, როგორც სპეციალიზირებული იარაღი კონკრეტული დანიშნულებით და ამაში SUB-2000-ს დღემდე ანალოგი პრაქტიკულად არ გააჩნია. პირადად მე ველოდები ახალი პარტიის შემოტანას და დიდი ალბათობით შევიძენ SUB-2000-ს ჩემთვის.

დაბრუნება 10/22-თან

Wednesday, July 31st, 2019

ვაჭერ სასხლეტს და უკვე მეხუთეჯერ ვხედავ რომ პლასტმასის ბოთლი ხტება ადგილიდან და სადღაც ვარდება. მორიგი მცდელობა გასროლით  თავსახურის მოხსნის მთავრდება უშედეგოდ. ხუთივე გასროლა მოხვდა პლასტმასის 0.3 ლიტრიანი “ბორჯომის” ბოთლს პირდაპირ ყელში მაგრამ ჩემდა სამწუხარდ არა თავსახურში! ეტყობა ვერტიკალური შესწორება დამიზნებაში შემაქვს არასწორად. მერე მეორე მსროლელი იღებს კარაბინს და იგივე მანძილიდან, 25 მეტრიდან, ორივე გასროლით არტყავს 2 ცარიელ 9მმ-ან ცარიელ მასრას. ერთის მხრივ მე მიხარია, რომ ჩემ მორიგ იარაღს, რუგერ 10/22-ს შეუძლია ასეთი სიზუსტის გამოვლენა, მეორეს მხრივ მშურს და მიწევს აღიარება რომ ასაკთან ერთად მხედველობა არ უმჯობესდება.  და არა, ჩვენი იარაღი არ იყო აღჭურვილი ოპტიკით…..

მე არაერთხელ აღვნიშნავდი, რომ ამერიკელებს ხშირად უყვართ კლასიკური ამერიკული იარაღები არა იმიტომ რომ უკანასკნელები გამოირჩევიან რაიმე განსაკუთრებული თვისებებით არამედ უბრალოდ იმიტომ რომ….  ამერიკულია.  ჩემთვის ის ფაქტი, რომ იარაღი ამერიკიდან არის, თავისთავად ბევრს არაფერს არ ნიშნავს. ხანდახან გადამეტებული მოლოდინებიც მაქვს, რასაც მერე მცირე იმედგაცრუება მოყვება, როდესაც იარაღი, რომელზეც ასე “აფანატებს” მთელი ამერიკა, ისეთი კარგი არ აღმოჩნდება.   თუმცა ხანდახან  მჭირდება მეტი დრო რომ იარაღზე შევიქმნა ობიექტური აზრი. როდესაც ჩვენ ვსაუბრობთ ამერიკაზე და მცირეკალიბრიან შაშხანებზე, თავში შეიძლება მოვიდეს მხოლოდ ორი იარაღი: მარლინ 60 (მისი მოსახსნელ მჭიდიანი ვარიანტი მარლინ 795) და რუგერ 10/22. მიუხედავად იმისა, რომ ამერიკაში უამრავი კარგი .22 კალიბრის კარაბინი გამოდიდოდა, ეს ორი (სამი) უდაოდ ყველაზე გავრცელებული და პოპულარულია. პირველად მე რუგერი 10/22 რამდენიმე წლის წინ ჩავიგდე ხელში, მთლიანობაში მოხიბლული დავრჩი ამ იარაღით და პოზიტიური მიმოხილვაც გამოვაქვეყნე.  თუმცა გამიჭირდებოდა მეთქვა, რატომ არის მაინცდამაინც 10/22 ყველაზე პოპულარული და გავრცელებული მცირეკალიბრიანი კარაბინი.  სინამდვილეში, 10/22 არის ალბათ საერთოდ, ყველა დროის ყველაზე პოპულარული სამოქალაქო კარაბინი, რომელიც 1964 წლიდან იქნა 5 მილიონ ერთეულზე მეტი გამოშვებული. ეს კიდე საკმაოდ შთამბეჭდავი ციფრია.

ეხლა, გარკვეული დროის მერე და მეორე 10/22-ის გაცნობის შემდეგ, შემიძლია გამოვთქვა, მოსაზრება, რომ ჩემი აზრით 10/22-ის პოპულარობას განაპირობებს არა რაიმე კონკრეტული თვისებები არამედ ამ თვისებების ჰარმონიული შეთავსება ერთ იარაღში. 10/22 არის მარტივი, საიმედო, ერგოინომიული კარაბინი, თანაც ხელმისაწვდომ ფასად. მაგრამ ამის გარდა, მას აქვს ასევე უნიკალური თვისებები რაც გამოარჩევს მას სხვებისგან. ყველაფერი ეს მთლიანობაში, დიდი ალბათობით ხდის მას საუკეთესო .22 კალიბრის ნახევრად-ავტომატურ კარაბინად.

o-matic


ნახევრად-ავტომატური მცირეკალიბრიანი კარაბინი გამოირჩევა თავისი უნივერსალურობით, ის გამოდგება სანადიროდ, რეკრეაციული სროლისთვის, სროლის უნარების დასახვეწად ხოლო უკიდურეს შემთხვევაში თავის დასაცავადაც. ეს ყველაფერი მაღალი თანდაყოლილი სიზუსტის,  ხელმისაწვდომობის, ეკონომიურობის და  ეფექტურის სროლის მაღალი  ტემპის წყალობით. 

დიახ, კიდევ ერთხელ, როგორც პირველ მიმოხილვაში აღვნიშნავ, რომ 10/22-ს გააჩნია მარტივი კონსტრუქცია, რაც ეხლა უკვე იშვიათად გვხვდება თანამედროვე .22 კალიბრის იარაღში. დამრტყმელ სასხლეტი მექანიზმი (შიდა ჩახმახით)  აწყობილია შტიფტებზე, მარტივად იშლება და იწყობა, მისი სრული გაწმენდა ან დეტალის გამოცვლა არის ადვილი. კარაბინი შედარებით ადვილად იშლება, თუმცა ხშირი წმენდა .22 კალიბრის იარაღს არ ჭირდება, ამიტომ დაშლის სიადვილე კრიტიკული არ არის. იარაღი ისეთია, რომ რამე რომც გაფუჭდეს, მის გამოსაცვლელად საჭირო იქნება მხოლოდ ახალი დეტალის ყიდვა. მწყობრიდან გამოსული დეტალის მოხსნას და ახლით შეცვლას არ დაჭირდება რამე რთული ინსტრუმენტები. ყველაფერი ადვილად ხელმისაწვდომია. საწერთოდ იმის ალბათობა, რომ რამე გაფუჭდება არის საკმაოდ მცირე.  10/22-ს პრაქტიკულად არ აქვს სუსტი წერტილები, რომლებიც ქმნიან რაიმე  პრობლემას, თუნდაც ხანგრძლივი ექსპლუატაციის დროს. მე მაგალითად არასდროს არ დამავიწყდება, როდესაც ერთხელ გადმოვიღე სეიფიდან მარლინ 795 და შიგნიდან გადმოიყარა რაღაც პლასტმასის ნაფლეთები, რომლებიც როგორც აღმოჩნდა იყო პლასტმასის ბუფერის ნარჩენები, რომელიც დროთა განმავლობაში უბრალოდ დალპა და დაიშალა. 10/22-ში ასეთი რამე არ მოხდება. ზოგი დეტალი საერთოდ ისეთია, რომ მათი დაზმადება კუსტარულად არ იქნება ძალიან რთული, რაც არც თუ ისე უმნიშვნელოა იარაღისთვის, რომლიდანაც ბევრს ისვრიან ქვეყანაში სადაც სათადარიგო დეტალები საერთოდ არ იყიდება. კონსტრუქციული სიმარტივე განაპირობებს საიმედოობას, ხოლო 10/22 ცნობილია თავისი საიმედოობით.  როგორც J.B. Wood-მა დაწერა თავის წიგნში “Troubleshooting your rifle and shotgun”: – “რაც შეეხება შესაძლო პრობლემებს, კონკრეტულად ამ იარაღზე (10/22) რამის დაწერა არ იქნება რთული, იმიტომ რომ, როგორც წესი ამ იარაღს არასდროს არაფერი არ ჭირს. ვაზნის მიწოდების სქემა განსაკუთრებულად კარგია, რის გამოც ეს იარაღი პრაქტიკულდ არასდროს არ ჭედავს”.

ვაზნებით კვების სისტემა ამ იარაღს მართლაც კარგი აქვს და რა თქმა უნდა ყველაზე დიდ როლს აქ თამაშობს როტორული ტიპის მჭიდი, რომელიც გარდა იმისა, რომ მშვენივრად ასრულებს თავის ფუნქციას, საიმდოთ აწვდის ვაზნებს, ასევე გააჩნია გამძლე კონსტრუქცია და სქელი რკინის ტუჩები, რომელიც არასდროს არ იცვითება ან დეფორმირდება. ასევე მისი კონსტრუქცია უზრუნველეყოფს იმას, რომ მჭიდი მთლიანად იმალება იარაღში და არ არის გარეთ გამოშვერილი. კვების ასეთი სისტემა არის ის რაც გამოარჩევს 10/22-ს სხვებისგან. გულწრფელად რომ გითხრათ, ჩემი აზრით, ეს არის ამ იარაღის ყველაზე დიდი უპირატესობა.  გამძლე საიმედო კვების სისტემა, რომელიც თან არ არის გარეთ გამოშვერილი, არაფერს არ წამოედება და არ აფუჭებს იარაღის იერსახეს.  ეს სისტემა უკეთესია ვიდრე  მჭიდი რიგში განლაგებული ვაზნებით (უფრო გამძლე, მჭიდი არ არის გარეთ გამოშვერილი) და ბევრად უკეთესია ვიდრე ლულის ქვეშ განლაგებული მილისებრი მჭიდი მარლინ 60-ზე, სადაც იმისთვის რომ კარაბინი განმუხტოთ სროლის შემდეგ (მჭიდი არ არის ბოლომდე დაცლილი) უნდა გადმოყაროთ ვაზნები ხელში, რაც გულისხმობს, რომ უნდა დაუმიზნოთ ხელს დატენილი კარაბინი და მხოლოდ ამის შემდეგ ამოაგდოთ ვაზნა სავაზნიდან. მაგრამ ესეც სულ არ არის, იმიტომ რომ კიდე ერთი ვაზნა რჩება შიგნით გამზადებული მიწოდებისთვის, ამიტომ საკეტი ორჯერ უნდა გადაკრათ რომ ეს მეორე ვაზნაც ამოაგდოთ. რამე აგერევათ და მოხდება არასანქცირებული გასროლა. მარლინის და რუგერის შემდეგ, ერთ-ერთი ყველაზე პოპულარული მცირეკალიბრიანი კარაბინი არის რემინგტონ Nylon 66, რომელიც აღარ გამოდის. იქ მილისებრი მჭიდი შეტრიალებულია, და იარაღი იტენება კონდახიდან, ეს ეფექტურად ამცირებს უსფრთხოების პრობლემას მაგრამ არ არსებობს ინდიკატორი, რომელიც გეუბნება როდის არის მჭიდი  სავსე და ამიტომ ყოველთვის ან მეტს ან ნაკლებს ჩადებთ შიგნით, ხოლო ზეპირად დამახსოვრება რამდენი ვაზნა იდო, რამდენი ისროლეთ და რამდენი დაუმატეთ უბრალოდ შეუძლებელია, ასე რომ ვაღიაროთ, რომ 10/22-ის კვების სისტემა არის საუკეთესო. ვიღაცა იტყვის, რომ 10/22-ის მჭიდები უფრო გაბარიტულია, მაგრამ ეს ეხლა არ წარმოადგენს დიდ პრობლემას, იმიტომ რომ 3-4 მჭიდისთვის ადგილის პოვნა არ იქნება რთული და მეტი უბრალოდ არც არის საჭირო.

1022rotor

მყარი კონსტრუქციის, სქელი ფოლადის მჭიდის ტუჩების და როტორული მექანიზმის წყალობით ეს მჭიდები პრაქტიკულად უკვდავია და რუგერის გარდა ამ მჭიდებს თავის იარაღებში იყენებენ სხვებიც, მაგალითად Volquartsen და Thompson Center. 

10/22-ის პოპულარობა და გავრცელებულობა განაპირობებს “აფტერმარკეტ” აქსესუარების გართო (ყველაზე ფართო) არჩევანს და 10/22-ის მოდიფიცირების/კასტომიზაციის შეუზღუდავ შესაძლებლობებს. თანაც ეს ყველაფერი საერთოდ არ დაგიჯდებათ ძვირი. რამდენად ეს აქტუალურია საქართველოსთვის ეხლა, მე არ ვიცი, მაგრამ ობიექტური ფაქტია, რომ 10/22-ს გააჩნია კასტომაიზინგის შეუზღუდავი შესაძლებლობები. ვიკიპედიას ციტირება, რომ მოვახდინოთ, შესაძლებელია 10/22-ის აწყობა, რომელშიც არ იქნება არც ერთი “რუგერის” წარმოების ნაწილი.

16099

იარაღი, რომელსაც მე დავუყენებდი გვერძე 10/22-ს არის მოსბერგ 702, რომელიც ასეთივე მარტივია, საიმედო და გამძლე, მაგრამ იკვებება კლასიკური კონსტრუქციის მჭიდიდან რომელიც არ არის ისეთი გამძლე და თანაც არის გარეთ გამოშვერილი.  ზოგი თვლის რომ ეს დაბალხარისხიანი იარაღია, მაგრამ ავტორის აზრით ფასი-ხარისხით ის ერთ-ერთი საუკეთესო “პლინკერია”. 

რა თქმა უნდა მე ვერ ვიტყოდი უარს 10/22-ის მსუბუქ კასტომიზაციაზე. წინა პატრონმა გააკეთა საუკეთესო ინვესტიცია და დააყენა კარაბინზე შესანიშნავი დიოპტრიული სამიზნი მოწყობილობები დამზადებული Tech Sight-ის მიერ. ამიტომ მე მხოლოდ დავამოკლე მჭიდის ღილაკი, რომ შემცირებულიყო მჭიდის დაკარგვის ალბათობა ტყეში ხეტიალისას, დამატებით დავაყენე საღვედეს გასაყრელი ხრახნები და შევღებე პლასტმასის კონდახი. კიდე მე გავაპრიალე დამრტყმელ-სასხლეტი დეტალები, თუმცა უნდა დავაკონკრეტო, დეტალების გაპრიალება, როგორც ასეთი იშვიათად იძლევა რაიმე ხილვად შედეგს, თუ არ მოხდა დეტალების იმ ზედაპირების მორგება, რომლებიც ურთიერთმოქმედებენ, ეს კიდე ითხოვს კარგად გაწაფულ ხელს, თვალს და საჭირო ინსტრუმენტებს.  ნებისმიერ შემთხვევაში 10/22-ს აქვს ნორმალური სასხლეტი პირდაპირ ყუთიდან და მისი გაუმჯობესების გადაუდებელი აუცილებლობა უბრალოდ არ არსებობს.

P1110639

ყველაზე კარგი ინვესტიცია, რომელსაც იმსახურებს ნებისმიერი მცირეკალიბრიანი კარაბინი არის კარგი სამიზნი მოწყობილობები. გნებავთ ოპტიკა და გნებავთ კარგი “რკინები”.  Tech Sights-ის მიერ დამზადებული მოდელი TSR200, გაძლევთ საშუალებას ადვილად შეიტანოთ ვერტიკალური და ჰორიზონტალური შესწორებები, ხოლო დიოპტრის დიამეტრი იდეალურია .22lr-თვის ტიპიურ მანძილებზე სასროლად, მათ შორის ცუდი განათების პირობებში. 

ასევე, რაც ძალიან მომწონს მცირეკალიბრიან კარაბინებში, არ არის საჭირო არაფერი განსაკუთრებული იმისთვის, რომ იარაღმა ისროლოს ზუსტად. მე არ გამოვრიცხავ, რომ იქნება ბევრი ადამიანი ვინც ისურვებს სქელპროფილიან ლულებს, ბედინგს, ძცირადღირებულ დამრტყმელ-სასხლეტი მექანიზმის მოდულს, ლაპინგს, ჯადოს, ვუდუს და ა.შ. მაგრამ რეალურად ეს ყველაფერი არ არის საჭირო, რომ მიიღოთ მაღალი სიზუსტე მცირეკალიბრიანი კარაბინიდან. კარგი ხარისხის ლულა და კარგი სასხლეტი იქნება საკმარისი, რაც პრინციპში დაგიდასტურეთ ამ სტატიის პირველ აბზაცში. ჩვეულებრივი “სტოკ” პლინკერი შეიძლება იყოს საოცრად ზუსტი, იმის გარეშეც რის გარეშე წარმოუდგენელია მაღალი სიზუსტის მიღება ცენტრალური აალების იარაღიდან.

67625612_10214184801629433_4286905109809463296_o

მიუხედავად იმისა, რომ 10/22-ს არ გააჩნია “მიკრო-ღარიანი” ლულის არხი, როგორც მარლინებს, როგორც წესი 10/22 ყოველთვის გამოირჩევა კარგი სიზუსტით, რაშიც კიდევ ერთხელ დავრწმუნდით.

ყველა გამოცდილმა მსროლელმა იცის, რომ მცირე-კალიბრიანი ნახევრად-ავტომატების პრობლემური საიმედოობა გამომდინარეობს .22lr ვაზნის კონსტრუქციული თავისებურებებიდან. გარდა ამისა საწყისი სიჩქარე, ტყვიის წონა და ფორმა იმდენად განსხვავდება , რომ ადრე თუ  გვიან ეგრევე მიაგნებთ მუხტს, რომელსაც თქვენი კარაბინი არ “მოინელებს”. მაგალითად Federal Champion არის ერთ-ერთი ყველაზე ხელმისაწვდომი .22 კალიბრის მუხტი, რომელიც დღეს იყიდება საქართველოში. ის ასევე გამოდგა ერთ-ერთი ყველაზე ზუსტი, რაც არ არის გასაკვირი. მძიმე (40გრ) და სტანდარტულ სიჩქარიანი მუხტები, ყოველთვის ყველაზე კარგ სიზუსტეს აჩვენებენ. სამწუხაროდ კიდევ ერთხელ დავრწმუნდით, რომ, როგორც ჩანს არარსებობს ნახევრად-ავტომატი, რომელიც იმუშავებდა საიმედოდ ამ მუხტთან. დენთის მუხტი იმდენად სუსტია, რომ ერთი მჭიდის დაცლაც არ მოხდა ისე, რომ არ მომხდარიყო დაბრკოლება ექსტრაქციისას ან ვაზნის არ მიწოდება მჭიდიდან, იმის გამო რომ არ იყო საკმარისი ენერგია გადატენვის ციკლის ბოლომდე შესასრულებლად. ასე, რომ ამ მუხტის სიზუსტით სარგებლობა რჩება მექანიკური გადატენვის მექანიზმის მქონე იარაღების პატრონების პრივილეგიად. Federal Champion და LVE “Сурок” შედის შავ სიაში მუხტების, რომლებიც არ არის რეკომენდირებული ნახევრად-ავტომატებისთვის.   სხვა მუხტებით 10/22-მა დაამტკიცა თავისი რეპუტაცია, როგორც უკიდურესად საიმედო იარაღის.

ბოლოში უნდა აღვნიშნო, რომ უბრალოდ დასანანია, რომ 10/22 არ არის ისე გავრცელებული საქართველოში, ჩემი დაკვირვებით მარლინი 60/795 ბევრად უფრო ხშირად გვხვდება ისევე, როგორც სხვა მოდელები, მაგალითად მოსბერგ 702 და ა.შ. მიზეზი ამისა არის, ის, რომ 10/22-ს იმპორტირება საქართველოში რაიმე მნიშვნელოვანიო რაოდენობით პრაქტიკულად არასდროს არ მომხდარა. ასე, რომ ამჯერად შეიძლება ითქვას, რომ 10/22 ნამდვილად არის საუკეთესო მცირეკალიბრიანი ნახევრად-ავტომატური კარაბინი, რომელიც მე ოდესმე მჭერია ხელში და იმის გათვალისიწნებით, რა მიმართულებით მიდის ამ კლასის იარაღების ევოლუცია, მეეჭვება 10/22-მა ეს ტიტული ოდესმე დაკარგოს.

პრაქტიკული შაშხანა – Mossberg MVP Flex 5.56 Nato (updated)

Thursday, June 21st, 2018

P1090435

The rifle itself has no moral stature, since it has no will of its own. Naturally, it may be used by evil men for evil purposes, but there are more good men than evil, and while the latter cannot be persuaded to the path of righteousness by propaganda, they can certainly be corrected by good men with rifles. ~Jeff Cooper

 სანამ მორიგ მიმოხილვას შემოგთავაზებდით, ეგრევე მინდა დავიწყო იმით, რომ მე არანაირად არ ვარ გრძივად მოსრიალე საკეტიანი შაშხანების  გაწაფული მომხმარებელი. მართალია ასეთი შაშხანებიდან მე წლებია ვისვრი, მაგრამ ჩემ ხელში არც ისე ბევრმა მოდელმა გაირა, ალბათ სულ ათამდე, იმისთვის, რომ მე ჩამომეყალიბებინა ჩემი აზრი იმაზე თუ როგორი უნდა იყოს კარგი შაშხანა გრძივად მოსრიალე საკეტით ან მითუმეტეს გამიჭირდება ჩამოვაყალიბო, როგორია იდეალური შაშხანა და რა აუცილებელ მოთხოვნებს უნდა  ის პასუხობდეს. ამიტომ ჩემი ცხოვრების ამ ეტაპზე ყველაფერში რაც ეხება ასეთ შაშხანას, მისი ოპტიმალური კონფიგურაციის შერჩევას,  მე ვხელმძღვანელობ სახელგანთქმული პოლკოვნიკი ჯეფ კუპერის წიგნში „Art of the rifle” გამოთქმული „პოსტულატებით“. თუ ეს წიგნი წაკითხული გაქვთ იცით, რომ ის არ ეხება სპორტულ სროლას ბეტონის მაგიდებიდან, ის ეხება ადამიანის მიერ მტრულად განწყობილ გარემოში შაშხანის ეფექტურ და პრაქტიკულ გამოყენებას, იქნება ეს სახიფათო ნადირობა აფრიკაში თუ ბრძოლის ველი. მე მიყვარს ბუნებაში ყოფნა, ფეხით სიარული და მიზანში სროლა. აქიდან გამომდინარე ჩემი აზრით, კარგი პრაქტიკული/გამოსადეგი  შაშხანა უნდა იყოს მსუბუქი, კომპაქტური, ადეკვატურად ზუსტი და საიმედო, უძლებდეს ექსპლუატაციას გართულებულ პირობებში. სამწუხაროდ შაშხანების სამყაროში მოდას დღეს ქმნის სხვა მიმართულება, რომელსაც ნაკლები საერთო აქვს პრაქტიკულ საჭიროებებთან. ლაპარაკი მაქვს სპორტულ სროლაზე, კონტროლირებად გარემოში, სადაც ისვრიან ხან მაგიდებიდან, ხან შაშხანაზე მიმაგრებული ქვიშის ტომარებით, ხან რთული კონსტრუქციის სადგარებიდან, იარაღებიდან რომელთა წონა გამორიცხავს ფეხით ხანგრძლივ გადაადგილებას. ყველაფერი შაშხანიდან სროლის ამ მიმართულებაში ემსახურება ერთ მიზანს, მაქსიმალურად გამორიცხოს ადამიანის მონაწილეობა გასროლის პროცესში.  ყველა „ჩაციკლულია“ მაქსიმალურ სიზუსტეზე იმაზე ფიქრის გარეშე, თუ რა სიზუსტის ჩვენებას შეძლებს მსროლელი 10 კმ-ნი მარშის შემდეგ 35 გრადუსიან სიცხეში უცნობ მანძილზე სროლისას. ერთის მხრივ ეს გართულება სიზუსტეზე კარგია, იმიტომ რომ მომხმარებლები ითხოვენ მაქსიმალურ სიზუსტეს და შესაბამისად იზრდება შაშხანების და მათი კომპონენტების ხარისხი, ცუდია იმიტომ, რომ ეს იწვევს შაშხანის პრაქტიკული გამოყენების ოსტატობის თუ შეიძლება ასე ითქვას ეროზიას. იმისთვის, რომ უკეთ ავხსნა რას ვგულისხმობ ამაში მოვიყვან ორ მაგალითს კუპერის უკვე ხსენებული წიგნიდან, სადაც ის საუბრობს მისი აზრით დიდებულ მსროლელებზე.

“უაიტს  წარმოდგენა არ ქონდა რა არის ბალისტიკა ან ოპტიმალური სასროლოსნო პოზიცია. მის მიერ ნასროლი ჯგუფები არ იყო მაინცდამაინც პატარა მაგრამ ყოველთვის იყო ერთნაირი. 100 ნაბიჯიდან ყველა მისი ნასროლი  ჯდებოდა 10 სმ-ან წრეში, მიუხედავად განათების, პოზიციის, სროლის პირობების და სროლის სიჩქარისა.  დაწყნარებულ გულზე თუ გადაღლილი, დგომიდან თუ წოლიდან, ჩქარა თუ ნელა მისი მორტყმულები არ ცილდებოდა დამიზნების წერტილს 5 სმ-ზე მეტად. ასეთი შედეგით არ იგებენ მედლებს, ასეთ შედეგზე არ თხზავენ ლეგენდებს, მაგრამ სწორედ ეს უნდა ხდებოდეს შაშხანიდან  ყოველი გასროლისას. მე პატივს ვცემ ყველა ცნობილ და უცნობ გმირს მაგრამ უნდა ვაღიარო, რომ სტუარტ ედვარდ უატი არის შაშხანის დიდებული ოსტატი.”

“საუკეთესო გასროლა, რომლის მოწმეც მე გავხდი, ეკუთვნის კერი ფინს და ეს მოხდა როდეზიაში. ჩვენ ვმოძრაობდით ბუჩქებში და კერი პირველი შეხვდა აფრიკულ კამეჩს. კერი გაშეშდა ერთ ადგილას და 25 ნაბიჯიდან დააჭედა ტყვია თავის .470 კალიბრის შაშხანიდან, კამეჩს პირდაპირ თვალებს შუა, მანამდე სანამ ის დაიძრებოდა მისი მიმართულებით. კერი ბრძოლაში დაიღუპება როდეზიაში, ხოლო იმ კამეჩის შუბლგახვრეტილი ქალა ამშვენებს ტერასას ჩვენ სახლში, არიზონაში. დიდებული მსროლელის მშვენიერი ძეგლი”

როგორც ხედავთ არც ერთი ეს ადამიანი არ ისროდა მაგიდიდან ორ კილომეტრზე, არ ქონდა ყველაზე ძვირადღირებული შაშხანა ყველაზე უახლესი “სკოპით” და არ იყენებდა აიპადში ჩაწერილ ყველაზე ბოლო ვერსიის ბალისტიკურ კალკულატორს. ყველა ეს ადამიანი პირველ რიგში იყო ეფექტური მსროლელი, რომლებიც იყენებდნენ თავისი იარაღის პოტენციალს მაქსიმალური ეფექტურობით და ეფექტიანობით იქ და იმ დროსა სადაც მათ ეს ჭირდებოდათ. სამწუხაროდ ხშირად ჩვენ გვავიწყდება, რომ ადამიანი-იარაღის სისტემაში მთავარი არის ადამიანი და არა იარაღი. ვერანაირი სუპერ ძვირადღირებული იარაღი და “სკოპი” ვერ გაზრდის ამ სისტემის ეფექტურობას თუ ადამიანი არის ნაგავი. კონტროლირებად გარემოში აღჭურვილობას აქვს დიდი მნიშვნელობა, მაგრამ იარაღის პრაქტიკული გამოყენება მისი პირდაპირი დანიშნულებით ხდება ყოველთვის არაკონტროლირებად გარემოში, ამიტომ ნებისმიერი მსროლელის უმთავრეს მიზანს უნდა წარმოადგენდეს თავისი ზუსტი სროლის უნარების დახვეწა არაკონტროლირებად გარემოში, სადაც თქვენი მტერი არის არა ოპტიკა მცირე გადიდებით, არამედ საკუთარი თავი და გარემო, რომლის გაკონტროლება პირველ შემთხვევაში ძალიან ძნელია, მეორე შემთხვევაში შეუძლებელი.

While accuracy is the great god of the rifleman, its single-minded pursuit may occasionally obscure some of the facts of life. The difference between one-minute accuracy and two-minute accuracy is the difference between heaven and hell to the purist, but I sometimes wonder if it matters much in a weapon intended for general use in the field. ~ Jeff Cooper

ჯეფ კუპერს ასევე ეკუთვნის ე.წ. „სკაუტ შაშხანის“ კონცეფცია, რომელიც ჩემი აზრით არის ძალიან საინტერესო. ტიპიური „სკაუტ შაშხანა“ არის კომპაქტური (1 მეტრამდე) და მსუბუქი (3.5კგ-მდე) იარაღი, როგორც წესი .308 კალიბრის, რომელიც გაძლევს საშუალებას მოარტყა ადამიანისხელა სამიზნეს 450 მეტრის მანძილზე.  ეს იარაღი შექმნილია ადამიანისთვის, რომელიც მოქმედებს მარტო ან პატარა ჯგუფის (2-3 კაცი) შემადგენლობაში. როგორც წესი ეს იარაღი აღჭურვილია დაბალი გადიდების ოპტიკით, საშუალო და ახლო მანძილებზე სწრაფი და ეფექტური სროლის წარმოებისთვის. იყო სხვა, უფრო დეტალური მოთხოვნებიც, ტევადობა მინიმუმ 10 ვაზნა, სადგარი, რომელიც ინტეგრირებული იქნებოდა სინთეტიკურ სარეცელში, სათადარიგო მჭიდით კონდახში და ასევე აუცილებელი იყო სარეზერვო, რკინის სამიზნე მოწყობილობები. მიუხედავად იმისა, რომ ეს კონცეფცია გაჩნდა 80-ნი წლების დასაწყისში, უკანასკნელ წლებში ინტერესი ასეთი შაშხანების მიმართ გაიზარდა და თუ ადრე მხოლოდ ავსტრიული Steyr-Mannlicher-ი უშვებდა ნამდვილ „სკაუტ შაშხანას“, ანალოგიური მოდელები ეხლა გააჩნია ბევრ სხვა მწარმოებელს, მაგალითად Mossberg-ს , CZ-ს, Savage-ს, Ruger-ს.

cz557 ranger

СZ 557 Range Rifle კონცეფციით ახლოს დგას “სკაუტ შაშხანასთან”, თუმცა ამ მოდელის გაჩენას სხვა წინაისტორია აქვს. ეს მოდელი არის კარგი მაგალითი პრაქტიკული შაშხანის გრძივად მოსრიალე საკეტით.

ასე, რომ დაივიწყეთ მაგიდები, ქვიშის ტომრები და სხვა ტიპის სადგარები და დაუბრუნდით საფუძვლებს. მაგიდა ჩვენმა წინაპრებმა შექმნეს კომფორტისთვის, იმისთვის, რომ საჭმლის მიღება შეგვეძლო გამართული ხერხემალით და საჭმელმა ადვილად ჩააღწიოს კუჭამდე.  მოგვიანებით საჭმლის მოყვარულებმა აღმოაჩინეს, რომ სროლა მაგიდიდან მათთვის უფრო კომფორტულია, იმიტომ რომ მაგიდის ქვეშ თავსდება საჭმლით გაბერილი მუცელი, რომელიც სხვაგვარად მათ სროლაში ხელს უშლიდა. ასევე გასათვალისწინებელია, რომ მაგიდა მაინც ადამიანის შექმნილია და ტყეებში და მთებში როგორც წესი არ გვხვდება, თუნდაც ჩვენ ქვეყნაში, სადაც ბუნებაში საკვების მიღება გავრცელებული რიტუალია. სამწუხაროდ პრაქტიკულად ყველა დინამიური სროლის დისციპლინა მათ შორის IPSC თავიდან იყო ჩაფიქრებული, როგორც პრაქტიკული სპორტი. ამ დისციპლინების შექმნის სათავეებში იდგა ხალხი რეალური საბრძოლო გამოცდილებით. შემდეგ მოხდა ის, რაც უნდა მომხდარიყო. პრაქტიკულმა ნაწილმა დატოვა ეს დისციპლინები და უმეტესობა ამ დისციპლინებს ისეთივე პრაქტიკული ღირებულბა აქვს, როგორც, რომ ცხოვრობდე კრიმინოგენურ უბანში და დადიოდე ოლიმპიურ ფარიკაობაზე იმისთვის რომ თავი დაიცვა კრიმინალებისგან. იარაღი, რომელიც გამოიყენება იქ, გამოიყენება მხოლოდ იქ, თუმცა ადრე ხალხი მოდიოდა ამ შეჯიბრებებზე იარაღით რომელსაც ატარებდა, რომლითაც მსახურობდა, ნადირობდა, იყენებდა თავდაცვისთვის. მთლად უარესი, როდესაც სროლის დისციპლინები კარგ ფიზიკურ ფორმასაც არ ითხოვენ. საკმარისია შეძლო ტრაკის აწევა სავარძლიდან  და ჯიპამდე მიტანა, რომ მიაღწიო რენჯამდე, ითვლება რომ უკვე საკმარისად კარგ ფიზიკურ ფორმაში ხარ. მე ჩემ მეგობრებთან ერთად გვირჩევნია რამდენიმე კილომეტრი ფეხით ვიაროთ სასროლეთამდე, რომ დავღალოთ ორგანიზმი. არ არის იშვიათობა 10-15 კმ-ნი მარშებიც. დაუმატეთ ამას გარბენები პოზიციიდან სამიზნემდე და უკან, დამიჯერეთ კარგი ვარჯიში გამოდის. დამატებით ისწავლით სუნთქვის და გულისცემის კონტროლს.  არის სხვა მეთოდებიც.  მაგალითად ისრაელში, ინსტრუქტორი-სნაიპერები აიძულებენ სტუდენტებს ეძინოთ მუცელზე და ასე აჩვევენ მათ სამიზნეების ძიებისას საათობით მუცელზე წოლას, აიღეთ ეს მიდგომები შეიარაღებაზე, თუ გინდათ გახდეთ სერიოზული მსროლელი შაშხანიდან.  მეეჭვება ვინმემ წაიღოს 15 კილომეტრიან მარშზე ქვიშის ტომარა ან თუ ასეთი მოწადინებული  ენთუზიასტი მოიძებნება, მეეჭვება მან ტომარა მიიტანოს დანიშნულების ადგილამდე და ის გზაში, ხევში არ მოისროლოს. ან მოდით ასეთ რამეს ვიკითხავ? რამდენი შაშხანის პატრონი ვარჯიშობს მათი ახლო მანძილებზე გამოყენებაში? 1 მეტრი? 5 მეტრი? მოძრაობისას? არა და არც თუ ისე დიდი ხნის წინ ეს ყველაფერი განიხილებოდა აუცილებელ ტექნიკად მსროლელის არსენალში. დღეს ეს არავის აღარ ახსოვს.

jeff-cooper-gunsite-gossip-gunsite-gargantuan-8

კიდევ ერთი მნიშვნელოვანი რამე, რაც პრაქტიკულად დავიწყებას მიეცა მაგიდების და ჯიპების ეპოქაში, არის ღვედის გამოყენება. ჯეფ კუპერი თვლიდა, რომ ღვედი შაშხანაზე ისეთივე მნიშვნელოვანია, როგორც ბუდე პისტლეტისთვის. სამწუხაროდ სროლა ღვედის დახმარებით პრაქტიკულად დავიწყებულია. სურათზე არის თავად კუპერი  ე.წ. СW Sling, რომელიც მათ შორის ძალიან მოწონდა კუპერს. მისი მუშაობის პრინციპი წესით კარგად უნდა ჩანდეს ამ ილუსტრაციიდან. 

შაშხანის გამოყენების ასეთი ფილოსოფიიდან გამომდინარე, ჩემი აზრით (რომელსაც მე არავის თავზე არ ვახვევ) შაშხანა გრძივად მოსრიალე საკეტით უნდა იყოს, გავმეორდები მსუბუქი, ზუსტი, რასაც ამერიკელები ეძახიან slick, ანუ მაღალ ბალახში, ბუჩქებში გავლისას არ უნდა ედებოდეს არაფერს და არ უნდა კრიფავდეს ჭუჭყს და მტვერს. წონას რაც შეეხება, კუპერის წიგნში აღწერილია მეთოდი, რომლითაც შეძლებთ დაადგინოთ, რამდენად ოპტიმალურია თქვენთვის შაშხანის წონა. უნდა შეძლოთ შაშხანის ვერტიკალურ მდგომარეობაში და გაშლილ ხელში ჭერა 1 წუთის განმავლობაში. თუ ხელი დაგეღალათ და შაშხანას ვეღარ იკავებთ, ის თქვენთვის მძიმეა. მძიმე იარაღი კარგია თუ სასროლეთზე მიდიხარ “ჯიპით” და იქ გხვდება ბეტონის მაგიდა. მძიმე იარაღი ცუდია თუ გიწევს მისი საკუთარ კუზზე თრევა მთელი დღის განმავლობაში. გარდა ამისა მძიმე იარაღით მანევრირებაც ძნელია. მსუბუქი შაშხანა მაინც იქნება ზომიერად მსუბუქი, ოპტიკის, ბიპოდის და სხვა მოწყობილობების დაყენების მერეც.

Hold your rifle out shoulder high, at arm’s length, by the small of the stock, muzzle up, and hold it for 60 seconds. If this test is painful for you, you are either badly out of shape or your rifle is too heavy for you. ~ Jeff Cooper

სიზუსტეს რაც შეეხება, არც ისე დიდიხნის წინ, საარმიო სნაიპერული შაშხანისთვის იყო დადგენილი არაფორმალური სტანდარტი 1MOA 100 მეტრზე, ანუ პირობითად დაახლოებით 3სმ 100 მეტრზე. ნიშნავს ეს იმას, რომ შაშხანა, რომელიც ისვრის 4 სმ-ს 100 მერზე არ არის ზუსტი? ჩემი აზრით არა. საბჭოთა ჯარში 8 სმ 100 მეტრზე დიდი ხანი ითვლებოდა მისაღებ სიზუსტედ საშტატო დრაგუნოვის სისტემის შაშხანისთვის. მეორეს მხრივ ცხადია, რომ საველე პირობებში ისეთივე ზუსტი სროლა, როგორც რენჯზე მისროლისას იქნება შეუძლებელი, ასე რომ აქ მოქმედებს ჩემი აზრით ასეთი წესი, რაც უფრო ზუსტია შაშხანა მით უკეთესი. ერთი შენიშვნით, თუ შენარჩუნებული იქნება ზომიერი წონა. მსუბუქი, მოკლე და ზუსტი შაშხანის დაზმადება საკმაოდ რთული ტექნიკური დავალებაა. უმეტესობა საბაზისო მოდელებს, როგორც წესი აქვთ ძალიან კარგი ლულები და ძალიან ცუდი, რბილი პლასტმასის კონდახები. ასეთი შაშხანები ისვრიან სტაბილურად 4.5-5 სმ-ან ჯგუფებს 100 მეტრზე მაგრამ ბედინგის, სარეცელის გამოცვლით ან მოდიფიკაციით (ამოვსება ეპოქსიდით)  შესაძლებელია სიზუსტის დაყვანა 3.5-2.5-სმ-მდე. ეს აბსოლუტურად საკმარისია, რომ დააკმაყოფილოს მოთხოვნები, რომელსაც კუპერი უყენებს “სკაუტ შაშხანებს”.

როდესაც მე გადავწყვიტე ასეთი პრაქტიკული შაშხანის შეძენა, რამდენიმე კვირის განმავლობაში, მე ვიყავი დაკავებული ჩვენ ბაზარზე არსებული მოდელების და ფასების შესწავლით.. განიხილებოდა სხვადასხვა ვარიანტები, СZ 557 Range Rifle, CZ 527 Varmint, Mossberg MVP, Tika T3 და სხვადასხვა კალიბრები (.308 Win, 5.56 Nato, 7.62x54r ან 7.62×39) . CZ527 და MVP-ს გარდა ყველა შაშხანის ფასი აღემატებოდა 3000 ლარს, რასაც დაემატებოდა ოპტიკის, „რინგების“, ვაზნების და სხვა აქსესუარების ღირებულება, რის შედეგადაც ფასი გაიზრდებოდა 4000 ლარამდე. რჩებოდა .223 კალიბრის СZ527 Varmint (2220 GEL) და ორი „მოსბერგი“ MVP, .308 და 5.56 კალიბრში (2800 ლარი). ამ ფასში ორივე ამერიკული შაშხანა უკვე იყო ქარხნულად დაკომპლექტებული UTG “Bug Buster” 3×9 ოპტიკით, ორივე იარაღი შესაბამისად იყენებდა სტანდარტულ AR-10-ის (.308) და AR-15-ის (5.56) მჭიდებს. საბოლოო არჩევანი გაკეთდა “მოსბერგის” 5.56 კალიბრის ვერსიაზე, მიუხედავად იმისა, რომ განსხვავებით .308 კალიბრის შაშხანისგან მოდელ MVP FLEX-ს არ ქონდა რკინის სამიზნე მოწყობილობები. სახლში მქონდა AR-15-ის მჭიდები, ასევე 5.56 კალიბრის Arsenal SAR-SF, რაც ნიშნავდა, რომ არც ვაზნები მექნებოდა საყიდელი და არც საწმენდი კომპლექტი ასე, რომ ასეთი არჩევანი მე მომეჩვენა გამართლებულად. საღამოს უკვე სალხში შემქონდა დიდი ცისფერი კოლოფი, ზედ ყვითელი საფირმო წარწერით.

რა მერგო მე 2800 ლარად? ერთი შაშხანა შავი სინთეტიკური კონდახით, 16 ინჩიანი საშუალო სისქის ლულით (ბიჯი 1:9), ერთი 10 ვაზნიანი „მაგპულის“ P-mag-ით, ზედ დაყენებული კომპაქტური UTG-ს 3-9×32 ოპტიკით, მოთავსებული ამავე კომპანიის სწრაფად მოსახსნელ „რინგებში“.  სწორედ ასეთ კონფიგურაციაში იარაღმა დატოვა ქარხანა. იარაღის რკინის დეტალები დაფარულია შავი მქრქალი დაფარვით, რომელსაც მოსბერგი ეძახის mate blue და რომელიც ძალიან გავს პარკერიზაციას. იარაღს გააჩნია მექანიკური მცველი განლაგებული საკეტის სახელურთან მარჯვენა მხარეს. უნდა აღინიშნოს, რომ MVP-ის კალიბრი არის 5.56 NATO და არა .223 Remington, რაც ნიშნავს, რომ ამ კარაბინში შეიძლება როგორც კომერციული .223 კალიბრის ამუნიციის, ასევე 5.56 NATO-ს ვაზნების უსაფრთხო გამოყენება.

I suspect that superb accuracy could be had from a 16-inch bull barrel properly set up, if anyone wanted to build one. ~Jeff Cooper

ცალკე აღწერას იმსახურებს FLEX სისტემა. მარტივად რომ ავხსნათ FLEX არის „მოსბერგის“ მიერ შექმნილი გადაბმის სქემა, რომელიც გაძლევთ საშუალებას მარტივად შეცვალოთ სარეცელის კონსტრუქცია. უბრალოდ ამოწიეთ ფიქსატორი, გადაატრიალეთ ის და იარაღი პრქტიკულად ორად გაიყოფა. აღნიშნულ სქემას აქვს ორი დიდი პლიუსი: შეგიძლიათ სწრაფად შეცვალოთ სარეცელის კონფიგურაცია; ის მნიშვნელოვნად ამცირებს იარაღის გაბარიტებს რაც აადვილებს მის გადატანას. სტანდარტულ კონფიგურაციაში ჩვენ შაშხანაზე ეყენა AR-15-ის პისტოლეტის სახელური და mil-spec ბუფერის მილი ასეთივე სტანდარტული UTG-ს წარმოების კონდახით. ასეთ კონფიგურაციაში შაშხანის სიგრძე არ აღემატება 94 სმ-ს.  65 დოლარად ამერიკაში შესაძლებელია შეძენა კლასიკური კონდახის, ნახევრად პისტოლეტური სახელურით.  FLEX სისტემა პირველად გაჩნდა „მოსბერგის“ თოფებზე, მაგრამ შემდგომ გადაინაცვლა შაშხანებში. update: სახელური მხოლოდ გარედან გავს სტანდარტულ AR15-ის სახელურს, სინამდვილეში ადგილი რომელზეც ის მაგრდება და ხრახნი არის არა mil-spec. იმისთვის რომ სახელური გამოცვალოთ საჭირო გახდება ახალიცსახელურის ინდივიდუალური მორგება.

FLEX გადაბმის სისტემა ახლოდან. Mossberg-ის Varmint and Predator Rifle (MVP)-ის გამოშვება დაიწყო 2011 წელს და პირობითად შეიძლება ითქვას რომ შაშხანების ეს ოჯახი განეკუთვნება ამ კომპანიის მიერ წამოებული შაშხანების მესამე თაობას. მანამდე მოსბერგმა გამოუშვვა ATR და 4×4 ტიპის შაშხანები და MVP სერიაც კონსტრუქციულად მეტ წილად დაფუძნებულია ამ შაშხანებზე. 5.56 კალიბრის შაშხანას მალევე მოყვა .308 კალიბრის, კომპაქტური და მსუბუქი Patrol მოდელი, რომელიც იკვებებოდა, როგორც M-14-ის ასევე LR-308/SR-25-ის მჭიდებიდან რაც არის წინა თაობების შაშხანებისგან ძირითადი განსხვავება. უკანასკნელი (.308 კალიბრის) მოდელი ასევე იყიდება საქართველოში და იგივე ფასი ღირს რაც 5.56 კალიბრის MVP. მე კი მინდოდა 5,56 კალიბრის შაშხანა Patrol შესრულებით, მაგრამ რა გაეწყობა, საქართველო პატარა ქვეყანაა და ასორტიმენტიც ძალიან შეზღუდულია ….. 

mvp 308

.308 კალიბრის MVP Patrol. 

ვიღაცა ალბათ გაიფიქრებს, როგორ გავრისკე მე „მოსბერგის“ შეძენა, ეს კომპანია არც ისე დიდიხანია უშვებს შაშხანებს და ასევე მისი ხრახნლულიანი პროდუქცია თითქმის არ არის ცნობილი საქართველოში, მაგრამ საქმე იმაშია, რომ  მე მქონდა საშუალება ახლოს გამეცნო „მოსბერგის“ წარმოების  AR-15 20 ინჩიანი ლულით და იარაღი გამოდგა ძალიან ზუსტი თუმცა ჟინიანი “ხასიათით”. “ხასიათი” გამოიხატა იმაში, რომ ეს იარაღი კონკრეტული მუხტებით ისროდა ზუსტად ხოლო სხვა მუხტებით აჩვენებდა ისეთ დაბალ სიზუსტეს, რომ ჩვენ თავდაპირველად გვეგონა, რომ ან იარაღი ან ოპტიკა იყო დეფექტური. ამის გარდა მე ზურგს მიმაგრებდა ძალიან პოზიტიური გამოხმაურებები ინტერნეტში. ასევე არ მოვიტყუები, მე მინდოდა რამე სიახლე, რამე უჩვეულო იარაღი, რომლის შესახებ შესაძლებელი იქნებოდა კარგი მიმოხილვის დაწერა. Mossberg MVP ამისთვის იდეალურად გამოდგებოდა.

mossberg variants

MVP სერიის შაშხანების ნაირსახეობები 

ასეთი „მოსბერგი“ აშშ-ში ღირს 765 დოლარი (ოპტიკის გარეშე), რაც ცოტათი უფრო მეტია ვიდრე ტიპიური საბაზისო შაშხანები, რომლებიც 450-550 დოლარის ფარგლებში ღირს, მაგრამ სამაგიეროდ „მოსბერგს“ აქვს FLEX სისტემა, 6 პოზიციანი კონდახი დამატებითი რეზინის ამორტიზატორით, მოსახსნელი მჭიდი, “მოსბერგის“ საფირმო რეგულირებადი LBA დამრტყმელ-სასხლეტი მექანიზმით (რეგულირების დიაპაზონი 1300-3000 გრამი) და უკვე დაყენებული პიკატინის სამაგრი. დამატებით ლულაზე შესრულებულია ჭრილები, რაც ამცირებს მის მასას და ხელს უწყობს სწრაფ გაგრილებას, საკეტზე შესრულებულია სპირალური ჭრილები როგორც მაღალი დონის შაშხანებზე. სასხლეტზე ამოჭრილი „ელვა“ (LBA – Lightning Bolt Action, Lightning – ელვა) ასევე იუწყება, რომ “MVP” ცოტათი უფრო მეტია ვიდრე საბაზისო შაშხანა.

mvp barel

საშუალო სისქის ლულის გამოსასვლელი კონუსური ფორმის არის, რაც ინახავს მას გარე დაზიანებებისგან. ლულა სარეცელს არ ეხება. პრაქტიკულად იგივე პროფილის და კონფიგურაციის ლულა აყენია ორიგინალურ Steyr-Mannlicher-ის “სკაუტ შაშხანაზე” . 

შაშხანის სარეცელი არის პლასტმასის, მაგრამ ჩემი შეგრძნებით პლასტმასა არის უფრო ხისტი ვიდრე მაგალითად „სევიჯის“ შაშხანებში. 6 პოზიციანი გასაშლელ კონდახს აქვს საკმაოდ დიდი თავისუფალი სვლა, რაც ალბათ არ „უხდება“ შაშხანას გრძივად მოსრიალე საკეტით, მაგრამ ეს პრობლემა ადვილად მოგვარებადია. ასეთი ტიპის სარეცელი არის როგორც წესი ძალიან მსუბუქი, იაფიც მაგრამ იმის გამო, რომ ის ძალიან რბილია, როგორც წესი ეს ნეგატიურად აისახება სიზუსტეზე. ხანდახან გასროლის მომენტში დეფორმაცია იმდენად დიდია, რომ ხდება ლულის და სარეცელის კონტაქტი რაც პრაქტიკულად ნიშნავს, რომ ლულა თავისუფლად დაკიდებული აღარ არის.

mvpsafe

„მოსბერგის“ 2 პოზიციანი მცველი და მჭიდის ღილაკი. მჭიდის ღილაკი ჩამალულია სარეცელის შიგნით და ვიღაცა ჩათვლის, რომ ის ნაკლებად მოსახერხებელია, მაგრამ სამაგიეროდ ის არ წამოედება რამეს და თქვენ არ დარჩებით იარაღით მჭიდის გარეშე. ზოგადად შაშხანაზე გრძვიდად მოსრიალე საკეტით, რომელზეც ყენდება 30 ვაზნიანი მჭიდი, მჭიდის გამოცვლის სისწრაფე არის უკანასკნელი რაც უნდა აგაღელვებდეთ. საკეტის ამოსაღები ღილაკი განლაგებულია შაშხანის მარცხენა მხარეს. 

რაც შეეხება ოპტიკას და „რინგებს“, მე თავიდან სკეპტიკურად ვიყავი განწყობილი, რადგან UTG-მ მიუხედავად იმისა, რომ საგრძნობლად აწია ხარისხის დონე და უშვებს პროდუქციას აშშ-ში, მაინც არ განიხილება, როგორც სერიოზული მწარმოებელი. როგორც ინტერნეტში წერე ხოლმე:  „მეგობრები არ აძლევენ  მეგობრებს UTG-ს პროდუქციის შეძენის უფლებას“….. შესწორების მექანიზმი ოპტიკაზე მუშაობდა მკაფიოდ, ლინზები იყო სუფთა. სწრაფად მოსახსნელი რინგები ჩემი აზრით ამ იარაღზე არის ზედმეტი. თანაც ეს რინგები არის იაფფასიანი, ერთ ცალზე ფიქსატორი აშკარად გადაბრეცილი იყო და თუ პირველი რინგი საიმედოთ ფიქსირდებოდა პიკატინის სამაგრზე, მეორე რინგის საიმედოთ დაფიქსირება იყო პრობლემური. მარეგულრებელი ხრახნის გადატრიალებით რინგი ან არ ფიქსირდებოდა საიმედოთ ან უბრალოდ შეუძლებელი იყო ბერკეტის ჩაკეტვა. სანამ მე გადავწყვიტავდი “აპგრეიდს” და ჩამოვყალიბდებოდი რა მიმართულებით დავიწყებდი გაუმჯობესებებს, გადავწყვიტეთ შაშხანის ტესტირება ქარხნული კომპლექტაციით.

რენჯზე ჯერ სწრაფად გავასწორეთ იარაღი 25 მეტრზე, დავრწმუნდით რომ სამიზნეში “ვიჯექით” და შევუდექით 100 მეტრზე გასწორებას, მათ შორის სხვადასხვა მუხტების ტესტირებით. პრინციპში ეგრევე გამოჩნდა UTG-ის ოპტიკის სუსტი მხარეები. პირველ რიგში, ოპტიმალური ფოკუსისთვის თვალი უნდა გქონდეთ ამ ოპტიკის ოკულართან ძალიან ახლოს. მოკლე eye relief არის სერიოზული ნაკლი ოპტიკისთვის, რომელიც მათ შორის ახლო მანძილებზე სროლისთვის გამოიყენება. გარდა ამისა აღმოჩნდა, რომ “მილ-დოტ” ბადეს აქვს სქელი ჯვარი რის გამოც პატარა სამიზნეებზე სროლა საკმაოდ პრობლემატური აღმოჩნდა. 100 მეტრზეც, ჯვარი სამიზნის სოლიდურ ნაწილს მთლიანად ფარავდა. მეორეს მხრივ ოპტიკის დადებით მხარეებს განეკუთვნება „დამჯერი“ შესწორებების მექანიზმი და მართლაც კარგი ლინზები და შუქის გამტარიანობა. გარდა ამისა ოპტიკას მოყვება ლინზების დამცავი გასახსნელი ხუფები. დოლურებს აქვს ზეროს რესეტის ფუნქცია და ასევე შესაძლბელია ბადის განათება. რომ არა ძალზედ მოკლე eye relief  ოპტიკა იქნებოდა პრინციპში კარგი და გამოსადეგი. ცალკე ქებას იმსახურებს “მოსბერგის” დაპატენტებული, რეგულირებადი დამრტყმელ-სასხლეტი მექანიზმი. ქრხნული “სეთინგი” იყო თითქმის იდეალური. თუ ის არ მოგწონთ, შესაძლებელია მისი წონის რეგულირება. შესაბამისი ინსტრუქცია შედის იარაღის კომპლექტში.

როგორც უკვე აღვნიშნე „მოსბერგი“ იკვებება სტანდარტული AR-15-ის მჭიდებიდან. ამის გამო საკეტის თავზე განლაგებულია მოძრავი ჩამჩა, რომელიც იღებს ვაზნებს მჭიდიდან. ასეთი გადაწყვეტილება საჭირო გახდა იმის  გამო, რომ მჭიდი ჩვეულებრივზე უფრო დაბლა ზის. როდესაც პირველად გავეცანი ამ ტექნიკურ გადაწყვეტილებას მე ჩავთვალე რომ ეს თხელი რკინის დეტალი იქნებოდა პატარა სიცოცხლის ციკლით, მაგრამ იმის მერე წლები გავიდა და ჯერ არ შემხვედრია ჩივილები ამ დეტალზე. ჩვენ ასევე სპეციალურად შევამოწმეთ რამდენად საიმედოთ მუშაობს 30 ვაზნიანი ალუმინის მჭიდები და არანაირი პრობლემა არ დაგვიფიქსირებია. მიუხედავად იმისა, რომ ვაზნის მიწოდების კუთხეც შესაბამისად დიდია არანაირი პრობლემა მიწოდებისას არ ყოფილა. პარკერიზაცია “გადაპრიალდა” და საკეტი მოძრაობდა სალულე კოლოფში რბილად და ყოველგვარი წინაღობის გარეშე. აქვე უნდა დავამატო რომ მე ვიყენებდი სტანდარტულ ალუმინის STANAG მჭიდებს. როგორც ინტერნეტში წერენ “Magpul”-ის მჭიდები ასე კარგად არ მუშაობენ ამ იარაღში, ასე რომ გაითვალისწინეთ ეს შენიშვნა.

mvp bolt

MVP-ის საკეტი ეკონომიურობის და ეფექტიანობის ნიმუშია. საკეტის თავი ცალკე დეტალია, ზედ განლაგებულია ორი ბჯენი, ექსტრაქტორი და ყვინთა ეჟექტორი. სპირალური ჭრილები უბრალოდ უხდება და ასევე ქმნის სივრცეს სადაც ექცევა ჭუჭყი, ტალახი, თოვლი და საკეტს ეძლევა საშუალება თავისუფლად მოძრაობის. ასევე კარგად ჩანს ჩამჩა, რომელიც იღებს ვაზნებს მჭიდიდან. 

რაც შეეხება სიზუსტეს მე ველოდი 5.5-6 სმ-ს 100 მეტრზე. ასეთი ოპტიკით, და ასეთი წონით, თანაც პლასტმასის სარეცელით, მეტის მოლოდინი არც უნდა გვქონოდა. საშუალო სიზუსტე გამოვიდა 6.2 სმ 100 მეტრზე. სროლა ხორციელდებოდა წოლიდან, საყრდენად გამოიყენებოდა ზურგჩანთა. ყველაზე დიდი ჯგუფი მიღებულ იქნა ჩეხური S&B 55gr FMJ ვაზნით. ყველაზე პატარა 62 გრანიანი FMJ ვაზნით.

სროლის დროს, როგორც ველოდეთ დიდ პრობლემას ქმნიდა იარაღის წონა, რის გამოც ოპტიკაში კარგად ჩანდა გულის ცემა. მიუხედავად ამისა, გასროლები დროზე იყო ადვილი. ფართო ხედვის კუთხე და კარგი სასხლეტი, სუფთა ლინზებთან ერთად ადვილად გაძლევდათ საშუალებას 100 მეტრიდან სილუეტის თავში სწრაფი გასროლის განხორციელებას. მიუხედავად ამისა ჩვენ დაგვრჩა შთაბეჭდილება, რომ ამ შაშხანას მეტი შეეძლო. როგორც ჩანს მოდელები ალუმინის შასით და ლამინატის სარეცელით უფრო ზუსტად ისვრიან ვიდრე მოდელები მსუბუქი პლასტმასის კონდახით, რაც გასაკვირი არ არის. არსებული მიმოხილვების მიხედვით, ასეთი მოდელები აჩვენებენ სიზუსტეს სადღაც 1.3 MOA-ს ფარგლებში რაც ძალიან კარგი შედეგია ბიუჯეტური შაშხანისთვის.

რენჯიდან დაბრუნების შემდეგ გახდა ცხადი, რომ სიზუსტის რადიკალურად გაზრდისთვის საჭიროა: ოპტიკის შეცვლა, უფრო ვიწრო ჯვარით და გრძელი eye relief-ით; კარგი ხარისხის “ფეხები”; ახალი საიმედო რინგები, იმიტომ რომ UTG-ის რინგების ნდობა არ შეიძლებოდა. სასურველი იყო ბედინგი და პიკატინის სამაგრის ვინტების დაფიქსირება “ლოქტაიტით”. მოკლე და უფრო ხისტი სარეცელის გამო, იმისთვის რომ გამორიცხული ყოფილიყო “ფეხებზე” ხტუნვა, მისი ეპოქსიდით ამოვსება იქნებოდა ზედმეტი. სასურველი იყო კონდახზე სალოყეს დაყენება. შესაბამისად პიკატინის სამაგრი დამაგრდა რესივერზე ეპოქსიდის გამოყენებით; რესივერის უკუცემის ბჯენი (recoil lag) “ჩავაწვინეთ” ეპოქსიდის საწოლში;  ახალ “Vortex”-ის დაბალ “რინგებზე” დადგა ასევე  “Vortex”-ის სკოპი Сrossfire II 3-9×40; დაყენდა Harris-ის საშუალო სიმაღლის ბიპოდი; დამატებით საკუთარი ძალებით მოვახდინე სარეცელის კამუფლირება.

20180611_195418

 მოკლე ბიპოდი თეორიულად უფრო სტაბილურია, უფრო კომპაქტურიც არის მაგრამ, გრძელი ბიპოდი მოგცემთ სროლის საშუალებას მაგალითად შედარებით გრძელი ბალახიდან. ასეთი ბიპოდი ასევე ხდის შესაძლებელს 30 ვაზნიანი მჭიდების გამოყენებას. ოპტიკა მაქსიმალურად ლულის ღერძთან ახლო დგას.  ვერტიკალური სახელურიც გამოდგა ძალიან მოსახერხებელი.  

სამწუხაროდ, როგორც ეს ხშირად ხდება ხოლმე მოყვარულების შემთხვევაში, ბედინგის შემდეგ მე ვერ მოვახერხე სალულე კოლოფის სარეცელიდან ამოღება. როგორც ჩანს ეპოქსიდმა “კბილი” გაიკეთა და არ მაძლევდა საშუალებას სალულე კოლოფის და სარეცელის განცალკევებას. სალულე კოლოფი ხრახნების მოხსნის შემდეგ ოდნავ მოძრაობდა, უბრალოდ რაღაცა უშლიდა ხელს რომ ის ბოლომდე ამოსულიყო.   მორალურად მე მზად ვიყავი ამისთვის, იქიდან გამომდინარე რომ სალულე კოლოფზე იყო რამდენიმე ჩაღრმავება და ასევე ამ ორ დეტალს შორის იყო მოთავსებული პლასტმასის დეტალი, მჭიდის ფიქსატორით. ალბათ ერთი ძლიერი დარტყმა საკამრიის იქნებოდა რომ სალულე კოლოფი გათავისუფლებულიყო, მაგრამ მე ჩავთვალე რომ ამ ეტაპზე ამის საჭიროება არ იყო და დავტოვე ყველაფერი როგორც იყო.

ეხლა ორი სიტყვით არჩეულ ოპტიკაზე. ჩემს მიერ არჩეულ მოდელს გააჩნდა BDC ტიპის ბადე, რომლის მოყვარული მე არ  ვარ.  უმეტეს შემთხვევაში საერთოდ უცნობია რა იარაღზე და მუხტზეა ასეთი ბადეები გათვლილი. ჩემი აზრით მიზეზი რის გამოც ოპტიკები გამოდის ასეთი ბადით (და იყიდება) არის მხოლოდ და მხოლოდ მარკეტინგი. ოპტიკას აქცს BDC ბადე რომელიც გაძლევს საშუალებას ისროლო სხვადასხვა მანძილზე! ვა! მოდიდ ამას ვიყიდი….  მაგრამ რეალურად, როგორ უნდა გამოიყენო ეს ფუნქცია არავინმა არ იცის და არც იყენებს. თუ თქვენი იარაღი არ არის ზუსტად ის და იმ მუხტით, რომელიც გამოყენებულ იქნა მისი შედგენისას, ერთადერთი გზა გამოიყენოთ BDC ბადე არის, დაიმახსოვროთ კონკრეტულ დისტანციაზე განულების შემდეგ, BDC ბადის რომელი დამიზნების ელემენტი რა მანძილზე ემთხვევა მოხვედრის წერტილს (ადგენთ სროლით ან გათვლებით ბალისტიკური კალკულატორის გამოყენებით) და ამის მიხედვით გამოიყენოთ BDC ბადის ელემენტები. ამ მიზნისთვის ოპტიკას მოყვა დეკალი, რომელზეც ასახულია BDC ბადე და გათვალისწინებულია გრაფები სადაც ჩაწერთ მანძილებს. “ვორტექსის” საიტზე ასევე არის ბალისტიკური კალკულატორი, რომელიც მოგცემთ საშუალებას მოარგოთ BDC ბადე თქვენს მიერ გამოყებებულ მუხტს.  დეკალი შესაბამისი მინიშნებებით ეკრობა იარაღს და ეს გაძლევთ საშალებას მეტ-ნაკლები ეფექტურობით გამოიყენოთ აღნიშნული ბადე. კარგია რომ “Vortex”-ში ესმით ამდენი და ამაზე ზრუნავენ. მე მერჩივნა “მილ დოტი” ან ბანალური “დუპლექსი” მაგრამ საქართველოში  ოპტიკის არჩევანი ძალზედ შეზღუდულია ასე, რომ დავკმაყოფილდი იმით, რომ ჯვარი იყო თხელი ხოლო ოპტიკა ასევე შედარებით ნაკლებს იწონიდა.

cf2_turrets-t

Сrossfire II-ის შესწორების მექანიზმის დოლურები არის დაბალი, დაცული ხუფებით და მათი დატრიალება შეიძლება თითებით, ინსტრუმენტის (მონეტის) დახმარების გარეშე.

როგორც იქნა მოვიდა დრო რენჯზე მეორე გასვლის იმისთვის, რომ დაგვედგინა რამდენად პოზიტიური შედეგეი გამოიღო განხორციელებულმა ცვლილებებმა. ახალი ოპტიკის და “ბიპოდის” წყალობით სროლა ბევრად უფრ კომფორტული გახდა. პირველივე ჯგუფებმა დაადასტურეს, რომ იარაღი ბევრად უკეთესად ისროდა ვიდრე ქარხნულ კომპლექტაციაში. ჯგუფი შემცირდა 6.2სმ-დან 3.9 სანტიმეტრამდე. ყველაზე საუკეთესო ჯგუფი მიღებულ იქნა SMK-ს 69 გრანიანი ტყვიით, შთამბეჭდავი 2.4 სმ 100 მეტრზე. ყველაზე დიდი გაბნევა ისევ წილად ხვდა ჩეხური S&B-ის მუხტს 55 გრანიანი ტყვიით.

update: როგორც ჩანს ჩვენ მივაკვლიეთ ყველაზე ოპტიმალურ მუხტს როგორც მოსბერგის MVP ასევე MMR სერიის 5.56 კალიბრის შაშხანებისთვის 1:9 ტვისტით. ეს არის: დენთი wc844 22.5 gr, ტყვია Sierra Match King 69gr.  ვაზნის სრული სიგრძე 57 მმ. ეს მუხტი აჩვენებს საუკეთესო შედეგს ორივე იარაღში.  ამ მუხტით ჩვენმა შაშხანამ აჩვენა წარმოუდგენელი ასეთი კლასის იარაღისთვის 18მმ-ნი ჯგუფი 150 მეტრზე. 

3.9 სმ იარაღიდან, რომელიც იწონის 3კგ-ზე ცოტათი მეტს, იკვებება ორ რიგიანი მჭიდით და აქვს 5.56 Nato-ს სავაზნე, არის ძალიან კარგი შედეგი. რატომ? ორ რიგიანი მიწოდება არ არის ოპტიმალური მაქსიმალური სიზუსტის მისაღწევად გამომდინარე იქიდან, რომ ყოველ მიწოდებაზე ვაზნა სხვაგვარად თავსდება სავაზნეში, ხან მარჯვნიდან და ხამ მარცხნიდან, რაც თეორიულად განაპირობებს ჰორიზინტალურ გაფანტვას. არც 5.56 Nato სავაზნე თავისი გრძელი ყელით (ოპტიმიზირებული საიმედოობისთვის და უსაფრთხოებისთვის)  არ ჯდება ზუსტი შაშხანის კონცეფციაში. ნუ დაგვავიწყდება კონდახის სქემაც, რომელიც შექმნილია მოლე საიერიშო შაშხანისთვის. ასე, რომ გავმეორდები საშუალო სიზუსტე 3.9 სმ ასეთი იარაღიდან არის ჩემი აზრით ძალიან კარგი შედეგი. რამდენიმე სიტყვა მინდა ვთქვა 5.56 კალიბრის MVP-ში გამოყენებულ ხრახნების ბიჯზე, რომელიც შეადგენს 1:9-ს. ეს არის კარგი ბიჯი, რომელიც უზრუნველყოფს ადეკვატურ სიზუსტეს სხვადასხვა წონის ტყვიების გამოყენებისას. მე არ მესმის ეს საყოველთაო გატაცება 1:7 “ტვისტით”. ბოლოსდაბოლოს გადით მაღაზიაში და ცადეთ პოვნა რამე მუხტის რომელიც იყენებს 62-69 გრანზე უფრო მძიმე ტყვიას. აბსოლუტური უმეტესობა არის მუხტები კიდე უფრო მსუბუქი 55 გრანიანი ტყვიით. ასე რომ 1:9 არის კარგი ვარიანტი.

როგორც ხედავთ, MVP არ არის აღჭურვილი რამე ტიპის სალულე მოწყობილობით. უკუცემა იმდენად მცირეა, რომ მუხრუჭის გამოყენებას აზრი არ აქვს.  ლულის ალს რაც შეეხება, მართალია ლულა 16 ინჩიანია მაგრამ მალევე მზის ჩასვლის შემდეგ, თქვენ ამჩნევთ შთამბეჭდავ ცეცხლის ბურთს. დაახლოებით 100 გასროლის შემდეგ არანაირი პრობლემა ან დაბრკოლება არ დაფიქსირებულა. მიწოდება იყო ნარნარი, ექსტრაქცია პოზიტიური. მხოლოდ ერთ ვაზნაზე მოხდა ძალიან იშვიათი დაბრკოლება, ამაალებლის მტყუნება, რაც ვერ დაბრალდება იარაღს. საკეტი თავიდან ისე რბილად არ მოძრაობდა, მაგამ როდესაც დაფარვა ოდნავ გადაპრიალდა, მოძრაობა გახდა ძალიან რბილი.

ეხლა გადავიდეთ მათემატიკზე. ახალი ოპტიკის, რინგების და ბიპოდის ფასმა შეადგინა 590 ლარი. ქარხნული ოპტიკის ფასის გამოკლებით, იარაღის საბოლოო ფასმა შეადგინა 3240 ლარი. ეს 300 ლარით მეტია ვიდრე  “შიშველი” იგვიე კალიბრის Tika T3. ოპტიკის, რინგების და ბიპოდის დაყენების შემდეგ სხვაობა ორს შორის იქნება სულ რაღაც 250 ლარი. მაგრამ მოსბერგს ექნება უპირატესობა ორ რამეში, შესაძლებლობა მისი ორად “დანაწევრების” და იაფი ადვილად საშოვნელი მჭიდები. Tika-ს მხარეს იქნება რეპუტაცია და ზოგადად უკეთესი შესრულება + რკინის სამიზნე მოწყობილობები, რომელიც “მოსბერგს” არ გააჩნია. გარდა ამისა “მოსბერგს” აქვს  5.56 Nato-ს სავაზნე რაც ჩვენი ქვეყნისთვის დიდი პლიუსია.  მაინც, ალბათ ყველაზე ხელმისაწვდომ .223 კალიბრის შაშხანად რჩება СZ527 Varmint, რომლის ფასუ 2200 ლარია, რაც ნიშნავს, რომ მიიღებთ ბოლომდე გამზადებულ შაშხანას, რომლის ფასიც იქნება 3000 ლარზე ნაკლები (მოსბერგის ანალოგიური “სეტაფით” გამოდის 2790 ლარი). ამ იარაღის მინუსები იქნება პატარა ტევადობის ძნელად საშოვნელი მჭიდი. მაგრამ ჩემი აზრით ყველაზე დიდი პრობლემა ის არის, რომ “მოსბერგის” ფასში მოგდის იგივე კალიბრის AR-15-ის საბაზისო მოდელი + რამე ბიუჯეტური ოპტიკა. სიმართლე გითხრათ მე გამიჭირდება არგუმენტირება, თუ რატომ უნდა იყიდოთ “მოსბერგი” და არა AR-15, რომელიც არც ღირს ამაზე დავა ბევრად უფრო უნივერსალური იარაღია, ამავე დროს ასევე მსუბუქი და კომპაქტურიც. სიზუსტით “მოსბერგი” შეიძლება უპირატესი იყოს, მაგრამ არა, იმდენად რომ ეს განიხილებოდეს, როგორც სერიოზული არგუმენტი მის (“მოსბერგის”) სასარგებლოდ (ვგულისხმობ მოდელებს პლასტმასის სარეცელით).  მაგალითად მე, ვიყიდე “მოსბერგი” იმიტომ, რომ უკვე მქონდა ოთხი AR-15 და იმიტომ, რომ მინდოდა რაღაც სიახლე. გარდა ამისა ასეთი შაშხანა ბევრად უფრო ეკონომიური იარაღია ვიდრე “ნახევრად-ავტომატი”. ვგულისხმობ იმას, რომ ნაკლებ ვაზნებს ხარჯავთ რენჯზე. რა თქმა უნდა 5.56 კალიბრის “ბოლტი” უფრო ეკონომიურია ვიდრე თუნდაც .308 კალიბრის იგივე ტიპის შაშხანა. პრინციპში სულ ეს არის. არ მგონია საქართველოში მოიძებნოს ბევრი ადამიანი, რომელიც გადაიხდის AR-15-ის ფასს იგივე კალიბრის შაშხანაში გრძივად მოსრიალე საკეტით. ამავე დროს უნდა აღვნიშნო, რომ “მოსბერგს” აქცს პოტენციალი სიზუსტის კიდე უფრო გაუმჯობესების და ასეთ შემთხვევაში ის უკვე ერთი თავით უკეთესი იქნება ვიდრე ნებისმიერი საბაზისო AR-15. ასევე თუ გინდათ გამოიკვლიოთ 5.56 კალიბრის ბალისტიკის და სიზუსტის სრული პოტენციალი, ალბათ შაშხანა გრძივად მოსრიალე საკეთით უკეთესი არჩევანი იქნება ვიდრე “ნახევრად ავტომატი”. მოკლედ გადაწყვეტილება თავად მიიღეთ.

ვიღაცა ჩათვლის, რომ 5.56 კალიბრი არის არაადეკვატური ასეთი ტიპის შაშხანისთვის, მაგრამ თავად განსაჯეთ: 55 გრანიანი ტყვია დატოვებს ლულას საწყისი სიჩქარით თითქმის 1000 მ/წ-ში. გასწორებული 200 მეტრზე (ყველაზე ოპტიმალური ზერო ამ კალიბრისთვის და იარაღითვის),  250 მეტრამდე ნასროლი ერთ წერტილში ყველა მოხვედრა იქნება მაქსიმუმ 8 სმ-ით დაშორებული დამიზნების წერტილიდან. სილუეტის დაზიანება ყოველგვარი შესწორების (ცენტრში დამიზნებით) იქნება შესაძლებელი 350 მეტრამდე მანძილზე (ვარდნა 44 სმ). 300 მეტრამდე ტყვიას ექნება საკმარისის სიჩქარე რომ სრულად გამოიყენოს დაზიანების მექანიზმი იქნება ეს ფრაგმენტაცია თუ  ექსპანსია.

მე ჩემი მხრიდან უკიდურესად კმაყოფილი ვარ “მოსბერგის” ამ პატარა შაშხანით. ეკონომიურ, გამძლე, ზუსტი და მსუბუქი, უნიკალური იერსახით და პოტენციალით, რომლის გასარკვევად საჭიროა კიდე ბევრი გასვლა რენჯზე და სხვადასხვა მანძილებზე სროლა. ჩემთვის ასეთი სცენარი სრულად მისაღებია.

35804743_658725661136261_1406257393192402944_n

ჩვენი ტესტი – GSG 522 SD

Tuesday, May 8th, 2018

31961029_634979713510856_3842555872198787072_n

იმის თქმა რომ გერმანული კომპანია “German Sport Guns” იყო პირველი ვინც შესთავაზა სამოქალაქო მსროლელებს ტაქტიკური მცირეკალიბრიანი იარაღი იქნება არასწორი, მაგრამ უდაოდ ეს კომპანია იყო პირველი ვინც ამ კონცეფციით მიაღწია მნიშვნელოვან წარმატებას და შექმნა თავისებური ტრენდი. ალბათ პირველი ასეთი ტიპის იარაღები იყო თუნდაც P-08 “Luger”-ის იერსახის მქონე პისტოლეტები, რომლებსაც უშვებდა  Stoeger-ი 60-ან 70-ან წლებში (იმ დროს ამერიკული კომპანია, რომელსაც არ აქვს არაფერი საერთო “Stoeger”-თან, რომელიც ეხლა ბერეტას ხოლდინგის ნაწილია).  ეს იყო მარტივი, იაფი პისტოლეტები თავისუფალი საკეთებით, რომლებიც ვიზუალურად იყო სახელგანთქმული გერმანული საბრძოლო პისტოლეტის მზგავსი. 2008 წელს გერმანულმა “German Sport Guns”-მა იგივე კონცეფციით შექმნა მცირეკლაიბრიანი კარაბინების/პლინკერების მთელი სერია, რომელიც ვიზუალურად გავდა სახელგანთქმულ საბრძოლო იარაღის მოდელებს, ასევე გერმანულ პისტოლეტ-ტყვიამფრქვევს “Heckler&Koch MP5″-ს. გარდა ვიზუალური მზგავსებისა, ახალი იარაღი ასევე იყენებდა პრაქტკულად იდენტურ მართვის ელემენტებს და რაოდენ გასაკვირიც არ უნდა იყოს არსებობდა გარკვეული დეტალების თავსებადობაც “GSG-522″-ს და “MP-5″-ს შორის, მაგრამ ამაზე ოდნავ მოგვიანებით.

რაც შეეხება კომპანიის ისტორიას, “German Sport Guns” დაარსდა გერმანიაში 2002 წელს. მთავარი ოფისი და საწარმო მდებარეობს ქალაქ არნსბერგში (ნორდრაინ-ვესტფალიას ფედეალური მიწა). კომპანიაში დასაქმებულია ასამდე თანამშრომელი. 80% პროდუქციის იყიდება ჩრდილო ამერიკის ბაზარზე. 51%-ან წილს კომპანიაში ფლობს   L&O Group, რომელიც თავისმხრივ ასევე ფლობს ისეთ მწარმოებლებს, როგორიც არიან “Blaser”, “Mauser”,” Sig Sauer” და “John Rigby & Co”. 2014 წელს “GSG”-მ შეიძინა პნევმატური იარაღის გერმანული მწარმოებელი Diana.

მიუხედავად იმისა, რომ თავდაპირველად ახალ კარაბინებს ქონდათ გარკვეულ პრობლემები, რომლებიც უკავშირდებოდა დეტალების რესურსს და ასევე ზოგადად საიმედოობას, მთლიანობაში იარაღი ძალიან კარგად იყიდებოდა და პოპულარობითაც სარგებლობდა. ისეთი პოპულარობით, რომ “ხეკლერ&კოხმა” უჩივლა “GSG”-ს, მისი კუთვნილი პროდუქტის ვიზუალური მხარის გამოყენებისთვის, რაც ნიშნავს, რომ “GSG” იყენებდა სხვა კომპანიის პროდუქტან მზგავსებას მოგების მიღების მიზნით. სასამართლო დავები, ორ კომპანას შორის გაგრძელდა 2014 წლამდე და არ არის გამორიცხული, რომ ეხლაც მიმდინარეობს, რადგანაც “GSG”-მ შეიატანა საპასუხო სარჩელი, რომლის მიხედვითაც “H&K”-ს არასდროს არ ფლობდა “MP5″-ის  დიზაინს და შესაბამისად მან თაღლითური გზიით მიიღო კომპენსაცია და აზარალა “GSG”. ალბათ “ჰეკლერ&კოხის” სარჩელის მიზეზი სავარაუდოთ ის იყო რომ “GSG”-მ უბრალოდ დაასწრო მას ასეთი კარაბინის გამოშვება, როდესაც ის ჯერ მხოლოდ მართავდა მოლაპარაკებებს ანალოგიური იარაღის გამოშვებაზე გერმანულ Umarex-თან.  “GSG-522″-ების წარმოება, რამდენადაც ჩემთვის ცნობილია არასდროს არ შეჩერებულა. მხოლოდ მცირედ შეიცვალა კარაბინის ვიზუალური ნაწილი, რომ მზგავსება”ჰეკლერ&კოხის” პროდუქციასთან ასეთი აშკარა არ ყოფილიყო. მიუხედავად ამისა, “GSG”-ს მცირეკალიბრიანი კარაბინების მოდელების გამა კვლავ პრაქტკულად იმეორებს “MP5″-ის მოდელების გამას. არის სტანდარტული მოდელი, მოდელი SD დეკორატიული მაყუჩით და ასევე დამოკლებული ვარიანტი “K”. “GSG”-მ ასევე გამოიჩინა წინდახედულობა, და კარაბინებთან ერთად თავიდანვე გამოუშვა მთელი ასორტიმენტი დამატებითი ნაწილების და აქსესუარების, რომლებიც აძლევდნენ საბოლოო მომხმარებელს საშუალებას განეხორციელებინათ კარაბინების კასტომიზაცია საკუთარი ძალებით.

gsg5

GSG-5, კომპანიის პირველი მცირეკალიბრიანი კარაბინი. მოგვიანებით მისმა დიზაინმა და კონსტრუქციამ გარკვეული ცვლილებები განიცადა და იარაღს მიენიჭა ახალი დასახელება GSG-522

როგორც უკვე აღვნიშნე, მიუხედვად გარკვეული პრობლემებისა “GSG-522″ გამოდგა კომერციულად წარმატებული და წარმოშვა თავისებური ტრენდი, “ტაქტიკური” მცირეკალიბრიანი კარაბინების, რომლებიც გამოიყუებიან და მუშაობენ, როგორც საბრძოლო იარაღები მაგრამ იყენებენ მცირეკალიბრიან და შესაბამისად იაფ ვაზნას.   მალე მას მიბაძეს “Heckler&Koch”-მა “Сolt”-მა, “IWI”-მ (“Umarex”-ის საშუალებით), “Mossberg”-მა, Smith&Wesson-მა და სხვებმა, როდესაც ანალოგიური მოდელები გამოუშვეს. თავის მხრივ “GSG”-მ გააფართოვა მოდელების გამა და დაიწყო მცირეკლაიბრიანი “კალაშნიკოვის”, “STG”-44-ის, “MP-40″-ის, “Firefly”-ს (“SIG Mosquito”) და M1911-ის გამოშვება.

აქვე მინდა აღვნიშნო, რომ  GSG-522  კი გავს ვიზუალურად MP5-ს მაგრამ ტექნიკურად მას აქვს ბევრი საერთო სხვა გერმანულ მწარმოებლის, “Walther”-ის იარაღთან, კონკრეტულად კი მცირეკალიბრიან  კარაბინთან “G-22″. ისევე, როგორც “G22″-ში, “GSG-522″-ის დამრტყმელ სასხლეტი მექანიზმი და საკეტი მოთავსებულია მსუბუქი შენადნობისგან დამზადებულ მოდულებში, რომლებიც თავის მხრივ მოთავსებულია პლასტმასის “გარსაცმში”. ყველა ეს მოდული აწყობილია ორი ნახევრისგან და შეკრულია ხრახნების გამოყენებით. ერთის მხრივ საბრძოლო იარაღებთან შედარებით, ეს უაზროდ რთული კონსტრუქცია არის,  უამრავი პატარა დეტალით, მაგრამ მეორეს მხრივ ასეთი იარაღების წარმოება ადვილი და იაფია, იმიტომ რომ, როგორც ჩანს გამოიყენება სტანდარტული ხრახნები და ზამბარები, იაფი მასალები და ადვილად დასამზადებელი დეტალები. იმის გათვალისწინებით რომ დიტმარ ემდე და მასთან კიდევ ორი “GSG”-ს მმართველი და კომპანიის მფლობებელი მანფრიდ ნაიჰაუსი და მიქაელ სვობოდა ადრე მუშაობდნენ Umarex-ში (რომელიც ფლობს Walther-ს) მზგავსება წარმოების ტექნოლოგიაში უკვე გასაკვირი არ არის.

dinesvo

“GSG 522″-ის შემქნელები და კომპანიის მფლობელები და მმართველები: ნაიჰაუსი, ემდე და სვობოდა.

მე კარგად მახსოვს, რომ როდესაც პირველად გავეცანი “G-22″-ის კონსტრუქციას, შოკირებული ვიყავი, გამოყენებული ტექნიკური გადაწყვეტილებებით. ეს იარაღი საერთოდ არ გავდა ტრადიციული კონსტრუქციის მცირეკალიბრიან კარაბინებს, რამდენადაც განსხვავებული ის იყო ვიზუალურად, იმდენად განსხვავებული იყო მისი წარმოების ტექნოლოგიაც.  მახსოვს, რომ “G-22″ ლეგოს კონსტრუქტორსაც კი შევადარე. ზუსტად იგივე გადაწყვეტილებები  გამოყენებულია GSG-522-ში.

გამომდინარე იქიდან, რომ ეს იარაღები განკუთვნილია გასართობი სროლისთვის და მხოლოდ გასართობი სროლისთვის, ტრადიციულ მიდგომებზე აქ ითქვა უარი. კონსტრუქციის სიმარტივე, დეტალების სიმცირე, არანაირ როლს არ თამაშობს. მთავარია მაქსიმალური ტექნოლოგიურობა. ქვედა რესვიერის პლასტმასის გარსაცმში, რომელიც უზრუნველყოფს მზგავსევას “MP-5″-თან მოთავსებულია დამრტყმელ-სასხლეტი მექანიზმის მოდული, ზედა რესივერში ხრახნებით დამაგრებულია ლულა და თავსედება საკეტის მოდული, რომელიც აერთიანებს საკეტს, ეჟექტორს და დამაბრუნებლ ზამბარებს.   მოდულების დაშლა საერთოდ არ არის რეკომენდირებული.

ასე, რომ აზრი არ აქვს ამ იარაღების შეფასებას, როგორც ჩვენ ვაფასებთ საბრძოლო, თავდაცვით ან სანადირო იარაღებს. ასეთი მიდგომით “G22″-იც და “GSG-522″ არიან უაზროდ რთული და ფაქიზი იარაღები, რომლებიც ნაკლებად გაუძლებენ კლდე-ღრეებზე ცოცვას და ტყეში ან ჭაობებში ბოდიალს. თუ ასეთ ადგილებში აპირებთ იარაღის ტარებას, იყიდეთ კლასიკური კოსტრქუციის კარაბინები, “რუგერები” და “მარლინები”,  რომლებიც უფრო მარტივია, მსუბუქი და გამძლე.  უბრალოდ რენჯზე არავინ არ დაინტერესდება რითი ისვრით, არ მოუნდება სროლა და სელფის გადაღება მაგალითად  “რუგერ 10/22″-თან. “GSG 522″-თან, საქმე პირიქით იქნება. ბავშვებიც დაინტერესდებიან ამ იარაღით, იქიდან გამომდინარე, რომ ვერ იპოვით კომპიუტერულ “შუტერს”, სადაც არსენალში არ არის ხელმისაწვდომი “MP-5″. უნდა ვაღიარო, რომ იარაღი გამოიყურება ძალიან კარგად. არის კარგად შესრულებული. ერგონომიული. ის ინტერესს გამოიწვევს ნებისმიერ თუნდაც იარაღებისგან ძალიან შორს მყოფ ადამიანშიც კი. სწორედ ამაზეც იყო გათვლა და სწორედ ეს არის “GSG-522″-ის დანიშნულება, გასართობი/სახალისო სროლა ღია და დახურულ რენჯებზე. ეს არ არის იარაღი, რომლითაც შეხვალ ტყეში ან წახვალ მთაში. ყველაფერს თავი, რომ დავანებოთ ამისთვის “GSG-522″ უბრალოდ საკმაოდ მძიმეა  (3.2 კგ).

ტექნიკური აღწერილობა იარაღის იმით უნდა დავიწყოთ, რომ მართვის ელემენტების განლაგებით და მათი მუშაობით GSG-522 მაქსიმალურად გავს საბრძოლო MP5-ს. ორ პოზიციანი სელექტორი ორმხრივია, საკეტის სახელური განალგებულია მარცხენა მხარეს და შესაძლებელია მისი დაფიქსირება ღია მდგომარეობაში, ისევე როგორც MP5-ში. სროლის დროს ის არ მოძრაბს. მჭიდის ღილაკი ისევე როგორც MP5-ში გაძლევთ საშულებას გამოიყენოთ როგორც საკეტელა ასევე გვერდიდან განლაგებული ღილაკი, თუმცა ღილაკის ეფექტური გამოყენება რთულია, საჭიროა დიდი ძალის დატანება და გარდა ამისა ის ჩამალულია რესივერის შიგნით.

gsgbolt

საკეტის მოდულის სქემა. ის შედგება 32 ნაწილისგან, აქედან 11 არის ხრახნი. ხრახნების მოხსნა არ არის რეკომენდირებული, ხოლო თუ მაინც მოხსენით, უკან დაყენებისას უნდა გამოიყენოთ ხრახნების ფიქსატორი, რომ სროლის დროს არ მოხდეს მათი დაშვება. 

რა თქმა უნდა “GSG-522″-ის ავტომატიკის სქემა არ იყენებს გორგოლაჭებით ჩაკეტვას, როგორც ორიგინალური “MP5″. კარაბინში გამოყენებულია უფრო ტრადიციული და მარტივი თავისუფალი საკეტი, როგორც აბსოლუტურ უმეტესობა .22 კალიბრის ავტომატური იარაღებში. ასევე კარაბინს გააჩნია მჭიდის მცველი, რომელიც არ გვხვდება “MP5″-ში.  ეს ნიშნვას, რომ იარაღიდან მოხსნილი მჭიდით შეუძლებელი იქნება გასროლის განხორციელება. კიდევ ერთი განსხვავება არის ის, რომ “GSG”-ზე ბოლო ვაზნის გასროლის შემდეგ საკეტი რჩება ღია მდგომარეობაში, მაშინ როდესაც “MP5″-ზე ასეთი ფუნქცია არ არსებობს.

“GSG-522″ იყიდება ოთხი ტიპის ერთ რიგიანი მჭიდებით 2, 10, 15 და 22 ვაზნიანი ტევადობით. არსებობს ასევე უფრო ეკზოტიკური კვების მექანიზმები, როგორც დოლურა მჭიდები გათვლილი არც მეტი არც ნაკლები 110 ვაზნაზე.  გეომეტრიული ზომებით 22 ვაზნიანი მჭიდები იდენტურია “MP5″-ის მჭიდების, რაც ნიშნავს, რომ შესაძლებელია იგივე პაუჩების გამოყენება. მჭიდის გვერდიდან განლაგებულია “თაროები”, რომლებიც გაძლევენ საშუალებას თითებით ჩამოწიოთ მიმწოდებელი და ამით მნიშვნელოვნად გაადვილოთ მჭიდის ავსება ვაზნებით. დამატებით მჭიდი მონიშნულია, ისე რომ მოგეცეთ წარმოდგენა მჭიდში დარჩენილი ვაზნების რაოდენობის შესახებ.

gsg5221

GSG-522 -ის ძირითადი ნაწილები. 

იარაღის არასრული დაშლა ზომიერად ადვილია. მოხსენით კარაბინს მჭიდი და დარწმუნდით, რომ იარაღი განმუხტულია. სახრახნისით დაუშვით და მოხსენით  თავები ორ მსხვილ რესივერში გაყრილ პინებს, რაც მოგცემთ საშუალაბას ისინი ამოიღოთ და ამით ჯერ მოხსნათ კონდახი და შემდეგ განაცალკევოთ ზედა და ქვედა რესივერები. შემდეგ უნდა დაუშვათ ხრახნი, რომელიც აფიქსირებს პლატას, რომელიც ზედა რესივერის შიგნით იჭერს საკეტის მოდულს. პლატის მისი ხრახნის და ხრახნის საყელურის ამოღების შემდეგ, შესაძლებელია ზედა რესივერიდან საკეტის მოდულის ამოღება.  მეტი დაშლა რეკომენდირებული არ არის, იმიტომ რომ საკეტის მოდულიც და ქვედა რესივერიც შედგებიან უამრავი პატარა დეტალისგან.  გარდა ამისა ყუარდღება მიაქციეთ ზედა რესივერის შიგნით, სავაზნის გვერძე განლაგებულ ხვეულ ზამბარას, რომელიც ზეოქმედებს საკეტის შემაკავებელზე . თუ საკეტის მოდული ამოღებულია ამ პატარა ზამბარას ადგილზე არაფერი აღარ იკავებს და მისი დაკარგვა ადვილია (ისევე როგორც G22-ში). ამიტომ ფრთხილად ამოიღეთ ის, შეინახეთ და ისე გააგრძელეთ იარაღის წმენდა. მიაქციეთ ყურადღება, იმას, რომ ეს ხრახნიანი პინები დამზადებულია რბილი მეტალისგან და მათი თავების ან ხრახნების გაფუჭება ადვილია. ვისაც ფული არ ენანება ცვლის ამ პინებს ორიგინალური “ხეკლერ&კოხის” პინებით, რომლების გამოყენებაც შესაძლებელია ყოველგვარი მორგების გარეშე.

ვისაც უყვარს ყოველი ჭანჭიკის ინდივიდუალურად გაპრიალება, იმედგაცრულებული დარჩება, რთული კონსტრუქციით. ჩემი აზრით, ასეთი არასრული დაშლა აბსოლუტურად საკმარისია, რომ იარაღი გაიწმინდოს და დიდი საჭიროება იარაღის ბოლო ზამბარამდე დაშლის არ არის. დავამატებ, რომ შესაძლებელია ლულის სავაზნის მხრიდან გაწმენდა, რაც კარგია.

32072756_634950460180448_3661095939189243904_n

არასრულად დაშლილი “GSG-522SD”. საკეტის მოდული ამოღებული არ არის. კარგად ჩანს ლულის რესივერში ფიქსაციის მეთოდი. პლასტმასის დეტალები შეღებილია მწვანე ფერში ჩვენს მიერ. არაფერი განსაკუთრებულად რთული GSG-ს დაშლაში არ არის, უბრალოდ საჭიროა ორი სახრახნისი. 

ქვედა რესივერის გარსაცმი, კონდახი და ტიბჟირი პლასტმასის არის. ზედა რესივერი შესაბამისად რკინის. საკეტის და დამრტყმელ-სასხლეტი მექანიზმის ჩარჩოები ჩამოსხმულია მსუბუქი შენადნობისგან. იარაღი საკმაოდ მძიმეა -  3.2 კგ, რაც საგრძნობლად მეტია ვიდრე .22 კალიბრის კლასიკური კარაბინები, თანაც იმის გათვალისწინებით, რომ კარაბინს აქვს თხელი ლულა. მსუბუქი იარაღის უპირატესობა არის, ის რომ სხვადასხვა მოწყობილობების დაყენების შემდეგ, თქვენ მაინც გექნებათ შედარებით მსუბუქ იარაღი. GSG-ს შემთხვევაში იარაღი იმდენად დამძიმდება, რომ მისი წონა იქნება აბსოლუტურად შეუსაბამო მის მოკრძალებულ საცეცხლე ძალასთან.

მოდელ SD-ს გააჩნია 414მმ სიგრძის გრძელი და თხელი ლულა ე.წ. “ფანქრის პროფილით”. მოდელ SD-ში ეს ლულა დაცულია გარედან ბუტაფორიული მაყუჩით. ის მაგრდება რესივერზე წინა სამიზნე მოწყობილობის ბაზის ქვეშ. წინა ტიბჟირის არის მრგვალი პროფილის და ძალიან მოსახერხებელია.  ტიბჟირზე შესაძლებელია რეზინის “ბუბლიკის” დაყენება, რომელიც ასრულებს წინა საღვედეს ფუნქციას. შესაძლებელია მისი, როგორც მარჯვენა ასევე მარცხენა მხარეზე გადაყენება.

ცალკე აღწერას იმსახურებს სამიზნე მოწყობილობების კონსტრუქცია. უკანა სამიზნე მოწყობილობა პრაქტიკულად ზუსტი ასლია MP5-ზე დაყენებული სამიზნე მოწყობილობის იმ სხვაობით რომ დიოპტრების ნაცვლად მასზე შესრულებულია ვერტიკალური ჭრილები. იმის გათალისწინებით რომ დოლურა ჩაჭრილია განსხვავებულ სიღრმეზე, დამიზნება ხდება კორას ამ ჭრილის “ბსკერზე” მოთავსებით. შესაძლებელია საჭირო ვერტიკალური შესწორების არჩევა (დოლურა ოთხ პოზიციანია). იმისთვის, რომ შეიტანოთ ჰორიზონტალური შესწორება უნდა დუაშვათ ზედა ხრახნი-ფიქსატორი და დაატრიალოთ გვერდითა ხრახნი-მარეგლირებელი, იმისთვის, რომ გადაწიოთ სამიზნე მოწყობილობა მარცხნივ ან მარჯვნივ. წინა სამიზნე მოწყობილობის კორა პლასტმასის არის მრგვალი თავით, ხოლო დამცავი “ყურები” რკინის არის. სხვათაშორი მოდელებზე სადაც ეს ყურები პლასტმასის არის, ხშირია მათი მოტეხვის შემთხვევები. კარაბინებს კომპლექტში მოყვება “პიკატინის სამაგრი” რომელიც არის თხელი პლასტმასის დეტალი, თანაც მაგრდება რესივერზე ორი წვრილი და მოკლ ხრახნით. მოხსენით ეს დეტალი და გადააგდეთ, იმიტომ, რომ ის უვარგისია. ნაცვლად გამოიყენეთ სპეციალური ალუმინის სამაგრები, რომლებიც მაგრდება რესივერზე “კლანჭებით”. მათი ფასი 10-20 დოლარია რაც არც ისე ბევრია.

gsg5models

“GSG-522″-ის მოდელების გამა

ჩვენი იარაღი აღჭურვილია ოფციონალური გვერდიდან დასაკეცი კონდახით, რომლის რეგულირება შესაძლებელია სიგრძეში და სიმაღლეში, მაგრამ რაც მთავარია, მასზე განლაგებულია სწრაფად მოსახსნელი საღვედე და მისი დაყენების ადგილები, როგოც მარცხიდან ასვე მარჯვნიდან, რაც ჩემნაირი მსროლელისთვის არის კარგი საჩუქარი (მე ვისვრი მარცხენა მხრიდან). ქარხნულ კომპლექტაციაში SD იყიდება ფიქსირებული პლასტმასის კონდახით. ხელმისაწვდომია ასევე “ხეკლერ&კოხის” საფირომო გასაშლელი კონდახი. საკეცი ან თუნდაც ტელესკოპური კონდახი კარგი “აპგრეიდია” GSG-522SD-თვის, რომლის სიგრძე ფიქსირებული კონდახით საკმაოდ დიდია – 855მმ.

იარაღი კარგად გამოიყურება, კონტროლის ელემენტები მკაფიოდ  მუშაობენ, თამაში ზედა და ქვედა რესივერს შორის პრაქტიკულად არ არის. კონდახიც მყარად ზის. ტიბჟირი არ ზის თავის ადგილას ძალიან მყარად, მაგრამ ეს არ შეიძლება ჩაითალოს ნაკლად. გაცილებით უფრო ნაკლებად მომეწონა საღვედეს “ბუბლიკი”, რომელიც დაყენებულია არა რესივერზე, არამედ პლასტმასის ტიბჟირზე. კიდევ ერთი შეხსენება, რომ GSG-522 რენჯის იარაღია. არ მგონია ამ “ბუბლიკმა” ან ტიბჟირმა გაუძლოს ხანგრძლივ ექსპლუატაციას იმის გათვალისწინებით, რომ იარაღი სულაც არ არის მსუბუქი.

წლების განმავლობაში რაც ეს იარაღი გამოდიოდა, მისი კონსტრუქცია განიცდიდა გარკვეულ ცვლილებებს. ნაწილი ცვლილებების ხილვადია იარაღის დაშლის გარეშეც. მაგალითად მოდელ SD-ზე შეიცვლა წინა სამიზნე მოწყობილობის ბაზის ფორმა, ის იყო მრგვალი როგორც MP5-ზე და სარჩელის შემდეგ ის გახდა სწორ ყურებიანი. იარაღის დიზაინში ასევე იქნა შეტანილი სხვა ცვლილებებიც, მათ შორის გაურკვეველი დანიშნულების საღვედე შესრლებული სასხლეტის დამცავ კავზე. პირველი გამოშვების კარაბინები (GSG 5) იყენებდნენ პლასტმასის ზედა რესივერებს, მაშინ როდესაც უფრო ახალი მოდელები იყენებდნენ მეტალის შენადნობისგან დამზადებულ იგივე დეტალებს. ამის წყალობით GSG5 იწონიდა 3 კგ-ს, რაც ნახევარი კილოგრამით ნაკლებია ვიდრე GSG-522-ის წონა.

moqloni

კიდე ერთი პრობლემური ნაწილი იყო ეჟექტროი განლაგებული საკეტის მოდულში. გაუმჯობესებულ ვერსიას აქვს დამატებითი მეტალის მოქლომი, ხოლო ადრინდელი ეჟექტორი ასეთი დეტალის გარეშე რამდენიმე ათასი გასროლის შემდეგ იძვრებოდა ადგილიდან და იწყებოდა პრობლემები საიმედოობასთან. საკმარისია გახსნათ საკეტი და ჩაიხედოთ იარაღის შიგნით, რომ გაარკვიოთ როგორი ეჟექტორი არის დაყენებული თქვენ იარაღში. 

იარაღის გასწორებისას და სროლისას გამოვლინდა ამ იარაღის არასერიოზული “ხასიათი”. პირველ რიგში სანაგვეში წავიდა სტანდარტული პიკატინის სამაგრი და ორი პაწაწინა ხრახნი. სამაგრი თხელი პლასტმასის არის და შიგნით ცარიელია. პრაქტიკულად ეს ნაწილი ისეთივე დეკორატიულია, როგორც კარაბინის მაყუჩი. შემდეგ აღმოჩნდა, რომ უკანა სამიზნე მოწყობილობა არ ზის მყარად თავის ადგილას, რის გამოც ფიქსატორის დაჭერისას ან დაშვებისას ის იწყებდა მოძრაობას ყველა სიბრტყეში. აღნიშნული გარემოება აქცევდა იარაღის გასწორების პროცედურას ყავაზე მკითხოაბად. ჩემი რჩევა იქნება, რომ როგორც კი მიაღწევთ იმას, რომ ტყვიები დაიწყებენ მოხვედრას დაახლოებით იქ სადაც  უმიზნებთ, დაანებეთ თავი და დატოვეთ ყველაფერი ისე, როგორც არის, ხოლო მისროლის პროცესში ფიქსატორი ხრახნის დაჭერისას, ყოველთვის დაუჭირეთ ის ბოლომდე. რომ მიიღოთ საჭირო მოხვედრის წერტილი და შემდგომ ბოლომდე გადაუჭიროთ ფიქსატორს, სამიზნე მოწყობილობის ბაზა დაიძვრება და ზერო დაიკარგება.  თუ გაგიმართლად და მოხვედრის წერტილი დაემთხვა დამიზნების წერტილს ხელი აღაარაფერს არ ახლოთ. მეორეს მხრივ, როგორც ჩანს დოლურას ბრუნვის მექანიზმი მეტ-ნაკლებად სტაბილურად მუშაობს. ეს კარგია, იმიტომ, რომ დოლურას აქვს ოთხი პოზიცია, რომელიც გაძლევთ საშუალებას მოარგოთ კონკრეტული პოზიცია კონკრეტული ტიპის მუხტს. სწრაფი და ზე-სწრაფი მუხტები, როგორც წესი “ურტყავენ” ზევით, სუსტი (საასაპრეზო) მუხტები პირიქით,  ქვევით. დოლურას ოთხი პოზიცია ნიშნავს, ოთხ სხვადასხვა სიმაღლეს, რაც იდეაში უნდა მოგცეთ საშუალება დოლურას მარტივი გადატრიალებით დაამთხვიოთ ერთმანეთს დამიზნების და მოხვედრის წერტილები. დოლურაზე განლაგებული ღარები არის წვრილი, საკმაოდ მაღალი, და ძირი არის ნახევარმთვარის ფორმის. სწორედ ღარის ძირში უნდა მოათავსოთ წინა სამიზნე მოწყობილობის მრგვალი თავი და არ გაუტოლოთ ის ჭრილების ზედა მხარეს. როგორც კი მიეჩვევით და დაამუღამებთ დამიზნების ასეთ ტექნიკას, შეძლებთ მეტ-ნაკლები სიზუსტით 50 მეტრზე სროლას. რას ვგულისხმობ ამაში? 50 მეტრზე შეძლებთ თიხის თეფშების დაზიანებას, მოარტყვათ რკინის გონგს. თუ გნებავთ გამოიყენოთ კარაბინის სიზუსტის მთელი პოტენციალი, მაშინ შეუკვეთეთ სპეციალური სამაგრი, რომელიც კლანჭებით მაგრდება რესივერზე და დააყენეთ ზედ რამე კომპაქტური „სკოპი“. ეს მოგცემთ საშუალებას მიიღოთ კარგი ჯგუფები.  ლულები GSG-522-ებზე კარგი ხარისხის არის და იმ შემთხვევაში თუ მოხერხდა რესივერზე კარგი „სკოპის“ მყარად დამაგრება შესაძლებელი იქნება ამ იარაღის სიზუსტის პოტენციალის სრული გამოყენება. მე დამრჩა შთაბეჭდილება, რომ ამ იარაღში რკინის სამიზნე მოყობილობების გამოყენება გათვალისწინებულია ძალიან ახლო მანძილებზე, ასე 25 მეტრამდე. სამიზნე მოწყობილობების კონსტრუქიციის გათვალისწინებით ფლაერები და ვერტიკალური გაფანტვაც არ იქნება იშვიათი. მე კარგად მახსოვს, როგორ ვისროდი ჩემი ТОЗ-8-დან დიოპტრიული სამიზნით 200 მეტრზე. ასეთი ფოკუსები GSG-522-ს არ შეუძლია. ყოველ შემთხვევაში ოპტიკის გარეშე.

sightpicturegsg

სწორი დამიზნების ტექნიკა GSG-522-დან სროლისას

მთლიანობაში იარაღი კომფორტულია სასროლად. უკუცემა საერთოდ არ იგრძნობა. სასხლეტი, რომელიც თავიდან მოგვეჩვენა არაინფორმატიული, ზედმეტად რბილი, როგორც სათამაშო იარაღზე, საბოლოო ჯამში გამოდგა გამოყენებადი და საერთოდ არ გვიშლიდა ხელს სროლაში. ინსტრუქციის მიხედვით მისი წონა 2.5 კგ-ია, რაც სიმართლეს გავს.  ნაკლებად მოსახერხებელი გამოდგა  ორმხრივი მცველი, რომელიც მისი ფორმის და განლაგების გამო ერთნაირად ძნელად მისაწვდომია, როგოც მარცხენა ასევ მარჯვენა მხრიდან სროლისას.

რაც შეეხება საიმედოობას, იარაღმა პრინციპში საიმედოთ იმუშავა ყველა ტიპის ვაზნით.  ერთხელ გაჭედა მხოლოდ Eley Sport-ის ვაზნებზე, რომლებიც ცნობილია იმით, რომ არიან ძალიან სუსტი და ბევრი ნახევრად-ავტომატი უარს აცხადებს ამ ვაზნების მონელებაზე. “S&B” 32gr HV, “Lapua Polar Biathlon”-მა იმუშავეს უპრობლემოდ, დაბრკოლებების გარეშე. ჯამში 70 ვაზნამდე ვისროლეთ, რაც არ არის ბევრი, მაგრამ საკმარისია შეფასებისთვის, იმის ფონზე რომ წლების განმავლობაში ასევე ვისროდით მოკლე “K” მოდიფიკაციებიდან. უნდა აღვნიშნო, რომ როგორც ჩანს მოდელები გრძელი (414მმ) ლულით უფრო საიმედოები არიან და ნაკლებად პრეტენზიულები მუხტების მიმართ ვიდრე მოდელი “K” 230მმ-ნი ლულებით (ინსტრუქციით მოდელ “K”-ს ლულის ისგრძე მითითებულია, როგორც 230მმ, მაგრამ ჩემი აზრით ეს შცდომაა და ლულა უფრო მოკლეა). ამის მიზეზიც შეიძლება იყოს ის, რომ გასროლის დროს გრძელ ლულაში წნევა უფრო დიდხანს ნარჩუნდება რაც უზრუნველყოფს საიმედო გადატენვას და მასრის პოზიტიურ ექსტრაქციას. ბუნებრივია გრძელლულიან მოდელებს ექნებათ უკეთესი ბალისტიკაც ტყვიის უფრო დიდი საწყისი სიჩქარის გამო. ისიც უნდა ითქვას, რომ იარაღზე კალიბრის წარწერის გვერძე დამატებულია ორი ასო: HV (High Velocity/მაღალი სიჩქარე). ეს ცალსახად მიგვითითებს, რომ იარაღი საიმედოთ მუშაობს ძლიერ მუხტებთან. საქართველოში დღეს ასეთი მუხტები იშოვება და მათი ფასი პრაქტიკულად არ აღემატება სტანდარტული მუხტების ფასს, ამიტომ “GSG-522″-ის ეს თავისებურება თქვენ ჯიბეს არ დაარტყავს. გავმეორდები ჩვენმა კარაბინმა მოინელა სტანდარტული საწყისი სიჩქარის მქონე ვაზნები.

წინ გველოდება ოპტიკის სამაგრის შეკვეთა, კარგი “სკოპის” მონტაჟი და სროლა 50 მეტრზე უფრო დიდი მანძილზე იმისთვის, რომ ბოლომდე გავერკვიოთ რა შეუძლია ამ კარაბინს. შედეგების შესახებ აუცილებლად მოგწერთ.

gsgmag

მიაქციეთ ყურადღება, მჭიდზე განლაგებული თაროები ერთის მხრივ აადვილებენ მჭიდის შევსებას ვაზნებით, მეორეს მხრივ ედებიან მჭიდის კორპუსს რაც ქმნის გარკვეულ წინაღობას და ასევე თუ ხელს კიდებთ მჭიდს, შესაძლებელია უბრალოდ არ მისცეთ მიმწოდებელს საშუალება მიაწოდოს მორიგი ვაზნა. GSG522-ის ზოგი პატრონი საერთოდ ხსნის ამ თაროებს (მაგრდება მიმწოდებელზე ერთი ხრახნით) და ამით ეს პრობლემები ამოიწურება.

ამ ეტაპზე შეუძლებელია ითქვას, როგორ აჩვენებს თავს “GSG-522″ გრძელვადიან პერსპექტივაში ან როგორი იქნება მისი ძირითადი ნაწილების რესურსი. გერმანელები, ცნობილები არიან, რომ ქმნიან რთულ მაგრამ საიმედო მექანიზმებს, მაგრამ ვერ ვიტყვი რამდენად ეს ეხება ამ იარაღს.   მე ვერ ვიტყვი. ეჭვი მაქვს ეს იარაღი  თავისი შენადნობებისგან ჩამოსხმული ნაწილებით, ურიცხვი ხრახნით და ზამბარებით არც არის არანაირად heavy-duty კატეგორიის.

რაც შეეხება კარაბინის ფასს, ის მერყეობს 1100 ლარიდან 2000 ლარამდე, გააჩნია მოდელს და კოპლექტაციას. ჩვენ კარაბინი გვერგო იაფად და ამიტომ გადავწყვიტეთ მისი შეძენა და ტესტირება. სხვა შემთხვევაში მე ამ იარაღს უბრალოდ არ შევიძენდი, გამომდინარე იქიდან, რომ უკვე მქონდა შეხება GSG-ს ამ სერიის კარაბინებთან და ეს იარაღები არ მომეწონა. იმდენად არ მომეწონა რომ ჩავთვალე რომ ზედმეტი იყო მათზე წერაც. მიუხედავად ამისა ფაქტია, რომ ეს იარაღები შედარებით დიდი რაოდენობით გაიყიდა საქართველოში, ხშირად გვხვდება ასევე მეორად ბაზარზეც, ამიტომ ტესირების შანში ხელიდან არ გავუშვი.   მთლიანობაში ჩემი აზრით GSG-522 არის სახალისო სათამაშო და მეტი არაფერი. შეუძლებელია იფიქრო მასზე, როგორც სანადირო, სპორტულ ან გადარჩენის იარაღზე. გამოყენებული მასალები, კონსტრუქცია და სხვა გადაწყვეტილებები ეწინააღმდეგება ყველაფერს რასაც პირადად მე ვარ მიჩვეული. სხვამ შეიძლება სხვაგვარად ჩათვალოს.

Shooterscentral.ge დასკვნა. GSG-522 არის გასართობი საშუალება, რომელიც იქნება ცოტათი უფრო სახალისო ვიდრე აირსოფტის ან პნევმატური იარაღი, ადამიანისთვის, რომელიც აქამდე არ იყო განებივრებული მაღალი კლასის ცეცხლსასროლი იარაღებით. ეს იარაღი იდეალურია, რომ ასწავლოთ სროლა ბავშვს, ერთად გაატაროთ კარგი დრო, „გაიმარიაჟოთ“ მეგობრებთან, რომლებიც შორს არიან იარაღებისგან და სროლისგან. ვისაც უნდა სერიოზული მცირეკალიბრიანი კარაბინი, რომელიც მას და მის შვილებს მოემსახურება ჯობია შეიძინოს რამე სხვა მოდელი. მაღალი ფასი არის ამ იარაღის ყველაზე დიდი მინუსი.

“არსენალის” კარაბინების გრძელვადიანი ტესტირების შედეგები

Wednesday, April 18th, 2018

P1080308
ვინც ყურადღებით კითხულობთ ჩემ ბლოგს, უნდა გახსოვდეთ ჩემი სტატიები ბულგარული წარმოების “არსენალის” სუბ-კარაბინზე – SAR-SF-ზე. აღნიშნული იარაღი, პრაქტიკულად წარმოადგენს  АКСУ-ს ფორმატის .223 და 7.62×39 კალიბრის კომპაქტური კარაბინს. კონკრეტულად ამ მოდელმა და “არსენალის” სხვა მოდიფიკაციებმა, როგორც კი გამოჩნდენ გაყიდვაში,  ეგრევე მიიპყრეს ჩემი ყუარღება პირველ რიგში იმით, რომ ფასი იყო ძალიან მიმზიდველი. შეგახსენებთ, როდესაც ‘არსენალის” პროდუქცია პირველად გამოჩნდა საქართველოში, ბაზარი არ იყო გადავსებული როგორც ეხლა იაფი “საიგებით” და “ვეპრებით”, ამიტომაც ახალი “არსენალები”, 1700-2100 ლარამდე ფასში იყო ალბათ საუკეთესო “კალაშნიკოვის” კლონები, ფასი-ხარისხის კრიტერიუმით. გარდა ამისა ჩემთვის იყო უკვე ცნობილი, რომ აშშ-ში “არსენალის” პროდუქცია სარგებლობდა ძალიან დიდი პოპულარობით და საკმაოდ ძვირიც ღირდა.

მას მერე, თითქმის სამი წლის განმავლობაში ჩემ ხელში გაიარა სამმა SF-მა და ერთმა M8F-მა. M8-ზე ბევრს ვერაფერს დავწერ, იმიტომ რომ მალევე გავყიდე. SF-ები, პირიქით რჩებოდნენ ჩემ ხელში გარკვეული პერიოდი და ერთი ეხლაც მაქვს. ასე, რომ შემიძლია ვთქვა, რომ SF-ზე საკმარისი გამოცდილება დამიგროვდა. ყოველთვის, როდესაც წერ იარაღებზე უნდა გესმოდეს, რომ არის ალბათობა შენ ხელში მოხვდეს დეფექტური იარაღი ან პირიქით გაგიმართლოს და შეგხვდეს კარგი იარაღი. შესაბამისად თქვენი დასკვნები მოვა წინააღმდეგობაში ზოგადად არსებულ მდგომარეობასთან. ამიტომ ყველაზე ზუსტი და ამომწურავი წარმოდგენის შექმნა იარაღზე შესაძლებელია მხოლოდ გარკვეული პერიოდის განმავლობაში და თანაც რამოდენიმე იარაღთან “ურთიერთობით”.

M8-ას რაც შეეხება, მისი სწრაფი გაყიდვის მიზეზი იყო მოუხერხებელი კონდახი და პრინციპში საკმაოდ დიდი წონა. უკანასკნელი ფაქტორი არ იყო გადამწყვეტი, მაგრამ პირველი პირიქით. ასე გამოვიდა, რომ ასეთი კონდახით “არსენალი” მე უბრალოდ არ მერგება და ამიტომ იარაღი მალევე გავასხვისე. ვისაც არ ექნება პრობლემა კონდახთან, დააფასებს ამ მოდელის გაუმჯობესებულ ერგონომიკას და მის კომპაქტურ ზომებს.

არ ვიცი რატომ, მაგრამ ჩემი დაკვირვებით, ხალხი შეხვდა ამ იარაღებს საკმაოდ გულგრილად. ზოგი იწერებოდა პრობლემურ სიზუსტეზე, ზოგი რაღაცეებს იგონებდა კონტრაფაქტულ ლულებზე. არ ვიცი მოკლედ. რაც ვიცი ის არის, რომ პრინციპში განსაკუთრებულად აღრთოვანებული გამოხმაურებები მე არ შემხვედრია. ცხადია ეს არაფრის ინდიკატორი არ არის, თავის მასაში საქართველოში საშუალო სტატსიტიკური იარაღის მფლობელები საერთოდ არ ისვრიან თავისი იარაღებიდან და უფრო აღელვებთ იარაღის ვიზუალური იერსახე ვიდრე მისი საბრძოლო თვისებები, მაგრამ ფაქტია, რომ მეორად ბაზარზეც ეს იარაღები ჩნდება საკმაოდ დაბალ ფასად და საკმაოდ დიდიხანიც იყიდება. შეიძლება ამის მიზეზი ის არის, რომ მათ იმპორტიორს ჯერ კიდევ აქვს გაყიდვაში ეს იარაღები ამ შეიძლება საქმე იმაშია, რომ ყველა მაღაზია გადავსებულია იაფი “საიგებით” და “ვეპრებით”. შეიძლება ვიღაცას ქონდა გადამეტებული მოლოდინები…    ჩემთვის ასევე უცნობია, რამდენად კარგად ყიდის იმპორტიორი “არსენალებს”. მოკლედ,  ასეა თუ ისე, ჩემი აზრით ეს იარაღი არ იღებს იმ დაფასებას რომელსაც იმსახურებს.

როგორც უკვე გითხარით, SAR-SF-დან მე ვისვრი დაახლოებით სამი წლის განმავლობაში, რაც მაძლევს მე საშუალებას გიამბოთ ამ იარაღის ხანგრძლივი ექსპლუატაციის შედეგებზე. თუ ძალიან მოკლედ მომიწევს თქმა, მე ეს პატარა კარაბინები ძალიან მომწონს. ხოლო უფრო ვრცელი შეფასებისთვის გააგრძელეთ ამ სტატიის კითხვა.

შეფასებას მე განვახორციელებ შემდეგი კრიტერიუმებით: საიმედოობა, გამძლეობა, სიზუსტე და ზოგადი შთაბეჭდილებები/თავისებურებები.

თუ საიმედოობით დავიწყებთ, როგორც ჩანს, “არსენალები” განურჩევლად მოდიფიკაციისა არიან საიმედო იარაღები, რასაც ადასტურებს ჩემი პირადი გამოცდილება და ასევე სხვა “იუზერების” გამოხმაურებები. ასევე მე ვერ ვიხსენებ, რომ მოდელ SF-ს, როდესმე გაეჭდოს ჩემ ხელში, ლულაზე დაყენებული სტანდარტული ბუსტერით ან თუნდაც მის გარეშე. ორჯერ, ორ სხვადასხვა SF-ზე, პირველი სროლების დროს საკეტით უხერხული მოძრაობისას მოხდა ორმაგი მიწოდება, როდესაც ქვედა ვაზნა ამოხტა მჭიდიდან, გაყვა ზედა ვაზნას, ცხვირით დაეჯახა რესივერს, რის გამოც ტყვია შევიდა მასრაში და ვაზნა გაფუჭდა. შესაბამისად ასევე ვერ მოხერხდა ზედა ვაზნის მიწოდება სავაზნეში. როგორც ვთქვი ეს მოხდა ორჯერ და არ ვიცი ეს უბრალოდ დამთხვევაა თუ არასწორი მანიპულაცია საკეტით იწვევს ასეთ დაბრკოლებას. უშუალოდ სროლის დროს, SF-ებს არასდროს არ გაუჭედავთ. ეს პატარა კარაბინები უპრობლემოდ ისვრიან ყველა ტიპის .223 კალიბრის ვაზნას მათ შორის AK-74-ის მჭიდებიდან, ეს კიდე საკმაოდ მნიშვნელოვანი უპირატესობაა. ბულგარული წარმოების “კალშნიკოვის” მჭიდები ითვლება ერთ-ერთ საუკეთესოდ, მაგრამ მათ აქვთ ორი ნაკლი. ისინი ღირს ძვირი და საქართველოში არ იშოვება. ამიტომაც, როგორც “ერზაც” საშუალება გამოდგება ბევრად უფრო იაფი და ადვილად საშოვნელი AK-74-ის მჭიდები. საჭიროა მხოლოდ მჭიდზე განლაგებული კბილის ოდნავ დაქლიბვა და ის უპრობლემოდ და საიმედოთ დაფიქისრდება კარაბინზე.

რამდენიმე მოძრაობა ქლიბით და შესაძლებელია AK-74-ის მჭიდების გამოყენება. მასრის გეომეტრიაში განსხვავების გამო, მე ვურჩევდი ყველას ჩადონ მჭიდში 20 .223 კალიბრის ვაზნა. მჭიდის უკანა კედელზე შესრულებულუია ნასვრეტი. თუ ნასვრეტში ჩანს ვაზნა და მიმწოდებელი, ესეიგი მჭიდში ზუსტად 20 ვაზნა არის ჩალაგებული. ავტორი ექსპერიმენტირებდა მჭიდების დამოკლებასთან და მჭიდები, როგორც წესი მუშაობდნენ, თუმცა ხუფების ფიქსირების მეთოდი დახვეწას ითხოვდა. 

მე დადასტურებით შემიძლია გითხრათ, რომ АК-74-ის მჭიდების გამოყენება არ მაცირებს “არსენალის” საიმედოობას. ზოგადად ითვლება, რომ საჭიროა მიმწოდებლის გამოცვლა, მაგრამ ამის გარეშეც გავმეორდები, მჭიდები მუშაობენ საიმედოთ, როგორც ნელი, ასევე სწრაფი სროლისას. რატომ არის მნიშვნელოვანი შეამოწმოთ მიწოდების საიმედოობა მაქსიმალური სროლის ტემპით? იმიტომ, რომ ცეცხლის წარმოებისას ვაზნები და ზამბარა იწყებენ თამაშს მჭიდში და თუ რამე არასწორედ არის მორგებული, მიწოდების კუთხე შეიცვლება და მოხდება დაბრკოლება, იარაღი გაჭედავს. მე მინახია ასეთი რამ 5.45 კალიბრის “საიგაზე”. АК-74-ის მჭიდით, ნელი “ჩაფიქრებული” სროლისას იარაღი მუშაობდა ჩვეულებრივად, მაგრამ საკმარისი იყო გესროლა მაღალი ტემპით და იარაღი იწყებდა ჭედვას.

რაც შეეხება გამძლეობას, “არსენალის” კარაბინები ფრეზირებული საკეტით აგებულები არიან, როგორც ტანკები. ფრეზირებული რესივერი უზრნველყოფს დიდ რესურს, ზედ დამაგრებული კონდახი არ იწყებს თამაშს. მჭიდის “შახტა” ფორმას არ იცვლის და მჭიდის თამაში რესივერში მინიმალურია. ასეითი რესივერები მზადდება ფრეზირებით წინასწარ ნაჭედი ნამზადისგან. იმისთვის, რომ ნამზადისგან მიიღოთ გამზადებული რესივერი საჭიროა არც ეტი არც ნაკლები 5 საათი. “არსენალის” “კალაშნიკოვები” ასეთი რესივერებით გადიან ამ მწარმოებლის ტოპ კატეგორიის მოდელებში და შესაბამისად მაღალი ფასიც აქვთ. . აშშ-ში სადაც “არსენალის” პროდუქცია 1993 წლიდან იყიდება, ითვლება რომ ასეთი “არსენალები” საუკეთესო ქარხნული “კალაშნიკოვის” კლონებია. ბონუსი ასეთი რესივერის ასევე არის ის რომ საკეტი შიგნით მოძრაობს ძალიან რბილად, ყოველგვარი წინაღობის გარეშე.

დეტალების გამძლეობას რაც შეეხება, მე არასდროს არ მსმენია ვინმეს აქ ეთქვას, რომ მათ “არსენალზე” რამე გატყდა, მოძვრა ან მწყობრიდან გამოვიდა. არც მე არ მქონია პრობლემები ჩემ კარაბინებთან.

საქართველოში “არსენალი” კარაბინები წარმოდგენილია ორი ტიპის კონდახით, გერმანული MP38/40 ტიპის ქვევიდან მოსაკეცი დუგლუგით და გვერდიდან (მარჯვნიდან) მოსაკეცი მილისებრი რკინის კონდახით.  გერმანული ტიპის დასაკეცი კონდახი, როგორც წესი არ გამოიყენებოდა ავტომატებში ნაშტამპი რესივერით. ასეთი რესივერების მქონე იარაღებში კონდახი მაგრდებოდა ბევრად უფრო ხისტ ფოლადის უკანა ტრუნიონზე, რაც უზრუნველყოფდა დასაკეცი კონდახის სახსარის ხანგრძლივ ექსპლუატაციას. ფრეზირებულ რესივერზე გერმანული ტიპის კონდახის გამოყენება არ წარმოადგენს პრობლემას, იმიტომ რომ კონდახის კბილები შედის კილოებში რომლებიც შესრულებულია რესივერის სქელი ფოლადის კედლებში და მათი დეფორმირება გამორიცხულია. შესაბამისად კონდახიც გაშლილ მდგომარეობაში იქნება მყარი და არ იმოძრავებს. “არსენალზე” გამოყენებული ორივე ტიპის კონდახი არის მყარი და გამძლე.

ქვევიდან მოსაკეცი კონდახის პლიუსებია, მისი უჯკიდურესი კოპაქტურობა დაკეცილ მდგომარეობაში. მინუსებს გაკენუთვნება საზურგე, რომელიც ედება ყველაფერს და იკეცება (ის არ ფიქსირდება მყარად ღია მდგომარეობაში). როგორც ყველა ასეთი ტიპის დუგლუგი ის გაცილებით ნაკლებად კომფორტულია ვიდრე ფიქსირებული კონდახი. გარდა ამისა შეუძლებელი ხდება ოპტკის გვერდითა სამაგრის გამოყენება ამიტომ  SF მოდელებზე ოპტიკის დაყენების შესაძლებლობა გათვალისწინებული არ არის.

jpg_5815-4978d75

SAR-M14SF, რომელიც ასევე იყიდება საქართველოში განსხვავდება მათ შორის იმით, რომ აქვს გვერდიდან მოსაკეცი კონდახი, რაც შესაძლებელს ხდის სამაგრის გამოყენებას და მასზე ოპტიკის დაყენებას. 

რაც შეეხება სიზუსტეს, არ უნდა იყო გენიოსი, რომ მიხვდე, კარაბინისგან, რომელსაც გააჩნია პრაქტიუკლად პისტოლეტის სიგრძის ლულა და სამიზნე ხაზი, არ უნდა ელოდო განსაკუთრებულ სიზუსტეს. კონკრეტულად  SAR-SF და ნებისმიერი АКСУ-ს ფორმატის “კალაშნიკოვის” კლონი არის სუბ-კარაბინი, ანუ  პრაქტკულად პისტოლეტ-ტყვიამფრქვევი შაშხანის კალიბრზე. მისი დანიშნულება არის თავდაცვა. ასეთი იარაღი სწორდება 50-მეტრზე და გამოიყენება ამ მანძილის შიგნით. ეს არ ნიშნავს, რომ ამ იარაღით შეუძლებელია სროლა უფრო დიდ დისტანციაზე მაგრამ ამისთვის ეს იარაღი არ არის განკუთვნილი და ნაკლებად გამოდგება. 50 მეტრზე წოლიდან შესაძლებელია 4-5 სმ-ი ჯგუფების მიღება. 100 მეტრზე ეს ჯგუფი იზრდება 10-12 სმ-მდე. გავმეორდები ეს შედეგები მიღებულია სამი სხვადასხვა SAR-SF-დან, რომლებიც მეტ ნაკლებად ერთნაირად ისროდნენ.  ვიღაცას ეს მოეჩვენება არასაკმარის სიზუსტედ, მაგრამ ასეთი იარაღების გამოყენების ფილოსოფიიდან გამომდინარე ასეთი სიზუსტე სავსებით საკმარისია. თავად განსაჯეთ, ადამიანის სილუეტის სიგანე საშუალოდ 60სმ-ია,  5 სმ-ნი ჯგუფი არის იგივე დიამტერის რაც კაცის მაჯის საათი, ანუ ჯგუფი საკმაოდ პატარაა და საკმარისია რომ 50 მეტრზე განახორციელოთ გასროლა ადამიანის თავის ხელა სამიზნეზე. ასევე გაითვალისწინეთ, რომ ეს შედეგები მიღებულია იარაღებიდან ახალი, შედარებით უხეში სასხლეტებით და რკინის სამიზნე მოწყობილობებით, თანაც ყველაზე იაფი ვაზნებით. შესაძლებელია უფრო უკეთესი შედეგების მიღებაც ოპტიკური სამიზნეების და კარგი ვაზნების გამოყენებით მაგრამ გავმეორდები, ნუ ელდოებით საოცრებებს.

fssf8956

უკანა სამიზნე მოწყობილობა SAR-SF-ზე დაყენებულია რესივერის ხუფზე, რომელიც თავის მხრივ სახსარით დაერთებულია რესივერზე. თავისთავად ცხადია, რომ ხუფი არ არის ხისტად დამაგრებული რესივერზე და ცოტათი მოძრაობს, რაც ასევე ნეგატიურად აისახება სიზუსტეზე.

პრობლემა, რომელიც უკავშირდება “არსენალიდან” კარგი სიზუსტის მიღებას და ზოგადად ასეთი იარაღის გასწორებას, უკავშირდება პრინციპში ყველა “კალაშნიკოვის” კლონს. შეიძლება აიღო იდეალური ლულა (“არსენალის” ლულები ცივად ნაჭედია, ქრომირებული არხით და სავზნით, 1:7 ტვისტით) და მისი “კალაშნიკოვზე” დაყენებით ის უბრალოდ გააფუჭო. არასწორედ ჩასმული ტრუნიონი, არასწორედ ჩასმული ლულა, დახრილი სამიზნე მოწყობილობის ბაზა და დენთის აირების კამერა, “არმატურით გადაჭერილი” ლულა, ზედმეტად თავისუფალი სავაზნე, ეს ყველაფერი გვხვდება “კალაშნიკოვის” სისტემის იარაღში და ეს ყველაფერი ნეგატიურად აისახება სიზუსტეზე.  სწორედ ამიტომ ჯიმ ფულერი, მარკ კრებსი, ძმები შარპსები და ბევრი სხვა “კალაშნიკოვის” პროფესორი არ რჩებიან საქმის გარეშე. მათ მიერ აწყობილი “კალაშნიკოვები” ერთი თვალის შეხედვით შეიშლება არ განსხვავდებოდნენ ქარხნული “კალაშნიკოვებისგან”, მაგრამ ეს იარაღები იქნებიან თავისუფალი ასეთი დეფექტებისგან რაც დამახასიათებელია მასობრივი წარმოების “კალაშნიკოვებისთვის” და რა კგასაკვირია,  ფასიც ექნებათ შესაბამისი. საერთოდ უნდა აღვნიშნო, რომ წლების არა და ათწლეულების განმავლობაში ითვლებოდა, რომ “კალაშნიკოვი” არის იაფი იარაღი. მაგალითად  აშშ-ში 90-ან წლებში “ნორინკოს” “კალაშნიკოვის” სადილერო ფასი იყო 120-150 დოლარი. ასევე ითვლებოდა, რომ მისი წარმოება შესაძლებელია ნებისმიერ სახელოსნოში დაბალ კვალიფიციური მუშების მიერ. მაგრამ რეალობა ის არის, რომ “კალაშნიკოვის” წარმოება იაფი არის მხოლოდ მაშინ თუ უშვებ ასიათასობით იარაღს დიდ და სრულად აღჭურვილ ქარხანებში. სადაც სრულდება მრავალი მაგრამ ცალკე იოლი ოპერაცია, რომელიც არ ითხოვს მაღალი კვალიფიკაციის ოსტატებს. საბოლოო პროდუქტი არის ტიპიური მასობრივი წარმოების იარაღი. დიახ, ცოტა რაღაცა იქნება დაბრეცილი, სადღაც გადახრილი, მაგრამ “კალაშნიკოვი” ისეა დაპროექტებული, რომ მიუხედავად ასეთი გადაცილებებისა ის მაინც გაისვრის.  ავტოფარეხში აწყობილი “კალაშნიკოვი” უკვე სულ სხვა თემა არის და აქ იმისთვის, რომ მიიღო კარგი საბოლოო პროდუქტი საჭიროა ბევრი შრომა და ოსტატობა. ეს მალე აღმოაჩინეს ადამიანებმა, რომლებმაც ცადეს “კალაშნიკოვების’ კუსტარულად წარმოება. სწორედ ამიტომ თუ აშშ-ში 900 დოლარად თქვენ მოგივათ კარგი ხარისხის AR-15, ანალოგიური ხარისხის ახალი გამოშვების (არა ყოფილი სამხედრო) АК, დაგიჯდებათ უკვე 1200-1400 დოლარი.

იმათ ვისაც უყვარს ყველაფრის გაზომვა და თვლის რომ ლულაში წინიდან ტყვის ჩატენვით და სპეციალური კალიბრებით არჩეული “კალაშნიკოვი” არის ის რაც მას უნდ, მინდა მოვუყვე ერთი ისტორია.  2016 წელს ჟურნალ “კალაშნიკოვმა” ჩაატარა ტესტირება სადაც სპეციალური კალიბრებით შეამოწმა მაღაზიიდან აღებული 10 ВПО-136-ის ლულები . შემდეგ აიღეს 4 კარაბინი, ყველაზე კარგი, საშუალო და “ცუდი” ლულებით და განახორციელეს საკონტროლო სროლები. ВПО-136 არის “მოლოტის” მიერ წარმოებული კონვერსული იარაღი და წარმოადგენს სამოქალაქო ბაზრისთვის ადაპტირებულ სტანდარტულ საბრძოლო АКМ-ს, რომელშიც გაუქმებულია ჯერებით სროლის შესაძლებლობა.  რაოდენ საოცარიც არ უნდა იყოს, კარაბინებმა ყველზე მჭიდრო ლულებით აჩვენეს ყველაზე ცუდი შედეგი. იქ სხვა საინტერესო, რამეებიც აღმოჩნდა, მაგრამ შეიძლება თამამად დაასკვნა, რომ აზომვების წარმოებას  და ნახაზების შედეგნას აზრი არ აქვს.     შესაბამისად “კალაშნიკოვის” საუკეთესო შემოწმების მეთოდი არის არა შტანგელცირკულები და სპეციალური კალიბრები, არამედ იარაღის  რენჯზე გატანა და სროლა.  ჯერ კიდევ 1952 წელს საბჭოთა კავშირში გამოცემულ ინსტრუქციაში შავი თეთრზე ეწერა, რომ კალიბრის გამოყენებით დაწუნებული ლულა არ შეიძლება ყოველთვის გახდეს ლულის ჩამოწერის საფუძველი, ასეთი საფუძველი არის მხოლოდ სროლების დროს მიღებული არადამაკმაყოფილებელი სიზუსტე. თუ თქვენი “კალაშნიკოვი” კარგად ისვრის, არ აქვს უაზრო ჰორიზონტალური გაფანტვა და კორაც გასწორების შემდეგ წინა სამიზნე მოწყობილობის ბაზის ცენტრში ზის, ჩათვალეთ, რომ გაგიმართლად.

asdas89032

მესამე SAR-SF-ზე იმისთვის, რომ იარაღი გასწორებულიყო 50 მეტრზე საჭირო გახდა წინა სამიზნე მოწყობილობის შესწორების მარაგის პრაქტიკულად მთლიანად გამოყენება. იარაღი გასწორდა, მაგრამ ვიღაცას ჩათვლის რომ ბოლომდე მარჯვნივ გაწეული კორა მიუღებელია. არიან ესეთი ადამიანები ყველაფერში იდეალს რომ ეძებენ. ჩემ შემთხვევაში, იარაღის გასწორდა? პრობლემაც არ არის.კიდევ ერთი ხერხი გაზარდოთ შესწორებების მარაგი და გაანულოთ იარაღი გადახრილი ლულით ან წინა სამიზნე მოწყობილობით, არის უკანა სამიზნე მოწყობილობაზე თარაზოს საჭირო ერთ მხარეზე მეტალის მოხსნა. ეს ერთის მხრივ ცოტათი უფრო გაზრდის სამიზნეების ხილვადობას და ახლო მანძილებზე გაადვილებს სროლას და გარდა ამისა, ასევე მოგცემთ საშუალებას კიდე ცოტათი გადაწიოთ საჭირო მხარეს მოხვედრის წერტილი. 

რაც შეეხება რაიმე განსკუთრებულ, ყურადღბა მისაქცევ თავისებურებებს, აღვნიშნავ ალბათ ორ რამეს. “არსენალების” დაფარვას და დეტალების თავსებადობას.

დაფარვას რაც შეეხება, როგორც ჩანს ნებისმიერი გამხსნელი ან ასეთის შემცველი საწმენდი სითხე ადვილად შედის რეაქციაში დაფარვასთან და შლის ან აზიანებს მას. სიმართლე გითხრათ მე არაფერი ასეთი სხვა იარაღზე არ შემხვედრია და როგორც ჩანს ბულგარელებმა არასწორი საღებავი აირჩიეს. სპირტი, აცეტონი, Hoppes 9 და ალბათ ბევრი სხვა საწმენდი სითხე არ უნდა გააკაროთ ამ საღებავს, რომლითაც იარაღი არის შეღებილი. საღებავი სქელი და გამძლეა, კარგად უძლებს ნორმალურ ექსპლუატაციას და არ იქუცება, მაგრამ უბრალოდ აქვს ეს ერთი თავისებურება, რომელიც უნდა გაითვალისწინოთ.

რაც შეეხება კასტომიზაციას და გადაკეთებას, გასათვალისწინებელია, რომ იარაღს აქვს ფრეზირებული რესივერი და რამე ნაწილის შეძენისას უნდა დარწმუნდეთ, რომ ის მიდის “არსენალზე” ფრეზირებული რესივერით. აშშ-ში “არსენალი” ძალიან პოპულარულია და პროდუქტის აღწერილობაში წესით უნდა ეწეროს თავსებადობის შესახებ.

P1060766

ვტორის კუთვნილი პირველი SF, АК-ს ბაკელიტის მჭიდით, FAB Defense-ის ტიბჟირით (დაჭირდა მორგება), “Aimpoint-ის კოლიმატორით, Streamlight TLR-1 ფარნით და Сondor-ის ორ წერტილიანი ღვედით

პირდაპირ კოლოფიდან, “არსენალის” კარაბინები პრინციპში არაფერ განსაკუთრებულ ოპერაციებს არ ითხოვენ. ყველა მჭიდის კბილი აღმოჩნდა დასაქლიბი, რომ საკეტელა ბოლომდე დახურულიყო. მე ასევე არ მომეწონა ზედმეტად ბასრი საკეტის სახელური, რომელიც ქლიბით გადავამრგვალე. მეტი არაფრის დაქლიბვა/გადაჭერა საჭირო არ იყო.

მე კარგად მახსოვს ის დღე, როდესაც მივედი მაღაზიაში “არსენალის” კარაბინის ასარჩევად. ჯერ მინდოდა სტანდარტული მოდელი, მაგრამ მერე გადმოვიღე მოკლე SF და მივხვდი, რომ ეს იყო ის რაც მე მჭირდებოდა. დიახ მე ვიცოდი, რამდენად შემცირდებოდა საწყისის სიჩქარე და ასევე მესმოდა რომ 200 და 300 მეტრზე სროლაც არ გამოვიდოდა, მაგრამ  იარაღი იმდენა კომპაქტური, მსუბუქი და “მანევრირებადი” იყო, რომ არჩევანი მასზე გავაჩერე.

ახლო მანძილებზე SAR-SF არის მრისხანე და ეფექტური იარაღი, მჭიდში ჩადის 30 ვაზნა. მოკლე ლულის გამო, სიმძიმის ცენტრი უკან არის გადანაცვლებული, საყრდენი ხელის წინ, წონა პრაქტიკულად არ არის, რის გამოც ცეცხლის გადატანა და იარაღით მანევრირება ძალიან ადვილია. უკუცემა მინიმალურია. ყველა საქართველოში იმპორტირებული SAR-SF აღჭურვილია დახვეწილი და ეფექტური ალჩამხშობით, რომელიც ამცირებს როგორც ლულის ალს ასევე  დენთის აირების წნევის დარტყმას. ცალკე ეს მოწყობილობა რომ იყიდოთ, დაგიჯდებათ 80-100 დოლარი. SAR-SF-ზე ის სტანდარტულად ყენდება რაც ძალიან კარგია. მოკლე “არსენალი” არის სპეციალიზირებული ან თუ გნებავთ ვიწრო-სპეციალიზირებული იარაღი, რაც ნიშნავს, რომ ის თავს იჩენს ერთ კონკრეტულ სფეროში, მაგრამ ვერ ქაჩავს სხვა სფეროებში. ერთის მხრივ იარაღი არის გონივრულად მსუბუქი, არის ძალიან კომპაქტური (500მმ დაკეცილი დუგლუგით), მეორეს მხრივ კონსტრუქციული თავისებურებები, მოკლე ლულა და მოკლე სამიზნე ხაზი სერიოზულად ზღუდავენ ამ იარაღის ეფექტური სროლის მანძილს. გაითვალისწინეთ ეს არჩევანის გაკეთებისას.

პრინციპში მეტის თქმა ამ იარაღზე მე არ შემიძლია. სხვა კალაშნიკოვებთან შედარებით “არსენალი” ღირსეულად გამოიყურება და არის ალბათ ერთ-ერთი საუკეთესო ამ სისტემის იარაღი, რომელიც იყიდება საქართველოში. უბრალოდ ნუ გექნებათ გადამეტებული მოლოდინები. “არსენალი” ისევე, როგორც “ვეპრი” და “საიგა” არის მასობრივი წარმოების იარაღი იმ ქვეყნებიდან, რომლებიც არ გამოირჩევიან მაინც და მაინც წარმოების მაღალი კულტურით.  გაითვალისწინეთ ეს “კალაშნიკოვის” ფლატფორმაზე არჩევანის გაკეთებისას.

გამადიდებელი შუშის ქვეშ – Zastava M70B1

Monday, February 5th, 2018

P1080938

არავისთვის არ უნდა იყოს დიდი საიდუმლო რომ მე განსაკუთრებულად მომწონს ბიუჯეტური და ამავე დროს ხარისხიანი იარაღები. ხელმისაწვდომობა, ჩემი აზრით არის სამოქალაქო იარაღის ერთ-ერთი მთავარი თვისება. ხოლო თუ ასეთი იარაღის შეძენისას იღებ უფრო მეტს ვიდრე მასში იხდი, ჩემ სიხარულს და ბედნიერებას საზღვარი არ აქვს და მე ყოველთვის ვჩქარობ მოვუყვე სხვებს ასეთი იარაღის აღმოვაჩენის შესახებ. მე ასევე არ შემიძლია არ აღვნიშნო, რომ ყოველთვის ვიყავი „სურპლუს“ ან რასაც ჩვენთან ეძახიან „ენზეს“ იარაღის  დიდი მოყვარული. “სურპლუს” იარაღის კატეგორიას განეკუთვნება ყოფილი სამხედრო/პოლიციური იარაღები, რომლებიც შემდგომ მოხსნეს შეიარაღებიდან და გაყიდეს სამოქალაქო ბაზარზე, უცვლელ ან მინიმალურად შეცვლილ მდგომარეობაში.  როგორც წესი, „სურპლუსის“ ყიდვისას, თითქმის ყოველთვის იღებ უფრო მეტს ვიდრე იხდი. თითქმის ყოველთვის შედარებით მოკრძალებულ ფასად ყიდულობთ იარაღს, რომელიც იქმნებოდა ომისთვის, ჯარისთვის, მაქსიმალურად ხისტ პირობებში ექსპლუატაციისთვის და ამიტომ, როგოც წესი ეს იარაღი გამოირჩევა გამძლეობით და საიმედოობით. „სურპლუს“ იარაღში თქვენ ვერ ნახავთ დეტალებს, რომლებიც დამზადებულია პლასტმასისგან ნაცვლად ფოლადისა, ან ჩამოსხმით ნაცვლად ფრეზირებისა. არ იქნება ასეთ იარაღში გამოყენებული იაფფასიანი შენადნობები ნაცვლად კარგი ძველი ფოლადისა. ეკონომიის მიზნით ასევე მას არ ექნება გაუქმებული საღვედეები და მოკლედ თავისუფალი იქნებ იმისგან რასაც მიმართავენ სამოქალაქო იარაღის მწარმოებლები, რომ მაქსიმალურად შეამცირონ დანახარჯები და შესაბამისად მეტი მოგება ნახონ. რა თქმა უნდა მერ არ ვიძახი, რომ „სურპლუსი“ ყოველთვის ჯობია თანამედროვე იარაღებს, მაგრამ ბიუჯეტური იარაღის კატეგორიაში „სურპლუს“ შეუძლია სერიოზული კონკურენციის გაწევა. და რა თქმა უნდა მე ვსაუბრობ უტილიტარულ „სურპლუსზე“ ანუ შედარებით ახალ, პრქტიკული გამოყენების იარაღებზე და არა საკოლექციო და იშვიათ სამხედრო იარაღის მოდელებზე.

საქართველოში ყოველთვის „სურპლუსი“ სარგებლობდა მდგრადი მოთხოვნით, მათ შორის ზემოთ დასახელებული მიზეზების და ასევე ყალბი რწმენის გამო, რომ ასეთ იარაღს განსაკუთრებული თვისებები გააჩნია, იმიტომ რომ მის დასამზადებლად იყო განსაკურებული ხარისხის მასალების გამოყენებული, იყო განსაკუთრებული ხარისხის კონტროლი და ჯადოსნური “სამხედრო მიღების” პროცედურა. რეალობა ცოტა სხვაგვარი არის არის მაგრამ ყოველი კონკრეტული შემთხვევა უნდა განიხილებოდეს ცალცალკე. ჩემი აზრით უდაოდ “სურპლუსი” შეიძლება თითქმის ყოველთვის უკეთესი ალტერნატივა აღმოჩნდეს ვიდრე ანალოგიური დანიშნულების სამოქალაქო ბიუჯეტური იარაღი და იშვიათად გაუწიოს კონკურენცია უფრო მაღალი კლასის იარაღს, მათ შორის იმიტომ, რომ “სურპლუსი” როგორც წესი არის ასაკოვანი, ხშირად მორალურად მოძველებული იარაღი. ასე ეხლა უკრაინული საწყობიდან გამოტანილი “მაუზერ 98″ ტიპის კარაბინით ვერ გახვალთ შეჯიბრებაზე ვარმინტში, მაგრამ თუ გინდათ მუშა უნივერსალური კარაბინი, ძლიერ ვაზნაზე, მეეჭვება რამე უკეთესი ნახოთ თუნდაც ორჯერ უფრო მეტ ფასში. სამწუხაროდ გადაჭარბებული წარმოდგენა “სურპლუს” იარაღების საბრძოლო თვისებებზე ხშირად განაპირობებს მასზე გაუმართლებლად მაღალ ფასს. პრობლემა უარესდება იმით, რომ საქართველოში ითვლება, რომ ნებისმიერი ჟანგიანი რკინის ნაჭერი, რომელიც დიდხნის წინ გამოშვებულია, არის ანტიკვარიატი და ამიტომ უნდა ღირდეს ბერვი ათასი ლარი. ეს სისულელეა. იარაღის ფასი ყოველთვის გამომდინარეობს იარაღის მდგომარეობიდან და ასევე იქიდან თუ რამდენად ქარხნულ, უცვლელ მდგომარეობაში არის ის. მერე მოდის ყველაფერი დანარჩენი.

წლების განმავლობაში საქართველოს ბაზარზე დომინირებდა საბჭოთა წარმოების “სურპლუსი” რუსული და უკრაინული საწყობებიდან, მაგრამ ბოლო დროს გამოჩნდა იუგოსლავიური, ისრაელის და რუმინეთის წარმოების “სურპლუსი” შემოტანილი ევროპიდან.  სწორედ ასეთი იარაღი ჩამივარდა ამჯერად მე ხელში. მიზეზი, რის გამოც იუგოსლავიური წარმოების 7.62×39 კალიბრის Zastava M70B1 აღმოჩნდა ჩემ საკუთრებაში არის რამდენიმე.  ესენია დაბალი  ფასი, იარაღის წარმომავლობა და ასევე ინტერესი ამ კონკრეტული მოდელის იარაღის მიმართ. ის იყიდებოდა სულ რაღაც 1150 ლარად, იყო პრაქტიკულად აუტენტური საბრძოლო იარაღი (ჯერებით სროლის შესაძლებლობის გამოკლებით) და თავისთავად წარმოადგენდა საბჭოთა „კალაშნიკოვის“ ალბათ ყველაზე საინტერესო მოდიფიკაციას. გარდა ამისა, მე ასევე მინდოდა დაბალ ფასიანი კარაბინი, რომელიც შეასრულებდა „სახლის  დარაჯის“ ფუნქციას, მაგრამ არ “გაყინავდა” დიდ თანხას, რომელიც მე მჭირდებოდა სხვა იარაღების შესაძენად, რომელზეც უნდა მომავალში დამეწერა სტატიები.

მე შევხდი იარაღის პატრონს და დავათვალიერე ეს იარაღი. სიმართლე გითხრათ მიუხედავად, იმისა, რომ გარედან ის ნორმალურად გამოიყურებოდა, არ მომეწონა, რომ ლულის არხი იმდენად მუქი იყო, რომ მისი დეტალური ინსპექტირება თუნდაც კარგი განათებით აღმოჩმდა შეუძლებელი. ბოლოს მივანათე წინიდანლულის გამოსასვლეს, რომ დამენახა ლულის არხის პატარა მონაკვეთი და პრინციპში შვძელი ხრახნების გარჩევა, ასევე კარგად გამოჩნდა ხრახნებში გამჯდარი ნადები და სამწუხაროდ ჟანგის ლაქებიც. იარაღის მეპატრონემ, როგორც ჩანს შეამჩნია რომ ენთუზიაზმი გამიქრა და ჩემ წინადადებზე მომეფიქრებინა, ეგრევე დაწია ფასი 1000 ლარამდე. 1000 ლარად მე კი ვიშოვიდი ჩეხურ ‘ვზორს“ იდეალურ მდგომარეობაში, მაგრამ სამაგიეროდ დავკარგავდი შანს დამეწერა სტატია საინტერესო იარაღზე, ამიტომაც ზედმეტი ფიქრის გარეშე დავთანხმდი შემოთვაზებას. გავიფიქრე: რომც შემხვდეს გაუბედურებული იარაღი, დარჩება სტატია და საინტერესო ისტორია.

რა მერგო მე 1000 ლარად? მერგო იუგოსლავიური წარმოების საიერიშო შაშხანა M70B1-ის “კონვერსიული” ვარიანტი, მორგებული სამოქალაქო ბაზრისთვის.  B1 ნიშნავს, რომ იარაღს აქვს სქელი ფოლადის ფირფიტისგან ნაშტამპი რესივერი, გაძლიერებული “ტრუნიონით”, ფიქსირებული ხის კონდახი და ასევე ლულაზე „ჩამოსაცმელი“ ყუმბარების სროლის შესაძლებლობა, რა მიზნითაც იარაღი აღჭურვილი იყო შესაბამისი გასაშლელი სამიზნე მოწყობილობით, რომელიც თან გაშლილ მდგომარეობაში კეტავს დენთის აირების ბლოკს, რომ გასროლილი ვაზნის ენერგია მოხმარდეს მხოლოდ ყუმბარის გასროლას. გამომდინარე იქიდან, რომ სერიული ნომრები ძირითად ნაწილებზე და კონდახზეც კი ერთმანეთს ემთხვეოდა, უნდა ვივარაუდოთ, რომ იარაღი თავის პირვანდელ მდგომარეობაში მოხვდა ჩეხეთში, სადაც განხორციელდა მისი კონვერსია (გაუქმდა ჯერებით სროლის შესაძლებლობა) და უკვე იქიდან მოხდა მისი იმპორტირება საქართველოში. ჩეხურმა კომპანიამ „ზელენი სპორტ“, რომელმაც განახორციელა კონვერსია, მინიმალურად შეცვალა იარაღის იერსახე. დამღები შენარჩუნებულ იქნა, ისევე როგორც ყუმბარების სასროლი სამიზნე მოწყობილობა, ხოლო საკუთარი დამღები ისე განათავსა, რომ ისინი თვალს არ ჭრიან და იარაღს არ ამახინჯებენ. 1000 ლარად იარაღს მოყვა სამი ორიგინალური, ფოლადის მჭიდი, აქიდან ერთი იყო კუსტარულად დამოკლებული, შემცირებული ტევადობით.  ასევე მოყვა იარაღს “კატასტროფული” და საშინელი СAA-ს წარმოებული ღვედი. კატასტროფული და საშინელი იმიტომ, რომ ღვედი იყო ზედმეტად განიერი და ქონდა პლასტმასის (!!!) კაუჭები, აქიდან წინა უკვე აღარც მუშაობდა ასე რომ ღვედი ეგრევე აღმოჩნდა სანაგვეში.

P1080935 ჩვენი იარაღი გამოშვებულია 1986 წელს.

მე აღვნიშნე, რომ “ზასტავას” წარმოების “კალაშნიკოვები” განსხვავდება ტიპიური 7.62 კალიბრის “კალაშნიკოვისკან”. ასე რომ მიმოხილვას გავაგრძელებ ამ განსხვავებების აღწერით. პირველ რიგში, რასაც გამოცდილი თვალი ეგრევე ამჩნევს, ყურადღებას იპყრობს დამახასიათებელი გამობერილი ბეჭები იარაღის რესივერზე, რაც ნიშნავს, რომ იარაღში გამოყენებულია გაძლიერებული ტრუნიონი (დეტალი რომელიც “აკავშირებს” ერთმანეთს ლულას, რესივერს და საკეტს) . სალულე კოლოფი ან რესივერი (დასავლური ტერმინოლოგიით) დამზადებულია ასევე უფრო სქელი ფოლადის ფირფიტისგან (1.5მმ სისქის). საკეტელას რომელიც აფიქსირიებს რესივერის ხუფს, დამატებით გააჩნია ზამბარიანი ფიქსატორი, რომელზეც უნდა დააჭიროთ იმისთვის, რომ შემდგომ გაწიოთ საკეტელა წინ და ახადოთ იარაღს ხუფი. იგივე ფიქსატორი აფიქსირებს თავის ადგილას დამაბრუნებელი ზამბარის მოდულს რესივერში და შესაბამისად იმისთვის რომ ამოიღოთ დამაბრუნებელი ზამბარა თავისი ღერძით ისევ ამ ფიქსატორს უნდა დააჭიროთ. აღნიშნული ფიქსატორის არსებობა ისევე როგორც М70-ში გაძლიერებული რესივერის და ტრუნიონის გამოყენება განპირობებულია ლულაზე ჩამოსაცმელი ყუმბარების სროლის შესაძლებლობით. 1913 წელს, გერმანიაში პირველად გამოყენებული ყუმბარების ტყორცნის ეს მეთოდი, როგორც ჩანს ძალიან მოეწონათ იუგოსლავიაში და ისევე, როგორც ადგილობრივი წარმოების „სკს“-ის შემთხვევაში ეს შესაძლებლობა შენარჩუნებული იქნა უფრო თანამედროვე მ70-ზეც. ლულაზე ჩამოსაცმელი ყუმბარის გასასროლად ხდება ლულაზე სპეციალური ადაპტორის დაყენება, მასზე ეცმევა ყუმბარა, შემდგომ მსროლელი შლის დასაკეც სამზინე მოწყობილობას, რომელიც კეტავს დენთის აირების ბლოკს. ყუმბარის სატყორცნად გამოიყენება ფუჭი ვაზნა, რომლის დენთის აირების ენერგიაც ხმარდება ყუმბარის “გაშვებას”.  იუგოსლავიური წარმოების М60 ტიპის ყუმბარის გასროლისას უკუცემის იმპულსი არის ძალიან დიდი, რის გამოც დიდი დატვირთვა მოდის იარაღის ლულაზე, რესივერზე და ტრუნიონზე, რომელიც აფიქსირებს ლულას რესივერში. სწორედ ამის გამო საჭირო გახდა მათი გაძლიერება. თუ არ მოხდა ასევე ხუფის საიმედო დაფიქსირება, ყუმბარის გასროლისას ის უბრალოდ გაძვრება იარაღს, სწორედ ამიტომ იუგოსლავებმა გამოიყენეს ხუფის “ფიქსატორის ფიქსატორი”. საბჭოთა კავშირში თავის დროზე წავიდნენ სხვა გზით და “კალაშნიკოვს” მოარგეს ლულისქვეშა ყუმბარმტყორცნი. უკანასკნელის გამოყენებისას უკუცემის იმპულსი მაინც არის ძალიან მაღალი, მაგრამ ნაცვლად კონსტრუქციის გაძლიერების, შემოღებულ იქნა ლიმიტი გასროლებზე და ამით თავი აარიდეს იარაღის დამძიმებას. ყუმბარმტყორცნიდან 400 გასროლის შემდეგ იარაღის დაზიანების გამორიცხვისთვის, ის იხსნებოდა და იარაღის ექსპლუატაცია ხდებოდა ყუმბარმტყორცნის  გარეშე. იმისთვის, რომ გამორცხული ყოფილიყო გასროლების ლიმიტს გადაჭარბება, ჯარში იყო მიღებული გასროლების მკაცრი აღრიცხვის წესი. საბჭოთა „აკ“-ში ხუფის გაძრობის პრობლემა მოგვარდა საკეტელაზე დამატებითი ბჯენის შესრულებით, რაც საკმარისი აღმოჩნდა.

trunion comparison

ამობურცული ბეჭები რესივერზე აუცილებელია რომ შიგნით მოთავსდეს უფრო მასიური ტრუნიონი (მარჯვენა დეტალი, მარცხნივ სტანდარტული ტრუნიონი). საბჭოთა კავშირში ასეთი ტრუნიონი ყენდებოდა “РПК”-ს ტიპის მსუბუქ ტყვიამფრქვევზე, ხოლო ამჟამად ასევე გამოიყენება “მოლოტის” წარმოების სამოქალაქო იარაღებში. აღნიშნული დეტალი (აშშ-ში მას ფორმალურად უწოდებენ “სამონტაჟო ბლოკს”) უზრუნველყოფს ლულის მონტაჟს ნაშტამპ რესივერში. 

განსხვავდება М70-ის ხის ფურნიტურაც, და უკანა ტრუნიონი, რომელზეც ხის კონდახი ყენდება განსხვავებულად,  მასში მთელ სიგრძეზე გაყრილი გრძელი ხრახნით, როგორც ზოგ სანადირო თოფში. კონდახი ასევე უფრო გრძელია, გააჩნია რეზინის ამორტიზატორი და შედარებით უფრო მაღალი ბეჭი, რის გამოც იარაღი ყველას შეიძლება არ მოერგოს, ხოლო ყბაზე მიბჯენილმა კონდახმა შეიძლება სროლა გახადოს საკმაოდ არაკომფორტული. კონდახი ხის არის და პრინციპში მისი პროფილის შეცვლა პრობლემას არ წარმოადგენს. სახელური არის ერგონომიული ფორმის, შავი პლასტმასის და ჩემი აზრით ბევრად უკეთესი ვიდრე საბჭოთა/რუსული “კალაშნიკოვი/საიგების” სახელურები. ხის ტიბჟირი კონსტრუქციულად და იმის მიხედვით თუ როგორ ყენდება იარაღზე,  “კალაშნიკოვის” ანალოგიურია მაგრამ ტიბჟირი დაახლოებით 2.5 სმ-ით გრძელია და ადგილი ხელის მოსათავსებლად საკმაოდ ბევრია. უკანა საღვედე განლაგებულია არა კონდახის ქვეშ არამედ რესივერზე მარცხენა მხრიდან.

შემდეგი სხვაობა არის ის, რომ M70 ბოლო გასროლის შემდეგ ტოვებს საკეტს ღია მდგომარეობაში, მაგრამ მჭიდის მოხსნის შემდეგ ის თავისით გარბის წინ. ამ მხრივ ეს ოფცია კარგია მხოლოდ იმით, რომ ეგრევე ხვდებით რომ მჭიდი დაიცალა, მაგრამ იმის გამო, რომ საკეტი გარბის წინ ცარიელი მჭიდის მოხსნის შემდეგ, დროს გადატენვისას თქვენ პრაქტიკულად არ იგებთ. ჩემი აზრით იარაღის ამ თავისებურებამ წარმოშვა ე.წ. „ბაგდადური გადატენვის” მეთოდი, როდესაც მსროლელი იკავებს ერთი ხელით საკეტს ღია მდგომარეობაში და მეორე ხელით ცვლის მჭიდს და შემდგომ უშვებს ხელს საკეტს და აძლევს მას საშუალებას გაიქცეს წინ და მოათავსოს ვაზნა სავაზნეში. თავიდან რომ ვნახე ვიდეო ჩანაწერი გადატენვის ამ მეთოდით, სტანდარტული „კალაშნიკოვის“ გამოყენებით, თავი მოვიფხანე და გავიფიქრე, რას არ მოიფიქრებს ეს ხალხი მეთქი, მაგრამ ეხლა როდესაც გავეცანი მ70-ის კონსტრუქციის ამ თავისებურებას და იმის გათვალისწინებით რომ მ70 დიდი რაოდენობით მიეწოდებოდა ერაყს, მგონი ვხვდები საიდან და როგორ გაჩნდა ეს ტექნიკა.

ARZ7M70

ყუმბრმტყორცნის სამიზნე მოწყობილობა დაკეცილ დმგომარეობაშია. ასეთ პოზიციაში ის კეტავს იარაღის სამიზნე მოწყობილობებს და სროლის წარმოება დახურული დენთის აირების ბლოკით შეუძლებელია. ჭორების შესაბამისად დახურული დენთის აირების ბლოკით სროლისას სიზუსტე იზრდება, დანამდვილებით შეიძლება ითქვას რომ  ტყვიას მეტი საწყისი სიჩქარეც ექნება. 

რკინის დეტალები დაფარულია შავი მოსევადებით და არ არის შეღებილი, როგორც მაგალითად საბჭოთა/რუსული წარმოების “კალაშნიკოვები”. რამდენადაც ცნობილია, კომერციული წარმოების “ზასტავები” უკვე ფოსფატირებულია.  საკეტი არის ღია ფერის, სავარაუდოთ უბრალო ფოლადის, ყოველგვარი დაფარვის გარეშე. დგუში არის სარკესავით გაპრიალებული ფოლადი, რომელიც პრაქტიკულად არ იკრავს ნამწვავს. სხვათაშორის ამ მხრივ ის განსხვავდება თუნდაც ქრომირებული დგუშებისგან “არსენალებში’, “საიგებში” და “ვეპრებში”.  მათი დგუშების გასაწმენდად საჭიროა აბრაზიული ფხვნილების, რკინის ღრუბელის და ლითონის ჯაგრისების გამოყენება. “ზასტავას” დგუში ადვილად იწმინდება ნაჭრის უბრალო გადასმით.

M70 აღჭურვილია კომბინირებული სამიზნე მოწყობილობებით, სტანდარტული და „მაღალი ხილვადობის“ განკუთვნილი ცუდი განათების პირობებში ცეცხლის წარმოებისთვის.საბჭოთა კავშირში გამოიყენებოდა მოსახსნელი კომპლექტი, იუგოსლავები წავიდნენ სხვა გზით და განათავსეს დამხმარე სამიზნე მოწყობილობები პირდაპირ იარაღზე. სამოქალაო იარაღის, რომელი მწარმოებელი შემოგთავაზებთ ასეთ რამეს?

იარაღის ლულა, შედარებით სქელი კედლებით არის და ის არ არის ქრომირებული. ლულა მზადდება ცივი ჭედვის მეთოდით და პრინციპში ყველაფერი ეს, წესით უნდა განაპირობდეს მაღალ სიზუსტეს, რამდენადაც ეს შესაძლებელია “კალაშნიკოვის” ტიპის იარაღში და მისი მოძრავი ნაწილების მასის და მოძრაობის მაღალი სიჩქარის გათვალისწინებით. არ ვიცი რატომ იუგოსლავები არ იყენებდნენ ქრომირებას, შესაძლებელია, რომ მათ უბრალოდ ეს მეტალი არ ქონდათ. პრინციპში ამით აღწერილობა შეიძლება დავასრულოთ, იმიტომ, რომ დანარჩენში ჩვენი “ზასტავა” პრაქტიკულად მთლიანად იმეორებს “კალაშნიკოვს”, იკვებება სტანდარტული 30 ვაზნიანი მჭიდებიდან (იუგოსლავიური მჭიდები ფოლადის არის), იყენებს ავტომატიკის სქემას დგუშის გრძელი სვლით. მართვის ელემენტების განლაგება უცვლელია. მოვლა/მომსახურების პროცედურებიც უცვლელია იმის გათვალისწინებით რომ “ზასტავას” შავი ლულა მეტ წმენდას და მოვლას ითხოვს.

sling points ak

საღვედეების განლაგება მხოლოდ მარცხენა მხარეს , იმ დროისთვის ტრადიციულად არ ითვალისწინებს ცაციების მოთხოვნებს. 

20180108_135826მინდა აღვნიშნო, რომ ამერიკაში სადაც დიდიხანია ხდება “ზასტავის” წარმოების “კალაშნიკოვების” იმპორტირება, ეს იარაღი საკმაოდ მაღლად ფასობს. ეს მიუხედავად იმისა, რომ სხვადასხვა შეზღუდვების გამო ის შეიძლება იყოს გადაწყობილ-გადმოწყობილი, გადაკეთებული მოდელებისგან, რომლებც გათვლილი იყო ერთრიგიან სამოქალაქო მჭიდებზე, აწყობილი ნაწილების კომპლექტებისგან, აწყობილი ამერიკაში გარკვეული ადგილობრივი წარმოების დეტალების გამოყენებით. მე არ მქონდა შესაძლებლობა შემედარებინა ჩვენი პრაქტკულად ორიგინალური საბრძოლო M70 სამოქალაქო მოდელებთან, საიმედოობის, სიზუსტის ან შესრულების ხარისხის შეფასების მიზნით, მაგრამ თუ დავუჯერებთ პოპულარულ ონლაინ რესურსს, რომელიც სპეციალიზირდება “კალაშნიკოვის პლატფორმაზე”, ხარისხის კონტროლი “ზასტავას” ქარხანაში სამხედრო დანიშნულების იარაღზე იყო და არის ბევრად უფრო მაღალი.

საექსპორტო სამოქალაქო М70-ების დამზადებისას “ზასტავა” იყენებდა და ალბათ ეხლაც იყენებს მეორად დეტალებს, რომლებიც განკუთვნილი იყო სამხედრო იარაღისთვის, მაგრამ რესივერი გუქმებული მესამე პოზიციით და ლათინური ასოებით ცალსახად გვეუბნება, რომ ჩვენ გვაქვს შაშხანა, რომელიც თავიდან იყო სამხედრო იარაღი და უკვე შემდგომ მოხდა მისი კონვერტაცია სამოაქალაქო იარაღში და ეს მოხდა მხოლოდ ჯერებით სროლის რეჟიმის გაუქმებით. დანარჩენში იარაღი, როგორც ჩანს ხელუხლებელია. ძალიანაც კარგი.

სულ ამერიკულ ბაზარზე ათამდე სხვადასხვა სამოქალაქო იარაღის მოდელის იმპორტირება ხდებოდა, რომელსაც საფუძვლად ედო М70. ქართველი მკითხველისთვის ალბათ დიდ ინტერესს არ წარმოადგენს ეს საკითხი, მაგრამ მე მაინც ვიტყვი, რომ პრობლემები “ზასტავასთან” აშშ-ში უკავშირდება პინებს, რომლებიც არ არის სათანადოდ დაფიქსირებული და სროლის დროს ან დავარდნისას შეიძლება დაიძრან ადგილიდან,  რასაც მოყვება იარაღის მწყობრიდან გამოსვლა. ასევე ნაწილი “ზასტავების” ხვდებოდა აშშ-ს ბაზარზე რესივერით და საკეტით, რომელიც გათვლილია ერთ-რიგიან შეზღუდული ტევადობის მჭიდზე და მისი კონვერტაცია ხდებოდა უკვე აშშ-ში, რის გამოც იარაღი შეიძლება გამოდგეს მუშა, ან სულაც არ გამოდგეს ასეთი.  როგორც ჩანს, ორიგინალური საბრძოლო M70 თავისუფალია ამ პრობლემებისგან და თუ მისი ზოგადი ტექნიკური მდგომარეობა კარგია (ყველა ასეთი M70 ხვდება ჩვენ ბაზარზე მეორად მდგომარეობაში)  ჩათვალეთ თქვენ გაქვთ ალბათ ერთ-ერთი საუკეთესო “კალაშნიკოვი”, რომელსაც შეიძლება ფლობდეთ ლეგალურად. გარდა ამისა, ჩემი აზრით ასეთ იარაღს აქვს განსაკუთრებული ღირებულება სწორედ მისი წარმოშობის გამო. ახალი, კომერციული წარმოების “კალაშნიკოვის” კლონით ვერავის ვერ გააკვირვებ, საქართველოს ისედაც მცირე ბაზარი გადაივსო ასეთი იარაღებით. ორიგინალური საბრძოლო იარაღი, არ დამახინჯებული დამღებით, საბრძოლო ბიოგრაფიით და თანაც შედარებით იშვიათი შესრულებით, ეს უკვე სულ სხვა საქმეა. სწორედ ამიტომ მე დავხარჯე ჩემი ფული ამ იარაღზე, სხვა შემთხვევაში მე იარაღის მუქარითაც ვერ მაიძულებ  7.62 კალიბრის თანამედროვე”კალაშნიკოვის” კლონის შეძენას.

fgsd0989

ჩემი ახალი შენაძენის სახლში მოტანის შემდეგ, დადგა დრო უფრო დეტალური ინსპექტირების, წმენდის და მომსახურების. მე არავის არ ვურჩევ ასე „ბრმად“, საერთოდ ნებისმიერი იარაღის შეძენას, არა თუ მეორადი “სურპლუსის” მაგრამ აქ მე უბრალოდ ჩემ ინტუიციას ვენდე.  იარაღი იყო ზედმეტი ცვეთის ნიშნების გარეშე, არაფერი არ იყო მორყეული, დაზიანებული, ნომრები ემთხვევოდა, წესით ლულაც უნდა ყოფილიყო შესაბამის მდგომარეობაში. სულ რომ გაცვეთილი იყოს ლულის არხი, თავდაცვით დისტანციებზე მას მაინც ექნება საკმარისი სიზუსტე, ასე ვიმშვიდებდი მე თავს. იარაღის დეტალურმა ინსპექტირებამ არ გამოავლინა რაიმე ხარვეზები, რომლებიც მე ვერ შევამჩნიე პირველი ზედაპირული დათვალიერების დროს. დგუში იყო სუფთა, კოროზიის გარეშე, დენთის აირების მილიც შიგნიდან იყო სუფთა და კოროზიის ნიშნების გარეშე. მორყეული სახელურიც, იყო დაშვებული ხრახნის ბრალი, რაც ეგრევე გამოვასწორე. მოძრავ ნაწილებზე არ აღინიშნებოდა ზედმეტი ცვეთის ნიშნები. ფურნიტურა კონდახი, ტიბჟირი, პლასტმასის სახელური) ატარებდნენ ცვეთის ნიშნებს მაგრამ ეს ცვეთა მხოლოდ უხდებოდა იარაღს და ხაზს უსვავდა მის საბრძოლო წარსულს და არანაირად არ აუშნოვებდა მას. მჭიდებიც იყო ახალივით, აქიდან ერთი კუსტარულად დამოკლებული. რჩებოდა მხოლოდ ლულის „სტატუსის“ დადგენა. მე მოვიმარაგე პატჩები, ჯაგრისები და ორი ლულის საწმენდი ხსნარი, რომელსაც აგერ უკვე თითქმის 10 წელია არ ვღალატობ. ეს არის  უნივერსალური Hoppes 9 და ნადების მოსაცილებელი Robla Solo-Mil. წმენდის პროცესი გაგრძელდა ორი დღე. „რობლა“ მხოლოდ ერთხელ გამოვიყენე, იმიტომ, რომ ეს სითხე აგრესიულია და მისი ხშირი გამოყენება საჭირო არ არის. ჯერ ლულის არხი მუშავდებოდა საწმენდი სითხით. შემდგომ იწმინდებოდა პატჩებით და უკვე მერე ხდებოდა სპილენძის ჯაგრისის გამოყენება. შემდეგ ლულა „ირეცხებოდა“ WD-40-ით, ისევ იწმინდებოდა პატჩებით და ციკლი მეორდებოდა. ლულა იწმინდებოდა ქიმიისგან ჯაგრისის გამოყენებამდე, იმიტომ რომ ქიმიამ შეიძლება ასევე დაარბილოს ჯაგრისი საცეცები და შეამციროს მისი ეფექტურობა. ლატუნი, თუ სპილენძი ისედაც რბილი მეტალია და არ დააზიანებს ლულის არხს. არც ზეთთან გამოყენება ასეთი ჯაგრისების ჩემი აზრით არ არის რეკომენდირებული, ზეთი ხახუნს ამცირებს და ისევ და ისევ ეს ამცირებს ასეთი ჯაგრისების ეფექტურობას. დავამატებ მხოლოდ, რომ არც ლითონის ჯაგრსებს მე არ ხშირად ვიყენებ და არც არვის არ ვურჩევ მათ ხშირ გამოყენებას. ჩვეულებრივ ნამწვას მშვენივრად აცილებს ქიმია და სინთეტიკური ჯაგრისი. ლითონის  ჯაგრისებს (და „რობლას“) მე ვიყენებ მხოლოდ როდესაც მინდა ტყვიის ან ტყვიის გარსის ჭარბი ნადების მოცილება ან განსაკუთრებულად დაბინძურებული ლულის გაწმენდა ეს კიდე არ შეიძლება ხდებოდეს ხშირად. ორი დღიანი ინტენსიური წმენდის და ხეხვის მერე, როგორც იქნა შედეგიც გამოჩნდა.  ლულის არხი მართალია არ ბზინავდა, მაგრამ საკმარისად შუქს ირეკლავდა, რომ დარმუნბულიყავი, რომ ხრახნები კარგ მდგომარეობაში იყო და ღრმა კოროზიას ადგილი არ ქონდა. შეიძლება ითქვას მე გამიმართლა. დაიმახსოვრეთ ჩემი რჩევა, თუ ყიდულობთ იარაღს, რომელიც იყენებს კოროზიულ ვაზნებს, ლულის არხის დეტალური შემოწმება არის აუცილებელი. საკმარისია ისროლო რამდენიმე ასეთი ვაზნა ახალი იარაღიდან და არ გაწმინდოთ ის, ორ სამ თვეში თქვენ გექნებათ ახალი იარაღი განადგურებული ლულის არხით.

“ზასტავის” ლულის ბოლომდე გამოხეხვა შესაძლებელია გახდა მხოლოდ მას მერე, როდესაც მე ჩამომივიდა მეორადი, შვეიცარული არმიის 7,62 კალიბრის იარაღის საწმენდი ნაკრები. ნაკრებს კომპლექტში მოყვებოდა მაღალი ხარისხის ლითონის ჯაგრისები და ზე-გამძლე ზუმბა.

შემდეგი ნაბიჯი იყო ხის ფურნიტურის განახლება. მე არ მსურდა ყველა ნაკაწრის ამოყვანა, უბრალოდ მინდოდა დამეცვა ხის დეტალები ნესტის ზემოქმედებისგან. ხის დეტალები გამომშრალი იყო და ამიტომ მე უბრალოდ ოდნავ დავამუშავე ზედაპირი წვრილი აბრაზიული ქაღალდით და გავაპრიალე რკინის ღრუბელით. ამის შემდეგ მე გამოვიყენე ზეთი “shaftol” და სამი დღის განმავლობაში ხის დეტალები იჟღინთებოდა ამ ზეთით. ფერი ავარჩიე მუქი მოწითალო, რის გამოც ხის დეტალები გამუქდა და ლამაზი იერსახე მიიღეს.

 წინა სამიზნე მოწყობილობის დასაკეცი მანათობელი ელემენტი უკვე საერთოდ აღარ ანათებდა სიბნელეში, ამიტომ ის უბრალოდ როგორც უკანა სამიზნე მოწყობილობა შეიღება თეთრად.

27746950_588781664797328_725469875_o

„ზასტავას“ კომბინირებული სამიზნე მოწყობილობები განახლების შემდეგ.

საფუძვლიანი წმენდა, ხის ფურნიტურის და სამიზნე მოწყობილობების განახლება იყო პრინციპში ყველაფერი რაც მე გავაკეთე ამ იარაღზე. გასაგებია, რომ M70 არ არის საკოლექციო იარაღი, მაგრამ მე არ ვაპირებ და არავის არ ვურჩებ ამ იარაღების „კასტომიზაციას“. დროთა განმავლობაში ასეთ იარაღს ფასი მხოლოდ ემატება და თუ თქვენ დააყენეთ მაგაზე პიკატინები, პლასტმასები დაადუღეთ, მოაქლიბეთ ნაწილები, მისი საკოლექციო ღირებულება იქნება ნოლი.

შემიძლია ვთქვა, რომ მთლიანობაში მე ძალიან კმაყოფილი დავრჩი შენაძენით. 1000 ლარად მერგო მართლაც კარგი, იშვიათი და საინტერესო იარაღი. რჩებოდა მხოლოდ ერთი პასუხგაუცემელი კითხვა. როგორ ისვრის ჩვენი M70?

ცივად ნაჭედ “შავ” ლულას, უფრო ხისტ რესივერს და შედარებით მაღალ წონას უნდა განეპირობებინა დაბალი უკუცემა და მაღალი სიზუსტე. იარაღს ასევე აღმოაჩნდა ძალიან სასიამოვნო, რბილი და შედარებით მსუბუქი სასხლეტი. ასევე ჩვენ გვაინტერესებდა შეძლებდა თუ არა პრინციპში საბრძოლო იარაღი რბილთავიანი ტყვიებით აღჭურვილი ვაზნების მიწოდებას. მოგეხსენებათ ხშირად ე.წ. “კონვერსიული” იარაღი კარგად მუშაობს მხოლოდ მთლიანად გარსით დაფარული მრგვალთავიანი ტყვიებით. ტესტირებისთვის ჩვენ მოვიმარაგეთ ჩეხური “სელიერ&ბელოტის”  და უკრაინული მუხტები, 123 გრანიანი მთლიანად გარსით დაფარული ტყვიით,  “Sellier&Bellot”-ის სუფთა სანადირო მუხტი  123 გრანიანი რბილ თავიანი ტყვიით და იაფი და ბანძი ბარნაულის ქარხნის ვაზნა, 123 გრანიანი მთლიან გარსით დაფარული ტყვიით.

სროლა ხორციელდებოდა წოლიდან, 50 მეტრზე ბჯენის გარეშე, თეთრ კონტრასტულ სამიზნეზე. საუკეთესო შედეგი იყო მიღებულ ჩეხური ვაზნით მთლიანად გარსით დაფარული ტყვიით რაც არ არის გასაკვირი. 50 მეტრზე ჯგუფმა შეადგინა 3.3სმ. შემდეგი იყო ბარნაულის ვაზნა ასევე კარგი ჯგუფით და ბოლოს უკვე “სელიერ&ბელოტის” სანადირო მუხტი, რომელიც თან დაჯგუფდა შესამჩნევი გადახრით მარჯვნივ. სამაგიეროდ იარაღმა შეუფერხებლად იმუშავა და უმნიშვნელოდ “წაათალა” ტყვიას რბილი ცხვირი. მიღებული შედეგი პრინციპში ადასტურებს ინტერნეტში გაჟღერებულ მოსაზრებებს, რომ იუგოსლავიური “კალაშნიკოვი” არის “2MOA” იარაღი, რაც ძალიან კარგი მაჩვენებელია “კალაშნიკოვის” ტიპის იარაღისთვის. ექსტრაქცია იყო პოზიტიური, გასროლილი მასრები მიფრინავდნენ ორი საათის მიმართულებით და ქუჩდებოდნენ ერთ ადგილას, მსროლელისგან 3-4 მეტრში. სროლის დროს არანაირ დაბრკოლებას ადგილი არ ქონდა. მაღალი მასის გამო უკუცემა იყო უმნიშვნელო. რაოდენ გასაკვირიც არ უნდა ყოფილიყო იარაღი იყო მისროლილი და პირველი გასროლა მოხვდა სამიზნეს პირდაპირ ცენტრში.

26648086_571376753204486_1898018431_n

შემდეგ გასვლაზე სროლა ხორციელდებოდა 140-დან 180-მეტრამდე მანძილზე. რატომ ასეთი მანძილები? როგორც მოგვეცა საშუალება განვლაგებულიყავით უსწორ-მასწორო რელიეფზე, ისე ავიღეთ მანძილები. სროლა ხორციელდებოდა წოლიდან, სადგარის ან ბჯენის გარეშე, თუ ამის შესაძლებლობა იყო საყრდენის როლს მჭიდი ასრულებდა. ამჯერად ჩვენ გვქონდა უკრაინული წარმოების სტანდარტული ვაზნა, ფოლადის მასრით და  123 გრანიანი მთლიანად გარსით დაფარული ტყვიით. ორი სამი ჯგუფი დავჭირდა გასახურებლად და ასევე ალბათ იმისთვის რომ შვეიცარული ნაკრებით ბოლომდე გამოხეხილი ლულა მოსულიყო ფორმაში.  უკვე ამის შემდგომ მივიღეთ საკმაოდ კარგი 13სმ-ნი ჯგუფი, რომელიც გაიმეორა ეგრევე მეორე მსროლელმა. 13 სმ 140 მეტრზე უდრის დაახლოებით 3 MOA-ს, რაც კარგი შედეგია ასეთი ასაკის იარაღისთვის, ასეთი პოზიციიდან სროლისას.

tarlug

უკანა სამიზნე მოწყობილობა იყო საბრძოლო პოზიციაზე (რუსულ იარაღზე “П”, M70-ზე “O”.

შემდეგ უკვე გადავედით უფრო პრაქტიკულ/გამოყენებით სროლაზე და ე.წ. “ბედუინის პოზიციიდან”, 180 მეტრზე განვახორციელე მიყოლებით 5 გასროლა 60 სმ-ან ფარზე, და ხუთივე ტყვია მოხვდა სამიზნეს.  ასეთ მანძილზე ასეთი პოზიციიდან, ასეთი იარაღით, ნახვრეტი ფარზე უკვე ითვლება ჩათვლად. სამიზნეს, რომელსაც მოხვდება ტყვია, არ აქვს მნიშვნელობა მხარში, ფერდში თუ გულში, ბრძოლის ველს გარანტირებულად გამოეთიშება საკმაოდ დიდი ხნით. ვიღაცამ შეიძლება ჩათვალოს რომ უკეთესადაც შეიძლება სროლა მაგრამ, რენჯის პირობებში, 150 მეტრზეც კი ა4 ფორმატის ფურცელი 29Х21 სმ ჩანს, როგორც თეთრი წერტილი. წარმოიდგინეთ, რომ სამიზნე მოძრაობს, არ არის კონტრასტული, თანაც საპასუხოდ ისვრის, ხოლო თქვენ ორი სამე დღე არ გეძინათ და ომის და ბრძოლის სტრესში ხართ. მარტო ამის წარმოდგენა საკმარისი უნდა იყოს წარმოიდგინოთმ როგორც დაეცემა თქვენი სროლის ეფექტურობა რეალური ბრძოლის პირობებში. ეჭვგარეშეა, რომ ეს იარაღი არის ადეკვატურად ზუსტი და ამ იარაღიდან შესაძლებელია ეფექტური ცეცხლის წარმოება. ტაქტიკურ/თავდაცვით მანძილებზე ეს იარაღი ისეთივე ეფექტური იქნება, როგორც ყველაზე ძვირადღირებული AR-15. ასევე ეჭვი არ მეპარება, რომ მსროლელი ჩემზე უკეთესი მხედველობით ბევრად უკეთეს შედეგს აჩვენებს ამ იარაღიდან. ბავშვობიდან პრობლემური მხედველობა სროლისას ყოველთვის წარმოადგენდა ჩემთვის დამატებით და სერიოზულ გამოწვევას.

P1090034

ე.წ. “ბედუინის სასროლოსნო პოზიცია”, მე ძალიან მომწონს, ის გაძლევთ საშუალებას ისროლოთ დიდი სიზუსტით და ძალიან მდგრადია. კი წოლიდან სროლა უფრო ადვილია, მაგრამ რეალურ სამყაროში იშვიათად გეძლევა საშუალება ისროლო წოლიდან, რელიეფის, მცენარეულობის  და სხვა გარემო პირობების გამო, ასე, რომ  ასეთი პოზიციიდან სროლის უნარი, უნდა ქონდეს ნებისმიერ მსროლელს. 

საკმაოდ ბევრის მთქმელია, ისიც რომ ასეთი სიზუსტე იქნა მიღწეული 30 წლის, ნაომარი იარაღით, “შავი” ლულით და არც ისე იდეალური ლულის არხის მდგომარეობით. ასე, რომ კარგად დაფიქრდით, სანამ იარაღს დაიწუნებდეთ “ქრომის” არ არსებობის ან ლულის არხში “გამონაყარის” გამო, ჯერ უკეთესია იარაღი გაიტანოთ რენჯზე და შეამოწმოთ სროლით. გარდა ამისა მე არაერთხელ მითქვამს, რომ სამოქალაქო იარაღში ქრომის არსებობა არ არის სასიცოცხლოდ მნიშვნელოვანი. ერთადერთი რაც ქმნის დიკსომფორტს არაქრომიებულ ლულიანი იარაღის ფლობისას, არის უკეთესი და უფრო საფუძვლიანი წმენდის აუცილებლობა, იმისთვის, რომ ლულა დარჩეს საღი და შეინარჩუნოს რესურსი. არ ვიცი ვინ მსახურობდა ამ იარაღით, მაგრამ დიდი მადლობა მას, რომ 30 წლის შემდეგ ამ იარაღმა ასე გვასიამოვნა კარგი და ზუსტი სროლით.  რა თქმა უნდა არც ჩვენ არ მოვაკლებთ ზრუნვას მას. მე ასევე სპეციალურად გადავამოწმე რა მდგომარეობაში ხვდებოდნენ იუგოსლავიური სურპლუს “კალაშნიკოვები” და “სკს”-ები ამერიკულ ბაზარზე და აღმოჩნდა, რომ როგორც წესი ლულის მდგომარეობა არის საკმაოდ ცუდი და მიგეღო იარაღი პრიალა და საღი ლულის არხით ითვლებოდა დიდ წარმატებად.

ჩემი დაკვირვებით ყველა იარაღს აქვს ხასიათი, ზოგს აქვს ხასიათი რთული, უნდა ეხვეწო, ეღრიჭო, რომ კარგი შედეგი განახოს, არ გპატიებს შეცდომებს, ბევრს გთხოვს (ფულს, დროს, წვალებას, შესაძლებლობების მობილიზაციას).  ხანდახან ხდება პირიქით, იარაღები კარგი ხასიათით, არაპრეტენზიულები, გახარებენ კარგი შედეგით და ბევრს შენგან არ ითხოვენ. დამიჯერეთ ხასიათზე არ ახდენს გავლენას რამდენად ძვირადღირებულია იარაღი. ჩვენი M70 სწორედ ასეთი გამოდგა. ამ იარაღიდან კარგად სროლა ადვილია.  არც ხელის დადება არ დაგვჭირდა სამიზნე მოწყობილობებზე, იარაღი იყო  გასწორებული ალბათ ჯერ კიდევ იმ დროს, როდესაც ის ჯარში მსახურობდა.

დიახ იარაღი შედარებით მძიმეა, სუბიექტური შეგრძნებით უფრო “გასუქებულია”, იგივე “საიგასთან” შედარებით, მაგრამ სამაგიეროდ უკუცემა არის მინიმალური ხოლო სიზუსტე კარგი. ჩემი აზრით ასეთი კარგი სიზუსტის მაჩვენებელი არის ცივი ჭედვის მეთოდით დამზადებული ლულა, ხანგრძლივი ექსლუატაციის შედეგად კარგად “მომჯდარი” სასხლეტი და რა თქნა უნდა შესანიშნავი ხარისხის ჩეხური ვაზნები. ალბათ უფრო ხისტ, რესივერმაც გარკვეული როლი ითამაშა, იმიტომ რომ რაც უფრო ხისტია რესივერი და ლულა მით ნაკლებ ვიბრაციას განიცდის ორივე და შესაბამისად სიზუსტეც მატულობს. არ დარჩა გამოყენების გარეშე დასაკეცი, ღამის სამიზნე მოწყობილობები. დიდი ზომის და თეთრი მარკერების გამო, მათი გამოყენება შესაძლებელია ეფექტურად ახლო მანძილებზე.

shooterscentral.ge-ს დასკვნა. Zastava M70 არის ხარისხიანი და ნაფიქრი “კალაშნიკოვის” კლონი, გაუმჯობესებებით, რომლებიც დიდად არ ცვლიან იარაღის კონსტრუქციას მაგრამ ხდიან მას უფრო უკეთესს. არაქრომირებული ლულა, ალბათ ნაკლი სამხედრო-საბრძოლო იარაღისთვის, ნაკლებად უნდა ადარდებდეს სამოქალაქო მსროლელს, მაგრამ გასათვალისწინებელია, რომ  ასეთი ასაკის მეორადი იარაღის შოვნა კარგი ლულით შეიძლება იყოს შეუძლებელი, ხოლო შემდგომი ექსპლუატაციის დროს, ლულას დაჭირდება მეტი მოვლა და მომსახურება (განიხილეთ საველე საწმენდი ნაკრების შეძენა, რომ იარაღი ეგრევე გაწმინდოთ სროლის შემდეგ).  Zastava M70 არ იქნება კარგი არჩევანი იმისთვის, ვისაც დაგეგმილი აქვს იარაღის “კასტომიზაცია” იმიტომ, რომ ისეთი ნაწილები, როგორიც არის ფურნიტურა არ არის თავსებადი სტანდარტულ “კალაშნიკოვთან”, მაგრამ თუ თქვენ გინდათ ხარისხიანი, საიმედო და ზუსტი კარაბინი, მოგწონთ “ძველი სკოლის” იარაღები და არ გინდათ დახარჯოთ ბევრი ფული, Zastava M70 იქნება კარგი არჩევანი, იმ პირობით რომ აარჩევთ კარგ მდგომარეობაში მყოფ ეგზემპლიარს.

მფლობელის თვალით – Norinco JW21A

Monday, January 15th, 2018

დღევანდელი მოკლე მიმოხილვის ობიექტი არის ჩინური Norinco-ს წარმოების მცირეკალიბრიანი შაშხანა JW-21A. ეს საკმაოდ საინტერესო და ჩვენი ქვეყნისთვის უჩვეულო იარაღია, ბერკეტიანი საკეტით, რომლის იმპორტი საქართველოში მოხდა დაახლოებით ალბათ 2004 წელს, ამ კომპანიის მცირეკალიბრიანი იარაღების სხვა მოდელებთან ერთად. როგორც ჩანს შემოტანილი პარტია საკმაოდ დიდი იყო, იმიტომ რომ “ნორინკოს” იარაღები იყიდებოდა ძალიან ბევრ მაღაზიაში, თანაც საკმაოდ დიდიხნის განმავლობაში, სანამ ნელ-ნელა მარაგი არ ამოიყიდა და ამჯერად ეს იარაღები მხოლოდ მეორადი იარაღების ბაზარზე თუ შეგვხვდება. მეც იმ დროს შევიძინე მოდელი JW25, რომელიც ვიზუალურად იყო გერმანული “Mauser KKW” ტიპის კარაბინის იდენტური და შემდგომ ჩავიდინე უდიდესი სისულელე, როდესაც ამ მშვენიერ პატარა კარაბინს შევუცვალე გარეგნობა კონდახის სულელური მოდიფიცირებით. იარაღით პრინციპში კმაყოფილი ვიყავი, უბრალოდ ვაზნების მიწოდება ხდებოდა შეფერხებით, ცუდად მორგებული მოსახსნელი მჭიდის გამო. სხვა პრეტენზია, როგორც მახსოვს მე ამ იარაღთან არ მქონია.  უკვე მაშინ მე თვალი დავადგი მოდელ JW21-ს, მაგრამ ისე მოხდა, რომ მისი შეძენის შესაძლებლობა მხოლოდ თითქმის 13 წლის შემდეგ მომეცა.

“ნორინკოს” პროდუქცია წარმოდგენილია საქართველოში მეტ წილად მათი პისტოლეტებით და ჩვენი მომხმარებელი არ იცნობს კარგად ამ პროდუქციას. როგორც ჩანს, თავის დროზე “ნორინკომ”, გადაწყვიტა შეემატებინა მის მიერ წარმოებული სამოქალაქო იარაღების ნომენკლატურას, ასევე მცირე კალიბრიანი კარაბინების მთელი სამოდელო რიგი.  ამისთვის კომპანია წავიდა უკვე კარგად ნაცადი მეთოდით და უბრალოდ “დააკოპირა” დასავლური წარმოების მოდელები, რომლებსაც თავის დროზე უშვებდა ან უშვებენ ეხლაც, მათ შორის “ვინჩესტერი”, “მაუზერი” “ბრნო”, “ბრაუნინგი”.   ჩვენი მიმოხილვის ობიექტი, JW21, წარმოადგენს სწორედ, რომ ამერიკული “ვინჩესტერ 9422″-ის პრაქტიკულად ზუსტ ასლს, მცირე გარეგნული სხვაობებით. იარაღი მთლიანად დამზადებულია “ძველი სკოლის” ტრადიციებით, ხისგან და ფოლადისგან, ყველა რკინის დეტალი ფრეზირებულია. იარაღში არ გამოიყენება ამჟამად პოპულარული მსუბუქი შენადნობები, ჩამოსხმული დეტალები და პლასტმასა. ეს არის პირველი რაც იქცევს ყურადღებას, როდესაც ეცნობი ამ ოჯახის ჩინურ იარაღებს. არ არის დიდი საიდუმლოება, რომ დღევანდელი “პლინკერები”, ანუ მცირეკალიბრიანი იარაღი გასართობი სროლისთვის, მზადდება მაქსიმალურად ტექნოლოგიურად და იაფად. ამის წყალობით მომხმარებელს აქვს საშუალება იყიდოს პრინციპში მუშა და საიმედო კარაბინი 150-200 დოლარად (ვგულისხმობ აშშ-ს ბაზარს). ჩვენთან სამწუხაროდ ახალი ასეთი იარაღები ღირს 1000 ლარი ფარგლებში და ფასით ახლოს დგას ცენტრალური აალების კარაბინებთან.

Fig-1

“Norinco”-ს წარმოების მცირეკალიბრიანი შაშხანების მოდელების რიგი

მე არ ვარ შენადნობების, ახალი ტექნოლოგიების და პლასტმასების გამოყენების წინააღმდეგ, თუ ეს ყველაფერი გამოიყენება გონივრულად და ამას არ მოყვება იარაღის საბრძოლო თვისებების, გამძლეობის და რესურსის შემცირება.  სამწუხაროდ ხანდახან ხდება პირიქით. მაგალითად წლების განმავლობაში, რაც კონკრეტულად ბერკეტიანი კარაბინები გამოდიოდა , მათ მწარმოებლები და მათ შორის “ვინჩესტერიც” ცდილობდნენ წარმოების გაიაფებას მეტი მოგების მიზნით. მაგალითად ისევ ვინჩესტერის მაგალითი რომ ავიღოთ, თავის ზე-პოპულარულ 1894 წლის მოდელით, 60-ან წლებში მათ უარი თქვეს ფრეზირების მეთოდით დამზადებულ სალულე კოლოფებზე და გადავიდნენ უფრო იაფი და ტექნოლოგიური მეთოდით დამზადებულ კოლოფებზე.  მექანიზმის ნაწილები, რომლებიც ასევე თავიდან მზადდებოდა ფრეზირებით, შეიცვალა ნაშტამპი დეტალებით.  შედეგად ჩვენ მივიღეთ უფრო ცუდი იარაღი, რომელიც არ იყო იმდენად გამძლე, საიმედო და ლამაზი, როგორც ადრინდელი მოდელები. უკვე შემდგომ როდესაც ცხადი გახდა რომ ახალი ვინჩესტერები ისე კარგად არ იყიდებოდა კომპანიამ გადადგა რიგი ნაბიჯების რომ პროდუქტი გაუმჯობესებულიყო. მიუხედავად ამისა დღეს, 1964 წლამდე გამოშვებული ვინჩესტერების ფასი ბევრად უფრო მაღალია შემდგომ წლებში გამოშვებულ ვინჩესტერ “1894″-ებზე. ეს ასაკის და საკოლექციო ღირებულების გამო არ არის, ეს არის იმიტომ რომ 64 წლამდე გამოშვებული “მ1894″-ები უბრალოდ უკეთესი იარაღებია. ამ მხრივ ჩვენი “ნორინკო” გამოირჩევა იმით, რომ მეტ წილად დამზადებულია იგივე ტექნოლოგიებით რაც ადრინდელი “ვინჩესტერები”. ფრეზირება და ფოლადი, მეტი არაფერი. უკვე სხვა საქმეა შესრულების ხარისხი. გარედან იარაღი კარგად გამოიყურება, შავი მოსევადება ხარისხიანი და ლამაზი ფერის არის, მიუხედავად იმისა, რომ რკინის დეტალების ზედაპირი არ არის იდეალურად გაპრიალებული. ხის დეტალები დაფარულია სქელი პრიალა ლაკით, რომელიც უადგილო იქნებოდა თანამედროვე იარაღზე მაგრამ უხდება “ნორინკოს” “რეტრო” იერსახეს. კონდახის კონკრეტულად ჩვენ კარაბინს ქონდა ორი გარედან შესამჩნევი წუნი, კონდახი იყო დეფორმირებული იმ ადგილში სადაც ის უერთდება რკინის რესივერს, და წინა სამიზნე მოწყობილობა არ იჯდა სწორად თავის ღარში. მცდელობა მისი ადგილიდან დაძვრის დასრულდა მისი დეფორმაციით. გამომდინარე იქიდან რომ მის დასაძრავად მინიმალური ძალა გამოვიყენეთ, უნდა დავასკვნათ რომ უბრალოდ ფოლადი ძალიან რბილია. გარეგნული დათვალიერებით მეტი პრეტენზია პრინციპში ჩვენ არ გვქონდა. მიუხედავად ყველაფრისა იარაღი გავმეორდები ვიზუალურად ძალიან მომხიბვლელია.

ეხლა რაც შეეხება ტექნიკურ აღწერილობას, JW25 იყენებს ბერკეტიან საკეტს, გარედან განლაგებული ჩახმახით, იკვებება ლულისქვეშა მილისებრი მჭიდიდან, რომელშიც ჩადის 15 ვაზნა. ექსტრაქცია ხდება გვერდიდან, როგორც თანამედროვე ბერკეტიან კარაბინებში. ლულის სიგრძე შეადგენს 515 mm-ს, სრული სიგრძე 995 მმ. ლულა არის 6 ღარიანი, ბიჯით 1:350. კარაბინის  წონა შეადგენს 2.7 კგ-ს. ასევე შესაძლებელია მასზე ოპტიკის დაყენება “მერცხლის კუდის” ტიპის სამაგრზე რომელიც რესივერზეა შესრულებული ან შესაძლებელია სტანდარტული რკინის სამიზნე მოწყობილობების გამოყენება.

1408622094.72

Norinco JW21A. ასეთ კონფიგურციაში მოხვდა ის საქართველოში. შემდგომ მოდელებს შეიძლება ქონდეთ განსხვავებული სამიზნე მოწყობილობები და ხის ფურნიტურა.

ბევრმა არ იცის რომ ეს იარაღი ითვლება “ასაწყობ” (take down) კარაბინად, ანუ ის იშლება ორ ნაწილად მისი ტრანსპორტირების ან შენახვისთვის. იმისთვის რომ იარაღი ორ ნაწილად დაშალოთ უნდა დაუშვათ დიდი ხრახნი გაყრილი რესივერის უკანა ნაწილში და იარაღი ორად გაიყოფა. იდეაში ეს უნდა აადვილებდეს მის შენახვას და ტრანსპორტირებას მაგრამ მეტალის დეტალები რომლებიც ჩნდება თოფის “დანაწევრების” შემდეგ იმდენად ბასრი კუთხეებით არის რომ ისინი ადვილად გაჭრიან ან დააზიანებენ შალითას ან ზურგჩანთას.

JW21twoparts

ორად დაშლილი JW21. ამ მოდელზე უკვე აყენა კლასიკური “პარტრიჯის” ტიპის  უკანა სამიზნე მოწყობილობა. 

კარაბინის ყველაზე უჩვეულო ნაწილი, რა თქმა კიდე არის ლულის-ქვეშა მჭიდი. ასეთი მჭიდები განეკუთვნება ალბათ ყველაზე ძველი ტიპის მჭიდის კონსტრუქციას და გვხდება იარაღებზე, რომლებიც მე-17 საუკუნეშია დამზადებული. ალბათ პირველი ასეთი მჭიდის კონსტრუქცია რომელიც იყენებდა ზამბარას მაგრამ იყო განლაგებული კონდახში, გამოყენებული იყო სპენსერის სისტემის შაშხანაში 1860 წელს. 1873 წელს ასეთი მჭიდი გამოყენებული იყო უკვე ბერკეტიან ამავე წლის ვინჩესტერის სისტემის შაშხანაში, რომელზეც ამჯერად მჭიდის მილი განლაგდა ლულის ქვეშ. მჭიდის კონსტრუქცია ერთდროულად რთული მაგრამ დახვეწილი და ეფექტიანი. მილის შიგნით მოთავსებულია უფრო მცირე დიამტერის მილი, შიდა ზამბარით. იმისთვის რომ იარაღი დატენოთ, უნდა ამოწიოთ პატარა მილი გარეთ, და სპეციალური ფანჯრიდან, დიდ მილში, ერთი მეორეს მიყოლებით ჩაალაგადოთ ვაზნები, შემდეგ პატარა მილი უნდა ჩასვათ შიგნით და ვაზნები მოთავსდება ამჯერად პატარა მილის შიგნით და შეკუმშავენ ზამბარას, რომელიც განახორციელებს მის მიწოდებას.

ვაზნებით კვების ასეთი მეთოდის პლიუსებია, შედარებით დიდი ტევადობა, მჭიდი გარეთ გამოშვერილი არ არის, გამორიცხულია მისი შემთხვევით დაკარგვა, შესაძლებელია მისი შევსება ვაზნებით. მინუსებს განეკუთვნება დატენვის დიდი დრო და არც თუ ისე მოსახერხებელი პროცედურა. მცირეკალიბრიან იარაღს არ ეხება, მაგრამ ასეთ იარაღში არ შეიძლება თანამედროვე კონსტრუქციის ვაზნების გამოყენება წვეტიანი ტყვიებით, იმიტომ რომ გასროლისას ტყვიის წვეთმა შეიძლება დაარტყას ამაალებელს, რაც გამოიწვევს ვაზნების დეტონაციას, იარაღის განადგურებას და დიდი ალბათობით მსროლელის დაშავებას.  დღესდღეობით ასეთი კონსტრუქცია გამოიყენება მხოლოდ ბერკეტიან შაშხანებში და გლუვლულიან თოფებში მხოლოდ, რომლებიც არ იყენებენ წვეტიან ტყვიებს. რა თქმა უნდა თუ საქმე არ გვაქვს რეტრო მოდელთან, თანამედროვე იარაღებში ლულისქვეშა მჭიდის ზამბარა მოთავსებულია უშალოდ მჭიდში და ვაზნებით შევსება ხდება არა წინიდან, არამედ სავაზნის მხრიდან, რაც ბევრად უფრო მოსახერხებელია.

Fig-2 (1)

დატენვის პროცედურა ილუსტრირებული კარაბინის ინსტრუქციაში 

ჩვენ კარაბინს ასევე გააჩნია მექანიკური მცველი, რომელიც განლაგებულია ჩახმახის უკან, და პრინციპში საკმაოდ მოსახერხებელია, ის პოზიტიურად მუშაობს და ჩართვის დროს კეტავს ჩახმახს, არ აძლევს მას უკან დაძვრის საშუალებას და ამით ასევე ცხადია შეუძლებელი ხდება ვაზნის მიწოდება. ეს კარგია იმიტომ რომ გადაადგლებისას რამეს რომ წამოედოთ, საკეტი არ გაიხსნება თავისით. ეს მცველი ბევრად უკეთესია ვიდრე სალულე კოლოფში გვერდიდადნ  “გაყრილი” მცველი რომელიც გამოიყენებოდა ჯერ ვინჩესტერის და შემდგომ მარლინის თანამედროვე “ლევერ განებზე”. მინუსი ნორინკოს მცველის განლაგების ის არის რომ ის იქ იმყოფება სადაც ხანდახან ლევერ განებზე აყენებენ სპორტულ, დიოპტრიულ სამიზნე მოწყობილობას. ეხლა ეს საქართველოს შემთხვევაში ნაკლებად აქტუალურია, იმიტომ რომ თუ მოხდება სამიზნე მოწყობილობის გაუმჯობესება ეს მოხდება ოპტიკის დაყენებით და არა დიოპტრის მონტაჟით. უსაფრთხოების დამატებით საშუალებას წარმოადგენს გარედან განლაგებული ჩახმახის ნახევრად შეყენების ფუნქცია.

თვითონ ბერკეტის (და შესაბამისად კონდახის ფორმა) ოდნავ განსხვავდება “ვინჩესტერ 9422″-დან, მისი გამოყენება ადვილია და არ ითხოვს ზედმეტი ძალის დატანებას და შეუფერხებლად მუშაობს. რკინის სამიზნე მოწყობილობები დახვეწილი და ფუნქციონალურია. წარმოადგებს ე.წ. buckhorn ტიპის. უკანა სამიზნე მოწყობილობა რეგულირდება სიმაღლეში, წინა ჰორიზონტალურ სიბრტყეში. წინა სამიზნე მოწყობოლობა აღჭურვილია თითბერის მრგვალი ბურთულათი, უკეთესი ხილვადობისთვის. კიდევ ერთი თანამედროვე და ალბათ კარდი ცვლილება ნორინკოში არის მასრების გვერდითი ექსტრაქცია  და არა ზევით 12 საათის მიმართულებით, როგორც ადრინდელ ბერკეტიან შაშხანებში.

თუ გარედან “ნორინკო” საკმაოდ ღირსეულად გამოიყურება, შიგნიდან დათვალიერების შემდეგ შთაბეჭდილებები უკვე არ არის ისეთი პოზიტიური. ყურადღებას იქცევს შიგნიდან რკინის და ხის დეტალების საშინელი დამუშავების ხარისხი. საკეტის დეტალებს არაუშავს, მაგრამ დამრტყმელ სასხლეტი მექანიზმი ისეთია, თითქოს ტექნიკური სასწავლებლის ოროსანმა ისინი ხელით გამოთალა. გამონაკლისი არის ლულა, რომლის დამუშავების ხარისხი ვიზუალურად კარგია და ლულის არხიც ძალიან სუფთა არის. ყველაზე გასაკვირი რაც იყო, რომ მაგალითად ბერკეტის სახელურის და რიგი  სხვა დეტალების გეომეტრია აშკარად დარღვეული იყო, რაც მეტყველებდა იმაზე რომ ეს დეტალები მზადდებოდა ალბათ ძალიან ძველ დაზგებზე, საკმაოდ დაბალი კვალიფიკაციის ოსტატების მიერ.

1727

“ვინჩესტერ 9422″ რომლის ბაზაზეც შეიქმნა JW21. ეს მოდელი გამოდიოდა 1972 წლიდან 2005 წლამდე. სულ გამოშვებული იყო 600 000 ერთეულზე მეტი. 

აქვე უნდა ვთქვა, რომ “ვინჩესტერ 9422″ და შესაბამისად მისი ჩინური ასლიც, იყენებენ საკმაოდ რთული კონსტრუქციის საკეტებს. “ნორინკოს” საკეტი შედგება ორი სეგმენტისგან, საკეტის გულისგან და ჩარჩოსგან. საკეტის გულში განლაგებულია დამრტყმელი, ექსტრაქტორი და მჭიდიდან ვაზნის ამოღების მექანიზმის ნაწილები. საკეტის ჩარჩოში განლაგებულია მხოლოდ დამრტყმელის სექცია. დიახ, იარაღს დამრტყმელი ორად აქვს გაყოფილი.  ბერკეტი სწორედ საკეტის ჩარჩოზე ზემოქმედებს, რომელიც მასზე განლაგებული დახრილი ჭრილის წყალობით ქვევით წევს გულს და ასე ხსნის და “მოათრევს” უკან მას. საკეტის გული და ჩარჩო დაკავშირებულია საკეტის გულში  გაყრილი შტიფტით. მე ძალიან გამიჭირდება ზუსტად აღვწერო გადატენვის სქემის მუშაობა, ამიტომ შემოვიფარგლები მოკლედ აღწერით, რომ მიხვდეთ მუშაობის ზოგად პრინციპს. ბერკეტის გახსნისას, საკეტი იწყებს უკან მოძრაობას და ხდება ერთდროულად ექსტრაქცია გასროლილი მასრის და ახალი ვაზნის ამოღება მჭიდიდან. ამასთან ერთად ხდება ასევე გარედან განლაგებული ჩახმახის შეყენება. ბერკეტის დაკეტვისას საკეტი იწყებს წინ მოძრაობას რა დროსაც დამრტყმელ სასხლეტი მექანიზმის მოდულში განლაგებული ენა იწევა ზევით და უზრუნველყოფს ახალი ვაზნის მიმართვას სავაზნეში. ბერკეტის ჩაკეტვისას საკეტის იკეტება რესივერის ზედა კედლში განლაგებულ ბჯენზე. ამის მერე იარაღი მზად არის გასროლისთვის.

bolt jw21

საკეტის უკანა ნაწილზე შესრულებული ჭრილი უზრუნველყოფს წინა საკეტის გახსნას, გადახრით ვერტიკალურ სიბრტყეში. ჩაკეტვის ეს სქემა ძალიან ძლიერი და გამძლეა. სურთზე ასევე კარგად ჩანს დეტალი, რომელიც აკავშირებს ბერკეტს და საკეტის ჩარჩოს. 

პრინციპში თუ არ ჩავთვლით ზედმეტად რთულ საკეტს, იარაღი არ არის რთული კონსტრუქციის. დაშლისთვის საჭიროა ხრახნის დაშვება რომელიც აერთებს ერთმანეთს კარაბინის ორ ნახევრას.  ხდება საკეტის მოდულის ამოღება. დამრტყმელ-სასხლეტი მექანიზმის მოდული რჩება კონდახის “ნახევრაზე” და ადვილად მისაწვდომა წმენდისთვის  ასევე შესაძლებელია ლულის გაწმენდა სავაზნის მხრიდან რაც გამორიცხავს ლულის გამოსასვლელის დაზიანებას. აწყობა იარაღის ასევე ძალიან ადვილია. გადააბით ერთმანეთს საკეტის ორივე სეგმენტი, შეაცურეთ რესვიერში, მიუერთეთ კარაბინის უკანა ნაწილი (დამრტყმელსასხლეტი მექანიზმი ბერკეტით და კონდახით), დაუჭირეთ ფიქსატორი ხრახნი და იარაღი აწყობილია. ხრანხს არ ჭირდება ზედმეტი ძალა გადაჭერისას. ეს გამოიწვევს რესივერის შეკუმშვას და შეუძლებელი გახდება საკეტის გახსნა. “ნორინკო”-ს დეტალები, როგორც ჩანს არ არის ნაწრთობი და საკმაოდ რბილია, ამიტომ ნუ დაატანთ დიდ ძალას მის დაშლა-აწყობას.

ჩემი გამოცდილებით მიუხედავად იმისა, რომ შიგნიდან “ნორინკოს” მცირე-კალიბრიანი კარაბინები საშინლად გამოიყურება და ხანდახან აქვთ პრობლემები ვაზნების მიწოდებისას, ლულები ამ იარაღებზე ძალიან კარგია და როგორც წესი ეს იარაღები კარგი სიზუსტით გამოირჩევა. მე მქონდა მოდელი JW25, JW-27 და ეს ბერკეტიანი კარაბინი უკვე ჩემი მესამე “ნორინკოა”. პირველ ორ კარაბინს ქონდა პრობლემური მჭიდები, რის გამოც საჭირო გახდა მჭიდების მოდიფიცირება, იმისთვის რომ ვაზნის მიწოდების კუთხე გამხდარიყო ოპტიმალური. დანარჩენის მხრივ ეს იარაღები მუშაობდნენ უპრობლემოდ.

გამომდინარე იქიდან, რომ JW21 არ იყენებდა მჭიდებს და იყო უფრო რთული, არსებობდა ვარაუდი რომ პრობლემებიც თუ ისინი არსებობდნენ, იქნებოდა ასეთივე რთული. თავს იმით ვიმშვიდებდი, რომ იარაღი აგებული იყო ძველებურად, მხოლოდ რკინის დეტალებით, რაც ნიშნავდა, რომ საჭიროების შემთხვევაში შესაძლებელი იქნებოდა დეტალების შეკეთება/გადაკეთება.

მოლოდინი გამართლდა და რენჯზე პირველივე  ვიზიტის შემდეგ, ცხადი გახდა, რომ კარაბინი ბოლომდე გამართულ მდგომარეობაში არ იმყოფებოდა. გამოიკვეთა ორი პრობლემა, შეფერხება ექსტრაქციის დროს და მიწოდებისას ხდებოდა ტყვიის თავის დაზიანება. შეფერხება ექსტრაქციის დროს, როდესაც მასრა იჭედება სავაზნეში, როგორც წესი გამოწვეულია სავაზნის მდგომარეობით. ზედმეტი დაბინძურება, დეფორმაციები მის კედლებზე ან პრობლემა დამახასიათებელი მცირეკალიბრიანი იარაღისთვის, როდესაც “მშრალი” სროლისას დამრტყმელი ურტყავს სავაზნის კიდეს და იწვევს მის დეფორმაციას, რაც შემდგომ ხელს უშლის მის ექსტრაქციას სავაზნიდან. დეფორმაცია ადვილად გასწორდა ქლიბით, სავაზნის ბასრი კიდეების კუთხეები ოდნავ დამრგვალდა მრგვალი ქლიბით, მაგრამ სავაზნის კედლებზე ძლიერი განათების ქვეშ, ჩანდა ინსტრუმენტის კვალი. რაც სავარაუდოთ იყო ქარხნული, უმნიშვნელო მაგრამ დეფექტი. საკუთარი ძალებით, ხელნაკეთი ინსტრუმენტით, როგორც შემეძლო გავაპრიალე შიგნიდან სავაზნის კედლები. ყველას გაფრთხილებთ, სავაზნეში და “მის ირგვლივ” ქლიბით მუშაობას შეიძლება მოყვეს იარაღის ისეთი დაზიანება, რომ საჭირო გახდება ლულის გამოცვლა ასე რომ გაითვალისწინეთ ეს და კითხეთ საკუთარ თავს, გიღირთ თუ არა ასეთ რისკზე წასვლა და ხომ არ ჯობია მიმართოთ ხელოსანს. ამ შემთხვევაში ჩარევა ეფექტური გამოდგა და პრობლემებიც პრაქტიკულად გაქრა. დამატებით შემოწმდა მჭიდის მილის არხის მდგომარეობა და აღმოჩნდა რომ ის გაჩარხულია ან უხეშად ან ადგილი ქონდა კოროზიას, იმიტომ რომ ზედაპირი იყო ძალიან უხეში. კიდევ ერთი უცნაური რამ რაც შევამჩნე, იყო რეზინის საფენი მოთავსებული რესივერის და ლულის შეერთების ადგილში. დანიშნულება ამ დეტალის ჩემთვის უცნობი დარჩა.

კარაბინის სუზუსტეს რაც შეეხება, სროლა ხორციელდებოდა სულ რაღაც 30 მეტრზე, ღია სამიზნეების გამოყენებით და შესაძლებელია პრინციპში სამიზნეში ერთი ნახვრეტის გაკეთება, რაც ადასტურებს ჩემ დასკვნას, რომ “ნორინკოს” აქვს კარგი ხარისხის ლულები. სასხლეტი იყო აბსოლუტურად მისაღები, ერთ-საფეხურიანი, რბილი სვლით. საუკეთესო შედეგი მიღებული იქნა ССI Minimag-ით, რომელიც არის ერთ-ერთი ყველზე ძლიერი .22 კალიბრის მუხტი, რომელიც იყიდება საქართველოში. იაფი “Eley Sport” ასევე გამოდგა მისაღები.

26941517_576706576004837_974375596_o

30 მეტრიდან საუკეთესო ჯგუფი ССI Minimag-ით. 

გარდა ხსენებული და მოგვარებული პრობლემებისა, რომელიც უკავშირდებოდა ვაზნების ექსტრაქციას, უნდა აღვნიშნო, რომ 50 ვაზნაზე სამჯერ მოხდა ვაზნის არ მიწოდება. ასევე ყურადღება მივაქციე იმას, რომ მასრა იყო ძლიერად დეფორმირებული დამრტყმელის მიერ. ჩემი ვარაუდით საბრძოლო ზამბარა უბრალოდ ძალიან ძლიერია. შესაძლებელია ამის გამოც იყო სავაზნის კიდე დაზიანებული. იშვიათი შემთხვევაა, როდესაც მიწევს აღიარება, რომ პირველი ტესტირება დასრულდა ნეგატიური შედეგით. სიზუსტე კარგია, მაგრამ საიმედოობა არის უმთავრესი.

ვიღაცა იტყვის, რომ 30 მეტრი არასერიოზული მანძილია და კიდე ხშირად მესმის ასეთი ოცნებით აღსავსე კითხვა: რა მანძილზე მიაქვს? და ტონიდან მესმის რო ადამიანი ელოდება პასუხს, 200-300 მეტრი ძმაო!  რეალობა ის არის, რომ .22-ის ეფექტური და ტიპიური გამოყენების მანძილი არის 50 მეტრამდე. კი შესაძლებელია 200 მეტრზეც სროლა მაგრამ ტყვია მიფრინავს ნელა, არის მსუბუქი და ვარდნა და გადახრა ქარისგან იქნება მიშვნელოვანი. მონადირე თავს აარიდებს ასეთ მანძილზე სროლას, ცხოველის/ფრინველის დაჭრის და დაკარგვის საფრთხის გამო, გასართობად კიდე ეს მანძილები ძალიან შორია. გაცილებით უფრო აქტუალური კითხვაა, შეძლებთ დგომიდან თქვენ და თქვენი იარაღი “მოხსნათ” 25 მეტრიდან 12 კალიბრის ცარიელი მასრა? 50 მეტრზე ოპტიკით 20 თეთრიანი? სწორედ ამისთვის არის შექმნილი .22, დახვეწოთ სროლის უნარი და მოინადიროთ პატარა ზომის გარეული ფრინველი. ნადირობისას ტიპიური კარაბინის სიზუსტის და სამიზნის ზომების გათვალისწინებით, ამას ასევე დამატებბული “ეთიკური გასროლის” ვალდებულება და მინიმალური საჭირო ენერგია, .22lr-ის გამოყენების ეფექტური მანძილი იქნება 100 მეტრი. დაჟინებული მსროლელი კარგი იარაღით შეძლებს “ქაღალდზე” შედეგის მიღებას 250 მეტრამდე მანძილზე (თუ ქარმა ხელი შეუწყო). ეს ყველაფერი შესაძლებელი იქნება ისე, რომ არ გაკოტრდეთ და ორი-სამი კილომეტრის რადიუსში არ აცნობოთ ყველას თქვენი არსებობის შესახებ. მეტს ამ კალიბრს ნუღარ მოთხოვთ.

მიმოხილვის მიწურულს მინდა რამდენიმე სიტყვა ვთქვა გადატენვის სქემაზე, რომელსაც იყენებენ ტიპიური მცირეკალიბრიანი კარაბინები. ყველაზე გავრცელებული არის გრძივად მოძრავი საკეტი, ასეთი სქემა არის საიმედო, უზრუნვლეყოფს პრაქტიკულად ნებისმიერი მუხტის გამოყენებას. მინუებს განეკუთვნება, როგორც წესი მცირე ტევადობის მჭიდი (ტიპიურად 5 ვაზნა) და გადატენვის დაბალი სისწრაფე. მეორე სქემა არის, ნახევრად-ავტომატური გადატენვა, თავისუფალი საკეტით.  მჭიდები შედარებით დიდი ტევადობის არის (ტიპიურად 10 ვაზნა), სწრაფსროლა მაღალია, მაგრამ მუხტების გამოყენების თვალსაზრისით ასეთი იარაღი შეიძლება აღმოჩნდეს ხუშტურიანი.  ასევე ყინვაში, როდესაც ენერგია მუხტის კლებულობს, პირდაპირ პროპორციულად მცირდება ანხევრად-ავტომატური იარაღის საიმედოობაც. შუალედურ ადგილს მათ შორის იკავებენ იარაღები, პირობითად პირდაპირ მოძრავი საკეტით, ბერკეტით ან გრძივი საკეტით. გადატენვა ხდება ერთ სიბრტყეში მოძრაობით. ასეთი იარაღები ზომიერად სწრაფია და ამავე დროს ინარჩუნებენ საშუალებას გამოიყენონ ნებისმიერი მუხტები. ამჯერად ასეთი გადატენვის სქემით საქართველოში წარმოდგენილია პრაქტიკულად მხოლოდ სამი იარაღით, ერთი არის ჩვენი “ნორინკო” ბერკეტით,  რუსული წარმოების იარაღი პირდაპირი საკეტით, “სობოლი” და ასეთივე საკეტის მქონე ავსტრიული ISSC-ის მცირეკალიბრიანი კარაბინი. ორი უკანასკნელის ფასი აღემატება 1000 ლარს. “ნორინკოს” ფასის დადგენა რთულია, იმიტომ რომ შემოთავაზებები პრაქტიკულად არ არის, მაგრამ ჩემი ვარაუდით ფასი უნდა მერყეობდეს 600-800 ლარს შორის. პირადად მე, რომ ვირჩევდე კარაბინს ხანგრძლივი ექსპლუატაციისთვის, ალბათ ავირჩევდი იარაღს “პირდაპირი” საკეტით, მათ შორის არ ვიტყოდი უარს ბერკეტიან კარაბინზე, იმის პირობით რომ ის იქნებოდა ხარისხიანი და იმუშავებდა საიმედოთ. “ნორინკოზე” ამას ვერ ვიტყვით. იარაღის დახვეწა და ნაკლოვანებების გასწორება კარგი ხელოსნისთვის არ უნდა წარმოადგენდეს პრობლემას და ალბათ JW21 ჩაითვლებოდა კარგ ბაზად მომავალი უნივერსალური კარაბინისთვის მაგრამ დამაფიქრებელია ფოლადის ხარისხი და რამდენად გამძლე გამოდგება კარაბინი გრძელვადიან პერსპექტივაში. რა თქმა უნდა არ უნდა გამოვრიცხოთ ალბათობა და ალაბათ ესეც არის, რომ შეიძლება სხვას ჩემზე მეტად გაუმართლოს და შეხვდეს კარგად აგებული კარაბინი. არ არის გამორიცხული რომ ახალი გამოშვების კარაბინები უფრო უკეთესებიც არის, იმიტომ რომ ჩინელები სწრაფად პროგრესირებენ. დღეს გამოშვებული ჩინური მანქანები ათი თავით უკეთესია ვიდრე მანქანები გამოშვებული 2004 წელს. რამდენადაც ჩემთვის ცნობილია B მოდელი საქართველოში არ შემოსულა. მე ჩემი მხრიდან შემოგთავაზეთ გულწრფელი მიმოხილვა, იარაღის რომელიც მე თავად შევიძინე და გამოვცადე. სხვას შეიძლება ქონდეს განსხვავებული გამოცდილება.

იარაღი მე მალევე გავასხვისე და არც ვაპირებდი მიმოხილვის დაწერას, რის გამოც მეტ წილად მომიწია ინტერნეტიდან სურათების გამოყენება, იმიტომ, რომ უბრალოდ ვერ მოვასწარი ჩემი კარაბინის სურათების გადაღება. ვიღაცამ შეიძლება ჩათვალოს, რომ გასართობი იარაღისთვის ყველა აღწერილი ნაკლი და თავისებურება უმნიშვნელოა, მაგრამ მე გადავწყვიტე იარაღი გამესხვისებინა. შესაბამისად არც უფრო შორ მანძილებზე არ მისვრია, ისევე როგორც არ შევამოწმე შესაძლებლობა უფრო მოკლე .22 კალიბრის ვაზნების (.22 Short, .22 Long) გამოყენების, რომლებსაც ინტერნეტში მოძიებული ინფორმაციით ეს კარაბინი უპრობლემოდ აწვდის მჭიდიდან სავაზნეში, რასაც ვერ ახერხებს ვერც ერთი სხვა კარაბინი, რომელიც საქართველოში იყიდება.

shooterscentral.ge-ს დასკვნა. “ნორინკო JW21A” მიუხედავად იმისა, რომ დაფუძნებულია პოპულარულ და მუშა ამერიკულ “ვინჩესტერზე”, ცუდი შესრულების გამო შეიძლება გამოდგეს ან არ გამოდგეს მუშა მუშა იარაღი. კარგი ხარისხის ლულის გამო, კარაბინი იქნება დიდი ალბათობით ზუსტი, მაგრამ შეიძლება გახდეს საჭირო ჩარევა, რომ იარაღმა იმუშაოს საიმედოთ. ამავე დროს მოკრძალებულ მყიდველი იღებს “ძველი სკოლის” ხისგან და ფოლადისგან დამზადებულ იარაღს, ვიზუალურად ლამაზს, რომელსაც ასევე გააჩნია სრულყოფილი სამიზნე მოწყობილობები, ოპტიკის დაყენების შესაძლებლობა და თუნდაც საღვედე (დეტალი, რომელიც “რატომღაც” იშვიათად გვხვდება თანამედროვე პლინკერებზე). იარაღის შეძენა რეკომენდირებულია თუ ის ღირს 700 ლარზე ნაკლები და პოტენციური მყიდველი იცნობს კარგ ხელოსანს. იარაღი შეიძლება იყოს რეკომენდირებული, მხოლოდ გასართობი სროლისთვის.

15 წუთიანი მიმოხილვა ეპ.1: “უზის ავტომატიკის სქემა”

Tuesday, October 3rd, 2017

ეს მიმოხილვა ეძღვნება პოპულარული პისტოლეტ-ტყვიამფრქვევის “უზის”  ავტომატიკის სქემას. ეს იარაღი ხასიათდება სიზუსტით და ეფექტურობით, მიუხედავად იმისა, რომ ისვრის ღია საკეტიდან, რაც თეორიულად არანაირად ხელს არ უწყობს ზუსტ სროლას. ვიდეოში ახსნილია რისი წყალობით არის მიღწეული ასეთი სიზუსტე, რომელიც არ ჩამოუვარდება ან აღემატება თანამედროვე პისტოლეტ-ტყვიამფრქვევების მახასიათებლებს.

 

პისტოლეტის კალიბრის კარაბინი – ძლიერი და სუსტი მხარეები

Tuesday, July 25th, 2017

ამჟამად უბრალო ადამიანს შეუძლია იყიდოს პისტოლეტის კალიბრის კარაბინი, რომელიც არის საბრძოლო პისტოლეტ-ტყვიამფრქვევის სამოქალაქო ვარიანტი, სუფთა ფურცლიდან შექმნილი იარაღი და კონვერსიული იარაღი, რომელიც წარსულ ცხოვრებაში იყო საბრძოლო იარაღი, რომელიც ჩამოიწერა და გადაკეთდა სამოქალაქო ბაზარზე გასაყიდათ. პრინციპში სამივე ჩამოთვლილი ტიპის იარაღები იყიდება საქართველოში ისევე, როგოც ჩვენ ქვეყანაში იყიდება შაშხანის კალიბრის ზე-კომპაქტური კარაბინები და ამიტომაც ამ სტატიაში ჩვენ შევეცდებით განვიხილოთ, როგორც კონრეტული ასეთი იარაღები ასევე შევადაროთ ერთმანეთს პისტოლეტის და შაშხანის კალიბრის იარაღები, მათი გამოყენების ნიში და ტაქტიკური ასპექტები.  ეს თემა დამატებით აქტუალურია იმიტომ, რომ როგორც წესი პისტოლეტის და შაშხანის კალიბრზე გათვლილი კარაბინი ჩვენი კანონმდებლობით გადის სანადირო იარაღში და შესაბამისად ფორმდება ტარების უფლებით. ანუ ამ კლასში წარმოდგენილია იარაღები, რომლებიც ყველაზე კომპაქტურია იარაღებს შორის, რომლებიც ფორმდება ტარების უფლებით.

მიღებული კლასიფიკაციით, პისტოლეტ-ტყვიამფრქვევი არის იარაღი: აღჭურვლი კონდახით/დუგლუგით; აქვს ჯერებით სროლის წარმოების საშუალება; იყენებს პისტოლეტის კალიბრს. შეიარაღებულ ძალებში პიკი პისტოლეტ-ტყვიამფრქვევების გავრცელების მოდის  მეორე მსოფლიო ომზე, თუმცა თავისთავად ცხადია სამოქალაქო პისტოლეტის კალიბრის კარაბინები ბევრად უფრო ადრე გაჩდნენ მაგრამ მათი გამოყენება არმიებში იყო ძალიან ვიწრო რა ტქმა უნდა სუსტი კალიბრის გამო. სიტუაცია რადიკალურად შეიცვალა მეორე მსოფლიო ომის დროს, რა დროსაც იაფი, ტექნოლოგიური და თუ გნებავთ პრიმიტიული პისტოლეტ-ტყვიამფრქვევი იყო ერთადერთი გზა საბრძოლო ნაწილების ავტომატური იარაღით გაჯერების და ომში ჩართული ყველა მხარე ინტენსიურად იყენებდა ამ ტიპის იარაღს. ყველაფერი შეიცვლა მას მერე რაც გერმანელებმა 1943 წელს მიიღეს შიარაღებაში  რევოლუციური Stg44, რომელიც იყენებდა  ე.წ. შუალედური ვაზნას. ეს ვაზნა სიმძლავრით იდგა პისტოლეტის და საბრძოლო შაშხანის კალიბრებს შორის. გნსხვავებით საბრძოლო შაშხანებისგან ის იძლეოდა საშუალებას ზომიერი ეფექტურობით ავტომატური ცეცხლის წარმოების, იყო უფრო მსუბუქი ხოლო განსხვავებით პისტოლეტ-ტყვიამფრქვვეისგან მას ქონდა უფრო ძლიერი ვაზნა, რომელიც იძლეოდა საშუალებას ცეცხლის წარმოების მანძილებზე, რომელიც მიუწვდომელი იყო პისტოლეტის ვაზნაზე გათვლილი იარაღისთვის. საიერიშო შაშხანების გამოჩენამ და გავრცელებამ პრაქტიკულად ეგრევე გამოდევნა პისტოლეტ-ტყვიამფრქვევი საბრძოლო ნაწილების არსენალიდან.

Sten-MkII

ბრიტანული “სტენი” მეორე მსოფლიო ომის დროინდელი ტიპიური პისტოლეტ-ტყვიამფრქვევი, ნაშტამპი დეტალები, მასიური თავისუფალი საკეტი, ავტომატიკის სქემა იყენებს ღია საკეტიდან სროლის სქემას, მხოლოდ ავტომატური სროლის წამროების რეჟიმი, პრიმიტიული სამიზნე მოწყობილობები, ასეთივე პრიმიტიული დაცვის მექანიზმები, ცუდი ერგონომიკა.

დამხმარე იარაღის როლში (მძღოლების, საარტილერიო გათვლების, სადაზვერვო/სადესანტო ნაწილების შეიარაღება) პისტოლეტ-ტყვიამფრქვევმა დაიწყო ნელ-ნელა პოზიციების დათმობა, მას მერე რაც გაჩნდა კომპაქტური შაშხანები, რომლებიც არ ჩამოუვარდებოდნენ საიმედოობით სრული ზომის საბრძოლო შაშხანებს და მასებით და გაბარიტებით შესაბამისად ისინი მიუახლოვდნენ პისტოლეტ-ტყვიამფრქვევებს. თავის მხრივ ახალი მოდელის პისტოლეტ-ტყვიამფრქვევების მასა და გაბარიტები მათი ევოლუციის პარალელურად მხოლოდ იზრდებოდა. მასიური თავისუფალი საკეტები, პრიმიტიული დამრტყმელ-სასხლეტი მექანიზმები მხოლოდ ჯერებით სროლის რეჟიმებით და ასკეტური ლითონის დუგლუგები, რომლებიც ტიპიური იყო მეორე მსოფლიო ომის დროინდელ იარაღებზე ჩაბარდა წარსულს ხოლო 1966 წელს, ხეკლერ&კოხმა გამოუშვა ალბათ ყველა დროის საუკეთესო და ყველაზე წარმატებული 9მმ-ნი პისტოლეტ-ტყვიამფრქვევი MP5. მას გააჩნდა გორგოლაჭებიანი ნახევრად-თავისუფალი საკეტი, დამრტყმელ სასხლეტი მექანიზმი შიდა ჩახმახით, ის ისროდა დახურული საკეტით და გააჩნდა ცეცხლის რეჟიმების სელექტორი. ამასთან ერთად ის იყო ერგონომიული და მოსახერხებელი იარაღი, მას გააჩნდა სრულყოფილი სახელური, კონდახი, ტიბჟირი და სამიზნე მოწყობილობები. იარაღი გამოვიდა ზე-საიმედო, ერგონომიული და ძალიან ზუსტი, როგორც ჯერებით სროლისას ასევე ერთჯერადი გასროლების წარმოებისას. უკანასკნელი იყო თვისება, რომელიც აუცილებელი იყო იარაღისთვის, რომელსაც პოლიციური სამსახურები გამოიყენებდნენ და ეს თვისება აკლდა წინა თაობის პისტოლეტ-ტყვიამფრქვევებს. ცხადია ეს ყველაფერი MP-5-ში იყო მიღწეული მისი კოსნტრუქციის სირთულის და ფასის გაზრდის ხარჯზე. MP5-ის წონა 3.1-კგს აღწევს, შედარებისთვის ამდენივეს იწონის 5.45 კალიბრის АКС-74У, ხოლო მისი კონსტრუქცია 100-მდე დეტალისგან შედგება. ისევ შედარებისთვის, მისი წიანდმორბედი გერმანული MP-40 თავისუფალი საკეტით ორჯერ ნაკლები დეტალისგან შედგებოდა.  მას მერე რაც შუალედური ვაზნა და საიერიშო შაშხანამ სრულად დააკმაყოფილა ჯარების მოთხოვნა ავტომატურ იარაღზე. ზოგმა ქვეყანამ საერთოდ განაცხადა უარი პისტოლეტ-ტყვიამფრქვევების წარმოებაზე, მაგალითად ასე გააკეთა საბჭოთა კავშირმა სადაც 7.62 კალიბრის კალაშნიკოვმა სრულად  შეცვალა, საბრძოლო შაშხანა, კარაბინი და პისტოლეტ-ტყვიამფრქვევი. დასავლეთში, მეტ წილად 9მმ-ნი პისტოლეტ ტყვიამფრქვევები მასიურად გამოიყენებოდა პოლიციური და სპეც სამსახურების მიერ და 90-ან წლებამდე შეზღუდულად საბრძოლო ნაწილებში. 90-ნი წლებიდან იწყება პისტოლეტ-ტყვიამფრქვევების როლის და მნიშვნელობის მკვეთრი შემცირება მათ შორის ძალოვან სტრუქტურებში. პერსონალური დაცვის საშუალებების განვითარებამ და გავრცელებამ, ცვლილებებმა ეკიპირებაში და საბრძოლო მოქმედებების ტაქტიკაში განაპირობა 9მმ-ნი პისტოლეტ-ტყვიამფრქვევების სრული გაქრობა დასავლური ქვეყნების არმიების არსენალებიდან. ნაწილი ასეთი იარაღების ან განადგურდა, ან გადაეცა პოლიციურ სამსახურებს ან გადაკეთდა და გაიყიდა სამოქალაქო ბაზარზე.

aaa111bb

კევლარის ჩაფხუტი, მსუბუქი ჯავშან-ჟილეტი ან თუნდაც განტვირთვის ჟილეტი სავსე მჭიდებით შიგნით, ხდება დაუძლეველი დაბრკოლება 9მმ-ნი ტყვიისთვის.

გარდა საბრძოლო თვისებებისა არსებობდა კიდე სერიოზული ეკონომიკური ფაქტორებიც, რომლებიც ასევე მუშაობდნენ  პისტოლეტ-ტყვიამფრქვევის წინააღმდეგ.  ლოგისიტიკური თვალსაზრისით და ეკონომიურობის პრინციპებიდან გამომდინარე, ჯობია გქონდეს ერთი კალიბრის ძირითადი საბრძოლო შაშხანა და კომპაქტური კარაბინი, რომელიც გარკვეულწილად ნაწილებით თავსებადია, იყენებენ ერთ ვაზნას, ერთ მჭიდს და ითხოვენ ერთნაირ მომზადებას ვიდრე გქონდეს განსხვავებული იარაღი საკმაოდ ვიწრო გამოყენების სპექტრით. ასეთი კომბინაცია არის მაგალითად АК-74 და АКС-74У, ამ ორმა იარაღმა სრულად თუმცა არასრლუყოფილად ბოლომდე გადაფარა უზარმაზარი ქვეყნის ჯარის და სამართალდამცავი სისტემის მოთხოვნები პირად ცეცხლსასროლ იარაღზე.

navy-seal-mp5-hr

MP5 შედარებით ფაროთოდ იყო გავრცელებული აშშ-ის შეიარაღებული ძალების სხვადასხვა სახეობებში, მაგრამ დროთა განმავლობაში ის შეიცვალა M-4-ით და MK-18-ით. აშშ-ის საზღვაო ფეხოსანთა კორპუსის სადაზვერვო ქვედანაყოფის (Marine Recon) ვეტერანთან გასაუბრებისას მე გამოვკითხე ის MP-5-ის ექსპლუატაციის შესახებ და მისი თქმით იარაღი ზუსტი და საიმედოა, მაგრამ მისი გამოყენება ბოლო პერიოდში ხდებოდა (ისიც შეზღუდულად) მხოლოდ ამფიბიური ოპერაციების დროს. 

80-ნი წლების ბოლოს ნატო-ს ქვეყნებმა დაიწყეს მუშაობა ახალ თავდაცვით იარაღზე, რომელიც წონით და გაბარიტებით იქნებოდა პისტოლეტ-ტყვიამფრქვვეის ტოლი მაგრამ გამოიყენბდა ვაზნას, რომელიც დაამარცხებდა ინდივიდუალური დაცვის კომპლექტში გამოწყობილ სამიზნეს. მწარმოებლებმა შეძლეს შეექმნათ საიმედო და კომპაქტური იარაღი, რომლიდანაც ნასროლი ტყვია უზრუნველყოფა შეღწევის საჭირო მაჩვენებელებს მაგრამ მისი ტერმინალური ეფექტი იყო ძალიან უმნიშვნელო და ამ პროგრამის ფარგლებში რეალურად შეიქმნა ორი ახალი კალიბრი და ერთი ხელის თითებზე ჩამოსათვლელი იარაღი ამ კალიბრებზე გათვლილი, რომელიც დღემდე რჩება ეკზოტიკად. PDW-ს პროგრამა იყო თავისებური გედების სიმღერა პისტოლეტ-ტყვიამფრქვევებისთვის როგორც ჯარის და პოლიციის იარაღებისთვის. ხანმოკლე ინტერესი ასეთი იარაღების შეიცვალა სკეპტიციზმით წვრილი და ავი ტყვიების არადამაკმაყოფილებელი ტერმინალური ეფექტურობის გამო და ამ კლასის იარაღებს, რომლებიც პირობითად ასევე განეკუთვნებიან პისტოლეტ-ტყვამფრქვევის კლასს ძალიან მოკრძალებული წარმატება ხვდა წილად.

ძალოვანი სტრუქტურები ომის დასრულების შემდეგ წლები იყენებდნენ მათ შორის ყოფილ სამხედრო პისტოლეტ-ტყვიამფრქვევებს ისევე, როგორც უფრო თანამედროვე მოდელებს, მაგრამ ტენდენცია ძალოვნებშიც მეორდება. მაგალითად  აშშ-ში პისტოლეტ-ტყვიამფრქვევმა ასევე დაუთმო პოზიციები ტაქტიკურ კარაბინებს, იგივე მიზეზების გამო და გარდა ამისა პოლიციაში მიდის უამრავი ვეტერანი, რომელიც უკვე მომზადებულია გამოიყენოს AR-15-ის ტიპის კარაბინი და აქვს გამოცდილება ამ იარაღის რეალურ ბრძოლაში გამოყენების. ევროპაში და ამერიკაში ტერორისტული საფრთხის გათვალისწინებით, როდესაც ტერორისტები სულ უფრო ხშირად იყენებენ ავტოტრანსპორტს, პირადი ბალისტიკური  დაცვის საშუალებებს, უნდა ვივარაუდოთ, რომ პროცესი პისტოლეტ-ტყვიამფრქვევების ჩანაცვლების კომპაქტური კარაბინებით კვლავ გაგრძელედება. ნაწილობრივ ამას ხელს უწყობს ის ფაქტორიც, რომ ბევრი პოლიციური სამსახური ამერიკაშიც და ევროპაშიც კრძალავს იარაღების გამოყენებას ჯერებით სროლის საშუალებით და ამის გამო პისტოლეტ-ტყვიამფრქვვეის უპირატესობა, რომელიც გამოიხატება კონტროლირებადობაში ჯერებით სროლისას უბრალოდ ქრება. უნდა ითქვას, რომ იყო მცდელობები პისტოლეტ-ტყვიამფრქვევების საცეცხლე ძალის გაზრდის განსაკუთრებულად “ცხელი” მუხტების გამოყენებით. სამწუხაროდ ჯარში ასეთი მეთოდები ნაკლებად ეფექტური გამოდგა, ვინაიდან თუ რომელიმე ვაზნა მიდის რომელიმე იარაღში ვერანაირი ინსტრუქცია, სერჟანტი, გამაფრთხილებელი წარწერა ან აკრძალვა არ გამორიცხავს რომ ეს ვაზნები არ გაჩნდება მაგალითად იგივე კალიბრის პისტოლეტებში, რასაც მოყვება სავალალო შედეგები უკანასკნელისთვის (დაჩქარებული ცვეთა, რესურსის შემცირება, მწყობრიდან გამოსვლა).

ამჟამად ჯარში და პოლიციურ სამსახურებში მეტ ნაკლებად გავრცელებული რჩება და გამოიყენება მხოლოდ უკიდურესად კომპაქტური ე.წ. მიკრო პისტოლეტ-ტყვიამფრქვევები და უკვე ხსენებული PDW კლასის იარაღები, უკანასკნელი კლასი წარმოდგენილია პრაქტიკულად მხოლოდ ბელგიური FN P90-ის და გერმანული H&K MP-7-ის სახით, ანუ სულ ორი იარაღით.

BT-TP9-660x306

მიკრო ისტოლეტ-ტყვიამფრქვები როგორიც სურათზე ნაჩვენები Brugger-Thomet გაჩნდა იმისთვის რომ მიეცათ ოპერატორებისთვის საშუალება ქონოდათ კომპაქტური იარაღი, რომელიც გარკვეული შეზღუდვებით, მაგრამ მაინც გამოდგებოდა ფარული ტარებისთვის და ამავე დროს მისცემდა მათ საშუალებას ახლო მანძილზე გამევითარებინად მაღალი ტემპის ცეცხლი. ეს კონცეფცია ფართოდ გამოიყენებოდა სტრუქტურებში, რომლებიც უზრუნველყოფდნენ პირად დაცვას. მას შემდეგ რაც გაჩნდა მიდგომა “მსროლელი პასუხს აგებს ყოველ გასროლილ ტყვიაზე” სამართალდამცავი სტრუქტურების და კერძო უსაფრთოხების კომპანიების ინტერესი ავტომატური იარაღის მიმართ მკვეთრად  შემცირდა.

რაც შეეხება მიკრო პისტოლეტ-ტყვიამფრქვევებს და მათ გამოყენებას, მე მქონდა შესაძლებლობა ახლოს გამეცნო MP5K და ამ იარაღმა შერეული შთაბეჭდილებები დამიტოვა. ერთის მხრივ ის არის საიმედო და ზუსტი იარაღი, მაგრამ კონდახის გარეშე თუნდაც ერთ-წერტილიანი ღვედის გამოყენებით ძალიან ძნელია სტაბილური პლატფორმის შენარჩუნება. ჯერებით სროლა არაეფეტქურია და არაკომფორტული. იარაღი მძიმეა და ხანგრძლივი გადაადგილება მზადყოფნის რეჟიმში ძალიან მალე გღლის. ამ იარაღის ოპერატორების აზრი ჩემსას ემთხვეოდა და როგორც ერთმა ამიხსნა, ეს იარაღი კარგია რომ ახლო მანძილზე დახურულ სივრცეში შექმნას „ცეცხლის კედელი“ და აიძულოს მოწინააღმდეგე გაიქცეს თავშესაფრის ძიებაში. უკონდახო პისტოლეტ-ტყვიამფრქვევის ეფექტური გამოყენება ითხოვს სერიოზულ მომზადებას, რომლის უზრუნველყოფაც ყველა სამსახურს არ შეუძლია. კიდევ ერთი საინტერესო მიკრო პისტოლეტ-ტყვიამფრქვევი ხელმისაწვდომი საქართველოში, როგორც სამოქალაქო იარაღი, არის ჩეხური Vz 61 “სკორპიონი”.  მიუხედავად იმისა, რომ ეს იარაღი იყენებს ძალიან სუსტ ვაზნას (7.65 Browning) ის გამოირჩევა კომპაქტურობით, პატარა წონით, აქვს 20 ვაზნიანი მჭიდები, დასაკეცი დუგლუგი რომელიც უმნიშვნელოდ ზრდის იარაღის გაბარიტებს და წონას და რომელიც ამავე დროს ადვილად იხსნება. ამ იარაღის სამოქალაქო ვარიანტები დიდი რაოდენობით და კარგ ფასად (800-1100ლარი) გაიყიდა საქართველოში, მაგრამ რატომღაც სახელმწიფომ ჩათვალა, რომ მიუხედავად კონდახისა და ტიპიური პისტოლეტ-ტყვიამფრქვევის კონსტრუციისა ის იყო პისტოლეტი და არა კარაბინი და ამიტომ ამ სტატიის ფორმატში ის ბოლომდე არ ჯდება, იმიტომ რომ ფორმდება შენახვის უფლებით. რატომ კლასიფიცირდება მაგალითად GSG 522 (რომლის მოკლე მოდელს არც აქვს კონდახი)  ან  და 9მმ-ნი “უზი”  როგორც კარაბინი და “სკორპიონი” როგორც პისტოლეტი ჩემთვის გაუგებარია. არა და მისი, როგორც კარაბინის კლასიფიკაციის შემთხვევაში ის იქნებოდა საკმაოდ საინტერესო ალტერნატივა ძვირადღიორებული ანალოგებსთვის. ჩვენთან ტესტირების დროს, “სკოპრიონმა” აჩვენა აბსოლუტური საიმედოობა, 50 მეტრზე ის იყო საკმაოდ ზუსტი, ხოლო ვაზნის მოკრძალებული სიმძლავრე კომპენსირდებოდა 20 ვაზნიანი მჭიდებით. გარდა ამისა იარაღს ქონდა უმნიშვნელო უკუცემა ხოლო კონდახის არსებობა ხელს უწყობდა ზუსტ და სწრაფ სროლას. სამწუხაროდ სახელმწიფომ

P1020677

ავტორის კუთვნილი Vz 61, გახდებოდა საქართველოში ზე-პოპულარული რომ არა მისი აბსურდული კლასიფიკაცია პისტოლეტად. მის გვერძე დევს კარაბინად კლასიფიცირებული გერმანული GSG 522. 

რაც შეეხება კომპაქტურ კარაბინებს, ნებისმიერი ქვეყნის ჯარში ყოველთვის არსებობდა მოთხოვნა კომპაქტურ კარაბინზე. თავდაპირველად ასეთ მოკლე შაშხანებს ეძახდნენ კავალერიულ, დრაგუნულ ან კაზაკურ შაშხანებს. ცხენებზე ამხედრებულ მეომრებს ჭირდებოდათ მანევრირებადი, კომპაქტური და მსუბუქი იარაღი, რომელიც უნაგირზე დამაგრებულ ბუდეშიც ჩაეტეოდა და არ შეზღუდავდა ცხენს მოძრაობაში. ბუნებრივია ავტო-ტრანსპორტის და მოტორიზებული საბრძოლო ტექნიკის გამოჩენამ და გავრცელებამ ისევე, როგორც საბრძლო მოქმედებების გადანაცვლებამ ქალაქებში, მხოლოდ გაზარდა მოთხოვნა კომპაქტურ იარაღზე.

1jungle-03

სპეციალიზირებული კომპაქტური საბრძოლო შაშხანის და დღევანდელი კომპაქტური საიერიშო შაშხანების და ზე-კომპაქტუი კარაბინების წინაპრის კარგი მაგალითია ბრიტანული Lee-Enfield N5 MK1.  იმ დროისთვის უჩვეულო მოკლე ლულით, სპეციალური ალმქრობით, რეზინის ამორტიზატორით ის გადაწყვეტილებებით, გამოყენების კონცეფციით წააგავს თანამედროვეეზე-კომპაქტური კარაბინებს და ასევე აქვს ბავშვური სენები, რომლებიც განპირობებულია იარაღის ექსტრემალური მოდიფიკაციებით და უჩვეულოდ მოკლე ლულის და კალიბრის კომბინაციით, რომელიც არ იყო გათვალისწინებული ასეთ მოკლე ლულიდან სასროლად. ბუნებრივია თუ პრობლემები გაჩნდა ისეთ მარტივ იარაღში როგორიც არის გრძივად მოძრავი საკეტიანი შაშხანა, იგივე სახის მოდიფიკაცია ავტომატურ იარაღში ბევრდ უფრო რთუ პრობლემებს წარმოშობდა. მაგალითად რომ ავიღოთ 10-ინჩიანი AR-15 და მისი სახმედრო ვარიანტები დაწყებული “კოლტ კომანდოდან” და დამთავრებული Mk18-ით. დაბალი ტერმინალური ეფექტურობა, შემცირებული ეფექტური სროლის მანძილი. ნაკლები საიმედოობა, რესურსის შემცირება,  და ყველა ამ პრობლემის გაუარესება მაყუჩის გამოყენების დროს.

მიუხედავად იმისა, რომ კომპაქტურობას შეეწირა საბრძოლო შაშხანის პრაქტიკულად ყველა თვისება, კომპაქტური კარაბინები კვლავ რჩებიან შეიარაღებაში და მათი PDW-ს კლასის იარაღით ჩანაცვლება ვერ მოხერხდა. სამხედროების ტრადიციული კონსერვატიზმის და სახელმწიფოს სიძუნწის გამო, ახლო მომავალში ნაკლებად სავარაუდოა ჯარში გაჩნდეს კომპაქტური იარაღი ადეკვატური სროლის მანძილით და ტერმინალური ეფექტურობით. ასე, რომ დიახ ზე-კომპაქტური შაშხანის კალიბრის კარაბინი ლამაზად გამოიყურება, ადვილია სათრევად და 30 ვაზნიანი მჭიდებიც აქვს, მაგრამ ამაში ძალიან დიდი ფასია გადახდილი.

საბოლოო მომხმარებლის თვალსაზრისით შაშხანის კალიბრის კარაბინის ერთ-ერთი თუ არა ყველაზე ძლიერი მხარე ცხადია არის კალიბრი. მე მახსოვს ადრე ჟურნალ “არსენალში” იყო მოთხრობილი სამაგრზე, რომელიც უზრუნველყოფდა კარაბინის ქვეშ 9მმ-ნი გლოკის დაყენებას. თავისთავად ეს უცნაური “სეტაპია” და მიჭირს წარმოვიდგინო ვის შეიძლება ის დაჭირდეს, სტატიის ავტომრა მხოლოდ ახსნა, რომ ახლო ამნძილებზე 9მმ-ან ტყვიას აქვს უკეთესი შემაჩერებელი ზალა ვიდრე 5.56 კალიბრის ტყვიას.  5.56 კალიბრის ტყვიის ენერგია შეადგენს 1700 – 1800 ჯოულს, ყველაზე ძლიერი პისტოლეტის კალიბრის, რომელიც გამოიყენება კარაბინში, 10mm Auto-ს ენერგია არ აღემატება 750 ჯოულს ხოლო ყველაზე პოპულარული 9მმ-ნი ტყვიის ენერგია – 450 ჯოულს. ცხადია ავტორი ცდებოდა.  როგორც ხედავთ სხვაობა შთამბეჭდავია და რა გასაკვირია ახლო მანძილიდან ნასროლი 5.56 კალიბრის ტყვია ძალიან სერიოზულ დაზიანებებს გამოიწვევს.  ასეთი კოლოსალური უპურატესობა ენერგიაში აისახება, როგორც უკეთეს ტერმინალურ ეფექტურობაში ასევე ტყვია მიფრინავს უფრო შორს და უფრო დიდხანს ინარჩუნებს ლეტალურობას. ბუნებრივია რომ რბილი ჯავშან-ჟილეტი, რკინის კარი ან მანქანის ძარის ელემენტები ადვილად იქნება დაძლეული. ასე, რომ ერთი შეხედვით უპირატესობა საცეცხლე ძალაში აშკარად შაშხანის კალიბრის კარაბინებს აქვთ. მაგრამ მოდით შევხედოთ ამ პრობლემას სხვა თვალსაზრისით, უფრო რეალისტურად. თუ ადამიანს ჭირდება კომპაქტური იარაღი, ტარების უფლებით იმისთვის რომ უზრუნველყოს პირადი უსაფრთხოება, მაშინ ეფექტური სროლის მანძილი და წინაღობებში გავლის შესაძლებლობა ხდება უმნიშვნელო და პირველ ადგილზე გამოდის საიმედოობა, სროლისუნარიანობა, და ადეკვატური ტერმინალური ეფექტურობა. არ დაგვავიწყდეს კიდე ფინანსური ასპექტი. ჩემი აზრიით სამოქალაქო მსროლელისთვის პისტოლეტის კალიბრის კარაბინს კვლავ აქვს გამოყენება და გრძელი იარაღის შეძენისას კაცი უნდა კარგად დაფიქრდეს, იქნებ პისტოლეტის კალიბრის კარაბინი მისთვის უმჯობესია ვიდრე დამოკლებული შაშხანა. სამოქალაქო პირისთვის გრძელი და მოკლე ლულიანი იარაღის ფლობა ერთ კალიბრში არ არის რაღაც ახალი. ჯერ კიდევ ველური დასავლეთის დროს ფერმერებს, კოვბოებს ქონდათ ერთი და იგივე კალიბრის რევოლვერი და კარაბინი. პისტოლეტის მუდამ თან ქონდა იყო ადვილი, ხოლო როდესაც საჭირო იყო ზუსტი გასროლის წარმოება შედარებით შორ დისტანციაზე ჰენრის სისტემის კარაბინი თავის საქმეს მშვენივრად ართმევდა თავს. შეიცვალა მას მერე რამე? ჩემი აზრით არა. განსხვავებით მოწინააღმდეგის ჯარისკაცებისგან მძარცველები, კვლავ ჩაცმულები არიან ჩვეულებრივ ტანსაცმელში, ყაჩაღები და მკვლელები არ იყენებნ კევლარის ჩაფხუტებს და ფილებიან ჯავშან-ჟილეტებს.  ერთადერთი რაც შეიცვალა ის არის, რომ დღეს მოსახლეობა აკუმულირებულია მჭიდროდ დასახლებულ ქალაქებში და განსხვავებით კოვბოებისგან, წვდომა აქვთ კარაბინებზე, რომლებიც ბევრად უფრო ეფექტური იარაღებია ვიდრე ჰენრის ბერკეტით გადასატენი კარაბინები.

გასაგებია, რომ შაშხანის თუნდაც ყველაზე სუსტი კალიბრი ბევრად უფრო ძლიერია ვიდრე ნებისმიერი პისტოლეტის კალიბრი, მაგრამ სამაგიეროდ პისტოლეტის ვაზნა ნასროლი მოდით ვთქვათ 200მმ სიგრძის ლულიდან გამოიყენებს თავისი პოტენციალის მაქსიმუმს და იმუშავებს ისე, როგორც საჭიროა, ანუ შეღწევა და ექსპანსია იქნება მაქსიმალური. მეორეს მხრივ 5.56 კალიბრის ტყვია ნასროლი 250-მმ-ნი ლულიდან პირიქით იმუშავებს თავისი ეფექტურობის ყველაზე დაბალ ზღვარზე.  რატომ? იმიტომ, რომ 5.56 კალიბრის ვაზნა იქმნებოდა 50სმ-ნი ლულიდან სასროლად და მისი ეფექტურობა მიიღწეოდა მაღალი საწყისი სიჩქარის წყალობით. ასეთი ტყვიის ძირითადი დაზიანების მექანიზმი არის ტყვიის ფეთქბეადი ხასიათის ფრაგმენტაცია, რომელიც ისევ და ისევ ხდება მას მერე რაც ტყვია აღწვეს სამიზნეში კონკრეტული (მაღალი სიჩქარით).  740-700 მ/წ სიჩქარის დაბლა 5.56 კალიბრის ტყვია არ ფრაგმენტირდება და მისი ეფექტურობა მცირდება რადიკალურად. გამოსავალი არის კონტროლირებადი ექსპანსიურობის მქონე ტყვიების გამოყენება მაგრამ აქაც, რაც უფრო ნაკლებია ტყვიის სიჩქარე მით უფრო ნაკლები იქნება ტყვიის გაშლის (სოკოს ფორმის მიღების) ხარისხი. პრაქტიკული მაგალითი რომ შემოგთავაზოთ, გამოვიყენებს 5,56 კალიბრის სტანდარტულ ვაზნას, “მწვანე თავიან” M855-ს და AR-15 ტიპის იარაღს. ნასროლი უკიდურესად კომპაქტური 7 ინჩიანი ლულიდან ასეთ ტყვიას ექნება საწყისი სიჩქარე სადღაც 640 მ.წ-ის ფარგლებში რაც ხდის მას არაეფეტურს. იგივე ტყვიას ნასროლს უკვე 10 ინჩიანი ლულიდან (ასეთ კონფიგურცია ჩვენთან პოპულარულია მისი კომპაქტურობის გამო) ექნება საწყისი სიჩქარე 740 მ.წ-ში რაც ნიშნავს, რომ ტიპიური თავდაცვის მანძილებზე ტყვია წესით უნდა იყოს ეფექტური, მაგრამ მანძილის ზრდასთან ერთად მისი ტერმინალური ეფექტურობა შემცირდება. ამასთანავე არ-15 ასეთი მოკლე ლულებით ითხოვს “დანასტროიკებას” იმისთვის, რომ იმუშაოს საიმედოთ. მე მინახია საკმაოდ ბევრი 10 ინჩიანი არ-15 აწყობილი საქართველოში, ნაწილების კომპლექტებისგან, რომლებიც არ მუშაობდნენ საიმედოთ. შაშხანის კალიბრები არ იქმნებოდა არასდროს ასეთი მოკლე ლულებიდან სასროლად და ამუნიციის მწარმოებლები იშვიათად ან საერთოდ არ ცდიან როგორ იმუშავებს ტყვია ტიპიურზე უფრო მოკლე ლულებიდან.  5.45 კალიბრი, რომ ავიღოთ, სამწუხაროდ იმის გამო რომ ეს კალიბრიც და იარაღიც ნაკლებად არის გავრცელებული, ცოტა რამ არის ცნობილი 5,45 კალიბრის ეფექტურობაზე ასეთი მოკლე იარაღიდან როგორიც არის АКС-74У თავისი 20სმ-ნი ლულით, მაგრამ ის ფაქტი რომ ამ იარაღს არ აქვს მაღალი რეპუტაცია რუსეთის საბრძოლო ნაწილებში და ასევე მას არ იყენებდნენ სროლებში ჩათვლების ჩაბარებისას უკვე მეტყველებს ამ იარაღის საწინააღმდეგოდ.

35-3

АКС-74У წლების განმავლობაში იყო საბჭოთა პისტოლეტ-ტყვიამფრქვევი. 90-ან წლებში როდესაც რუსეთში კრიმინალური ომი მიმდინარეობდა, სამართალდამცავებს დაჭირდათ კომპაქტური პისტოლეტ-ტყვიამფრქვევი, რომლის გამოყენბაც შესაძლებელი იქნებოდა მჭიდროდ დასახლებულ ან ხალხიან ადგილებში (მაგალითად მეტროს სადგურები) სადაც ფოლადის გულიანი 5,45 კალიბრის ვაზნის გამოყენბა იყო სახიფათო. გამომდიანრე იქიდან, რომ მწარმოებლები ვერ ახერხებდნენ საჭირო ხარისხის და რაოდენობის პისტოლეტ-ტყვიამფრქვევბის მიწოდებას, ერთი პერიოდი განიხილებოდა სამხედრო საწყობებიდან ნაალაფევი 9მმ-ნი გერმანული MP-40-ებით მილიციის შეიარაღება. 

მე მქონდა ორი 5.56 კალიბრის ბულგარული წარმოების ‘აკსუ-ს” კლონი (Arsenal SAR-SF) და ასევე მქონდა საშუალება დეტაურად შემესწავლა და გამომეცადა 5.45 კალიბრის АКС-74У. ყველა იარაღი იყო აბსოლუტურად საიმედო. საიმედოობა ტრადიციულად ძლიერი მხარეა “კალაშნიკოვის” სისტემის იარაღების. ქვევიდან და გვერდიდან დასაკეცი კონდახებით,  ისინი იყვნენ ძალიან კომპაქტურები. ჩემი აზრით 5.45 კალიბრის “აკსუ” უფრო ზუსტი იარაღია 100 მეტრზე და ზევით, ვიდრე 5.56 კალიბრის ‘აკსუ”, ხოლო ჯერებით სროლისას ადეკვატური სიზუსტე მიიღწეოდა მხოლოდ უკიდურესად ახლო მანძილებზე სროლისას. არც 5.56 და არც 5.45 არ იყო შექმნილი ასეთი მოკლე ლულებიდან სროლისთვის და ამიტომ  უპირატესობა უნდა მიენიჭოს “პრემიუმ კლასის”  მძიმე ექსპანსიურ ტყვიებს, რაც არ არის დიდი პრობლემა 5.56 კალიბრის შემთხვევაში და ნაკლებად სავარაუდოა ასეთი მუხტი იშოვოთ 5.45 კალიბრში. გამომდინარე იქიდან, რომ “აკსუ” უფრო კომპაქტურია და ისეთივე საიმედოა, როგორც “დიდი” “აკ” ზე-კომპაქტურ კარაბინებში ის შეიძლება იყოს უკეთესი არჩევანი ვიდრე იგივე 10 ინჩიანი AR-15. ვიცი ბევრს გაუკვირდება ასეთი შეფასება იმის გათვალისწინებით რამხელა ფანატები ვართ ჩვენ AR-15-ის პლატფორმის მაგრამ ნამდვილად ასე ვფიქრობთ. რაც ასევე შეიძლება ვთქვათ – 10 ინჩიანი AR-15 არის ყველაზე ზუსტი (თუმცა ამავე დროს ყველაზე გრძელი) იარაღიშაშხანის კალიბრების  ზე-კომპაქტურ კარაბინებში.

csashort

ჩეხური CSA 7.6 ინჩიანი ლულით გამოდის ორ კალიბრში 7.62×39 და 5.56×45. ასეთი იარაღები ითვლება უფრო “რენჯის სათამაშოებად” და ცეცხლსასროლ ეკზოტიკად და ამიტომ ამუნიციის მწარმოებლები არ ცდიან თავის ვაზნებს ასეთ მოკლე ლულებში, შესაბამისად არავინმა არ იცის როგორ მოიქცევა კონკრეტული ტყვია ასეთი იარაღიდან გასროლისას. 

მოკრძალებული სიზუსტის და საშუალო მანძილებზე საკითხავი ეფექტურობის გამო, ჩემი აზრით ასეთი მოკლე კარაბინები უნდა გამოყოფილი იყონ ცალკე კატეგორიაში მაგალითად “სუბ კარაბინები”.

კიდე რა საფრთხეები მოაქვს შაშხანის კალიბრის იარაღს ქალაქის პირობებში. ნომერ პირველი ფაქტორი, რომელზეც უნდა იფიქროთ არის ზედმეტი შეღწევა. ამიტომ ვაზნის არჩევას უნდა მიაქციოთ ყურადღება, სადაც უპირატესობა უნდა მიენიჭოს ექსპანსიურ ვაზნებს.  ჩვენ არ გვინდა, რომ ნასროლმა ტყვიამ გახვრიტოს სამიზნე, გავიდეს კედელში და დაჭრას ვინმე სხვა ოთახში ან ბინაში ან თუნდაც გარეთ მდგომი. ზოგი თვლის, რომ ზედმეტი შეღწევის პრობლემა ზედმეტად “გაბერილია” მაგრამ ფაქტები ადამიანის დაჭრის ან მოკვლის, ტყვიებით, რომლებმაც გახვრიტეს მძარცველი საკმაოდ ბევრია. ასეა თუ ისე, ჩემი აზრით, როგორც მინიმუმ, ფოლადის გულიანი ტყვიების გამოყენება არაგონივრულია.

კიდევ ერთი მნიშვნელოვანი ფაქტორი არის ხმა და ლულის ალი, რომელსაც ადგილი აქვს შაშხანის კალიბრის გასროლისას იარაღიდან მოკლე ლულით. გამოცდილი ტიპები იძახიან რომ სადაც დევს იარაღი იქვე უნდა იდოს ჯავშანჟილეტი და ყურსასმენები, მაგრამ რეალურად ძალიან ცოტა ადამიანი ყიდულობს პირველს და კკიდე უფრო ცოტა ინახავს თავდაცვის იარაღის მახლობლად ყურსასმენებს არა და დახურულ სივრცეში მოკლე კარაბინიდან ნასროლი ტყვია დიდი ალბათობის აკუსტიკურ ტრავმას მიაყენებს მსროლელს. სმენა არ აღდგება და კაცს მოუწევს ცხოვრების ბოლომდე შეეგუოს დაქვეითებულ სმენას. ლულის ალი მოკლე შაშხანის კალიბრის კარაბინიდან არის ძალიან დიდი და კარგად ჩანს თუნდაც მზიან ამინდში, დაბალი განათების პირობებში ლულის ალმა შეიძლება სერიოზულად ხელი შეგიშალოთ სროლაში.  ამის გათვალისწინებით შეიძლება ჩაითალოს, რომ იგივე ზომის 9მმ-ნი კარაბინი შეიძლება უფრო მოსახერხებელი გამოდგეს ვიდრე კარაბინი შაშხანის კალიბრზე “ექსტრემალურად” მოკლე ლულით.

მე არ ვთვლი, რომ 5.56, 5.45 ან თუნდაც 7.62×39-ს აქვს უკუცემა რომლის კონტროლიც ძნელია მაგრამ პისტოლეტის კალიბრის კარაბინებში უკუცემა თითქმის არ არის საერთოდ. ჯერებით სროლისას ცხადია პრაქტიკულად იგივე წონის მქონე პისტოლეტ-ტყვიამფრქვევი იქნება უფრო კონტროლირებადი, მაგრამ ერთჯერადი გასროლების რეჟიმში სხვაობა ორს შორის უმნიშვნელოა, ცხადია 7.62×39 “დაარტყმა” უფრო დიდია ვიდრე პისტოლეტის კალიბრის, ან 5.45 ან 5.56 კალიბრის და ითხოვს გარკვეულ მომზადებას. ზოგადად უკუცემა და მისი გავლენა სროლის სიზუსტეზე უნდა გაანალიზდეს ყოველი კონკრეტული იარაღის ჭრილში. მაგალითად 5.45 კალიბრის АКС-74У-დან ჯერებით სროლა ახლო მანძილებზეც არც ისე ეფექტურია, იმის გამო რომ მოძრავი ნაწილების დიდი მასა და სიჩქარე ხელს არ უწყობს სიზუსტეს. იგივე ეხება მაგალითად მიკრო-პისტოლეტ  ტყვიამფრქვევებს და განსაკუთრებით მოდელებს კონდახის გარეშე. მათი მასა არ არის საკმარისი რომ დაახშოს თუნდაც 9მმ ვაზნის გასროლით გამოწვეული უკუცემა. კონდახის გარეშე მიკრო პისტოლეტ-ტყვიამფრქვევის ჯერებით სროლა ეფექტურობით დიდად არ განსხვავდება ჯერებით მსროლელი პისტოლეტებისგან და თუნდაც ძალიან ახლო მანძილებზე ეფექტური სროლისთვის საჭიროა კარგი მომზადება. კონდახი მნიშვნელოვნად ზრდის სიზუსტეს და გაძლევთ საშუალებას აწარმოოთ ეფექტური და სწრაფი ცეცხლი. უკონდახო გრძელი იარაღი თუნდაც ისეთი კომპაქტური როგორც MP-5K არის დიდი, მძიმე და მოუხერხებელი პისტოლეტი და მეტი არაფერი.

P1050545

ავტორის კუთვნილი მოკლე 11.3 ინჩიანი AR-15 აღჭურვილი მსხვილი კომპენსატორით. ასეთი იარაღიდან სროლა შესაძლებელია ერთი ხელით, როგორც პისტოლეტიდან უკუცემის არ არსებობის და მსუბუქი წონის გამო, მაგრამ ლულის ალის და გასროლის ხმით ის ჰაუბიცას გაუტოლდა. ასეთი იარაღიდან გასროლა დახურულ სივრცეში და სმენის დაცვის გარეშე გარანტირებულად გამოიწვევის სმენის სერიოზულ ტრავმას. 

საქართველოსთვის მართალია ნაკლებად აქტუალურია, მაგრამ ამინც უნდა აღვნიშნო, რომ პისტოლეტის კალიბრის კარაბინის დახშობა გაცილებით ადვილია. მარტივი და იაფი მაყუჩი იქნება ძალიან ეფექტური. დაახშო კომპაქტური შაშხანის კალიბრის კარაბინი გაცილებით უფრო რთულია, ითხოვს მაღალი კლასის (ძვირიან) და გამძლე მაყუჩს, მაგრამ უმეტესობა მწარმოებლების აუქმებს გარანტია მათ პროდუქტზე თუ მისი გამოყენება ხდება ძალიან მოკლე ლულიან კარაბინებზე.

ყველაფერი ზემოაღნიშნულის გარდა არის ასევე ასევე ფინანსური ასპექტი, რომელიც მნიშვნელოვანია იმათთვის ვინც თავის ჯიბიდან იხდის იარაღში და ტყვიაწამალში. აქ კონკრეტული მოდელების ფასების წერას დიდი აზრი არ აქვს, ვინაიდან თვიდან თვემდე შემოდის ახალი იარაღები და ძველები იყიდება, ამიტომ დროთა განმავლობაში აქ მოყვანილი ინფორმაცია აქტუალობას დაკარგავს, მაგრამ ჯერ ჯერობით ისეთი სიტუაცია გვაქვს, რომ პისტოლეტის კალიბრის კარაბინები ბევრად უფრო ძვირი ღირს ვიდრე შაშხანის კალიბრების კარაბინები. 2000 ლარამდე ფასის კატეგორიაში შესაძლებელია АКС-74У-ს ბულგარული კლონის შეძენა, რომელიც იყიდება ორ კალიბრში, 5.56 და 7.62. ასევე შესაძლებელია СSA-ს ზე-მოკლე Vz58-ის კლონის შეძენა რომელიც იგივე კალიბრებშია ხელმისაწვდომი რაც ბულგარული კარაბინი. ტელესკოპური კონდახის გამო 10 ინჩიანი AR-15 ხელმისაწვდომია მხოლოდ ადგილობრივად, ნაწილების კომპლექტებისგან აწყობილ ვარიანტში და ცხადია ასეთი იარაღი ძალიან ძვირი ღირს (1200-1500 დოლარი) და სიმართლე გითხრათ შეიძლება ვერც ამართლებდეს ასეთ მაღალ ფასს დაბალი ხარისხის ნაწილების გამოყენების გამო. რაც შეეხება პისტოლეტის კალიბრების კარაბინებს, ისინი უფრო მეტი ან ბევრად უფრო მეტი ღირს ვიდრე შაშხანის კალიბრის კარაბინები. როგორც წესი მათი ფასი მხოლოდ იწყება 2000 ლარიდან („უზი“ 2100 ლარი, რუსული საიგა-9 – 2500 ლარი,  სლოვაკური „სტრიბოგი“ 3200 ლარი და არარეალური 5000 ლარი ზიგ ზაუერის MPX-ში).

რაც შეეხება ვაზნების ღირებულებას ცხადია პისტოლეტის ვაზნა ღირს ნაკლები. 9მმ-ნი ვაზნის ყიდვა რეალურად შესაძლებელია 1 ლარის ფარგლებში. შაშხანის კალიბრები როგორც წესი ორჯერ მეტი ღირს. ასე, რომ ეს ნამდვილად არის განსახილველი ფაქტორი იმათთვის ვინც აპირებს რეგულარუ ვარჯიშს სროლაში.  გარდა ამისა არის კიდე ვაზნების თავსებადობის ფაქტორიც. თუ თქვენ გაქვთ 9მმ-ნი პისტოლეტი, გრძელი იარაღიც იქნება იგივე კალიბრზე და არ იქნება საჭირო სხვა ვაზნების მარაგის შექმნა. გარდა ამისა ბევრი თანამედროვე სამოქალაქო კარაბინი, როგორიც არის Kel-tec Sub 2ooo ან Beretta Cx4  Storm იყენებენ პისტოლეტის სტანდარტულ მჭიდებს (პირველი გლოკის, მეორე შესაბამისად ბერეტა 92-ის).

P1070312

9მმ-ნი “უზი” არც ისე დიდიხანია, რაც გამოჩმდა ქართულ ბაზარზე. ის აწყობილია ჩეხეთში, IMI-ს წარმოების ნაწილებისგან. გარდა იმისა რომ მათი აწყობის ხარისხი და ძირითადი ნაწილების ცვეთის ხარისხი შეიძლება მკვეთრად განსხვავდებოდეს, ეს იარაღები აგებულია ღია საკეტიდან სროლის საშუალების შენარჩუნებით. ამის გამო გასროლისას იარაღს აქვს უცნაური უკუცემის იმპულსი და მცირე დრო რომელიც გადის იმ მომენტიდან სანამ მასიური საკეტი წავა წინ სახლეტზე დაჭერის შემდეგ და მოახდენს გასროლას. ეს ყველაფერი საჭიროებს მიჩვევას და ცხადია იარაღი ისეთი მოსახერხებელი არ არის, როგორც მოდელები, რომლებიც ისვრიან დახურული საკეტიდან. გარდა ამისა “უზი” არის დიდი და მძიმე, შედარებისთვის მის გვერძე დევს 5.56 კალიბრის ბულგარული SAR-SF. 

იარაღის და სროლის სამყაროში ძალიან არაერთგვაროვანმა ფიგურამ ჯეიმს იეგერმა გამოქვეყნა ვიდეო სადაც ის აცხადებდა, რომ პისტოლეტის კალიბრის კარაბინი არის სისულელე და ვინს მას ირჩევს არის შესაბამისად იდიოტი. ეს კაცი ცნობილია ასეთი ხმამაღალი განცხადებებით და ჩემი აზრით ის ცდება. არის გარემოებები, როდესაც უმჯობესია გქნოდეს უფრო მოკრძალებული შესაძლებლობების მქონე იარაღი, რომელსაც ეფექტურა დგამოიყენებ ვიდრე უფრო ძლიერი იარაღი, რომლის გამოყენებას შეიძლება მოყვეს ზედმეტი ზიანი/ზარალი ან მსროლელის ჯანმრთელობის მდგომარეობის გაუარესება, ვგულისხმობ პირველ რიგში სმენას. გარდა ამისა არის კიდევ ფინანსური და სამართლებრივი ასპექტები. რა უმჯობესია თქვენთვის, თავად გადაწყვიტეთ, ეს სტატია საკმარისია რომ წარმოდგენა მოგცეთ ამ საკითხზე ან გიბიძგოთ თავად გამოიკვლიოთ ეს საკითხი. რაზეც არ ღირს დავა არის ის, რომ ვერანანირ კალიბრი და გაზრდილი ტევადობის მჭიდი და ყველაზე გრძელი ლულა ვერ დაეხმარება კაცს ისროლოს უკეთესად თუ ის არ არის კარგი მსროლელი, ამიტომ რა იარაღიც და მათი კომბინაციაც არ უნდა აარჩიოთ, უნდა დეტალურად იცნობდეთ თქვენი იარაღის და კალიბრის შესაძლებლობებს და ივარჯიშოთ, ივარჯიშოთ, ივარჯიშოთ.

0e1ed70339b442

მსუბუქი და ზომიერდ კომპაქტური Beretta Cx4 Storm დატენილი პრემიუმ კლასის თავდაცვითი ვაზნებით, აღჭურვილი რედ დოტით, ბერეტა 92-თან ერთად იქნება კარგი კომბინაცია, ნებისმიერი ადამიანისთვის, რომელსაც არ აქვს საჭიროება ესროლოს სამიზნეებს 300 მეტრის დაშორებაზე. ასეთი კომბინაცია გამოიყენებს თავსებად კალიბრს და მჭიდებს. 

რაც შეეხება პისტოლეტის კარაბინის კონკრეტული მოდელის ან ტიპის არჩევას აქაც არის ნიუანსები, რომლებსაც უნდა მიაქციოთ ყუადღება. როგორც უკვე გითხარით პისტოლეტის კალიბრის კარაბინები შეიძლება დაიყოს სამ პირობით ჯგუფად, ყოფილი საბრძოლო იარაღები ადაპტირებული სამოქალაქო ბაზრისთვის, მოდელები გამოშვებული სპეციალურად სამოქალაქო ბაზრისთვის დაფუძნებული საბრძოლო/ტაქტიკურ მოდელებზე, სამოქალაქო მოდელები თავიდანვე შექმნილი მხოლოდ სამოქალაქო ბაზრისთვის.  ბუნებრვია ვიღაცამ შეიძლება იფიქროს რომ “ბაევოი” “ნზ”-ს იარაღი არის საუკეთესო არჩევანი, ჯარში ხომ მიდის მხოლოდ საიმედო, გამძლე იარაღი, რომელიც გადის შესაბამის “პრიომკას”. კი ნამდვილად ასეა, მაგრამ ჯერ დავიწყოთ იქით რომ ჯარში არ მიდის საუკეთესო იარაღი არამედ ყველაზე იაფი და მეორე ერთია იარაღი, რომელიც მოხდა არსენალში ქარხნიდან, შესაბამისი მირება-ჩაბარების პროცედურით და იარაღს შორის რომელიც აწყობილია ასეთი იარაღების ნარჩენებისგან სადაც აღმოსავლეთ ევროპული ქვეყნის რომელიღაცა პროვინციული ქალაქის სარდაფში.  მათ შორის ჩვენი პრაქტიკაც ადასტურებს. რომ ასეთი კონვერსიული იარაღი შეიძლება ღირდეს იაფი მაგრამ მათი კონდიცია განსხვავდება და ხშირად სამოქალაქო ბაზრისთვის ადაპტაციისას ზიანდება,  ნაწილების კომპლექტისგან აწყობილ იარაღებში დეტალების მორგება შეიძლება ცუდი იყოს. კონვერსიული იარაღის ყველაზე გავრცელებული მოდელი საქართველოში არის ჩეხური Vz 58. ტექნიკური პრობლემები ამ იარაღში ხშირად გვხვდება თუმცა უნდა აღინიშნოს რომ ასეთი პრობლემები ცოტაა და მათი აღმოფხვრა ძალიან ადვილია. მთლიანობაში ფასი-ხარისხით ჩვენი აზრით, Vz 58 არის საუკეთესო 7.62 კალიბრის კარაბინი.  იგივე ეხება ცხადია კონვერსიულ პისტილეტ ტყვიამფრქვევებს, როგორებიც არის ამჟამად გაყიდვაში არსებული, ჩეხეთში ისრაელის წარმოების ნაწილებისგან აწყობილი 9მმ ‘უზი” (2100 ლარი) ან ჩეხური Vz 61 “სკორპიონი” (800-1300 ლარი). მეორე ჯგუფს განეკუთვნება ალბათ ყველაზე ძვირად ღირებული იარაღები, ჩეხური “სკორპიონი ევო” რომელიც, თუ არ ვცდები 4000 ლარზე მეტი ღირს, ასევე უკიდურესად ძვირად ღირებული Sig-Sauer MPX და ასევე სლოვაკური “Stribog”, ამ ჯგუფში ასევე შედის რუსული “საიგა-9″, რომელიც ერთ-ერთი ყველაზე იაფია. ეს კარგი იარაღებია მაგრამ მათი მინუსებია მაღალი ფასი და მხოლოდ მათზე განკუთვნილი მჭიდები.  მესამე ჯგუფი ალბათ არის ყველაზე საინტერესო, რომელშიც თავმოყრილია შედარებით ხელმისაწვდომი კარაბინები და რომელიც ყველაზე ნაკლებად ან საერთოდ არ არის წარმოდგენილი საქართველოში. ამ ჯგუფში შედის მაგალითად Beretta Cx4, Kel-Tec SUB-2000 (400-500 დოლარი), Hi-point 995TS, რომელიც ბევრად უფრო უკეთესი და საიმედო იარაღია ვიდრე ამავე კომპანიის ავადსახსენებელი პისტოლეტი და იყიდება აშშ-ში სულ რაღაც 250 დოლარად და ბევრი სხვა მოდელი. მათი უმეტესობა გათვლილია ყველა პოპულარულ პისტოლეტის კალიბრზე და იყენებს ამავე კომპანიების წარმოების პისტოლეტების მჭიდებს ან გავრცელებული მოდელის პისტოლეტების მჭიდებს. ნებისმიერ შემთხვევაში ამ ჯგუფებზე საუბრისას მე მოგიყევით ზოგად ტენდენციებზე და ცხადია ყოველი კონკრეტული მოდელი ითოხვს ცალკეულ შესწავლას მის შეძენამდე. როგორც ხედავთ ფასებიდან გამომდინარე ასე გამოდის, რომ 5.56/7.62 კალიბრის Arsenal SAR-SF, “ქუჩის ფასით” 1400-1600 ლარი არის ყველაზე კარგი შენაძენი ზე-კომპაქტურ კარაბინებს შორის. აქიდან გამომდინარე იმპორტიორები უნდა კარგად დაფიქრდნენ და შეეცადონ შემოიტანონ პისტოლეტის კალიბრების კარაბინები ნორმლაურ ფასში, იმიტომ რომ ეს ნიში პრაქტიკულად ეხლა ცარიელოა.

P1330950-900x601

ერთ-ერთი საუკეთესო პისტოლეტის კალიბრის კარაბინებს განეკუთვნებიან მოდელები, რომლებიც შექმნილია კოლტის მოდელ R6540-ის კონცეფციით, ანუ AR-15-ის ტიპის 9მმ-ნი კარაბინი, რომელსაც გააჩნია გარკვეული დეტალების თავსებადობა 5.56 კალიბრის AR-15-თან, ასევე ადვილად ადაპტირებადია და განსხვავებით კოლტის პირველი პისტოლეტ-ტყვიამფრქვევებისგან, რომლებიც იყენებდნენ “უზის” მჭიდებს, ახალი მოდელები მეტ წილად გათვლილია პოპულარული მოდელის პისტოლეტის მჭიდების გამოყენებაზე. სურათზე არის JP Enterprise-ის 9mm-ნი  GMR-12. რომელიც იკვებება ადვილად საშოვნელი, იაფი და ზეგამძლე გლოკის მჭიდებიდან. სამწუხაროდ ამ ტიპის კარაბინების ფასი აშშ-ში იშვიათად ჩამოდის 1000 დოლაზე დაბლა. 

MI-G2SUB

ამერიკული Kel-Tec-ი შეიძლება არ არის ცნობილი იმით, რომ უშვებს მაღალი კლასის ზესაიმედო იარაღებს, მაგრამ ეს კომპანია წლიდან წლამდე მიდი ისეთი გზით, რომლითაც სიარულს ვერ ბედავენ სხვა მწარმოებლები და უშვებს უნიკალურ იარაღებს. ერთ-ერთი ასეთი იარაღი არის მათი ზე-პოპულარული 9მმ ნი დასაკეცი კარაბინი Sub 2000, რომელიც თან სულ რაღაც 400-500 დოლარად იყიდება და ასევე იყენებს გლოკის მჭიდებს. 

ჩვენი ტესტი – Marlin XT-22VR

Tuesday, February 21st, 2017

რა არის მიზეზი იმისა, რომ ყველა დღევანდელი სტანდარტით აშკარად მოძველებული .22lr, კალიბრის ვაზნა, დღემდე რჩება ყველაზე პოპულარულ და გავრცელებულ სამოქალაქო კალიბრად მსოფლიოში?  წებოვანი პარაფინით დაფარული რბილი გარსის გარეშე ტყვია, განთავსებული თხელ ლატუნის მასრაში, ვაზნა რომელიც შეგიძლია თითებით გადატეხო, სუსტი დაცვა ნესტისგან და „ანტიკვარული“ გვერდიდან ააალების სქემა, ეს ვაზნა არის პატარა დინოზავრი, რომლის წარმოება ჯერ კიდევ 1887 წელს ანუ 130 წლის წინ დაიწყო.  წესით ეს ვაზნა აღარ უნდა არსებობდეს XXI საუკუნეში, სადაც ყველა ცდილობს ამოიღოს ჯოულების მაქსიმუმი ყოველი კონკრეტული კალიბრიდან და მოხსნას მაქსიმალური რაოდენობის მეტრი წამში, მაგრამ .22lr კვლავ რჩება მეფედ თავის სეგმენტში, სეგმენტში რომელსაც ქვია ვაზნები პლინკინგისთვის ანუ არაფორმალური, გასართობი სროლისთვის. ნომერ პირველი ამის მიზეზი არის  რა თქმა უნდა ფასი, პატარა ვაზნა იაფია წარმოებაში და თუ არ ჩავთვლით ეკზოტიკურ ზე-სწრაფ მუხტებს, .22lr ძალიან იაფი ღირს, რაც ხდის მას ხელმისაწვდომს პრაქტიკულად ყველასთვის. შემდეგ უკვე მოდის ამ კალიბრზე გათვლილი იარაღის უდიდესი ასორტიმენტი, დაწყებული ჯიბის პისტოლეტებიდან, რომელიც ხელის გულზე ეტევა და დამთავრებული ზუსტი შაშხანებით, რომლებიც რამდენიმე ათასი დოლარი ღირს. პრაქტიკულად ნებისმიერი სისტემის ხრახნილულიანი იარაღი არსებობს მცირეკალიბრიან ფორმატში, გრძივად მოძრავი საკეტი, “პომპა”, ჰენრის სისტემა, ნახევრად-ავტომატი, რევოლვერი, პისტოლეტი, ცალმუხტიანი, დერინჯერი, მოკლედ რაც თქვენ გულს გაუხარდება შეიძლება იშოვოთ ამ კალიბრში.  თუ თქვენ გლუვლულიანი იარაღი გაქვთ, ამისთვისაც არსებობს ლულაში ჩასაყენებელი ადაპტორები და შესაძლებელია გლუვლულიანი იარაღიდან მცირეკალიბრიანი ვაზნის სროლა. გამომდინარე იქიდან, რომ ვაზნას აქვს დაბალი გასროლის ხმა და პატარა უკუცემა, .22lr ასევე რჩება საუკეთესო არცევნად დამწყბები მსროლელებისთვის და ბავშვებისთვის. ასევე პატარა ვაზნა ნიშნავს, რომ იარაღიც მასზე გათვლილი შეიძლება იყოს მსუბუქი და შესაბამისად იაფი. ასეთი იარაღის კასტომიზაციაც არ ითხოვს დიდ ინვესტიციებს. არ არის საჭირო ზე-გამძლე ბიპოდები, დარტყმა გამძლე  ოპტიკა და ასე შემდეგ. ასე რომ .22 შეიძლება იყოს ყველაფერი რაც თქვენ გინდათ, გასართობი „პლინკერი“, სასარგებლო სავარჯიშო ინსტრუმნტი უნარების შენარჩუნება/დახვეწისთვის, სანადირო იარაღი, სპორტული ინსტრუმენტი და რც მთავარია რომლის გამოყენებაც თქვენ ჯიბეს არ დაარტყავს. უკიდურეს შემთხვევაში .22lr გამოდგენა თავდაცვისთვისაც, იმიტომ, რომ .22lr-ს აქვს საკმარისი ენერგია რომ სიცოცხლეს გამოასალმოს ორფეხა მტაცებელიც, მაგრამ უმჯობესია რა თქმა უნდა თქვენი სიცოცხლე და ჯანმრთელობა ანდოთ უფრო ძლიერ კალიბრს.

თავისი პოპულარობის და გავრცელებულობის გამო, .22lr კალიბრზე გათვლილი იარაღი იყო, არის და იქნება ჩვენი ბლოგის ყუარდღების ცენტრში ხოლო ამჯერად ჩვენი მორიგი მიმოხილვა ეხება Marlin XT-22VR ტიპის მცირეკალიბრიან შაშხანას.

P1080083

ამერიკული წარმოების Marlin XT-22VR, მძიმე ლულიანი ხელმისაწვდომი მცირეკალიბრიანი შაშხანა, ჩვენი მორიგი ტესტირების გმირია. 

მე დიდიხანია მინდოდა ახალი .22 კალიბრის შაშხანა, რაც შეიძლება იაფად, რომელსაც უნდა ქონოდა პოტენციალი გამხდარიყო იარაღი ზე-ზუსტი სროლისთვის. ცხადია ზუსტი იარაღი იდეაში არ შეიძლება რომ იყოს იაფი, მაგრამ შესაძლებელია ასეთი “ამბიციური” მიზნის მიღწევა, პირველ რიგში ძველი მაგრამ კარგ მდგომარეობაში საბჭოთა წარმოების სპორტული მცირეკალიბრიანი იარაღის შეძენით და კასტომიზაციით ან მეორად ბაზარზე სასურველი შემოთავაზების პოვნით. ბევრი ვარიანტი განიხილებოდა ჩემს მიერ, საკმაოდ დიდი ხანი და გაიმარჯვა სწორედ ამ იარაღმა, რომელიც მე კარგ ფასად ჩავიგდე ხელში. ამჯერად ახალი ის იყიდება 1200 ლარად და ეს ფასი მე არ მიმაჩნია სამართლიანი იარაღში, რომელიც ამერიკაში 200 დოლრის ფარგლებში ღირს, მაგრამ მეორად ბაზარზე შესაძლებელია მისი შეძენა 700-800 ლარად.

ჩვნი შაშხანის საყიდლათ მე გავემგზავრე გორში. ყიდვამდე სწრაფად მოვიძიე მასალები ამ მოდელის შაშხანაზე და დავრწმუნდი, რომ პროდუქციის გამოთხოვაზე ან რამე სისტემატურ პრობლემებზე არავინ არსად არ წერდა. მოველაპარაეკ გამყიდველს, დილით გავიარე “ვენდისში” ვიყიდე ყავა და დავადექი გზას. ჩასვლისთანავე, სწრაფი ვიზუალური დათვალიერებისას მე დავრწმუნდი რომ იარაღს ქონდა სუფთა ლულა, შევამოწმე იარაღის მექანიზმების ფუნქციონალურობა და წყნარი გულით იქვე გავიფორმე ეს იარაღი. წინა პატრონმა ასევე გადმომცა საჩუქრად ერთი კოლოფი ვაზნები, მოვუხადე მას მადლობა და გავემგზავრე თბილისისკენ. ეს არის მოკლე ისტორია როგორ მოხვდა ეს იარაღი ჩემთან.

მოგეხსენებათ მე არ ვარ „მარლინის“ და „რემინგტონის“ პროდუქციის (ორივე კომპანიას ერთი მფლობელი ყავს) დიდი მოყვარული, გამომდინარე იქიდან, რომ „რემინგტონის“ პროდუქციის ხარისხი ბოლო პერიოდში მკვეთრად დაეცა და ამაში მე თავად დავრწმუნდი, როდესაც ვიყიდე ახალი და საკმაოდ ძვირადღირებული რემინგტონ 870-ის ტაქტიკური მოდელი, რომელიც გაძეძგილი აღმოჩნდა დეფექტებით და უბრალოდ არ მუშაობდა. ინტერნეტიც სავსეა ჩივილებით „მარლინის“ და “რემინგტონის” პროდუქციის ხარისხზე, რომელიც მკვეთრად დაეცა მას მერე, რაც ეს კომპანიები გადავიდა Freedom Group-ის საკუთრებაში. მე არ მინდა ავყვე შეთქმულების თეორიებს მაგრამ ფაქტია, რომ ორივე კომპანიას აქვს ხარისხის კონტროლთან სერიოზული პრობლემები, ხოლო “რემინგტონი” საერთოდ გაყიდვაში უშვებს “ნედლ” და დეფექტურ იარაღს.

რას წარმოადგენს Marlin XT-22VR? ეს არის შაშხანა გრძივად მოძრავი საკეტით, 7 ვაზნიანი მჭიდით, სქელი პროფილიანი  ლულით და სინთეტიკური შავი კონდახით. ლულის სიგრძე ამ იარაღში 550მმ-ია. ტვისტი – 1:16 და  რა თქმა უნდა მასში გამოყენებულია მარლინის საფირმო micro-groove  ხრახნები. პრინციპში შედარებით ახალი XT-22 სერიის შაშხანები იგივეა რაც ძველი „მარლინები“ მცირე ტქნიკური და კოსმეტიკური ცვლილებებით, ხოლო მთავარი განსხვავება არის ის რომ XT სერიის იარაღებში გამოყენებულია რეგულირებადი სასხლეტი, რომელსაც “მარლინმა” დაარქვა „Pro Fire”. XT-22 სერიის შაშხანები განეეკუთვნება ბიუჯეტურ იარაღს და მათი ფასი დაახლოებით 170 დოლარიდან იწყება. აქიდან გამომდინარე ზედმეტია ელოდო განსაკუთრებულ დახვეწილობას, ესთეტიკას, ყურადღებას დეტალებისადმი და სხვა სასიამოვნო რამეებს რაც მოყვება “Anshchutz”-ის, “Weatherby”-ს ან თუნდაც “CZ”-ს მცირეკალიბრიან იარაღს.

იარაღის აღწერა დავიწყოთ კონდახით, რომელიც არის სინთეტიკური და ძალიან მსუბუქი. მასზე განთავსებულია სქელი პლასტმასის „ყურები“,განკუთვნილი საღვედეების დასაყენებლად და რომლებიც შესრულებულია კონდახთან ერთად. უმჯობესია ცხადია, რომ ეს დეტალები იყოს მოსახსნელი, რკინისგან დამზადებული მაგრამ გასათვალისწინებელია, რომ ბევრ ბიუჯეტურ მცირეკალიბრიან იარაღზე ესეც არ არის ხოლმე.  აქიდან გამომდინარე კონდახზე ასევე შეუძლებელია ბიპოდის დაყენება. გამოსავალი არის სპეციალური დეტალის ცალკე შეძენა და კონდახზე დაყენება. თვითონ პლასტმასის ყურები საკმაოდ სქელია და ჩემი დაკვირვებით ნორმალურ ექსპლუატაციას უნდა უპრობლემოდ გაუძლონ. კონდახის წინა ნაწილი, გაფართოებულია და ბრტყელი ძირი აქვს, რაც ქვიშის ტომარაზე ან სხვა საყრდენზე იარაღს საიმედოთ დააფიქსირებს.

rqwrw8043

კონდახი ლამაზია და ერთ-ერთი საუკეთესოა, რაც მე შემხვედრია ბიუჯეტურ .22 კალიბრის იარაღზე.

p_550000693_1

7 ვაზნიანი მჭიდი არის ფოლადის, თხელი და მსუბუქი, წითელი პლასტმასის მიმწოდებლით. ის ფიქსირდება იარაღში ღილაკით, რომელიც გარეთ არის გამოშვერილი და ამიტომაც მისი დაკარგვის საშუალება, ტყეში, ბუჩქებში ხეტიალისას საკმაოდ დიდია. იარაღს კომპლექტში ერთი მჭიდი მოყვება.

8812541

იარაღის მარჯვენა მხარეს დაყენებულია მექანიკური მცველი, რომელიც პოზიტიურად და მკაფიოდ მუშაობს და ადვილად ხელმისაწვდომია. სასხლეტის დამცავი რკალი შესრულებულია კონდახთან ერთად. 

mardril

სალულე კოლოფის (რესივერის) ზედა ნაწილში შესრულებულია „მერცხლის კუდის“ ტიპის სამაგრი, რომელიც გახვრეტილია ხრახნებისთვის რაც სავარაუდოთ გაკეთდა იმისთვის, რომ მასზე დაყენდეს „პიკატინის“ ტიპის სამაგრი. იარაღი არ არის აღჭურვილი რკინის სამიზნე მოწყობილობებით.

იარაღი აღჭურვილია სქელ-კედლიანი 55სმ-ნი 16 ღარიანი ლულით. ღარების ბიჯი (ტვისტი) 1:16-ია.  ლულის გამოსასვლელი ოდნავ ჩაღრმავებულია და დაცულია დაზიანებისგან. ლულის პროფილს რაც შეეხება, ჩემი აზრით .22lr-ს არ აქვს ისეთი წნევა და ენერგია რომლის დასახშობათ საჭირო იქნებოდა სქელ კედლიანი ლულა, ამიტომ ასეთი ლულის დაყენება განპირობეებულია ალბათ მოდით და ერთგვარად ხაზს უსვავს იარაღის დანიშნულებას, როგორც მიზანში სროლისთვის განკუთვნილს. სქელი ლულის გამო ის ასევე ლამაზად (ტაქტიკუარდ) გამოიყურება, მაგრამ ამავე დროს რა თქმა უნდა ის ამძიმებს იარაღს და არღვევს მის ბალანსს. როგორც წესი ასეთი ლულით აღჭურვილ იარაღზე არ ყენდება საკმაოდ პრაქტიკული და საჭირო რკინის სამიზნე მოწყობილობებიც. გრძელ ლულას ამ კალიბრში აქვს ის პლიუსი რომ დაბალ სიჩქარიანი ვაზნის გამოყენებისას გასროლის ხმა არ აღემატება სუსტი პნევმატური თოფიდან გასროლის ხმას.

საკეტის მოხსნა-დაყენება ხდება სასხლეტზე დაჭერით. დარწმუნდით რომ იარაღი განმუხტულია, გახსენით საკეტი და გამოწიეთ უკან სასხლეტზე თითის დაჭერასთან ერთად. საკეტი თავისუფლად ამოვა თავის ადგილიდან. დაყენება პირიქით ხდება. შესაძლებელია დაჭერილ სასხლეტზე დახუროთ საკეტი და მოხდება მისი ავტომატური დაშვება, ანუ საჭირო არ იქნება საკონტროლო სასხლეტის დაშვება ცარიელ სავაზნეზე. ორი ხრახნის საშუალებით სალულე კოლოფი მაგრდება კონდახში, გაუფრთხილდით ამ ხრახნებს და გამოიყენეთ მათთვის გათვლილი ქანჩები. ხრახნები რბილია და მათი დაზიანება ადვილია.

საკეტის სვლა რბილია და სწრაფია. ინტერნეტში ბევრს წერენ XT-22-ის საკეტებზე, რომლების გახსნა ითხოვს დიდი ძალის დატანებას და ასევე იმაზე, რომ ვაზნების მიწოდებისას ხდება ტყვიის თავების დეფორმაცია, მაგრამ ჩვენი იარაღის საკეტი იხსნებოდა-იკეტებოდა იდეალურად და ტყვიის თავებზე არანაირი დეფორმაცია ასევე არ შეინიშნებოდა.

dasdas

XT-22-ის დამრტყმელ-სასხლეტი მექამიზმი არ გამოირჩევა სირთულით. „ProFire” ტიპის რეგულირებადი ერთ საფეეხურიანი სასხლეტი წონის რეგულირება შესაძლეებელია შესაბამისი მარეგულირებელი ხრახნის საშუალებით და ამისთვის საჭირო იქნება კონდახის მოხსნა. “ProFire” არის „მარლნის“ პასუხი მისი კონკურენტი „სევიჯის“ “Accu Trigger”-ზე და ძალიან კარგია რომ ის სტანდარტულია XT-22 სერიის იარაღებზე. მოგეხსენებათ .22 კალიბრის იარაღი ძალიან მსუბუქია და შესაბამისად მსროლელის მიერ ნებისმიერი ხარვეზი სასხლეტის დამუშავებისას  ეგრევე აისახება ხოლმე ჯგუფების სიგანეზე. “ProFire” არ არის კლასიკური გაგებით წმიდა სისხლის საასპარეზო სასხლეტი, მაგრამ ის იძლევა მინიმალური რეგულირების საშუალებას რაც კარგია 150 დოლარიან იარაღში. ასევე „მარლინის“ სასხლეტი აღჭურვილია მცველით და თუ არ მოხდა ჯერ მასზე დაჭერა, სასხლეტი ადგილიდან არ დაიძვრება.

განსაკუთრებულად მინდა აღვნიშნო პოზიტიური ექსტრაქცია. ხელით გადასატენ იარაღში პოზიტიური ექსტრაქცცია ჩემი აზრით არის ძალიან მნიშვნელოვანი და უზრუნველყოფს იარაღის საიმედო მუშაობას. XT-22-ზე თუნდაც შედარებით ნელა საკეტის გახსნისას, თუნდაც გაუსროლელ ვაზნის ექსტრაქცია იყო ძალიან პოზიტიური და მასრა შორს მიფრინავდა . ალბათობა რომ მსროლელი არასაკმარისად ენერგიულად გადატენის საკეტს და მასრა გაიჭედება, ძალიან მცირეა. როგორც კლინტ სმიტი იტყოდა, იარაღის საკეტი არ არის თქვენი მეგობარი და ამიტომ ზედმეტად მას ნუ გაუფრთხილდებით. ყოველთვის ენერგიული და სწრაფი მოძრაობით გადატენეთ იარაღი.

დამზადების ხარისხი, დეტალების მორგების ხარისხი  XT-22-ზე არის სავსებით დამაკმაყოფილებელი. ერგონომიკა თუ არ ჩავთვლით მოუხერხებელ მჭიდის ღილაკს ასევე ძალიან კარგია. მარლინმა უარი უნდა თქვას მჭიდის ღილაკის ამ კონსტრუქციაზე, ხოლო მჭიდის ფიქსაციის ერთ-ერთი საუკეთესო მეთოდი გამოყენებულია რემინგტონ 597-ზე. ის ერთდროულად სწრაფია და ამავე დროს ღილაკი დაცულია უნებლიე დაჭერისგან. რაღაც ამდაგვარი მარლინმაც უნდა გამოიყენოს. მანამდე ფრთხილად იყავით არ დაკარგოთ მჭიდი ტყეში, რომელიც თან მარტო ერთი ცალი მოყვება.

მთლიანობაში პირველი შთაბეჭდილებები აღმოჩნდა როგორც ხვდებით საკმაოდ პოზიტიური. იდეაში ბიუჯეტური XT-22 არ ტოვებდა ზედმეტად „ბიუჯეტური“ იარაღის შთაბეჭდილებას. რეგულირებადი  სასხლეტის ქარხნული მდგომარეობაც იყო ძალიან კარგი. იარაღს მოყვა ჩინური წარმოების „Bauer“-ის 4×32 ძალიან საბაზისო ოპტიკური სამიზნე მარტივი “დუპლექსის” ტიპის ბადით. პრინციპში მე მირჩევნია იაფი ოპტიკა იყოს მაქსიმალურად მარტივი, რომ ნაკლები იყოს პრობლემების ალბათობაც. გარდა ამისა ასეთი სუსტი ოპტიკა გამოირჩევა დაბალი წონით და მცირე გაბარიტებით, ამიტომაც პირველ ეტაპზე გადავწყვიტეთ ამ „სკოპის“ დატოვება. თანაც ეხლა როდესაც სამწუხაროდ საქართველოში შეიზღუდა ოპტიკის და აქსესუარების იმპორტი, შესაძლბლობა იარაღის კასტომიზაციის მნიშვნელოვნად შემცირდა.  მეორადი იარაღის აქსესუარების ბაზარი საქართველოში ძალიან მცირეა, ხოლო გადამყიდველები ან თუნდაც მაღაზიები ვინც ვაჭრობენ ასეთი პროდუქციით, ძალზედ მცირე ასორტიემნტი აქვთ და როგორც წესი ფასი ძალიან გაბერილია. ეხლა „მაიმარკეტზე“ იყიდება ჩინური „ხარისის“ ბიპოდის ასლი 250 ლარად, მაშინ როდესაც „ამაზონზე“ ის 25-30 დოლარი ღირს. არაკეთილსინდისიერი გადამყიდველებისთვის ხუთმაგი ფასის გადახდაზე მსროლელმა ჩემი აზრით უნდა უარი თქვას და ამიტომაც ბიპოდის შეძენაზე უარი თქმა მოგვიწია. სამაგიეროდ სინთეტიკური კონდახი შევღებეთ და გამოვიყენეთ ლეგეენდარული „რემინგტონ M40A1“-ის „მაკმილანის“ კონდახის კამუფლირების სქემა. ეს იარაღი მე მახსოვს ჯერ იმ დროიდან, როდესაც „Delta Force”-ს ვთამაშობდი და იმ დროს ეს იარაღი ალბათ იყო ერთადერთი, სტანდარტული კამუფლირებით. კამუფლირება, გარდა იმისა, რომ ემსახურება პრაქტიკულ მიზნებს ასევე მნიშვნელოვნად გაალამაზა ჩვენი „მარლინი“. ჩვენ მოვიმარაგეთ სხვადასხვა ტიპის ვაზნები და როგოც კი ამინდები გამოვიდა, გავეშურეთ სასროლეთზე.

16776874_424821551193341_1878301149_o

სინთეტიკური კონდახის დიდი პლიუსი. მას არ ეშინია ნესტის და სიცივის. გარდა ამისა სინთეტიკური კონდახის მოდიფიცირება ძალიან ადვილია. 

სურათიდან როგორც ხედავთ, ადგილზე დაგვხდა ძალიან ცუდი პირობები. თოვლი. ყინვა. სასროლოსნო პოზიცია თოვლში ამოვთხარეთ. როგროც შეგვეძლო კომფორტულად მოვაწყვეტ და დავიწყეთ სროლა. ჩინური წარმოების გერმანული სახელით “ბაუერის” ოპტიკა სამწუხაროდ ვერ აღმოჩნდა მოწოდების სიმაღლეზე. ფოკუსის და ბადის სიმკვეთრის დარეგულირება მაგრად გართულდა. ლინზები ნორმალური იყო და ოპტიკა მსუბუქია, ეს არის მისი პლიუსები, შემდეგ მხოლოდ მინუსები წამოვიდა. 50 მეტრზე სროლა კიდე შესაძლებელი იყო, 100 მეტრზე უკვე ეს ოპტიკა პრაქტიკულად გამოუსადეგარი აღმოჩნდა, ეს უკვე მეორე ამ მოდელის “სკოპია” რომელიც გამოუსადეგარი აღმოჩნდა. მის სანაცვლოდ “მარლინზე” დავაყენეთ ასეთივე ბიუჯეტური “სკოპი” Bushnell 3×9. ეს ოპტიკა კარგია, იაფია, თუმცა გაბარიტული და შედარებით მძიმე. ის “ბაუერის” ოპტიკაზე 2-ჯერ ნაკლები ღირს და აქვს უფრო დიდი გადიდება, ბადის განათება და შესწორების მექანიზმიც მუშაობს უფრო ზუსტად. მისი ბადე იძლევა საშუალებას გამოიყენოთ მისი ელემენტები დამიზნებაში შესწორებებისთვის, მაგრამ ჯვარი ზედმეტად სქელია. მიუხედავად ამისა შაშხანა რასაც იტყვიან ამუშავდა და დაგვანახა თავის პოტენციალი. სამიზნედ ჩვენ ვიყენებდით ფერად საკანცელარიო  ფურცლებს 70×75 მმ-ზე. მათი განადგურება 100 მეტრის მანძილიდან და არც ისე მდგრადი პოზიციიდან არ წარმოადგენდა არანაირ პრობლემას იმ პირობით, რომ ვისროდით იმ ვაზნას რა ვაზნითაც იარაღი იყო მისროლილი. ვაზნის შეცვლისას თუ არ ვიცოდით რა შესწორება უნდა შეგვეტანა, ტყვია სამიზნეს არ ხვდებოდა. განსხვავება საწყის სიჩქარეში და ტყვიის წონაში 100 მეტრზე საგრძნობ სხვაობას იძლევა და ასეთ მანძილზე ასეთ სამიზნეზე სროლა შესაძლებელია იმ ვაზნით რა ვაზნაზეც იარაღი იყო გასწორებული, ან დამახსოვრება როგორ იცვლება მორტყმის საშუალო წერტილი კონკრეტული მუხტის გამოყენებისას. აქაც მოქმედებს მარტივი წესი: ნახე მუხტი, რომელიც ყველაზე ზუსტი და საიმედოა და შექმენი ამ ვაზნების მარაგი. ყველაზე კარგი ჯგუფი 100 მეტრზე იყო შთამბეჭდავი 25მმ მიღწეული იაფი Eley Sport ვაზნებით (ერთი “ფლაიერის” დამატებით ჯგუგი გაიზრდება 41მმ-მდე რაც მაინც კარგი შედეგია). კიდევ ერთი ჯგუფი იყო 46მმ, და ბოლოს 67მმ. სროლის პირობების და ოპტიკის შესაძლებლობების გათვალისწინებით ეს არის ძალიან კარგი შედეგი.  სამწუხაროდ ჩვენ არ გვაქვს ფუფუნება გავტესტოთ იარაღი ლაბორატორიულ პირობებში. უამინდობის გამო ამ სტატიის პუბლიკაციაც გადაიდო თითქმის სამი კვირით. მიუხედავად ამისა ჩვენი აზრით “მარლინმა” დაგვანახა თავისი პოტენციალი და ის ნამდვილად იმსახურებს ხარისხიან ოპტიკას და არა ჩინურ სუროგატს. კარგი ოპტიკით ამ იარაღით შესაძლებელია .22lr-ის თანდაყოლილი სიზუსტის სრული ათვისება.

rwrwe78912

ვის როგორი მოსაზრებები აქვს სიზუსტეზე, მაგრამ იარაღი რომელიც ჯდება ათას ლარამდე და გაძლევს საშუალებას ყველაზე იაფი ვაზნით 100 მეტრზე მოარტყა სათამაშო კარტის ხელა სამიზნეს, ჩემი აზრით არის კარგი იარაღი.  კარგი ოპტიკით და ბიპოდით კიდე უფრო უკეთესი შედეგის მიღება არის შესაძლებელი. 

რას შევცვლიდი იარაღში? პირველ რიგში “მარლინმა” უნდა უარი თქვას ამ იდიოტურ გარეთ გამოშვერილ მჭიდებზე და მჭიდის ღილაკის ასეთ კონსტრუქციაზე. არანაირი აუცილებლობა არ არის რომ მჭიდი იყოს გარეთ გამოშვრილი. არის საფრთხე მჭიდის დაზიანების და ზარალდება იარაღის იერსახე. ღილაკი უნდა იყოს ისეთი რომ შესაძლებელი იყოს მჭიდის ერთი ხელის გამოყენებით მოხსნა. იარაღს ჭირდება ნამდვილი საღვედეები და ადგილი ბიპოდის დასაყენებლად. დანრჩენში ეს იარაღი არის ახლოს იდეალურთან. განსაკუთრებულ ქებას იმსახურებს ახალი სასხლეტი, პირველად ბიუჯეტურ იარაღზე ჩვენ დავინახეთ სასხლეტი, რომელიც არ ქმნიდა პრობლემებს, არ იყო ზედმეტად მძიმე და არ ქონდა “ხრაშუნის” შეგრძნება.

Marlin XT22VR არ ღირს იაფი. მაგრამ თუ გინდათ ზუსტი შაშხანის აწყობა ის არის კარგი ბაზა ამისთვის. მას არ ჭირდება გადაკეთებები, ჩარხვა და ბურღვა, როგორც ძველ საბჭოთა შაშხანებს. საკმარისია იყიდოთ კარგი “რინგები” და ოპტიკა და თქვენ გაქვთ ზუსტი შაშხანა. არც ბიპოდის დასაყენებელი ხრახნის დაყენება პლასტმასის კონდახზე არ არის დიდი პრობლემა. ნაკლებ ფასში შესაძლებელია საბჭოთა “ტოზის” ან “მც”-ს მოდიფიცირება მაგრამ საჭირო გახდება იარაღის კონსტრქუციის გადაკეთება თუნდაც ოპტიკის დასაყენებლად და ეს უკვე ითხოვს ოსტატის ჩარევას და გაცილებით მეტი დროც იქნება საჭირო.