Archive for the ‘AR15/M16/M4’ Category

დგუშიანი “AR-15″ თუ პირდაპირ შეფრქვევიანი “AR-15″? კითხვა ამაში მდგომარეობს

Friday, August 19th, 2016

ამ სტატიაში მე მინდა შევეხო ძალიან პოპულარულ თემას, რომელიც ეხება ჩვენთვის საყვარელ და კარგად ნაცნობ AR-15-ის (შემდგომში უბრალოდ “AR”) ტიპის ნახევრად-ავტომატურ იარაღს. ამჯერად მე ლაპარკი მაქვს ამ იარაღის „გადაყვანაზე“ საფირმო პირდაპირი შეფრქვევის სქემიდან, სქემაზე რომელიც იყენებს დგუშს მოკლე სვლით. აღნიშნული მოდიფიკაცია ერთ დროს იყო ძალიან პოპულარული მაგრამ ამ ბოლო დროს ჩემი დაკვირვებით ინტერესი ასეთი გადაკეთების მიმართ შემცირდა. ასეთი ნაკრებების მწარმოებლეები გაცხარებულები გვარწმუნებენ, რომ იარაღი რომელიც მუშაობს უკვე ნახევარი საუკუნეა არის დეფექტური და მათი პროდუქტის დაყენების შემდეგ “AR”-ი გახდება ისეთივე საიმედო როგორც AK-47.  უნდა აღინიშნოს, რომ „AR“-ის ავტომატიკის სქემის შეცვლა დგუშიან სისტემაზე არ არის რაღაც ახალი. ჯერ კიდევ 1967 წელს “კოლტმა” შექმნა “მოდელი 703″, “AR”-ი რომელიც იყენებდა დგუშიან სქემას. 80-ანი წლების დასაწყისში Rhino International Arms-მა შექმნა სავარაუდოთ პირველი კომერციული ნაკრები, სტანდარტული AR-ის დგუშიან სისტემაზე გადასაყვანად. 1984 წელს სამხრეთ კორეის ჯარმა მიიღო შეიარაღებაში Daewoo K2, საიერიშო შაშხანა, რომელიც არის “მძიმედ” მოდიფიცირებული „AR“-ი დგუშიანი ავტომატიკის სქემით,  2004 წელს კი “Heckler&Koch”-მა შექმნა HK416, რომელიც ასევე დაფუძნებული იყო “AR”-ზე მაგრამ ისევე როგორც K2, თავიდანვე იყო გათვლილი დგუშიან სქემაზე (შესაბამისად გაქრა ნაწილების თავსებადობა სტანდარტულ “AR”-თან). დღეს ძალიან ბევრი კომპანია უშვებს როგორც დგუშიან “AR”-ებს ასევე ნაკრებებს, რომლის საშუალებით ხდება პირდაპირ შეფრქვევიანი “AR”-ის გადაყვანა დგუშიან სქემაზე და სწორედ ასეთი კონვერტაციის  დადებით და უარყოფით მხარეებს ჩვენ განვიხილავთ ამ სტატიაში.

მიუხედავად იმისა, რომ ჩვენ ძალიან გვიყვარს “AR”-ის სისტემა და ვაფასებთ მის დადებით მხარეებს, როგორც ყველა იარაღს, “AR”-ს აქვს თავისი შეზღუდვები და სისუსტეები. “AR”-ი არის  მსუბუქი, მარტივი, ძალიან ზუსტი და ძალიან „ადვილად სასროლი“ იარაღი პრაქტიკულად ეტალონური ერგონომიკით. ამას ყველაფერს მეტ წილად განაპირობებს პირდაპირი შეფრქვევის სისტემის გამოყენება, რომელსაც ასევე უწოდებენ სისტემას შიდა დგუშით სადაც დგუშის როლს ასრულებს საკეტის თავი.  ამ სქემაში დენთის აირები აიღება ლულიდან, თხელი აირების მილით მიედინება საკეტის ჩარჩოსკენ, ჩაედინება საკეტის მიმღეების გავლით საკეტის ჩარჩოს შიგნით და იქ მოქცეული გადასცემს ენერგიას საკეტის თავს, რომელიც იწყებს უკან მოძრაობას, ბრუნვით იხსნება, იყოლიებს საკეტის ჩარჩოს რა დროსაც ხდება გასროლილი მასრის ექსტრაქცია. ეს სისტემა ითხოვს საჭირო წნევის შექმნას საჭირო დროს, იმისთვის რომ მოხდეს გადატენვის ციკლი. სისტემა არის მარტივი, იყენებს მინიმალურ დეტალებს და მინიმალური რაოდენობის მოძრაობას. უკუცემის იმპულსი არის დაბალი და დროში გაწელილი. გამომდინარე იქიდან რომ საკეტი, საკეტის გული,  ლულა, დამაბრუნებელი ზამბარა ერთ ხაზზეა განლაგებული, მოძრავ ნაწილებს აქვთ აქვთ დაბალი მასა და უკუცემა პირდაპირ მიმართულია მსროლელის მხარში, შესაბამისად ლულის ხტომაც მინიმალურია.  იარაღის ითხოვს მინიმალურ წმენდას, გამომდინარე იქიდან რომ მას დგუშიანი სქემისგან განსხვავებით არ გააჩნია  დენთის აირების კამერა, დენთის აირების მილი და დგუში თავისი ელემენტებით. რა თქმა უნდა ამ სქემას აქვს თავისი მინუსებიც. დენთის აირები პირდაპირ ხვდება საკეტის ჩარჩოს და სალულე კოლოფის (ზედა რესივერის) შიგნით, რაც  ჯერებით ინტენსიური სროლისას იწვევს იარაღის გახურებას, რაც თავისმხრივ ნეგატიურად ზემოქმედებს დეტალების რესურსზე. ამის შედეგად ზეთი ინტენსიურად ორთქლდება მაღალი ტემპერატურის გამო და იარაღი ითხოვს ხშირ დაზეთვას. სხვადასხვა მუხტების გამოყენება ცვლის წნევის იმპულსის მაჩვენებლებს (წნევას და მის ხანგრძლივობას) რაც ჯერებით სროლისას ნეგატიურად აისახება საიმედოობაზე.  საპრესორის გამოყენებისას ასეთი იარაღი არის ჩუმი ვიდრე დგუშიანი იარაღი, მაგრამ ის უფრო ინტენსიურად ბინძურდება.

firstoprod

„კოლტ 703“ შეიქმნა 1967 წელს, როგორც პასუხი პრობლემებზე რომლებიც შეემთხვა “AR”-ის ადრინდელ მოდელებს. როგორც კი პრობლემები გადაწყდა ადეკვატური მომსახურების უზრუნველყოფით და საჭირო მონაცმემების მქონე დენთის გამოყენებით, საჭიროება დგუშიან “AR”-ში გაქრა და „კოლტ 703“ ჩაბარდა ისტორიას.

რატომ გაჩნდა საერთოდ დგუშზე გადამყვანი ნაკრებები ან “AR”-ის დგუშიანი ვარიანტები?  სულ პირველი დგუშიანი “AR”-ი, კოლტის მოდელი 703 გაჩნდა როგორც ექსპერიმენტი, რომელიც მიზნად ისახავდა ადრინდელი “AR”-ების პრობლემების გადაწყვეტის გზების ძიებას. როგორც კი ზუსტად დადგინდა რა იყო მიზეზი პრობლემის, ამ იარაღმა დაკარგა ყოველგვარი აზრი და პროტოტიპის ფაზას ის არ გაცდა. ამერიკის ჯარმა გააგრძელა M16a1, შემდგომ M16A2-ის და M4-ის ექსპლუატაცია მანამ სანამ არ ჩაება გლობალურ ომში ტერორიზმის წინააღმდეგ და ბუნებრივია გაჩნდა მოთხოვნა უფრო გამძლე, ძლიერ და საიმედო იარაღზე. სამუშაოები ამ მიმართულებით წავიდა როგორც ახალი იარაღების შექმნით ასევე არსებული იარაღების გაუმჯობესების გზით. საბოლოო ჯამში არც ახალმა იარაღებმა და არც არსებულის მოდიფიკაციებმა ვერ დაარწმუნეს აშშ-ის შეიარაღებული ძალების სარდლობა გადაიარაღების მიზანშეწონილობაში მაგრამ ეს ცალკე ისტორიაა. “AR”-ის გაუმჯობესების ერთ-ერთ გზას წარმოადგენდა მისი დენთის აირების სისტემის მოდიფიკაცია, რასაც მოყვა პროტოტიპების გამოცდა და რადიკალურად მოდიფიცირებული “AR”-ის HK416-ის გამოჩენა. ცხადია ეს პროცესი სავსე იყო ინტრიგებით, სენსაციებით და ჭორებით, და სასროლოსნი საზოგადოება ამ პროცესს ყურადღებით აკვირდებოდა. იარაღის მწარმოებლებმა დაინახეს რომ ასეთ პროდუქტს ექნებოდა მოთხოვნა სამოქალაქო სექტორში, იმიტომ რომ ძალიან ბევრს მიაჩნია, რომ თუ რამეს იყენებს ჯარი ან პოლიცია ესეიგი სამოქალაქო მსროლელისთვისაც ეს გამოსადაგია. შესაბამისად მწარმოებლებმა გამოუშვეს ბაზარზე ნაკრებები და მთლიანი იარაღები, თავიდანვე დაპროექტებული დგუშიან სქემაზე. ჭორები და სკანდალები დაკავშირებული “M4″-ის არასაიმედოობასთან ხელს უწყობდა პარანოის განვითარებას, რაც თავისთავად გარანტია იყო კარგი გაყიდვების.

რა უპირატესობები გააჩნია დგუშიან “AR”-ს? პირველ რიგში რა თქმა უნდა ასეთი სქემის გამოყენებისას დენთის აირები აღარ ხვდება იარაღში. რაც ნიშნავს, რომ მოხსნილია გადახურების პრობლემა ჯერებით ხანგრძლივი სროლისას. იარაღი ნაკლებად სენსიტიურია სხვადასხვა მუხტების გამოყენებისას. საპრესორის გამოყენებისას არ მცირდება იარაღის საიმედოობა. რა პლიუსები მოაქვს “დგუშიან” სისტემას სამოქალაქო “AR”-ის შემთხვევაში? ჩემი აზრით პრაქტიკულად არაფერი. ანუ არაფერი რასაც იგრძნობთ ეგრევე, როდესაც ნაკრებს დააყენებთ. დაზოგავთ რამდენიმე მილილიტრ ზეთს, იმიტომ რომ ის ისე სწრაფად არ აორთქლდება. საკეტი არ იქნება ისე ინტენსიურად საწმენდი მაგრამ ინტენსიურად საწმენდი იქნბა დგუშის  სისტემის ელემნტები. წესით ეხლა უნდა გაგიჩნდეთ კითხვა, რა მინუსები გააჩნია დგუშზე კონვერტაციას და სწორედ აქ იწყება ამ სტატიის ყველაზე საინტერესო ნაწილი. ასევე იგრძნოთ რომ უკუცემა იმატებს, ბალანსი დაირღვევა და სიზუსტე სემცირდება მაგრამ ყველაფერს თავისი დრო.

როგორც პირდაპირ შეფრქვევიან სისტემას, ასევ დგუშიან სისტემას აქვს თავისი მინუსები. მაგალითად ფასი ფასი, რომელიც ემატება იარაღის ფასს. ანუ გამართულ იარაღს თქვენ უნდა დამატებით დაახარჯოთ მინიმუმ 300 დოლარი მარტო ნაკრების შესაძენად. ამას შეიძლება დაემატოს მისი დაყენების ხარჯები, ახალი ტიბჟირი და წინა სამიზნე მოწყობილობა. ამ ფასად შესაძლებელია სტანდარტული “AR”-ის სრულად დაკომპლექტება კარგი “ოპტიკით”, ღვედით და დამატებითი მჭიდებით, რაც ჩემი აზრით უფრო მიზანშეწონილია.

გასაგებია რომ საკეტი აღარ ხდება ისე გასაწმენდი, მაგრამ სამაგიეროდ იარაღს ემატება დენთის აირების კამერა, დგუში, გადამყვანი ღერძი რომელიც აერთიანებს დგუშს და საკეტს, დგუშის ზამბარა და შეიძლება სხვა დეტალებიც, გააჩნია რომელი მწარმოებლის ნაკრებს იყენებთ. ეს შეიძლება იყოს დენთის აირების რეგულატორიც. ეს ყველაფერი ზრდის დეტალების მათ შორის მოძრავი დეტალების რაოდენობას იარაღში და რაც მთავარია მის წონას.  დგუშიანი „AR“ იქნება უფრო მძიმე. დაახლოებით 150-300 გრამით. გარდა ამისა ეს 200-300 გრამი განთავსდება ყველაზე ცუდ ადგილას, იარაღის ლულაზე. დაუმატეთ ამას ტაქტიკური ფარანი, “ბიპოდი”, ვერტიკალური სახელური და იარაღის სიმძიმის ცენტრი გადაიწევს წინ და ბალანსი მნიშვნელოვნად გაუარესდება. იმის გამო, რომ „AR“-ში მჭიდის წინ პრაქტიკულად განლაგებულია მარტო ლულა, წინა სამიზნე მოწყობილობა, თხელი დენთის აირების მილი და მსუბუქი ტიბჟირი, „AR“-ით მანევრირება, სამიზნიდან სამიზნეზე გადატანა ძალიან ადვილია, ინერციის ძალა მცირეა და იარაღი ადვილად კონტროლირებადია. ეს თვისება შეეწირება დგუშიან სქემას.

pistonscheme1

ასე გამოიყურება ტიპიური დგუშიანი სქემები.  ზედა სქემაზე გამოიყენება სტანდარტული დენთის აირების მიმღები, რომელიც ამჯერად იღებს დგუშის ღერძის დარტყმას. ქვედა ვარიანტზე, “გრდემლი” რომელზეც ზემოქმედებს ღერძი შესრულებულია საკეტის ჩარჩოსთან ერთად. ზედა ვარიანტი იყენებს საკუთარ დენთის აირების ბლოკს, ქვედა ვარიანტი მიდის სტანდარტულ A2-ტიპის დენთის აირების ბლოკზე.  

ასევე გასათვალისწინებელია, რომ არ არსებობს რაიმე უნიფიცირებული, სტანდარტული დგუშის სისტემა. ყველა მწარმოებელი იყენებს საკუთარი კონსტრუქციის ნაკრებებს და ეს ეხება ყველა კომპონენტს რომელსაც ეს სისტემები იყენებენ. ეს კიდე ნიშნავს, რომ თუ რომელიმე კომპონენტი გამოვიდა მწყობრიდან, მოგიწევთ ორიგინალური დეტალის შეძენა. პირდაპირი შეფრქვევიანი სისტემები პირიქით მაქსიმალურად უნიფიცირებულია, რაც ნიშნავს, რომ თუ რამე გამოვიდა მწყობრიდან ან გამოსაცვლელია, წავა ნებისმიერი მწარმოებლის სტანდარტული ნაწილი, რომელიც ათას საიტზე იყიდება. პირდაპირ შეფრქვევიანი სისტემის მომსახურება და მდგომარეობის კონტროლი ადვილია. თუ რამე დეტალი გამოდის მწყობრიდან ზარალი მინიმალურია. შესაბამისად შეკეთების ხარჯიც ძალიან მცირეა. პრაქტიკულად ერთადერთი რაც შეიიძლება გაფუჭდეს არის უჟანგავი რკინის დენთის აირების მილი (8-15 დოლარი), დენთის აირების რგოლები, (3-5 დოლარი კომპლექტში) და შეიძლება დაიშვას ხრახნები, რომლებითაც მაგრდება დენთის აირების მიმღები საკეტზე, რაც ადვილად სწორდება მსროლელის მიერ. მეტი მანდ არაფერი არ ფუჭდება. ნახევრად ავტომატურ იარაღზე პირდაპირი შეფრქვევის სისტემის კომპონენტების რესურსი პრაქტიკულად შეესაბამება ლულის რესურს  ანუ ხშირად გამოსაცვლელი არაფერი არ არის. დენთის აირების რგოლების გამოცვლა რეკომენდირებულია ყოველი 5 000 გასროლა, მაგრამ რეალობაში მათი რესურსი ბევრად აღემატება ამ ციფრს.

ფაქტია, რომ დგუშზე გადაყვანილ „AR“-ებს გააჩნიათ ნაკლები რესურსი. ფაქტია, იმიტომ რომ ამას ადასტურებს ყველა ვისაც კი ქონია შეხება ორივე ტიპის ამ სისტემის იარაღთან და ხდებოდა მათი ექსპლუატაცია რესურსის სრულ ამოწურვანდე.  გაგიჭირდებათ ნახოთ ცნობილი სახე იარაღების სამყაროდან, რომელიც არის “AR”-ის დგუშზე გადაყვანის მომხრე.  ამის მიზეზი პირველ რიგში უნდა ვივარაუდოთ არის დგუშიანი სისტემის სირთულე და შეზღუდვები, რომლეებიც განპირობებულია იმით რომ ეს ნაკრები უნდა “ჩაატიოთ” იარაღში რომელიც ამაზე არ იყო გათვლილი. მეტი ნაწილი მათ შორის მოძრავი ნაწილი ზრდის გაუმართაობის ალბათობას. ზოგი სისტემა სხვაზე მეტ ხანს ძლებს მაგრამ ვერც ერთი ვერ ძლებს იმდენს რამდენსაც  „AR“ პირდაპირი შეფრქვევის სისტემით. ამ მხრივ საინტერესოა HK416-ის შექმნის ისტორია. გერმანელები მათთვის ჩვეული პედანტურობით ცდიდნენ “AR”-ზე დგუშიან სისტემას და მალე აღმოაჩინეს, რომ მისი გამძლეობა არ იყო მაღალი (ეხება ცხადია სამხედრო იარაღს ანუ იარაღს რომელიც ისვრის ჯერებით). იმისთვის, რომ მიეღწიათ სათანადო გამძლეობის ხარისხისთვის და მისაღები რესურსითვის, მათ მოუწიათ დგუშის ღერძის გასქელება რასაც მოყვა მათი იარაღის აპერის ფორმის და სიმაღლის ცვლილება, რომელშიც უნდა გატეულიყო გაძლიერებული/გასქელებული დგუში. ცხადია არც ერთი ნაკრები რომელიც დღეს იყიდება ასეთ რამეს არ ითვალისწინებს. ამიტომაც ყველაზე ხშირი გაუმართაობა უკავშირდება ზამბარის ან დგუშის ღერძის მწყობრიდან გამოსვლას. პოპულარულ “იუთუბ არხზე”  iraqveteran8888, მოხდა მაღალი კლასის LMT-ს წარმოების დგუშიანი AR-ის ტესტირება ჯერებით  ხანგრძლივი სროლისას. მწყობრიდან პირველი გამოვიდა სწორედ დგუში, რომელიც ჯერ გაიღუნა და შემდეგ დააზიანა ის ადგილი საკეტზე, რომელიც იღებდა დგუშის დარტყმას. გასროლილი ვაზნების რაოდენობა მწყობრიდან გამოსვლამდე? იგივე რაც პირდაპირ შეფრქვევიან “AR”-ზე. აი ასე.

iwv8888

ხსენებული ტესტირებისას დაზიანებული საკეტის ჩარჩოზე განლაგებული ღერძის გრდემლი და გაღუნული დგუში. იგივე ტესტირებისას პირდაპრი შეფრქვევიანი “AR”-ის დენთის აირების სისტემამ იმუშავა უპრობლემოდ და “დანებდა” M4/A2″ პროფილის ლულა რომელიც უფრო თხელი იყო ვიდრე დგუშიან “AR” -ში რომელიც შემდგომ გამოცადეს. ყველა M4A1-ზე ამჟამად ყენდება “SOCOM” პროფილის სქელ-კედლიანი ლულები, რომლებიც უფრო გამძლეა. 

424889313_1ac02f9fe2_z

დგუშიანი სქემის “აქილევსის ქუსლი” ყოველთვის იყო დგუშის დეფორმაცია. სურათზე (ზევიდან ქვევით) არის Daewoo K2-ის და “AK”-ს დგუშები. ორივე დეტალი მასიური და სქელია. გადამყვანი ნაკრებების დგუშის ღერძები თხელი და გრძელია, იმისთვის რომ შესაძლებელი იყოს მათი განლაგება სტანდართული  თხელი დენთის აირების მილის ადგილას. 

ასევე ფაქტია, რომ დგუშზე გადაყვანილი „AR“-ები ნაკლებად ზუსტია ვიდრე პირდაპირ შეფრქვევიანი. აღნიშნული დადასტურებულია ურიცხვი ტესტირებით, რომლის შედეგებიც შეგიძლიათ უპრობლემოდ მოიძიოთ ინტერნტეტში და მათი შედეგების აქ აღწერას აზრი არ აქვს.  ეს არ ნიშნავს რომ დგუშიანი „AR“-ი არ არის ზუსტი, უბრალოდ ის არ არის იმდენად ზუსტი როგორც „AR“ პირდაპირი შეფრქვევით. უკანასკნელში, ლულა პრაქტიკულად თავისუფლად დაკიდულია. დენთის აირები მიემართება პრაქტიკულად წინაღობის გარეშე პირდაპირ საკეტის შიგნით დენთის აირების მილის გავლით. დგუშიან სისტემაში ყველაფერი ხდება პირიქით, დენთის აირები ხვდება აირების კამერაში რომელიც განლაგებულია ლულაზე და ეჯახება დგუშს, რომელიც გადაცემს ენერგიას საკეტს. რა თქმა უნდა ენერგია ასევე გადაეცემა ლულასაც რის გამოც ლულა განიცდის ზემოქმედებას/დარტყმას რაც ზრდის მის ვიბრაციას და შესაბამისად გაფანტვას. ჯერებით სროლისას ეს პრობლემა მხოლოდ უარესდება და HK416-ზე ლულა გახადეს უფრო სქელი რომ ეს ვიბრაცია და ამით გამოწვეული ვერტიკალური გაფანტვა შემცირებულიყო. იარაღი გამოვიდა უფრო მძიმე ვიდრე ეს თავიდან იყო ჩაფიქრებული.საკეტი დგუშიან „AR“-ში იღებს დარტყმას, მაშინ როდესაც საკეტი პირდაპირ შეფრქვევიან „AR“-ში იღებს გაცილებით უფრო რბილ, დროში გაწელილ ზემოქმედებას რის გამოც უკუცემის იმპულსი დგუშიან “AR”-ში უფრო დიდია.

dasad2

გამხნევებული ბრიტანული SA85-ის გაუმჯობესების პროგრამის წარმატებით, „ხეკლერ&კოხის“ ინჟინრებმა „შეუტიეს“„AR“-ის პლატფორმას და როდესაც მიიღეს უარი მჭიდის კონსტრუქციის ცვლილებაზე („ნატოს“ სტანდარტის გამო), რაც რადიკალურად გაზრდიდა სისტემის საიმედოობას, დაიწყეს   „AR“-ის კონსტრუქციის სიღრმისეული შეცვლა და გამოუშვეს HK-416. სანამ იურიდიული ფორმალურობების გამო ისინი ვერ ახერხებდნენ იარაღის შეტანას აშშ-ს სამოქალაქო ბაზარზე, გამოცოცხლდნენ ამერიკული კომპანიები და შექმნეს ანალოგიური იარაღები, დაფუძნებული „AR“-ის სისტემაზე მაგრამ თავიდანვე გათვლილი დგუშიან სქემაზე. სურათზე ნაჩვენებია HK416-ის დენთის აირების სისტემა. ყველა ელემენტი ლულის ჩათვლით, მძიმე და მსხვილია იმისთვის რომ მიღწეულიყო პირდაპირ შეფრქვევიან სისტემასთან გათანაბრებული სროლის სიზუსტე, რესურსი და საიმედოობა. 

ზოგადად HK416-ის კონსტრუქციის შესწავლა, გვაძლევს საშუალებას დავინახოთ, რა უნდა იყოს შესრულებული დგუშიან „AR“-ზე, რომ ის იყოს 100%-ად გამძლე და რასაც თქვენ ვერ მიიღებთ დგუშზე გადამყვანი ნაკრების შეძენისას. მაგალითად ავიღოთ საკეტის და ქვედა რესივერის დიზანინი, რომელიც იცავს ქვედა რესივერს და ბუფერის მილს დაზიანებისგან, რომელსაც იწვევს საკეტის გადაბრეცა. ეს უნიკალური პრობლემა (bolt tilt) გაჩნდა იმის გამო, რომ საკეტი პირდაპირ შეფრქვევიან „AR“-ზე იღებს ენერგიას მოძრაობისთვის ცენტრიდან სადაც ხდება დენთის აირების აკუმულირება მაშინ როდესაც დგუშიან სისტემაში საკეტზე დარტყმა ხდება მის ზედა მხარეზე.

fkfhgfd

ამ სურათზე კარგად ჩანს დგუშიანი სქემის “გენეტიკური” ნაკლი, რომელმაც შეიძლება სერიოზული პრობლემები გამოიწვიოს. ავტოიტეტული და კომპეტენტური რესურსის vuurwapen blog-ის ავტორის „AR“-ი მასზე დაყენებული Ares-ის წარმოების ნაკრებით, სროლისას მწყობრიდან გამოვიდა იმის გამო რომ საკეტის დარტყმებმა იარაღის ბუფერის მილზე გამოიწვია ბუფერის ქანჩის დაშვება, კონდახი მილთან ერთად ჩატრიალდა, ზამბარის და ბუფერის შემაკავებელი თავისი ზამბარით კიდე ამოხტა თავისი ადგილიდან… ზოგ ნაკრებში ამ პრობლემას ექცევა ყურადღება, ზოგში არა. შედეგად ბუფერის მილის წინა ნაწილში დგუშიან “AR”-ებს აღენიშნება ხოლმე არათანაბარი ცვეთის ნიშნები.

საერთოდ როგორ და რატომ გაჩნდა HK416 ამერიკის ჯარში კონკრეტულად კი სპეციალური დანიშნულების ნაწილებში? იმიტომ, რომ მათ სურდათ მოკლე იარაღი, რომელიც საიმედოთ იმუშავებდა საპრესორთან ერთად მათ შორის ჯერებით სროლისას.  საპრესორები და ჯერებით მსროლელი სამოქალაქო გრძელ-ლულიანი იარაღი საქართველოში აკრძალულია და ამიტომაც ამერიკული „სპეცნაზის“ გამოცდილებას თქვენთვის არანაირი მნიშვნელობა არ აქვს. მითუმეტეს იმის გათვალისწინებით რომ მათ ხანმოკლე რომანის შემდეგ უარი თქვეს HK 416-ზე.

პირდაპირი შეფრქვევის სისტემა გამოცდილია ბრძოლაში და არსებობს უკვე ნახევარ საუკუნეზე მეტი. ბევრი რამე რაც უკავშირდება დგუშიან სისტემებს ჯერ ბოლომდე უცნობია. დგუშზე გადამყვან ნაკრებებს ბრძოლა არ უნახავთ, რომელიმე მსხვილ სამართალდამცავ სამსახურს ან საბრძოლო დანაყოფს ის არ გამოუყენებია. HK416-იც შედარებით ახალი სისტემაა.  მაგალითად HK416-ის ტესტირებისას 2007 წელს ამერიკაში, 2500-3000 გასროლის შემდეგ დაფიქსირდა სიზუსტის მკვეთრი დეგრადაცია. 2-3MOA-დან 5-MOA-მდე. ზუსტი მიზეზის დადგენა ვერ მოხდა მაგრამ დაბრალდა ეს დენთის აირების ნასვრეტის ეროზიას და იმ ადგილში ნამწვავის დაგროვებას. რა თქმა უნდა ნაკრებების კონსტრუქციებიც იხვეწება. მაგალითად ადრინდელი ნაკრებები იყენებდნენ სტანდარტულ A2 ტიპის დენთის აირების ბლოკს, მაგრამ მასზე დგუშის დარტყმა რომელიც საწყის მდგომარეობაში ბრუნდებოდა იწვევდა მის დეფორმაციას და ადგილიდან დაძვრას, რის გამო აღნიშნული დეტალი აღარ გამოიყენება და იცვლება სპეციალური დეტალით, რაც ართულებს ნაკრების მონტაჟს და ზრდის მის ფასს. იგივეე ეხება საკეტს. თუ ადრე გამოიყენებოდა სტანდარტული საკეტის ჩარჩო ეხლა უმეტესობა მწარმოებლების იყენებს ჩარჩოს რომელზეც დგუშის ღერძის “გრდემლი” შესრულებულია საკეტთან ერთად.

ლარი ვიკერსი ამერიკული “დელტას” ყოფილი ოპერატორი და ადამიანი რომელმაც ასევე მიიღო მონაწილეობა HK416-ის შექმნაში და აქტიურად იყო ჩართული ამ იარაღის “გაპიარებაში” განმარტავს, რომ დგუშიანი  „AR“-ის არჩევანი გამართლებულია თუ: ლულის სიგრძე 14.5 ინჩზე ნაკლები; იგულისხმება ხანგრძლივი სროლა ჯერებით; გამოიყენება ვაზნების ფართო სპექტრი; გამოიყენება საპრესორი. მეორეს მხრივ ”AR”-ის ექსპერტი და ცნობილი ინსტრუქტორი მდიდარი საბრძოლო გამოცდილებით მაიკ პანონი თვლის რომ საპრესორიით აღჭურვილი “10 ინჩიანი AR”-ის გამოყენება საბრძოლო პირობებში შესაძლებელია, მაგრამ იარაღი სპეციალურად უნდა იყოს მომზადებული ამ როლისთვის და სტანდარტული დეტალების ნაწილი უნდა შეიცვალოს. ზოგადად არც ერთი სერიოზული ინსტრუქტორი არ არის შემჩნეული  ”AR”-ის ლანძღვაში, იმ კომიკურ პერსონაჟებს არ ვთვლით რა თქმა უნდა, რომლებიც საკუთარი ქარიზმის და ხმამაღალი კატეგორიული ტონით იზიდავენ კლიენტებს და ამით ირჩენენ თავს.

authar15.11.3

ავტორის კუთვნილი 11.3 ინჩიანი ნახევრად-ავტომატური “AR” იყო აბსოლუტურად საიმედო ყველა ტიპის ვაზნასთან და ამავე დროს სტაბულურად ისროდა 1.5MOA-ს.

ყველაფერი ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, ჩემი აზრით სამოქალაქო “AR”-ის გადაყვანა დგუშიან სისტემაზე აზრს მოკლებულია. “AR”-ი არის კარგი სწორედ მისი პირდაპირი შეფრქვევის სქემის წყალობით. გადაიყვანო ეს სისტემა დგუშიან სქემაზე,  დაახლოებით იგივეა რომ იყიდოთ „სუბარუ იმპრეზა“, ამოიღოთ მისი ოპოზიტური ძრავი და ჩააყენოთ შიგნით „ტოიოტას“ ძრავი. ოპოზიტური ძრავი არის ის რაც ხდის „სუბარუს“ უნიკალურს. ოპოზიტური ძრავი გამოყენება ნიშნავს დაბალ სიმძიმის ცენტრს, ნაკლებ ვიბრაციას, სიმძლავრის და საწვავის ეკონომიურობის საუკეთესო შეფარდებას, ამას დამატებული უნიკალური ჟღერადობა. არ მოგწონთ „ოპოზიტური“ ძრავი? არ მოგწონთ პირდაპირი შეფრქვევის სქემა? მაშინ იყიდე სხვა მანქანა/იარაღი. ის ფული კიდე რომელიც უნდა დახარჯოთ აზრს მოკლებულ “აფგრეიდში” ჯობია უფრო საჭირო რამეში გამოიყენოთ.

ჩემი გამოცდილება პირდაპირ შეფრქვევიან “AR”-ებთან ძალიან პოზიტიურია. უამრავი ნასროლი ვაზნა და ნოლი პრობლემა. დიახ მე მინახია პრობლემები “AR”-ზე რომლებიც გამოწვეული იყო მჭიდებით და იმის გამო რომ პატრონები არ უვლიდნენ თავის იარაღს და გამოეპარათ რაღაცეები. მე არ მგონია რომ დგუშზე გადამყვან ნაკრებს გადაეწყვიტა რომელიმე ეს პრობლემა. ისევე როგორც მინახია როგორ ჭედავენ და ფუჭდებიან სამოქალაქო “კალაშნიკოვები”. არა მე არ ვარ დარწმუნებული რომ “AR”-ი არის საუკეთესო საბრძოლო იარაღი, იმიტომ რომ არ მიომია და არ მიმსახურია ამ იარაღით, მაგრამ ჩემი აზრით სამოქალაქო-თავდაცვითი და ტაქტიკური იარაღის როლში ეს სისტემა ერთ-ერთი საუკეთესოა. მოუარეთ “AR”-ს როგორც ყველა სხვა იარაღს, დამატებით კარგად დაზეთეთ “AR”-ის საკეტი, გამოიყენეთ ხარისხიანი მჭიდები, მიაქციეთ ყურადღება დენთის აირების მიმღების (gas key) ხრახნებს, დენთის აირების რგოლების მდგომარეობას და თქვენი იარაღი არასდროს არ გაჭედავს.

არც ერთი სისტემა არ არის დაცული არაკომპეტენტური მომხმარებლისგან. შორს რომ არ წავიდეთ, მაგალითად ავიღოთ ისევ HK416. ეს იარაღი შეიარაღებაში მიიღო ნორვეგიამ და ეგრევე წააწყდა სერიოზულ პრობლემებს საიმედოობასთან. მიზეზი რაოდენ ირონიულიც არ უნდა იყოს უკავშირდებოდა სწორედ რომ ნაქებ დენთის აირების სისტემას, კონკრეტულად კი დენთის აირების რეგულატორს. რატომღაც ჯარისკაცებს აუკრძალეს ამ კომპონენტის დაშლა და წმენდა რასაც მოყვა ამ მოწყობილობის ინტენსიური დაბინძურება რაც იწვევდა მის მწყობრიდან გამოსვლას ან თვითნებურად პოზიციის შეცვლა, რომელიც გამოიყენებოდა საპრესორით სროლისას. შეიძლება ვიდაოთ, რომ რეგულატორი არ უნდა იცვლიდეს პოზიციას და არ უნდა ძვრებოდეს იარაღს, მაგრამ ჭეშმარიტება არის იმაში რომ საჭიროა იარაღის კონსტრუქციის, მისი სუსტი და ძლიერი მხარეების ცოდნა და სათავისოდ გამოყენება.

5.56×45, თაგვებზე სანადირო ვაზნა თუ მტერის ეფექტური მკვლელი?

Tuesday, June 23rd, 2015

ინტერნეტში იმდენი ინფორმაცია, კვლევა, აზრი და ისტორია დევს, რომ შესაძლებელია საკმარისი სამხილების და არგუმენტების შეკრება ნებისმიერი აზრის გასამყარებლად. ამიტომაც ეს სტატია არ არის (და ვერც იქნება) ფუნდამენტური მეცნიერული ნაშრომი, რომელიც მიზნად ისახავს რომელიმე თეორიის დასაბუთებას.  ეს არის მხოლოდ კიდევ ერთი შეხედულება პრობლემაზე კონკრეტული ავტორის ცოდნის და გამოცდილების კუთხიდან. ამიტომაც ყველაფერი რასაც წაიკითხავთ უნდა აღითქვათ კრიტიკულად და თავად განსაჯოთ რამდენად წონადია ის არგუმენტები რაც მე მომყავს ჩემი პოზიციის გასამყარებლად.

უკანასკნელი 10 წლის განმავლობაში ჩვენთვის კარგად ნაცნობმა AR-15-მა და კალიბრმა 5,56X45 არნახული პოპულარობა მოიპოვა. ეს იარაღი და მისთვის განკუთვნილი ვაზნა ფართოდ გავრცელდა მსოფლიოში, როგორც ლეგალური გზებით ასევე იმის დამსახურებით რომ დიდი რაოდენობით M4-ებით და M-16-ებით შეიარაღდა პრაქტიკულად არ შემდგარი სახელმწიფოები, ერაყი და ავღანეთი და იარაღი გადაცემული მათი სათამაშო ჯარისთვის და პოლიციისთვის დიდი რაოდენობით მოხვდა სხვადასხვა ტერორისტულ ორგანაზაციებში, მათ შორის რომლებიც არა მარტო ამ ორი ქვეყნის ტერიტორიაზე მოქმედებენ. იგივე ბედი სამწუხაროდ ეწია ჩვენი შეიარაღებული ძალების „ბუშმასტერის“ კარაბინებსაც. მაღალი საბრძოლო და საექსპლუატაციო თვისებების გამო მოთხოვნა ამ იარაღზე გაიზარდა სამოქალაქო მსროლელებს შორისაც რის გამოც  რამდენჯერმე გაიზარდა ამ სისტემის იარაღის წარმოება აშშ-იც, და ბოლოს AR-15-მა დაიკავა ღირსეული ადგილი როგორც ერთ-ერთი დომინანტი სისტემა დინამიური სროლის დისციპლინებში სადაც კარაბინით/შაშხანით ასპარეზობა იგულისხმება. აგერ უკვე კარგახანია ეს იარაღი ასევე არის საქართველოს შეიარაღებული ძალების და პოლიციის შეიარაღებაში. სამი ოთხი წლის წინ იშვიათი ეკზოტიკა, AR-15 უკვე ძალიან ბევრ თბილისის იარაღის მაღაზიაშიც იყიდება, თუმცა უმეტესობა სამოქალაქო AR-15-ის რომლებიც  საქართველოში კერძო პირების საკუთრებაშია  ან ჩამოტანილია უშუალოდ კერძო პირების მიერ ან აწყობილია ადგილზე სხვადასხვა მწარმოებლის ნაწილებისგან (ჟარგობზე აშშ-ში ასეთ იარაღებს „ფრანკენგანებს“ ეძახიან.

ჩვენ ბლოგზეც ამ სისტემას ძალიან ბევრი სტატია მიეძღვნა და დღეს-დღეისობით ამ ბლოგზე სპეციალური განყოფილებაც არსებობს სადაც აღნიშნული სტატიები ერთად არის თავმოყრილი. მორიგ სტატიაში ამჯერად საუბარი წავა არა უშუალოდ AR-15-ზე არამედ ისტორიაზე რომელიც მის კალიბრს უკავშირდება. თუ AR-15 რეპუტაცია ეჭვს აღარ იწვევს, 5.56×45-ზე, რომლის ირგვლივ ბევრი არაერთგვაროვანი აზრი არსებობს პირიქით რჩება ცხარე დისკუსიბის საგნად.  ამ კალიბრის მიმართ ბევრი პრეტენზია დაგროვდა, ისეე როგორც მსროლელთა დიდი ნაწილი თვლის რომ კალიბრი რომლის გამოყენება ზოგ ამერიკულ შტატში ირეზმე სანადიროდაც კი აკრძალულია (არასაკმარისი სიმძლავრის გამო) არ შეიძლბეა იყოს შეიარაღებაში. უნდა აღვნიშნო, რომ ლომის წილი პრეტენზიების ეხება შეიარაღებაში მყოფ და ისედაც ყველაზე ფართოდ გავრცელებულ ვაზნას ინდექსით  M855-ს, ე.წ. „მწვანე თავიანი“. ხანდახან ისეთი შთაბეჭდილება მრჩება რომ ამვაზნის პოპულარობა განპიორბებულია მხოლოდ დაბალი ფასით. ცხადია მე უკვე საკმაოდ დიდი გამოცდილება დამიგროვდა ამ კალიბრის იარაღების ეექსპლუატაციის. უკანასკნელი 5 წლის განმავლობაში მე ვფლობდი სამ AR-15-ს, 14.5, 16.5 და 11.3 ინჩიანი ლუილებით, მქონდა საშუალება გამესინჯა ჩვენ შეიარაღებაში მყოფი „ბუშმასტერებიც“ მათ შორის დგუშიან სქემაზე გადაყვანილი ისევე როგორც ხანგრძლივი შეხება მქონდა სხვა სამოქალაქო AR-15-თან. რა თქმა უნდა სერიოზული შესწავლის ობიექტი ასევე იყო 5.56 კალიბრის ვაზნაც. რა თქმა უნდა მე არ მისვრია ცოცხალი არსებებისთვის, არც განსაკუთრებულად რთული ექსპერიმენტები არ ჩამიტარებია. წლების განმავლობაში მე ვსწავლობდი ყველაფერს რაც ეხბოდა 5.56 საბრძოლო ეფექტურობას, არსებული მუხტების ნომენკლატურას და რა დაგიმალოთ რაც უფრო ახლოს ვეცნობოდი ამ ვაზნას მით უფრო მეტი განცდა მქონდა რომ მოვიდა დრო როდესაც ჯარმა და პოლიციამ უნდა დემშვიდობოს ამ ვაზნას. უკვე მაშინ როდესაც ჯერ კიდევ მიდიოდა საუბრები საქართველოს მიერ დიდი რაოდენობით AR-15-ების შეძენაზე მე წინააღმდეგი ვიყავი ამ იარაღზე არჩევნის გაკეთების ისევე როგორც ლგიკურად მიმაჩნდა, რომ მიზანშეწონილი იქნებოდა უფრო პერსპექტიული კალიბრის შეიარაღებაში მიღება, რაც ჩვენ შეიარაღებულ ძალებს წინ წაწევდა და უპირატეს მდგომარეობაში ჩაგვაყენებდა იმ არმიებთან შედარებით, რომლებიც 50 წლის 5.56-ს იყენებდნენ და ვერ ბედავდნენ რადიკალურ გადაიარაღებას. თავისთავად ნატო-ს სტანდარტებსაც ვერ გავექცეოდით მაგრამ სტანდარტი უბრალოდ დოკუემნტია, რომელცი შეიძლება შეიცვლილიყო თუ ვთქვათ საქართველოს შეიარაღებულ ძალებში დამტკიცდებოდა ახალი კალიბრის უპირატესობა.

5.56 აგერ უკვე 60 წელია რაც არსებობს. ბევრი რამე შეიცვალა, მას მერე რაც 50 წლის წინ ვიეტნამში 5,56 კალიბრის ტყვიები ნაფლეთებად აქცევდა კომუნიზმის იდეებით შეპყრობილ საბჭოტა კავშრის მიერ დგეშილ  ვიეტნამელ პარტიზანებს. შეიცვალა ძალათა გადანაწილება მსოფლიოში, საფრთხეები, სამხედრო სტრატეგიები, ტაქტიკა, შეიარაღებული კონფლიქტების სახე. იმისთვის რომ უფრო ნათლად დავინახოთ რა პირობებში მოხდა რადიკალურად ახალი კონცეფციით შექმნილი 5,56 გამოჩენა შეიარაღებულ ძალებში მე მინდა შემოგთავაზოთ ხანმოკლე ექსკურსი 5.56-ის შექმნის ისტორიაში და მოგიყვეთ საიდან, როგორ და რა პირობებში გაჩნდა 5.56×45.

ზოგადად ცენტრალური აალების .22 კალიბრი ძალიან ძველი კალიბრია და ისტორია კი ამ კალიბრების ოჯახის იწყება 1882 წლიდან როდესაც  Maynard Arms Company-ში შეიქმნა სავარაუდო პირველი ცენტრალური აალების .22 კალიბრის ვაზნა. მას მერე ექსპერიმენტები მცირეკალიბრიან მათ შორის .22 კალიბრის ვაზნებთან არ ჩერდებოდა მაგრამ ყველაზე დიდი პრობლემას წარმოადგენდა საჭირო დენთის რეცეპტურის შემუშავება, რომელიც შესაძლებელს გახდიდა მაღალი სიჩქარის მიღწევას რაც აუცილებელი იყო საჭირო გარე და ტერმინალური ბალისტიკური მაჩვენებლების მისაღებად. ბევრს ესმოდა ამ კალიბრის პოტენციალი მაგრამ ტექნოლოგიების განვითარების დონე არ იძლეოდა საშუალებას ამ პოტენციალის პრაქტიკაში გამოყენების.

ნაშრომები მცირე კალიბრის სწრაფი ტყვიების შესაძლებლობების და უპირატესბების შესახებ პერიოდულად ჩნდებოდა დასავლეთში მაგრამ 1930 წელს ამერიკელმა რობერტ კენტმა პირვლად შეეცადა დაესაბუთებინა თეორია რომლის მიხედვითაც მსუბუქ მცირე კალიბრის სწრაფ ტყვიას შეეძლო მეტი დაზიანების მიყენება ვიდრე უფრო მძიმე, მსხვილ და შესაბამისად უფრო ნელ ტყვიას. ის ასევე აღნიშნავდა რომ შემცირებული უკუცემა და უფრო უკეთესი ტრაექტორია იქნებოდა დამატებითი დადებითი თვისებები მცირე კალიბრიანი ვაზნის. თავის ექსპერიმენტების შედეგები მან გამოაქვეყნა 1930 წლის იანვარში, ნაშრომში სახელად The Theory Of The Motion Of A Bullet About Its Center Of Gravity In Dense Media, With Applications To Bullet Design. აღნიშნული ნაშრომი შეიძლება ჩაითვალოს  პირვლი ნაბიჯად  პროცესში, რომელიც დასრულდებოდა სამხედრო დანიშნულებნის მცირეკალიბრიანი ვანზის გამოჩენით. რა თქმა უნდა მანამდე ბევრი სხვა ადამიანი ევროპაშიც და ამერიკაშიც მუშაობდა ექსპერიმენტულ .22 კალიბრის ვაზნებზე რის შედეგად ზოგი წარმოებაშიც მოხვდა, როგორც კომერციული, სანადირო კალიბრი და ზომიერ კომერციული წარმატებასაც მიაღწია. ასეთი იყო მაგალითად .22 ჰორნეტი, რომელიც სიმძლავრით შუალედურ ადგილს იკავებს 5.56-ს და .22 WMR-ს შორის. აღნიშნული ვაზნა 1932 წლიდან იწარმოებოდა ვინჩესტერის მიერ და სამხედრო სამსახურიც ნახა. კერძოდ ის გამოიყენებოდა M4 და M6 ტიპის ე.წ. „გადარჩენის იარაღებში“, რომლებითაც მეორე მსოფლიო ომის დროს შეიარაღებული იყვნენ სამხედრო პილოტები.  ასე და ამრიგად .22 ჰორნეტი არის რეალურად პირველი .22 კალიბრის ცენტრალური აალების ვაზნა რომელიც სამხედრო სამსახურში ოფიციალურად მოხვდა. შემდეგ უკვე 50-ან წლებში მონადირეები და სპორტსმენების განკარგულებაში გამოჩნდა კიდევ ორი სწრაფი .22 კალიბრის ვაზნა, .220 სვიფტი და .222 რემინგტონი, აქიდან უკანასკნელი ძალზედ პოპულარული გახდება „ვარმინტერებს“ შორის. მოგეხსენებათ “ვარმინტერი” არის მოანადირე, რომელიც ნადირობს მცირე ცხოველზე მათ შორის მღრნელებზე. აქ შეცდომაში არ უნდა შევიდეთ, ეს არ ნიშნავს, რომ  .222 რემინგტონი არის თაგვებზე სანადიროდ, უბრალოდ ვარმინტერებს ჭირდებად ვაზნა, სწრაფი ტყვიით რომელსაც ექნება რაც შეიძლება სწორი ტრაექტორია და კარგი თანდაყოლილი სიზუსტე, გამომდინარე იქიდან რომ ბეწვი ასეთი ცხოველების როგორც წესი არ წარმოადგენს ღირებულებას, ტყავის დაზიანება მაღალსიჩქარიანი ტყვიით მიყენებული დიდი ჭრილობებიც არ წარმოადგენდა პრობლემას.

შეუძლებელია ზუსტად იმის თქმა, თუ როდის დაინტერესდა აშშ-ს არმია მცირეკალიბრიანი ვაზნებით (აშშ-ს იმიტომ რომ სწორედ ამერიკულმა არმიამ პირველმა მიიღო შეიარაღებაში რადიკლაურად განსხვავებული კონცეფციის მცირე კალიბრიანი მაღალი საწყისი სიჩქარის ვაზნა) და მათი გამოყენების იდეით ფეხოსნის ძირითად იარაღში, მაგრამ პირველი მეცნიერული დასაბუთება, რომელმაც ჯამში მიგვიყვანა 5.56×45 კალიბრამდე მომზადებული იყო  აშშ-ის შეიარაღებული ძალების გერენარულ შტაბთან შექმნილი სამოქალაქო უწყების, ოპერაციული კვლევების ოფისის მიერ. აღნიშნული უწყების 1948 წელს შექმნის მიზანი იყო შეიარაღებული ძალების უზრუნველყოფა მეცნიერული კვლებებით ბრძოლის წარმოების თანამედროვე მეთოდებზე. სწორედ ამ ორგანიზაციამ 1951 წლის აგვისტოში წარმოადგინა კვლევა „ფეხოსნის შაშხანის ოპერაციული მოთხოვნები“, რომელსაც თავის მხრივ წინ უძღვოდა სხვა /განსხვავებული კვლევა ახალი ტიპის პირადი ჯავშანის შესახებ. უკანასკნელი მათ შორის გულისხმობდა გასროლილი ტყვიით გამოწვეული ეფქტების/ზიანის შესწავლას. ეს კვლევა არ ეხებოდა უშუალოდ .22 კალიბრის ვაზნების ეფექტურიობას არამედ მან შექმნა თეორიული საფუძველი .22 კალიბრის ვაზნის გამოჩენის შეიარაღებულ ძალებში და ასევე მოიცავდა მინიშნებებს ექსპერიმენტებზე მცირე კალიბრიან ტყვიებთან რომელიც აბერდინის პოლიგონზე პარალელურად ტარდებოდა 1950 წლის ნოემბრიდან სადაც ექსპერიმენტების საგანი იყო მათ შორის მოდიფიცირებული კომერციული კალიბრი .220 სვიფტი.

აღნიშნული კვლევა მინდა გითხრათ საკმაოდ საინტერესო საკითხავია და აშკარად არ ჯდება კონსერვატიულ სამხედრო აზროვნების სტანდარტებში. მოგეხსენებათ ორგანიზაცია რომელმაც ეს კვლევა ჩაატარა იყო სამოქალაქო და ისინი არ იყვნენ დატვირთული და შეზღუდული კლაისკური სამხედრო დოქტრინებით.  მე თავიდან ჯერ თეზისებს გავეცანი მხოლოდ, მაგრამ შემდეგ მოვიპოვე დოკუმენტის სრული ვერსია, რომელსაც საიდუმლო გრიფი მოეხსნა და ტექსტიც ღიად გამოქვეყნდა.

მოცულობითი კვლევა საკმაოდ საინტერესო დასკვნებით დასრულდა. მაგალითად, არგუმენტირებული იყო მოსაზრება რომ შაშხანის გამოყენება საბრძოლო მოქმედებებში იშვიათად ცილდება 300 იარდს (290 მეტრს), ხოლო ზუსტი სროლის უნარი რადიკალურად მცირდება 100 იარდის ზემოთ, რაც გამოწველია რელიეფის თვისებებიე და შემცირებული ხილვადობიე. ალბათობა გამხდარიყავი მტრის ნასროლი ტყვიის მსხვერპლი შეესაბამეოდა ალბათობას გამხდარიყავი საარტილერიო ჭურვის შემთხვევითი ნამსხვრევის მსხვერპლი. ომში დაჭრილი და გარდაცვლილი მეომრების ჭრილობების ანალიზმა აჩვენა რომ ტყვიები არ ხვდებ სამიზნეს უფრო უკეთესად/ეფექტურად ვიდრე ნამსხვრევები, იმ განსხვავებით, რომ იდეაში ტყვიებს უმიზნებენ და ნამსხვრევებს კი არა, აქიდან გამომდინარე წესით ტყვიით მიყენებული ჭრილობები უფრო მომაკვდინებელი და ეფექტური უნდა ყოფილიყო, დაჯგუფებული სამიზნის ცენტრში და არა ქაოტურად გაფანტული, მაგრამ ეს ასე არ აღმოჩნდა. აღმოჩნდა, რომ სამიზნის განადგურება უფრო დამოკიდებული იყო  დროის მონაკვეთზე, რა დროსაც სამიზნე იყო ხილვადი მტრისთვის და რა მოცულობით იყო ის ხილვადი/გახსნილი მტრის ცეცხლისთვის და არა წარმოებული ცეცხლის სიზუსტეზე. აღნიშნული აღმოჩენებიდან მკვლევარებმა გააკეთეს ლოგიკური დასკვნა, რომ პირადი იარაღი კონტროლირებადი გაფანტვით 300 მეტრამდე მანძილზე იქნებოდა უფრო ეფექტური ვიდრე ზუსტი იარაღი, რომელიც ისროდა ცალ ტყვიას თუნდაც უფრო მეტი ენერგიით და თან უფრო შორს. ჯერებით სროლისას კონტროლირებადი ავტომატური იარაღი, შესაძლებლობით აწარმოოს მაღალი ინტენსივობის ცეცხლი იქნებოდა უპირატესი ახლო ბრძოლაშიც. დასკვნის მიხედვით ვაზნა ოთხი დამაზიანებელი ელემენტით (ტყვიით) კონტროლირებადი გაფანთვით 50 სმ, 290 მეტრზე იქნებოდა ორჯერ უფრო ეფექტური ცოცხალი ძალის წინააღმდეგ  ვიდრე იმ დროს შეიარაღებაში მყოფი .30 კალიბრის M-14 შაშხანა. იგივე დასკვნაში რაოდენ საოცარიც არ უნდა იყოს ჩვენთვის ეფექტურობის გაზრდის მიზნით შემითავაზებული იყო მოწამლული ჭურვების (ტყვების) გამოყენებაც, რაც გაზრდიდა ჭრილობების ლეტალურობას. ცხადია სამოქალაქო პირები არ იზღუდავდნენ თავს საერთაშორისო კონვენციებით და აქიდან გამომდინარე ასეტ დასკვნა/რჩევამდეც მივიდნენ.

რაც შეეხება სროლის საშუალო მანძილის დადგენას, მსოფლიო ტოპოგრაფიული რუკების ანალიზმა, ტერიტორების შემთხვევითი არჩევით (სულ 18 000 შერჩევა განხორციელდა კვლევის მიზნბეიდან გამომდინარე) აჩვენა რომ 70% შემთხვევაში ადამიანის ფიგურა, როგორც სამიზნე სრულად გამოჩნდება მხოლოდ 300 იარადამდე მანძილზე.  ხოლო 90% შემთხვევებში, 700 იარდის მანძილზე. აქიდან გამომდინარე  ჩაითვალა, რომ იმ დროს შეიარაღებაში მყოფი .30 კალიბრის ვაზნა არის ზედმეტად ძლიერი, თუმცა ასევე აღინიშნა, რომ მოთხოვნა ეფექტური სროლის 300 მეტრიან მანძილზე არ ნიშნავდა ავტომატურად რომ ამ მოთხოვნებით შექმნილი იარაღი ვერ იქნება ეფექტური 300 მეტრის ზემოთ. ასევე ცდებით ასევე დადასტურდა, რომ .30 კალიბრის იარაღი ჯერებით სროლისას არის არაფეფექტური და მხოლოდ პირველი ტყვია ხვდება სამიზნეს 50 მეტრზე უფრო გრძელ დისტანციებზე სროლისას. შესაბამისად ჯერებით სროლას .30 კალიბრის იარაღიდან არანაირი აზრი არ ქონდა. არ ვიცი მიუწვდებოდათ თუ არა ბრიტანელებს ამ კვლევის შედეგებზე ხელი მაგრამ .30 კალიბრის შაშხანას L1A1, რომელიც 30 წელზე მეტი იყო ბრიტანული ჯარის შეიარაღებაში არ ქონდა ჯერებით სროლის საშუალება.

საფუძვლინად შესწავლილ იქნა ასევე ეფექტური სროლის წარმოების მანძილები. კვლევას თანდართული აქვს სხვადასხვა მომზადების დონის მსროლელების სროლის შედეგები, რომლის მიხედვითაც M-14-დან სროლა 300 მეტრზე უფრო გრძელ მანძილებზე იყო არაეფექტური, მიუხედავად იმისა რომ ტექნიკურად ვაზნა და იარაღი ამის საშუალებას იძლეოდა. მიუხედავად მომზადების დონისა და სროლის კარგი პირობებისა ტყვიების უმნიშვნელო რაოდენობა ხვდებოდა სამიზნებს. ასეთი იარაღიდან სროლის ეფექტურობის გაზრდა ვარჯიშების მოცულობის გაზრდით ასევე მიზანშეუწონლად იყო მიჩნეული იმიტომ რომ სამობილიზაციო მოთხოვნების გათვალისწინებით ეს დროის და ფულის თვალსაზრისით იყო შეუძლებელი. ეს არის მითი რომ ჯარი ამზადებს ეფექტურ მეომრებს. სინამდვილეში არსებობს ბალანსი იდეალურ მეომარსა და იმ ხარჯებს შორის რომელიც სახელმწიფომ უნდა გაიღოს. თან სუპერ-ჯარისკაცი ისეთივე მოწყვლადია საარტილერიო ცეცხლისას, როგორც მოუმზადებელი წვევანდელი. შესაბამისად კვლევამ დაადასტურა რომ არსებული მომზადების და წვრთნის პროგრამებით ჯარისკაცი ვერასდროს  სრულად ვერ აითვისებდა.30 კალიბრის იარაღის პოტენციალს.

როგორც ხვდებით, სწორედ ამ კვლევის შედეგებით პირველად გამოიხატა და დასაბუთდა საჭიროება მცირეიმპულსიან მცირეკლაიბრიან ვაზნაში, რომელიც: იქნებოდა უფრო იაფი, ლოგისტიკის თვალსაზრისით უფრო ხელსაყრელი, მოკლე ჯერებით სროლისას უფრო ეფექტური, ჯარისკაცის ხელში უფრო ზუსტი და მომაკვდინებელი. ამასთანავე ასეთი  იარაღიდან 300 იარდამდე მანძილზე ნასროლი ტყვია  დამაზიანებელი ეფექტით უნდა ყოფილიყო ანალოგიური .30 კალიბრის ტყვიის.  ახალი იარაღი გათვლილი ასეთ ვაზნაზე იქნებოდა უფრო მსუბუქი და ნაკლებად დატვირთავდა ჯარისკაცს, რომელიც შეძლებდა უფრო დიდი საბრძოლო კომპლექტის ტარებას. ასევე რეკომენდირებული იყო მომავალ იარაღში ე.წ. „სალვო“-ს ტიპის ვაზნის გამოყენება რომელშიც იქნებოდა გაერთიანებული ოთხი ტყვია, რომელიც კონტროლირებადი გაფანტვით იქნებოდა ყველაზე ეფექტური 300 იარდამდე განლაგებული სამიზნის წინააღმდეგ. ასევე ნაკლები უკუცემა ნაკლებად დაღლიდა მსროლელს და ასევე გაზრდიდა ერთჯერადი გასროლების ეფექტურობას. აღნიშნული სხვათაშორის  დადასტურდა 1961 წელს პირველი სერიული AR-15-ის ტესტირებისას ლეკლენდის საჰაერო ძალების ბაზაზე სადაც ახალი იარაღიდან სროლისას მსროლელების 43%-მა მიიღო „ექსპერტის“ ქულები მაშინ როდესაც M-14-ით შეიარაღებული მსროლელების მხოლოდ 22%-მა აჩვენა ანალოგიური შედეგი.

ძალიან საინტერესო ის არის, რომ კვლევის მიხედვით ასეთი იარაღი იქნებოდა შუალედური საფეხური მანამ სანამ ტექნოლოგიები და წარმოება არ გახდიდა შესაძლებელს შექმნილიყო იარაღი დისტანციური ამფეთქებლით აღჭურვილი ჭურვებით, რომლებიც აფეთქდებოდნენ მოწინააღმდეგის თავზე და ამით დაძლეულ იქნებოდა ყველაზე დიდ შეზღუდვა ცეცხლსასროლი იარაღის, ხელოვნური თუ ბუნებრივი ბარიერების დაძლვის შეუძლებლობა. (ცეცხლსასროლი იარაღი გამოიყენება სამიზნეების წინააღმდეგ რომელსაც მსროლელი უშუალოდ ხედავს).

რა თქმა უნდა აღნიშნული ნაშრომი არ იყო ერთადერთი, ტესტირებები და გამოკვლვები მიმდინარეობდა უწყვეტ და ხშირად პარალელურ რეჟიმებში, მაგრამ ამ კვლევამ განაპირობა პირველი მნიშვნელოვანი დოქტრინული ცვლილება არმიის შეხედულებებში შაშხანის როლზე და მოთხოვნებზე მის მიმართ და მის შესაძლებლობებეზე. ეს ერთი შეხედვით ქაოტური და მოუწესრიგებელი ქმედებები გამოწვეული იყო იმით, რომ არსებული პრაქტიკიდან გამომდინარე დაკვეთი ანუ შიარაღებული ძალები გამოხატავდნენ ინტერესს და წარმაოდგენდნე მათ მოთხოვნებს ახალი იარაღის მიმართ, ხოლო კერძო კომპანიები წარმოადგენდნე მათ ვარიანტებს ამ მოთხოვნეების დაკმაყოფილების, შემდეგ შეიარაღებული ძალები აირჩევდნენ ყველაზე პერსპექტიულ შემოთავაზებებს და ერთობლივი ძალებით განახორციელებდნენ მათ დახვეწას. ერთი შეხედვით კარგი სისტემა ქმნიდა ბევრ შესაძლებლობას კორიფციისთვის და პოლიტიკური გადაწყვეტილებების მიღებისთვის, რაც მათ შორის გამოიხატა აშკარად არადამაკმაყოფილებლი იარაღის M-14-ის შეიარაღებაში მიღებით, რომელიც ამჯობინეს ბევრად უფრო პერსპქტიულ და უკეთეს ბელგიურ FN FAL-ს. მთლიანობაში წარუმატებლობამ M-14-თან მნიშვნელოვნად დააჩქარა M-16-ის და 5.56-ის გამოჩეენა შეიარაღებულ ძალებში.

1951 წელს დაიწყო უკვე ხსენებული პროგრამა „სალვო“ რომელიც მიზნად ისახავდა ისეთი იარაღის შექმნას, რომელიც ერთი გასროლის შედეგად რამდენიმე დამაზიანებელ ელემენტს გაივსრიდა და ამით გაზრდიდა სროლის ეფექტურობას. პროგრამის ფარგლებში შეისწავლებოდა მცირე კალიბრის და მასისი ჭურვების ბალისტიკა, ავტომატური ცეცხლის ეფექტურობა, წარმოდგენილი იყო როგორც ახალი ტიპის ამუნიცია ასევე პრინციპულად ახალი ტიპის იარაღებიც. იმავე წელს პრაქტიკული ტესტირებისას დადგინდა, რომ სროლის ეფექტურობა ტანდემური ვაზნების გამოყენებით, როდესაც ერთ მასრაში მოთავსებულია რამდენიმე ტყვია (ორი, სამი) მნიშვნელოვნად იზრდება. ასე მაგალითად .30 კალიბრის “დუპლექსის” ტიპის ვაზნის გამოყენებამ გაზარდა მორტყმის ალბათობა 65%-ით.

salvodiagram

სპრინგფილდის სარეკლამო პოსტერი, რომელიც ხსნის ტანდემური ვაზნის ეფექტურობას. 

„სალვოს“ პროგრამის ფარგლებში მუშავდებოდა იდეა მცირე კალიბრიანი ვაზნის, რომელიც აღჭურვილი იქნებოდა მსუბუქი მაგრამ ძალიან სწრაფი ტყვიით. ხსენებულ ნაშრომში ახალი ტიპის იარაღზე, ნახსენები იყო აბერდინის პოლიგონზე განხორციელებული ცდები, რომლებსაც პირობითად ერქვა „SCHV„ ანუ მცირე კალიბრი, მაღალი სიჩქარე. ექსპერიმენტებს ხელმძღვანელობდნენ აბერდინის პოლიგონის მსუბუქი და საავიაციო ცეცხლსასროლი შეიარაღების სპეციალისტები უილიამ დევისი და ჯერალდ გუსტაფსონი. ეს ორი პიროვნება გამოაქვეყნებს საკმაოდ საინტერესო დასკვნებს, რომლებიც გაამყარებენ სამოქალაქო ოპერაციული კვლევების ოფისის მოსაზრებებს. 1953 წელს გუსტაფსონი გამოსცემს დასკვნას „.22 კალიბრის მაღალი სისწრაფის ვაზნის დიზაინი და წარმოება, M2 ტიპის გადაკეთებული შაშხანიდან, სროლის წარმოების და იარაღი-კალიბრის გამოცდის მიზნით“.  დასკვნაში ის იუწყება, რომ .22 კალიბრის ექსპერიმნტული იარაღი არის ეფექტური, შეუძლია შეცვალოს .30 კალიბრის M2 ტიპის კარაბინი, .45 კალიბრის პისტოლეტ-ტყვიამფრქვევი და ყურადღება: 300 მეტრამდე სროლისას უკეთეს შედეგს აჩვენებს ვიდრე .30 კალიბრის გარანდის შაშხანა. 1954 წელს ამას მოყვება ახალი ნაშრომი სადაც დევისი და გუსტაფსონი განიხილავენ მათ მიერ ჩატარებული ცდების შედეგებს და „მცირე კალიბრი -მაღალი სიჩქარეს“ კონცეფციით შექმნილი კალიბრების და იარაღების უპირატესობებს. მათი რეკომენდაციით  საჭიროა ახალი .22 კალიბრის სახმედრო დანიშნულების ვაზნის შექმნა. მათი აზრით ეს უნდა იყოს 7.62 Nato-ს მასრაში ჩასმული .224 კალიბრის 60 გრანიანი ტყვია. ნოემბერში ახალი ვაზნის „.22 Nato“-ს ფორმალური ტესტირებები იწყება. ახალი კალიბრის ტესტირებები და ტერინალური ეფექტურობის შესწავლა გრძელდება 1955 წლის სექტემბრამდე და კონცეფცია „მცირე კალიბრი-მაღალი სიჩქარე“ სულ უფრო მეტ „გულშემატკივარს“ იძენს. ამავე წლის ნოემბერში აშშ-ს კონტინენტალური არმიის სარდლობის მესამე განყოფილება ავრცელებს დასკვნას: „.22 კალიბრის M2 ტიპის კარაბინის მოდიფიცირებულის  მაღალი სისწრაფის .22 კალიბრის ვაზნის გამოყენებისთვის, შესწავლის შედეგები“. ანგარიშის თანახმად  პროგრამას „მცირე კალიბრი-მაღალი სიჩქარე“   უნდა მიენიჭოს განსაკუთრებული მნიშვნელობის სტატუსი და საბოლოო მიზანი უნდა იყოს აღნიშნული კონცეფციის იარაღის შექმნა. ამასობაში დევისი გამოდის ახალი იდეით და სთავაზობს ახალი კალიბრის ვარიანტს რომელიც გულისხმობს 55 გრანიან ტყვიას საწყისი სიჩქარით 1100 მ/წ-ში და ითხოვს დამატებიტ სახსრებს ტესტირებების გასაგრძელებლდა და იღებს უარს, რომლის მიზეზად სახელდება რომ აბერდინის პოლიგონის საქმიანობას წარმოადგენს იარაღის და კალიბრების ტესტირება და არა მათი შექმნა.

1964springfield

ცხადია იარაღის მწარმოებლები ყურადღებით ადევნებდნენ თვალს ახალ ტენდენციებს და „სალვოს“ პროგრამის მიმდინარეობისას დრო და დრო აწვდიდნენ სამხედროებს გადაკეთებულ ახალ კალიბრზე ან ახალი ტიპის იარაღებს. სურათზეა სპრინგფილდ არმორის საცდელი იარაღი შექმნილი 1964 წელში, გადაბმული 60 ვაზნიანი მჭიდით, რომელიც იყენებდა ვაზნებს მინი ისრებით საწყისი სიჩქარით 1400 მ/წ-ში.  

„სალვოს“ პროექტს ბევრი საინტერესო განშტოება გაუჩნდა. ცხადია როდესაც შენ გინდა სასხლეტზე ერთ დაჭრას მოყვეს მოყვეს ოთხი ტყვიის გასროლა, ეს შეიძლება მიაღწიო რამდენიმე გზით, ერთ მასრაში მოაქციო ოთხი ტყვია, გაისროლო იარაღიდან ოთხი ლულით ან გასროლის ერთ ციკლში მოასწრო ოთხი ტყვიის გაშვება მანამ სანამ უკუცემა მიაღწევს თავის პიკს. ამის შედეგად რამდენიმე ემერიკულმა კომპანიამ შექმნა ტყვიები, ოთხლულიანი იარაღები, ყუმბარმტყორცნები, ლაფეტური შაშხანები, მაგრამ არც ერთი არ იქნება მიჩნეული მზად სამხედრო სამსახურისთვის. სამაგიეროდ 50 წლის შემდეგ რუსი ნიკონოვი წარმატებით მოიპარავს ამ სქემას, ვერაფერს ვერ გაიგებს და შექმნის საოცრად რთულ და წარუმატებელ იარაღს სახელად АН-94 Абакан.  ასევე „სალვოს“ პროექტში აქტიურად მონაწილეობდა ამერიკული კომპანია AAI Сorp.-ის თავდაპირველად  წარმოდგენილი იარაღი იყო ტექნიკურად ყველაზე პრიმიტიული, ცალმუხტიანი ხელით დასატენი ყუმბარმტყორცნი. პროექტი წარუმატებლად დასრულდა, ვერც-ერთმა კომპანიამ ვერ წარადგინა საკმარისად ეფექტური სისტემა მაგრამ AAI Сorp.-ის ქმნილება აღმოჩნდა საუკეთესო კანდიდატი ლულისქვეშა ყუმაბრმტყორცნზე და ის გახდა დღეს ყველასთვის კარგად ცნობილი სისტემა 40მმ-ნი ლულისქვეშა ყუმბარმტყორცნი M203, რომელიც დღემდე გამოიყენება. M203 არის “სალვოს” შედეგი, რომელსაც არავინ არ ელოდებოდა.

1956 წელს საქმე მივიდა უკვე შედარებით გამოცდებზე, რომლებშიც გამოყენებულ იქნა მწარმოებლების მიერ მიწოდებული პროტოტიპები მათ შორის რამდნიმე ლულით და მთელი რიგი ახალი კალიბრების. პარალელურად კი იუჯინ სტოუნერმა დააპატენტა თავისი ახალი იარაღის AR-10 დენთის აირების სისტემა და საკეტის კონსტრუქცია. იარაღის ისტორიის სპეციალისტის დენიელ უოტერსის აზრით სტოუნერის ჩართვა ამ რბოლაში მოხვდა კონტინენტალური სარდლობის მეთაურის  გენერალ უილიამ უიამანის წყალობით, რომლისთვისაც ხელმისაწვდომი გახდა დევისის და გუსტაფსონის მოხსენება რომლის დაფინანსებაზეც მათ უარი მიიღეს. სწორედ მისი აზრით სარდლობის მესამე განყოფილებამ გასცა ფორმლაური მოთხოვნა ახალ იარაღზე დევისის და გუსტაფსონის იდეების მიხედვით, რაგ გულისხმობდა, რომ ახალ იარაღს უნდა გამოეყენებინა  55 გრანიანი ტყვია 1100 მ/წ-ში საწყისი სიჩქარით. გენერალ უაიმანის აზრით, სტოუნერის იარაღი მოდიფიცირებული/შემცირებული ახალი კალიბრის გამოსაყენებლად შესაძლებელია ყოფილიყო საუკეთესო კანდიდატურა.

1957 წელს საბოლოო მოთხოვნები ახალი იარაღის მიმართ შემუშავდა და ეს უნდა ყოფილიყო 3 კილოგრამი წონის, ავტომატური იარაღი, 20 ვაზნიანი მჭიდით. სამწუხაროდ გაიზარდა ეფექტური სროლის მანძილი ჯერ 300-დან 400 იარადამდე და შემდეგ 500 იარადამდე რაც უზრუნველყოფდა მის მიღებას კონსერვატიული სახმედრო ჩინოვნიკების მიერ. აღინიშნება, რომ სროლის სუზუსტე აღნიშნულ მანძილზე არ უნდა იყოს გარანდის შაშხანაზე უარესი ხოლო ტერმინალური ეფექტურობა უნდა იყოს ანალოგიური ან აღემატებოდეს M2 ტიპის კარაბინის შესაბამის მაჩვენებლებს. მოგეხსენებად რომ აღნიშნული იარაღი იყენებს .30 კალიბრის ვაზნას (მეტრიკული ზომებია 7.62×33), რომლის ტყვიის წონა არის 110 გრანი და საწყისი სიჩქარე 600 მ/წ-ში ხოლო ენერგია 1300 ჯოულს შეადგენს. დამეთანხმებით არც ისე შთამბეჭდავი მაჩვნებლებია. ეს იარაღი იდეაში უნდა ყოფილიყო გარდამავალი საფეხური სანამ არ შეიქმნებოდა “სალვოს” იდეებზე დაფუძნებული ახალი ბევრად უფრო ეფექტური იარაღი. 

ამერიკული კომპანია არმალაიტი, რომელშიც მუშაობდა იუჯინ სტოუნერი აქტიურად იყო ჩაბმული ახალი იარაღის შექმნის პროცესში და თავდაპირველად მათ უარი თქვეს AR-10-ის მოდიფიცირებაზე და ამ მიზნებისთვის გამოიყენეს AR-11, რომელიც გათვლილი იყო კომერციულ ვაზნაზე .222 რემინგტონი. აღნიშნული იარაღი განადგურდება ტესტირებისას (ვერ გაუძლებს ავტომატურ რეჟიმში სროლას) და არამლაიტის სხვა ნიჭირი თანამშრომელი ჯიმ სალივანი მიიღებს დავალებას სუფთა ფურცლიდან გადააკეთოს სტოუნერის AR-10 ისე რომ მან გამოიყენოს კალიბრი .222 რემინგტონი. იმისთვის რომ დაკმაყოფილდეს სამხედროების მოთხოვნა 500 იარდზე სტანდარტული ჩაფხუტის გახვრეტის უზრუნველყოფით, სტოუნერი ექსპერიმენტირებს .222 რემინგტონის ვაზნასთან და ამცირებს ტყვიის წონას 68 გრანიდან 55 გრანამდე. გათვლებით დადგინდა რომ საჭირო სიჩქარე არის 1100 მ/წ-ში, რომლის მიღწევაც .222 რემინგტონში შეუძლებელია დენთის წვის წნევის უსაფრთხო დონეზე შენარჩუნების პირობით. აბერდინის პოლიგონის სპეციალისტების დევისის და გუსტაფსონის იდეა რეალობად იქცა.  სტოუნერი სთავაზობს რემინგტონს დააგრძელონ ვაზნა ერთი მილიმეტრით რაზეც ეგრევე იღებს თანხმობას. ახალ  ვაზნას მიენიჭა ინდექსი .222 სპეშლ.  მოგვიანებით ეს სახელი შეიცვალა .223 რემინგტონი რომ ეს ვაზნა არ არეულიყო სხვა კალიბრებში, რომლებიც ასევე სამი ორიანით აღინიშნებოდა.

ამასობაში  ომი ვიეტნმაში ღვივდებოდა და ჯარი სასწრაფოდ ითხოვდა ახალ იარაღს. .30 კალიბრის M14 იყო მორალურად მოძველებული და ყველას ესმოდა რომ ეს იარაღი არ შეიძლებოდა ყოფილიყო შეიარაღებაში დიდ ხანს. პრობლემები იყო აღნიშნული იარაღის მასობრივ წარმოებასთანაც. ზოგადად M14-ის გამოჩენა იყო განპირობებული პოლიტიკური მიზნებით და გენერლების ახლომხედველობის და კონსერვატიული აზროვნების გამო. ბუნებრივია იაფი მსუბუქი AR-15, შესანიშნავი ანტიკოროზიული თვისებებით, ზესწრაფი მსუბუქი ტყვიით რომელიც საშინელ ჭრილობებს აყენებდა მტერს, იყო კარგი არჩევანი. ამ იარაღის ბრძოლის ველზე გამოჩენას მხარს უჭერდა ARPA (Advanced Research Project Agency) რომელიც მუშაობდა ინოვაციურ თავდაცვით პროექტებზე და ასევე მაშინდელი თავდაცვის მინისტრის რობერტ მაკნამარას განკარგულებაში მყოფი ე.წ. „ახალგაზრდა ჭკუის კოლოფების“ ჯგუფი (whiz kids), სხვადასხვა პროფილი ექსპერტები რანდის კორპორაციიდან, რომლებიც მუშაობდნენ ახალი თავდაცვითი სტრატეგიის შექმნაზე, კომპიუტერების, ეკონომიკური ანალიზის, თამაშების თეორიის გამოყენებით და ასევე ჩართულები იყვნენ თავდაცვის სისტემის მართვის გაუმჯობესებაში. სწორედ მათი ხელშეწყობით ტესტირების მიზნით პირველი AR-15-ები მოხვდა ტესტირებისთვის ვიეტნამში. ტესტირების შედეგები აისახა დასკვნაში სახელწოდებით “Report of Task 13A, Test of ArmaLite Rifle, AR—15″. დასკვნაში აღინიშნა რომ ახალი იარაღი არის უპირატესი M2-ზე ხოლო სამხრეთ ვიეტნამელების შეიარაღებისთვის ის უმჯობესია ვიდრე M1 შაშხანა და M1 და M2 ტიპის კარაბინები. დასკვნას თან ერთვის შეტაკებების და მიყენებული ჭრილობების მხატვრული აღწერილობებიც. აღნიშნული დასკვნაში მიღებული შედეგების გამოეირება ტესტირებისას მოითხოვეს სამხედროებმა მაგრამ ტესტირებამ ვერ დაადასტურა ARPA-ს შედეგები რაც გასაკვირი არ არის, თუ გავითვალისწინებთ, რომ ერთი ტესტირება ხდებოდა რეალურ ბრძოლაში მეორე კი სტერილურ ლაბორატორიებში. მიუხედავად ამისა AR-15 გახდა M16 და .223 რემინგტონი გახდა 5.56 Nato და კამათი ამ გადაწყვეტილების მიზანშეწონილობაზ არ წყდება დღემდე.

hqdefault

პროექტ “სალვოს” ჩაენაცვლა სხვა პროგრამები, The Future Rifle Program (1969 წელი), Close-Assault Weapon System  (1980-ნი წლები), Advanced Combat Rifle (80-ების ბოლო), რომელიც მიზნად ისახავდა პრინციპიალურად ახალი ტიპის ფეხოსნის იარაღის შექმნას, მაგრამ ყველა უშედეგოდ დასრულდა. სურათზე არის Steyr ACR ერთ ერთი ყველაზე დახვეწილი და სრულყოფილი იარაღი, რომელიც იყენებდა დარტს (პატარა ისარს) ტრადიციული ტყვვიის ნაცვლად. შტეირთან ერთად აღნიშნულ პროგრამაში მონაწილეობდა გერმანული H&K G11. არც ერთმა იარაღმა არ აჩვენა გადამწყვეტი უპირატესობა 5,56 კალიბრის M-16-ზე და პროგრამა უშედეგოდ დასრულდა. 

M16-ის შეიარაღებაში მიღების შემდეგ ინტერესი „სალვოს“ პროექტის მიმართ მკვეთრად შემცირდა და ეს მიუხედავად იმისა, რომ იდეაში .22 კალიბრის ეს იარაღი უნდა ყოფილიყო დროებითი ზომა მანამ სანმა მწარმოებლები შეძლებდნენ საჭირო საბრძოლო და საექსპლუატაციო თვისებების მქონე იარაღის შექმნას.  ”სალვოს” პირველი დღეებიდან დღემდე სხვადასხვა პროგრამების ფარგლებში რამდენიმე საინტერსო ექსპერიმენტული სისტემა შეიქმნა, რომელთა მიმოხილვა ცილდება ამ სტატიის ფორმატს. აქიდან ბრძოლის ველამდე მხოლოდ ერთმა მიაღწია და ის ზუსტად 50-ნი წლების ფუტურისტული კონცეფციით შეიქმნა.  პრინციპულად ახალ იარაღი XM-25, რომელიც 2010 წელს გაიგზავნა ავღანეთში გამოცდებზე და უმაღლესი შეფასებები დაიმსახურა. სამწუხაროდ არასაკმარისი დაფინანსების გამო 2013 წელს ეს პროექტი  შეჩერებულ იქნა რაც ჩემი აზრით არის უდიდესი შეცდომა.

XM25_July_2009

ნახევრად ავტომატური ყუმბარმტყორცნი XM-25 იყენებს 25მმ ან ყუმბარებს, „ჭკვიანი“ ამფეთქებლით, რომელიც აფეთქებს ყუმბარას სამიზნის თავზე და ანადგურებს ბარიერებს ამოფარებულ ცოცხალ ძალას. ასეთი იარაღის გამოჩენა შეცვლიდა თამაშის წესებს ბრძოლის ველზე მაგრამ რატომღაც მასზე ამერიკელებმა უარი თქვეს მიუხედავად ძალზედ დადებითი გამოხმაურებებისა. იმედია ეს გადაწყვეტილება გადახედილ იქნება.

ეხლა კვლავ დაუბრუნდეთ 5.56-ს და M16-ს. განსხვავებით ცნობილი მითისგან M-16 არ „დაიბრაკა“ ვიეტნამში, პირიქით ვიტნამმა დაადასტურა რომ ამ სისტემას შეუძლია იყოს ფეხოსნის ძირითადი საბრძოლო იარაღი. სისხლით და ოფლით მიღებული გამოცდილება და გაკვეთილები აისახა  M-16A1-ის შეიარაღებაში მიღებით. აღნიშნული იარაღი იყო საიმედო, ზუსტი და ეფექტური. 20 ინჩიანი ლულა საკმარის საწყის სიჩქარეს აძლევდა მსუბუქ 50 გრანიან ტყვიას (M193), რომელიც ეფექტური სროლის მანძილზე (300 მეტრი) ინარჩუნებდა ძალიან კარგ ტერმინალურ ეფექტურობას. ფრაგმენტაციის წყალობით ის მძიმე ჭრილობებს აყენებდა მსუბუქად ჩაცმულ ვიეტნამელ პარტიზანებს. მე არაერთხელ ვთქვი, რომ კალიბრის ეფექტურობა არასდროს არ დამდგარა ეჭვის ქვეშ ვიეტნამში ომის დროს. ყველა შენიშვნა და კრიტიკა ეხებოდა საიმედოობას და კონსტრუქციის გამძლეობას.  პრობლემები ამ იარაღის კალიბრთან დაიწყო გაცილებით უფრო გვიან, როდესაც სამხედროებმა მოითხოვეს ტყვია უკეთესი შესაძლებლობებით ბაიერებში გავლის. მოგეხსენებად ტყვია რომელიც ადვილად დესტაბილიზრდება და იშლბა ვერ გაივლის კარგად ტაქტიკურ ბარიერებში, მანქანის კაი, შუშა, სახლის კარები და ასე შემდეგ. წინაღობაში გავლისას ის დაიშლება ფრაგმენტებად და ვერ დააზიანებს სამიზნეს ეფექტურად. მოგეხსენებათ რომ მოთხოვნა იყო 300-400 მტრის მანძილზე ისეთივე ეფექტურობის მიღწევა, როგორც ,30 კალიბრის M1/2 ტიპის კარაბინისთვის გათვლილი ვაზნის გამოყენებისას, არავის არ მოუთხოვია იმ დროს შემოწმებულიყო რამდენად ეფექტურია პატარა და სწრაფი ტყვია ტაქტიკურ ბარიერებს ამოფარებული სამიზნეების წინააღმდეგ. გარდა ამისა თავიდანვე ტერმინალური ეფეტურობის სატნდარტად მიჩნეულ იქნა M2 კარაბინი, რომელიც იყენებდა ყოველმხრივ ანემიურ ვაზნას. ცხადი გახდა, რომ რბილ ტყვიის გულიან ჭურვს აკლდა შეღწევის უნარი, და იმისთვის რომ წინაღობებში გავლის შესაძლებლობა გაზრდილიყო გადაწყვეტილ იქნა ტყვიის კონსტრუქციაში ფოლადის პენეტრატორის დამატება. ამის შედეგად გაჩნდა ახალი 62 გრანიანი ვაზნა (M855) ტყვიით რომელშოც მოთავსებული იყო ფოლადის „პენეტრატორი“. პრაქტიკულად M855-ში გამოყენებული ტყვია იყო ბელგიური SS109 ტყვიის ზუსტი ასლი. წონის მატების გამო ტყვია დაგრძელდა სიგრძეში და ადეკვატური სტაბილიზაციიის და სიზუსტის უზრუნველსაყოფად გახდა საჭირო ხრახნების სხვა ბიჯის გამოყენება, 1:12-ის ნაცვლად ის გახდა 1:7. ისიც იმისთვის რომ მგეზავი ტყვიის ტრაექტორია დამთხვეოდა სტანდარტული ტყვიის ტრაექტორიას.  ყველაფერი ამის შედეგად «ფრაგმენტაციის უნარი“ შემცირდა და მანძილი, რომელზეც ტყვია განიცდიდა ფრაგმენტაციას შემცირდა.  1982 წელს შეიარაღებაში ხვდება მოდიფიცირებული M16 ინდექსით A2, რომელიც გათვლილი იყო ახალი ვაზნის- M855-ის გამოყენებაზე.  კიდე უფრო მოგვიანებით გაჩნდა და ფართოდ გავრცელდა საბრძოლო ნაწილებში შედარებით მოკლელულიანი M4 და შემდგომ Mk18, რის გამოც მანძილი რა მანძილზეც ეს კალიბრი ინარჩუნებს ლეტალურობის მთავარ მექანიზმს ფრაგმენტაციას კიდევ უფრო შემცირდა სასაცილო 50-20 მეტრამდე (ამის დადსტურება რეალურად შეუძლებელია თუმცა ფაქტია, რომ ამ კალიბრში საწყისი სიჩქარის შემცირება 820 მ/წ-ზე დაბლა ამცირებს ფრაგმენტაციის ალბათობას). 80-ან წლებში აშშ და “ნატო” იღებენ შეიარაღებაში ახალი ტიპის 5,56 კლაიბრის ვაზნას. განხორციელებული ცვლილებების შედეგად 5.56-ის ტერმინალური ბალისტიკა მნიშვნელოვნად შეიცვალა რის გამოც ამ კალიბრის ლეტალურობა ანუ უნარი მიაყენოს სამიზნეს ეფექტური ჭრილობები მნიშვნელოვნად შემცირდა იმის გამო, რომ ამ კალიბრის ეფექტურობის განმსაზღვრელი მთვარი მექანიზმის – ფრაგმენტაციის ხასიათი შეიცვალა. ცნობილი ექსპერტი ტერმინალურ ბალისტიკაში მარტინ ფაკლერი აღნიშნავდა, რომ 5.56 კალიბრის ტყვიის საწყისი სიცქარის შემცირებისას ფრაგმენტაციის არ არსებობა მკვეთრად ამცირებს ამ კალიბრის ტყვიის ტერმინალურ ეფექტურობას. არასასიამოვნო შედეგიც იყო სიზუსტის შემცირება. ცნობილია, რომ მასობრივი წარმოების პირობებში ძნელია ფოლადის გულის ისე მოთავსება ტყვიაში რომ ის ზუსტად ცენტრში იყოს მოთავსებული, ხოლო ახალი ვაზნა სწორედ ფოლადის გულით იყო აღჭურვილი ნაცვლად M193-სა, რომელიც  იყენებდა ჰომოგენურ რბილი ტყვიის გულს.  M855-ის საშინელი სიზუსტე კარგად ცნობილია სამოქალაქო მსროლელებისთვისაც. რა იყო მიზეზი M885-ის შეიარაღებაში მიღების? აშშ-ის შეიარაღებულ ძალებს შეიარაღებაში უნდა მიეღოთ ახალი მსუბუქი ტყვიამფრქვევი, ბელგიური “მინიმის” მოდიფიკაცია რომლისთვისაც 300 მეტრიანი სროლის მანძილი იყო არასაკმარისი და საჭირო იყო სროლის მანძილის გაზრდა. ბუნებრივია რომ ვაზნა რომელიც თავიდანვე შესაძლებლობების ზღვარზე იყო სასურველი მანძილზე სროლის და პენეტრაციის მოთხოვნების დაკმაყოფილებას მოყვებოდა გარკვეული პრობლემები სხვა მიმართულებები და ეს ასეც მოხდა. პირველ რიგში ეს გამოიხატა ვაზნის “ლეტალურობის” შემცირებაში. რა თქმა უნდა ვაზნების შექმნაზე იდიოტები არ მუშაობენ მაგრამ სამხედრო დანიშნულების ვაზნების შემქნელებს ხელები აქვთ შეკრული გააგის კონვენციით, რის გამოც სასურველი ტერმინალური ეფექტის მიღწევა შესაძლებელია მხოლოდ ტყვიის აყირავებით ან ფრაგმენტაციით, რაც უზრუნველყოფს ქსოვილების მაქსიმალურ დაზიანებას და მძიმე ჭრილობის მიყენებას რაც შესაბამისად უზურუნველყოფს სამიზნის მწყობრიდანც სწრაფ გამოყვანას.  ფრაგმენტაცია შესანიშნავი დაზიანების მექანიზმია მაგრამ ის არ არის საიმედო მექანიზმი და ფრაგმენტაციის ხარისხი დამოკიდებულია ბევრ გარე და შიდა ფაქტორზე. პრობლემა უარესდება იმით, რომ SS109/M855-ის ქცევა სამიზნეში მოხვედრისას იცვლება გამომდინარე იქიდან რომ პარტიიდან პარტიამდე როგორც ჩანს ტყვიის თვისებები იცვლება რაც გამოწვეულია იმით, რომ ამ ტყვიას უშვებენ ძალიან ბევრ ქარხანაში და სპეციფიკაციების დაცვა ყოველთვის არ ხდება. სხვა ფაქტორებსაც შეუძლია გავლენა იქონიონ ფრაგმენტაციის ხარისხზე მათ შორის ბარიერი ტყვიასა და სამიზნეს შორის, ტყვიის მოხვედრის კუთხე და ასე შემდეგ.

მე გამიჭირდება 5,56 კალიბრის სხვადასხვა ტიპის ვაზნების ტემრინალური ეფექტურობის ამომწურავი ანალიზი იმიტომ რომ მე არ ვარ ექსპერტი, მე შემიძლია გადავხედო მცდელობებს ამ კალიბრის ეფექტურობის გაზრდის და ამ ჭრილში შევხედო პრობლემას. მცდელობები ამ კალიბრის ეფექტურობის გაზრდის კი არ წყდება დღემდე. 1982 წლიდან მინიმუმ 3 ახალი ტიპის ვაზნა გაჩნდა და მიაღწია საბრძოლო ნაწილებამდე. მას მერე რაც 1993 წელს სომალიში პირველად დაფიქსირდა ახალი ვაზნის არადამაკმაყოფილბელი ზემოქმედება სამიზნეებზე ჯარში პერიოდულად ჩნდებოდა ახალი ტიპის ვაზნები აქიდან ყვლაზე დიდი წარმატება წილად ხვდა 77 გრანიან Mk262-ს, რომელსაც ქონდა კარგი ტერმინალური ეფექტურობა მათ შორის საშუალო მანძილებზე მაგრამ აკლდა შეღწევადობა იმიტომ რომ ამ ვაზნის გული იყო რბილი ტყვიისგან და არ გააჩნდა პენეტრატორი.  (სხვათაშორის წინაღობების უკან განლაგებული სამიზნეებზე მცირეიმპულსიანი ვაზნების არადამაკმაყოფილებელი სროლის შედეგების შესახებ კარგდ იცოდნენ რუსეთშიც). Mk262 თავდაპირვეელად შექმნილი იყო 5.56 კალიბრის ზუსტი იარაღიდან (Mk12)  სროლისთვის შედარებით შორ მანძილზე მაგრამ მალე სპეცდანიშნულების ნაწილების ოპერატორებმა შეამჩნიეს რომ აღნიშნული ვაზნა კარგად მუშაობდა ახლო მანძილებზე და ცუდი ბიჭები უფრო სწრაფად ვარდებოდნე ძირს მოხვედრილი ტყვიებისგან და ამ ვაზნის გამოყენება დაიწყო კარაბინებშიც.

ჩემი აზრით ბელგიური “მინიმის” უკვე 1982 წელს უნდა ყოფილიყო უფრო უკეთეს კალიბრზე გათვლილი, რომელიც უფრო უკეთესად უპასუხებდა თანამედროვე შეცვლილ რეალიებს. სამწუხაროდ რეალობაში ეს პროცესი გაცილებით გვიან დაიწყო. 2002-2003 წლებში დიდი ენთუზიაზმით აშშ-ში მიდიოდა მუშაობა კალიბრებზე, რომლებიც შუალედურ პოზიციას დაიკავებდნენ .308 ვინჩსტერს და 5.56 ნატო-ს შორის. ამის შედეგად გაჩნდა საკმაოდ საინტერესო ორი კალიბრი, რომელიც განიხილებოდა როგორც 5.56-ის ალტერნატივა, ესენია 6.8 Remington SPC და 6.5 Grendel. აქ საინტერესო ის არის, რომ გაცილებით ადრე, 50-ნი წლების დასაწყისში, ინგლისში შეიქმნა „ცეცხლსასროლი იარაღის იდეალური კალიბრის საბჭო“, რომელსაც უნდა შეემუშავებინა ახალი კალიბრი ბრიტანეთის არმიისთვის, რომელსაც ექნებოდა სროლის ეფექტური მანძილი 600 მეტრი ხოლო უკუცემა ექნებოდა .303 „ბრითიშზე“ ნაკლები (აღნიშნული კალიბრი იყო სტანდარტული იმ დროის ბრიტანეთის არმიაში). შესაბამისაც იარაღიც ასეთ კალიბრზე იქნებოდა მსუბუქი და იააფი. საბჭოს აზრით ასეთი ვაზნის კალიბრი უნდა ყოფილიყო .280. გადაწყვეტილების მიღებიდან სულ რაღაც 2 წელიწადში ბელგიური FN-ის დახმარებით ვაზნების საცდელი პარტია მზად იყო. საბოლოო პროდუქტის ტყვიის კალიბრი იყო 7.2 მმ ხოლო მასრის სიგრძე 47 მმ. შეიქმნა ახალ კალიბრზე გათვლილი ბულპაპის სქემის შაშხანის პროტოტიპიც. ახალი ბრიტანული ვაზნა აღჭურვილი იყო 9 გრამიანი ტყვიით რომლის საწყისი სიჩქარე იყო 776 მ/წ-ში ხოლო ენერგია შეადგენდა 2700 ჯოულს. შედარებისთვის  ორ „ახალ“ ამერიკული ვაზნას დაახლოებით იდენტური ბალისტიკური მონაცემები აქვთ ძველ ბრიტანულ კალიბრთან შედარებით, თუმცა ოდნავ ჩამორჩებიან, იმიტომ რომ ორივე იქმნებოდა AR-15-ში გამოყენებისთვის და მასრის სიგრძეც უნდა უოფილიყო მოკლე,  38 და 43 მმ რაც უფრო მოკლეა ვიდრე ბრიტანული ვაზნა მაგრამ კონცეპტუალური მზგავსების არ დანახვა მათ შორის უბრალოდ შეუძლებელია. სამწუხაროდ ბრიტანელებმა ჩათვალეს რომ ახალი ვაზნის შექმნა უპერსპექტივო იქნებოდა და საბოლოო ჯამში .303 ბრითიში ბრიტანეთის არმიაში ჩაანაცვლა 7.62 ნატო-მ (.308 ვინჩესტერი) და შემდგომ 80-ებში ბრიტანელებმა მიიღეს შეიარაღებაში 5.56×45.  ბევრი ბრიტანელის აზრით მათ სამ ასოზე უნდა გაეშვათ ამერიკელები და დამოუკიდებლად მიეღოდ შეიარაღებაში ახალი ვაზნა, მაგრამ ლეგენდის  თანახმად თვით უინსტონ ჩერჩილმა გადაწყვიტა გაყოლოდა ამერიკელებს და უარი ეთქვა ახალი კალიბრის დამოუკიდებლად შექმნაზე.

როგორც უკვე აღვნიშნე ინტერენტში დევს უამრავი სხვადასხვაგვარი ინფორმაცია, და 5.56 მოყვრაულების და კრიტიკოსების ბანაკებში საკმარისად არის ცნობადი სახეები დიდი ავტორიტეტით და გამოცდილებით. მაგრამ საჩივრები 5.56-ის ტერმინალური ეფექტურობის შესახებ არ წყდებოდა. შეუძლებელია იმ ფაქტის იგნორირება, რომ ინფორმაცია 5.56 არადამაკმაყოფილებელ ეფექტურობაზე არ წყდება და სულ პირველი ასეთი ოფიციალური ცნობა მოდის 1965 წლის 9 დეკემბერზე. მოხსენებაში “ლა დრანგის დაბლობში ოპერაციის შედეგების შესახებ” სადაც მოხსენების ავტორმა პოლკოვნიკმა ჰაროლდ მურმა აღინიშნა, რომ მიუხედავად რამდენიმე მორტყმისა მკერდში, მოწინააღმდეგეს ჯარისკაცები აგრძელებდნენ შეტევას და ახერხებდნენ რამდენიმე ნამბიჯის გადადგმას სანამ ვარდებოდნენ ძირს მკვდრები. აღნიშნული ოპერაცია საფუძვლად დაედო მხატვრულ ფილმს “ჩვენ ვიყავით ჯარისკაცები” ხოლო მურის როლს მელ გიბსონი შეასრულებს.

2003 წელს აშშ-ს საზღვაო ძალების სპეციალური დანიშნულენბის ნაწილების მეთაურმა კონტრ ადმირალმა ალბერტ ქალანდმა მიიღო მოხსენება სახელად “საზღვაო ფლოტის სპეციალური დანიშნულების ნაწილების შეიარაღებაში მყოფი კარაბინების და შაშხანების გაუმჯობესება”. მოხსენების თანახმად 5.56 კალიბრის ვაზნას არ გააჩნდა საკმარისი ეფექტურობა და საჭირო იყო ახალი უფრო ძლერი კალიბრზე, 6.8  Remington SPC-ზე გადასვლა.

ამის პასუხად 2008 წლის 1 იანვარს აშშ-ში შეიარაღების სისტემების ტექნოლოგიების ანალიზის ცენტრმა გამოსცა ანგარიში რომელიც ეხებოდა 5.56-ის ლეტალურობის შესწავვლას ახლო ბრძოლებში. სადაც მათ შორის აღინიშნა, რომ საბრძოლო ნაწილებიდან შერეული ინფორმაცია შემოდის M855-ის ეფექტურობაზე და ასევე აღინიშნა, რომ კრიტიკული გამოხმაურებები მოდის M4/M16-ით შეიარაღებული პერსონალისგან მაშინ როდესაც M249 ტიპის ტყვიამფრქვევი აღნიშნული კრიტიკის საგანი არ არის. აღნიშნული დოკუმენტის წაკითხვიდან ირკვევა, რომ ტესტირებიდან ტესტირებამდე თუნდაც ერთი და იგივე ტესტირების პროტოკოლის გამოყენებით შედეგები შეიძლება მნიშვნელოვნად განსხვავდებოდეს. დასკვნა მეორე: არც ერთი კომერციული ვაზნა არ სთავაზობს მნიშვნელოვან უპირატესობას არსებულ სამხედრო ვაზნებზე. ლეტალურობა მნიშვნელოვნად დამოკიდებულია მორტყმის ადგილებზე და კონტროლირებადი წყვილი გასროლებით სამიზნე გაცილებით სწრაფად გამოდის მწყობრიდან. შერეული გამოხმაურებები ახსნილი განსხვავებებით ტყვიის სამიზნეში მოხვედრის კუთხით. ცნობილია რომ ტყვია ბრუნავს არა მარტო საკუთარი ღერძის მიმართ არამედ მისი ცხვირი ასევე ასრულებს ბრუნვით მოძრაობებს და თუ ტყვია ხვდება იმ მომენტი როდესაც ის გადახრილია ის იწყებს სამიზნეში ბრუნვას და ფრაგმენტაციას უფრო სწრაფად, ხოლო თუ ის ხვდება შედარებით სწორი კუთხით აყირავება და ფრაგმენტაცია იწყეება ოდნავ გვიან. ქვედა სურათი არის ამ მოვლენის კარგი ილუსტრაცია. ბუნებრივია დიდი გადახრა მოხვედრისას ასევე ამცირებს შეღწევის უნარს და პირიქით, შედარებით სწორი კუთხით მოხვედრა ზრდის შეღწევის უნარს. აღსანიშნავია, რომ 5.56-ის შემთხვევაში ტყვიის ცხვირის გადახრა ხდება ახლო მანძილებზე 50 მეტრამდე რის შემდეგაც ტყვია “წყნარდება”. აღნიშნულმა შეიძლება ახსნას შერეული გამოხმაურებები მაგრამ არ ხსნის არასაკმარისი ლეტალურობის პრობლემას.

yaw1

აღნიშნულ ანგარიში ასევე მოყვანილია საკითხავი დასკვნა და გრაფიკი, რომელი იუწყება, რომ სხვადასხვა მასის და ტიპს ტყვიეების გამოყენებისას M4-დან და M16-დან ისევე როგორც შედარებისთვის M14-ის გამოცდისას, 0-დან 50 მეტრამდე ლეტალურობაში სხვაობა არ არის. სამწუხაროდ როგორ დადგინდა ეს არ არის ნათქვამი რაც ბუნებრივია ეჭვს იწვევს. ასევე არ არის ახსნილი რატომ არის ნაკლები კრიტიკა M249-ს მიმართ. 2009 წელს შვედეთის შეიარაღებულმა ძალებმა გამოსცეს ანალოგიური შინაარსის დოკუმენტი სადაც დაახლოებით იგივე დასკვნებამდე მივიდნენ რაც ამერიკელები.

ჯარს და ჯარისკაცს, ყოველთვის უნდა ჯადოსნური ტყვია რომელიც პირველივე გასროლით ააორთქლებს მტერს მაგრამ საქმე იმაშია რომ ყოველთვის უნდა იყოს დაცული ბალანსი სადაც ერთის მხრივ არის აბსოლუტურად ეფექტური ვაზნა და იარაღი და მეორს მხრივ არის, იარაღის და ვაზნის წონა, უკუცემა, ფასი. ჩემი აზრით ძალიან ხშირად ხდება პოპულარული ტერმინის “ერთი გასროლა ერთი მკვდარი” არასწორი ინტერპრეტირება. ეს გამოთქმა არ ნიშნავს რომ ერთ სასხლეტზე დაჭერას უნდა მოყვებოდეს ერთი დახოცილი მტრის ჯარისკაცი. თავისთსავად ცხადია ტყვიის ლეტალურიბის გარდა აქ როლს თამაშობს ძალინ ბევრი სხვა ფაქტორი, ზუსტი სროლის უნარი, სტრესი, პირობები სროლის დროს, სამიზნის ქცევა და ასე შემდეგ. შესაბამისად ეს ტერმინი არის ილუზია, შედეგი რომელიც ვერ იქნება მიღწეული ვერც ერთი თუნდაც ყველაზე ძლიერი ვაზნით.  სინამდვილეში მე ვთვლი რომ ამ გამოთქმას აქვს სულ სხვა მნიშვნელობა. ის გულისხმობს რომ როდესაც შენ გადალახავ ყველა სირთულეს და მოარტყავს სამიზნეს ტყვიას ის უნდა გამოეთიშოს ბრძოლას რაც შეიძლება მალე. ათვლა იწყება არა გასროლაზე გადაწყვეტილების მიღებიდან არამედ იმ მომენტიდან როდესაც ტყვია სამიზნეს ხვდება. ეს მშვენივრად ახსნა ცნობილმა ინსტრუქტორმა პოლ ჰოვემ სწორედაც რომ სომალიში კონფლიქტის და სპეცრაზმ დელტას ოპერატორისს რენდალ შუგარტის მაგალითზე, რომელიც ატარებდა .30 კალიბრის M14-ს, მათ შორის მაშინ როდესაც დიდი ალბათობა იყო ახლო მანძილზე შეტაკების. ის წერს რომ: მიუხედავად გაბარიტებისა და დიდი უკუცემისა ერთი  მოხვედრა ამ იარაღიდან აგდებდა  ძირს ადამიანს, ხოლო ბრძოლაში მხოლოდ ერთი გასროლა არის ის რაც შენ გაქვს და შენ გინდა იყო დარწმუნებული რომ  მოხვედრილი ტყვია გააკეთებს თავის საქმეს და არ გინდა იჯდე შემდეგი 5 საათი და იმარჩიელო დააგდო შენმა ტყვიამ მტერი ძირს თუ ის კიდე ზის სადღაც იქ და გელოდება შენ.

როგორც უკვე აღვნიშნე ბევრი მცდელობა იყო 5.56 ეფექტურობის გაზრდის მაგრამ ჩემი აზრით საქმე იმაშია, რომ 5.56×45-ს უკვე თავიდან პრაქტიკულად არ გააჩნდა მოდერნიზაციის პოტენციალი. ამის დადასტურებად შეიძლება ჩავთვალოთ ისტორია, რომელიც ეხება გაუმჯობესებულ “მწვანე თავიან” ვაზნას, ინდექსით M855A1. აღნიშნული ვაზნის შექმნაზე დახარჯულია ასტრონომიული თანხა 32 მილიონი დოლარი. და პროცესი მისი შექმნის მოიცავდა არასასიამოვნო აღმოჩენებს, როდესაც დადგინდა რომ მასალების რისგანაც მზადდება ვაზნა არის სენსიტიური მაღალი ტემპერატურის მიმართ და კარგავს თავის თვისებებს რაც ნეგატიურად აისახება სიზუსტეზე, ასევე იყო მრავალმილიონიანი სასამართლო დავა ამ დიზაინია ავტორთან. რას წარმოადგენს გაუმჯობესებული ვაზნა სინამდვილეში? პირველ რიგში შემქმნელები შეეცადნენ გაეზარდათ საწყისი სიჩქარე, რაც ლოგიკურია. სამწუხაროდ ბალისტიკაში მუქთად არაფერი არ იშოვება და ამისთვის საჭირო გახდა წნევის გაზრდა, რომელიც გაიზარდა 55 000-დან 63 000 psi-მდე რაც უახლოვდება უსაფრთხო მაჩვენებლის კრიტიკულ ზღვარს. აღნიშნული ამცირებს იარაღის რესურსს, რომელიც გაიცვითება უფრო მალე გაზრდილი დატვირთვის გამო, ლულის რესურსი მცირდება 50%, ხოლო სიზუსტის სტანდარტი არის 5.5 კუთხური წუთი 100 იარდზე რაც უბრალოდ არასერიოზულია. ისევე როგორც არასერიოზულია მოთხოვნა რომ ახალი ვაზნა იყოს “მწვანე” ანუ არ აყეენებდეს ზიანს გარემოს და ადამიანებს, ანუ ის არ უნდა შეიცავდეს ტყვიას, რომელიც ტოქსიკური მეტალია. ყველაფერთან ერთად ვაზნის დამზადება უფრო ძვირიც ჯდება. ჩემი რღმა რწმენით M855A1 არის შეცდომა.  ბოლოს კიდევ ერთი შეკითხვა მებადება. 5.56 იყო შექმნილი იმ დროს და იმ მოთხოვნებით, როდესაც მოწინააღმდეგეს ჯარისკაცი არ იყო აღჭურვილი ინდივიდუალური ჯავშანით და ატარებდნენ “ჟესტის” ჩაფხუტებს. დღეს ამერიკა იბრძვის მტრის წინააღმდეგ, რომელსაც თავზე პირსახოცები აქვთ შემოხვეული. რა მოხდება ხვალ? რამდენად ადეკვატური იქნება ეს ვაზნა 500 მეტრზე როდესაც მოწინააღმდეგეს ჯარისკაცები (რუსეთი, ჩინეთი) მასობრივად იქნება აღჭურვილი ინდივიდუალური დაცვის საშუალებებით? ააქვს 5.56 პოტნციალი განვითარდეს ისე რომ 300-500 მეტრზე ეფექტურად გამოიყვანოს მწყობრიდან ასეთი მოწინააღმდეგები? ფაქტია, რომ ეხლა პოპულარული მძიმე 77 გრანიანი ტყვიები (Mk262, Mk318) რბილი გულებით ამას ვერ შეძლებენ.

მე ეხლა მოგიყევით თქვენ ყველაზე საინტერესო და საკვანძო იპიზოდები 5.56×45 კალიბრის ისტორიიდან ეხლა კიდე გავაანალიზოთ ეს ინფორმაცია სამოქალაქო მსროლელის პოზიციიდან. ჩემი აზრით ყველა ის პრობლემა რომელიც გადაიჭრა 5.56 შეიარაღებაში მიღებით რბილად რომ ვთქვათ სამოქალაქო მსროლელს არ აწუხებს. ავტომატური ცეცხლის წარმოეება სამოქალაქო იარაღს არ შეუძლია, დიდი საბრძოლო კომპლექტის ტარება არ არის აუცილებელი, არც 400 მეტრზე ეფქტური სროლის წარმოება და ფოლადის ჩაფხუტების გახვრეტა საჭირო არ არის. ჯავშანჟილტების გახვრეტის საჭიროებაც ნაკლებად კრიტკულია. როგორც ცნობილმა ინსტრუქტორმა და ექსპერტმა კლინტ სმიტმა განაცხადა, სამოქალაქო პირობებში უმეტესობა შეტაკებების შაშხანების გამოყენებით ხდება პისტოლეტის მანძილებზე. ცხადია თუნდაც 10 ინჩიანი AR-15 ასეთ მანძილზე იქნება მრისხანე იარაღი, თუ იქნება გამოყენებული ადეკვატური, ეფექტური ვაზნები. მაგრამ არ მგონია ბევრს, მათ შორის მეც მოეწონოს ფაქტი, რომ  50-100 მეტრის იქით, ვაზნა ნასროლი მისი იარაღიდან კარგავს მისი ეფექტურობის უზრუნველყოფის ძირითად მექანიზმს, 5.56-ის შემთხვევაში ფრაგმენტაციას. ჩემი აზრით სამოქალაქო მსროლელი, რომელიც ყიდულობს შაშხანას (და არა ახლო ბრძოლის იარაღს) სურს მეტი უნივერსალურობა და მეტი შესაძლებლობა ეფექტური ცეცხლის წარმოების.  არსად არ წასულა ასევე შეზღუდვა რომელიც გამოიხატება არადამაკმაყოფილებელ ეფექტურობაში ბარიერებს ამოფარებული სამიზნეების წინააღმდეგ. გახსოვთ მე ვწერდი, რომ პოლიციამ აშშ-ში მოიწონა ეს თვისება იმის გამო რომ ზედმეტი შეღწევის საფრთხე არ არსებოდა? პოლიციას მოწონს 5.56, უყვარს 5.56. ახლო მანძილეზე ის ეფექტურია. ტყვიაწამალი იაფია. რეკრუტები ადვილად და სწრაფად ითვისებენ ამ კალიბრის იარაღს. თუ მომავალი პოლიციელი აქამდე ჯარში მსახურობდა მისი მომზადებაც საჭირო არ არის. ქალების რაოდენობა პროცენტულად პოლციაში იზრდება? არც ეს არის პრობლემა, ქალებს უყვართ AR-15 და 5.56, დაბალი უკუცემის და მცირე მასის გამო. ზუსტად იგივე მიზეზის გამო ეს კომბინაცია ასეთი პოპულარულია მსოფლიოში. ზუსტად მაგიტომ მიყვარს ეს იარაღი მეც. ერთადერთი რაც მე გადამიყვარდა არის ვაზნა 5.56X45. უმეტესობა სამოქალაქო მსროლელებისთვის ამ კალიბრის დადებითი თვისებები: დაბალი ფასი, ხელმისაწვდომობა ავზნის და იარაღის, დაბალი უკუცემა, მაღალი სიზუსტის პოტენციალი (გამორიცხეთ “მწვანე თავიანი” ვაზნები) გადაწონის უარყოფით მხარეებს: საკითხავი ტერმინალური ეფექტი საშუალო და გრძელ მანძილებზე (და ზოგ შემთხვევაში ახლო მანძილებზეც), არადამაკმაყოფილბელი ეფექტურობა ბარიერებს ამოფარებულ სამიზნეებზე და ამით აიხსნება არნახული პოპულარობა ამ კალიბრის. ჩემი აზრით, ადამიანი, რომელიც დიდი ალბათობით შეიძლება მოყვეს შეიარაღებულ შარში პირველ რიგში უნდა აღელვებდეს ორი რამე, იარაღის საიმედოობა და მისი იარაღიდან ნასროლი ტყვიის ლეტალურობა. ჩემი აზრით 5.56 არის მისაღები ვარიანტია მინიმუმ 16.5 -ანი ლულით აღჭურვილ იარაღში და ადეკვატური ვაზნით. ეს მოგვცემს ადეკვატურ ტერმინალურ ეფექტურობას მაგრამ წინაღობაში გავლის პრობლემა შენარჩუნდება. თუ ვინმეს აქვს სურვილი უფრო კომპაქტური იარაღის, მან უარი უნდა თქვას ამ კალიბრზე. 5.56 კალიბრის სრული პოტენციალი ჩემი აზრით შესაძლებელია ათვისებულ იქნას მხოლოდ 20 ინჩიანი ლულის პირობებში.

ჩნდება კითხვები, არის თუ არა 5.56 კალიბრის ვაზნები, ხელმისაწვდომი სამოქალაქო  მსროლელებისთვის, რომლებიც არ არიან ვალდებულები დაიცვან ჰააგის კონვენცია და რომლებიც უფრო ეფექტური იქნება ვიდრე სამხედრო დანიშნულების ვაზნები? საქმე იმაშია, რომ .223 რემინგტონი არის ვარმინტისთვის განკუთვნილი ვაზნა, ანუ ის გამოიყენება პატარა ცხოველების წინააღმდეგ და აბსოლუტური უმეტესობა კომერციული ვაზნების ამ როლისთვის არის განკუუთვნილი, სადაც საჭიროა სწრაფი, “ფეთქებადი” ექსპანსია. ეს კიდე არ არის სასურველი თავდაცვით სცენარებში ვინაიდან წინაღობებში გავლის უნარი კიდე უფრო მცირდება, სამიზნეშო გევრდიდან მოხვედრისას როდესაც ტყვიამ უუნდა გაიროს ვთქვათ ხელის გავლით, შეიძლება ამას მოყვეს ის რომ ნასროლი ტყვია უბრალოდ ვერ მიაღწევს სასიცოცხლო ორგანოებამდე.  გონივრული იქნება რას შეიძლება მძიმე ტყვიების გამოყენება, აქიდან ცნობილ რესურსზე AR15.com რეკომენდირებულია შემდეგი მუხტები: 64 gr Winchester PowerPoint (RA223T2); 68 gr Black Hills Match (Hornady bullet) (BTHP); 69 gr Sierra MatchKing; 75 gr Hornady Match (BTHP); 75 gr Hornady TAP (BTHP); 77 gr Black Hills Sierra MatchKing (BTHP). თუ მსროლელი ეძებს ტყვიას უკეთესი უნარით წინაღობებში გავლით მან უნდა გაითვალისწინოს რომ რრაც უფრო დიდია ფრაგმენტაციის უნარი მით უფრო ნააკლებია წინაღობებში გავლის უნარი. ამ მხრივ საუკეთესო ტყვია არის 55 და 62 გრანიანი Speer Trophy Bonded Bear Claw

ამჯერად მანამ სანამ მე და თქვენ ტვინი აგვიფეთქდა ამდენ რამეზე ფიქრით მე ვაპირებ შევადარო სხვადასხვა ტაქტიკურ სცენარებში ჩვენ რეალობაში არსებული ორი ძირითადი ტაქტიკური კარაბინის კალიბრი, 5.56 და ძველი გერმანული 7.62×39. თეორია საინტერესოა მაგრამ პრაქტიკა უფრო მნიშვნელოვანია. ადამიანი რომელიც დღეს გადაწყვიტავს შეიძინოს ტაქტიკური კარაბინი დადგება ორი არჩევნის წინაშე ეს არის AR-15 კალიბრში 5.56 რომელიც ძვირი ღირს და შედარებით უფრო ხელმისაწვდომი ჩეხური Vz58/Cz858 ან თუნდაც საბჭოთა CKC, ორივე კალიბრში 7.62. “საიგებში” 2000 დოლარის გადახდა მე მიმაჩნია სიმპტომად რომლის აღმოჩენის შემდეგ ადამიანმა ექიმს უნდა მიმართოს. ვნახოთ რამდენად ეფექტურია ეს იარაღები თავდაცვით სცენარებში, ვნახავთ სიზუსტეს როგორც ახლო ასევე საშუალო მანძილებზე, ჩავინიშნავთ დროებს რამდენად სწრაფად შეგვიძლია სროლა და ცეცხლის გადატანა. შევადარებთ არსებულ მონაცემებს მათი ტერმინალური ეფექტურობის შესახებ. თუ გვექნება შესაძლებლობა გავტესთავ ტაქტიკურ წინაღობებში გავლის შემდეგ სამიზნის დაზიანების უნარს და დავადებთ ამას იარაღის და ტყვიაწამლის ფასებს. შესაძლებელია, რომ ჩვენი რეალიებიდან გამომდინარე 7.62×39 იყოს უკეთესი ვიდრე 5.56 ტაქტიკური კარაბინისთვის? პასუხები და შედეგები მომავალ სტატიაში აისახება.

მე არ მინდა ვინმეს დარჩეს შთაბეჭდილება თითქოს მე ვაკრიტიკებ ან მით უფრო უარესი, ვთვლი რომ 5,56 არის ცუდი კალიბრი, უბრალდო ის არ არის საუკეთესო და მას გააჩნია მთელი რიგი  შეზღუდვები ისევე როგორც  რა თქმა უნდა ძლიერი მხარეები. როგორც ყოველთვის მე მინდა მოგცთ თქვენ ამომწურავი ინფორმაცია რომ თქვენ გადაწყვიტოთ თავად რა არის უკეთესი თქვენთვის.

გამოყენებული მასალები: 

Small Caliber Ammunition Program Support at US Army Research Laboratory

WSTIAC Quarterly, Vol. 8, No. 1 – Small Caliber Lethality: 5.56mm Performance in Close Quarters Battle

The Theory Of The Motion Of A Bullet About Its Center Of Gravity In Dense Media, With Applications To Bullet Design

Wound Ballistics Assessment of an Experimental .22-Caliber Lead Core High Velocity Rifle Ball: Comparison With the 7.62-mm NATO (.30-Caliber) Rifle Ball

Luke Haag AFTE Journal. Winter 2001

A 5.56 X 45mm “Timeline”. A Chronology of Development by Daniel Watters

Wounding patterns of military rifles. M. Fackler

Rifle Squad Armed With High Velocity Light Rifle. US Army Combat Development Experimentation Center

Operational Requirements For An Infantry Hand Weapon by Norman Hitchman

Special Purpose Individual Weapons. by Daniel E. Watters

Is there a problem with the lethality of the 5.56 NATO caliber? Per G. Arvidsson. NATO Weapons & Sensors Working Group.

Case Studies in Combat Failures of 5.56mm Ammunition. Bruce Jones.  

საქართველოში აწყობილი AR-15-ის თავისებურებები

Thursday, March 27th, 2014

არც ისე დიდიხანია საქართველოში შესაძლებელი გახდა სამოქალაქო AR-15-ის შეძენა. იყიდება ისინი, როგორც მეორადი იარაღის ბაზარზე ასევე მინიმუმ ერთ მაღაზიაში თბილისში. არა და სულ რაღაც ორი წლის წინ ეს იარაღი დიდი იშვიათობა იყო და მე მქონდა ერთ-ერთი პირველი აქ აწყობილი  AR-15. ვინ აწყობს მაგათ მე აქ წერას არ დავიწყებ, სტატიის მიზანი არ არის მათი ნახელავის შეფასება. ყველაფერი ცხადია ლეგალურად ხდება, უბრალოდ ვიტყვი, რომ მინიმუმ ორი ხელოსნების ჯგუფი ცდილობს მათ აწყობას და ამით კონკრეტული ფინანსური მოგების ნახვას. რაც ცუდი არ არის ცხადია.

მიუხედავად იმისა, რომ  AR-15 ნამდვილად ძალიან ადვილად იწყობა გამზადებული დეტალებისგან, არის გარკვეული ასე ვთქვათ წყალქვეშა ქვები, რომლის შესახებ ასეთი იარაღის შეძენის მსურველმა უნდა იცოდეს. ადვილ აწყობას რაც ეხება მე ვგულისხმობ იმ ფაქტს, რომ როგორც წესი თუ ნაყიდია შესაბამისი კონფიგურაციის დეტალები კარგი მწარმოებლისგან აწყობისას  AR-15 არ ითხოვს ხელით მორგებას გინდაც 20 სხვადასხვა მწარმოებლის ნაწილები გამოიყენოთ. მე არ დაგღლით ტექნიკური სიღრმეებში ხანგრძლივი ექსკურსით უბრალოდ მიგითითებთ რას უნდა მიაქციოთ ყურადღება AR-15-ის ყიდვისას, ხოლო როდესაც გეცოდინებათ რას უყუროთ ადვილად მიხვდებით კონკრეტულად რა უნდა ეძებოთ და დააზუსტოთ ნეტში.

პირველ რიგში კომპონენეტების ხარისხს აქვს მნიშვნელობა. AR-15-ის კომპონენტებს უშვებს ალბათ ასობით კომპანია. დაწყებული ცნობილი მწარმოებლებიდან დამთავრებული საერთოდ უსახელო გუშინ-წინ შექმნილი მცირე სახელოსნოებით.

მე ვთვლი რომ ლულაზე უფრო მნიშვნელოვანი კომპონენტი  AR-15-ში არის საკეტი. ის არის ამ ტიპის იარაღის გული და ბევრი რამე დამოკიდებულია მის ხარისხზე. AR-15 არის ისეთი ტიპის იარაღი, რომელიც უნდა ისროდეს სულ. დაბალი ხარისხის ლულა შეიძლება არ მოგცეთ განსაკუთრებული სიზუსტე მაგრამ ის მაინც იქნება ადეკვატური ამ ტიპის იარაღისთვის ხოლო უხარისხო საკეტს შეუძლია გამოიწვიოს იარაღის გაჭედვა ან სერიოზული დაზიანებაც. ამიტომ არის საკეტი ჩემი აზრით ყველაზე მნიშვნელოვანი დეტალი ამ სისტემის იარაღში.  ეხლა საქმე იმაშია, რომ იმის გარკვევა რა ტიპის საკეტი აყენია თქვენ იარაღში შეიძლება იყოს შეუძლებელი (ლაპარაკია ნაწილებიდანა აწყობილ იარაღზე). იმიტომ, რომ უმეტსობა საკეტების მარკირებული არ არის საერთოდ არანაირი დამღებით. ხოლო საკეტის ფასი თავის მხრივ მერყეობს 100 დოლარიდან 500 დოლარამდე. ამიტომ ეს დეტალი იმსახურებს სერიოზულ ყურადღებას. გასაგებია, რომ ქარხნულ AR-15-ში, რომელიც აწყობილია კარგი რეპუტაციის მქონე ქარხანაში ექნება კარგი საკეტიც. აქ ლაპარაკია აქ აწყობილ იარაღებზე სადაც ამწყობის მიზანია მიიღოს მაქსიმალური მოგება მინიმალური დანახარჯით. თუ ვიზუალურად კარგი და ცუდი საკეტი ერთნაირად გამოიყურება დიდი ალბათობით ჩვენი ქართველი „მეიარაღე-ბიზნესმენები“ აირჩევენ ყველაზე იაფ საკეტს რომელიც კი შეიძლება იყიდო.

proper bolt

ხარისხის ნიშნებია შიგნიდან ქრომირებული საკეტის ჩარჩო (რაშიც მოძრაობს საკეტის თავი), შესაბამისად დაფიქსირებული “საკეტის გასაღები” (carrier key) (1) და დამღა რომელიც მეტყველებს რომ დეტალმა გაიარა ტესტირება სანამ გაყიდვაში მოხვდებოდა (2). უკანასკნელი კარგია თუ იქნება მაგრამ მისი არ არსებობა ჯერ არ ნიშნავს რომ საკეტი დაბალი ხარისხისაა.

მე ერთხელ ჩავატარე ექსპერიმენტი. ჩემ მეგობარს შესთავაზეს AR-15-ის აწყობა. დაუანგარიშეს ყველაფერი და დაამატეს, რომ თუ ექნებოდა სურვილი მისის სპეციფიკაციებით აუწყობდნენ იარაღს. ცხადია ადამიანმა, რომელსაც ნანახი აქვს AR-15 მხოლოდ სურათებში ვერანაირი  პერსონალური პრეფერენციები ვერ ექნებოდა ამ მხრივ. სამაგიეროდ მე მქონდა ეს პრეფერენციები და ვათქმევინე ჩემ მეგობრას რაც მსურდა მე, ყველაზე უბრალო ე.წ. „მილ-სპეკ“ კარაბინი საშუალო ფასიანი კომპონენტებისგან. პასუხიც მალე მივიღეთ, თქვენი გემოვნეებიტ აწყობილი AR-1-ის ფასი იქნება 3300 დოლარი. ჩვენი სპეციფიკაციებით: 1700 დოლარი. გინდათ გითხრათ რა ღირს ყველაზე იაფი დეტალებისგან აწყობილი AR-15? საქართველოში მისი ფასი ვერანარიად ვერ იქნება 900 დოლარზე მეტი ყველა ხარჯის გათვალისწინებით.

დამღებს რაც შეეხება. დამღები MPI და HPT ხანდახან გვხვდება საკეტზე ან ლულაზე. რა არის High Pressure Test (HPT დამღა)?. ეს არის ტესტირების ერთ-ერთი მეთოდი, როდესაც დეტალი მოწმდება სატესტო (მაღალი წნევის) მუხტის გასროლით. ამით დასტურდება, რომ დეტალი ვარგისია ექსპლუატაციისათვის. ყველა კარგი კომპანია არ მიმართავს ამ ტესტს და ნაცვლად ტესტავს ცალკეულ დეტალებს პარტიებიდან. თუ რომელიმე დეტალმა ვერ გაუძლო ტესტირებას, მთლიანი პარტია იბრაკება.  აღნიშნელ ტესტს  AR-15-ში გადის საკეტის თავი და ლულა. ბუნებრივია იაფი კომპონენტები ასეთ შემოწმებას არ გადიან.

რა არის   Magnetic Particle Inspection (MPI დამღა). ეს არის ტექნიკური, არა-ძალოვანი ტესტი, რომლის მიზანია გამოვლინდეს ფარული დეფექტები მეტალის სტრუქტურაში, რომლისგანაც მზადდება დეტალი ( AR-15-ის შემთხვევაში ისევ საკეტის თავი და ლულა). როგორც წინა შემთხვევაში ყველა კარგი მწარმოებლი არ ახდენს ყველა დეტალის აუცილებელ ტესტირებას. ხოლო იაფი დეტალების მწარმოებლები საერთოდ არ იტკიებენ თავს ზედმეტი შემოწმებებით.

განვიხილოთ შემდეგი კომპონენტი. ქვედა ჩარჩო ე.წ. “ლოვერი/ლოუერი”. არის როგორც წესი ორი ტიპის ალუმინის ლოუერი. ე.წ. „მილ-სპეკი“ ანუ დამზადებული ჯერ ნაჭედი ალუმინის ნაჭრისგან და შემდგომ ფრეზირების მეთოდით დამუშავებული და მთლიანად ფრეზირების მეთოდით დამზადებული (არსებობს კიდე ჩამოსხმული ლოუერები, მაგრამ ისინი უკვე დიდი იშვიათობაა ამერიკაშიც). პირველი ჩემი აზრით უკეთესია იმიტომ რომ ალუმინი უფრო მყარია და გარდა ამისა კლასიკური  AR-15-ის იერსახეს აძლევს იარაღს. მეორე მეთოდს არაფერი ცუდი არ გააჩნია გარდა თეორიულად უფრო ნაკლებად მყარი ალუმინისა. ბოლოს და ბოლოს ქვედა ჩარჩო არის ქვედა ჩარჩო, ის არ იტვირთება ექსპლუატაციის დრო და მისი რესურსი ბევრად აღემატება ლულის და საკეტის რესურს. მაგრამ საქმე იმაშია, რომ უმეტესობა აქ აწყობილი  AR-15-ების აღჭურვილია “ლოურებეით”, რომლებიც გამოიგზავნა საქართველოში ნახევრად დამზადებული ფორმით, ხოლო მათი ბოლომდე მიყვანა ხელოსნებმა აქ დაასრულეს.


lower 1-2

მარცხნივ დამთვარებული „ლოუერი“, რომელიც აშშ-ის კანონით ითვლება იარაღად და დაუმთავრებელი „ლოუერი“, რომელიც თავისუფლად იყიდება აშშ-ში როგორც ალუმინის ჯართი.

ასეთი ლოუერები შეიძლება იყოს ანოდირებული ან ანოდირების გარეშე (ანოდირება არის ალუმინის დეტალის ზედაპირის ქიმიური დამუშავება, რაც ზრდის ზედაპირის სიმკვირივეს და უკეთ იცავს კოროზიისგან, ანოდირების ორი ტიპი არსებობს და მეორე ტიპის ანოდირება არის სასურველი და დიახ ალუმინი განიცდის კოროზიას). აბსოლუტური უმეტესობა ჩარჩოების შეღებილია საღებავით. რა საღებავით უცნობია ხოლო მისი მდგრადობა გამოჩნდება მხოლოდ ექსპლუატაციის შემდეგ. აუცილებელია ანოდირება? არა. ანოდირებული  ალუმინი უფრო მყარ ზედაპირს იღებს და უფრო გამძლეა ნაკაწრების წინააღმდეგ მაგრამ ალუმინის მარკა რომლისგანაც ეს დეტალი მზადდება ისედაც ძალიან მყარია და განსაკუთრებული საჭიროება ალუმინის ანოდირების არ არის. (კიდევ ერთი მიზეზი ეძებოთ “მილ-სპეკ” “ლოუერი”). ხარისხი აქ დამზადებული ქვედა ჩარჩოსი შეიძლება იყოს ძალიან მაღალი ან ძალიან დაბალი, გააჩნია რომელმა ხელოსანმა დაასრულა ის. გარედან ეს დეტალი პრაქტიკულად არ საჭიროებს დამუშავებას მაგრამ შიგნიდან ითხოვს საკმაოდ ბევრ შრომას და ამიტომაც ეს დეტალი შიგნიდან უნდა დაათვალიეროთ. როგორც წესი “ლოუერის” დასრულებისას გამოიყენება სპეციალური შაბლონი, რის გამო შეცდომის დაშვება ძალიან ძნელია მაგრამ შესაძლებელია. კოსმეტიკური დეფექტები იმდენად მნიშვნელოვანი არ არის რამდენადაც მნიშვნელოვანია რომ უველა ნახვრეტი იყოს გაბურღული ზუსტად რაც უზრუნველყოფს დამცემ სასხლეტი მექანიზმის საიმედო მუშაობას.

ეხლა რა არის უკვე ორჯერ ნახსენები ამ სტატიაში “მილ-სპეკი”? Mil-spec, Military Specifications, არის სტანდარტი, რომლიც განსაზღვრავს როგორი ტექნოლოგიებით და რა ზომების და სპეციფიკაციების დაცვით უნდა დამზადდეს სამხედრო  AR-15 ტიპის იარაღი (M4/M16) აშშ-ის შეიარაღებული ძალებისთვის. ფოკუსი იმაშია, რომ იარაღი ითვლება “მილ-სპეკად” თუ მან გაიარა შემოწმება სახელმწიფოს მიერ დანიშნული ინსპექტორის მიერ ამიტომაც წარწერა კომერციული დეტალის ყუთზე რეალურად არის ტყვილი. კი დეტალი შეიძლება აკამყოფილებდეს სამხედრო სტანდარტს, მაგრამ ის ვერ იქნება “ნაღდი მილს-სპეკი” თუ არ არის მოხსნილი ამერიკული შეიარაღებული ძალების კუთვნილი იარაღიდან.

წლების განმავლბაში აშშ-ის შეიარაღებულიი ძალები და კოლტი აგროვებდა გამოცდიელაბს  M4/M16-ის ექსპლუატაციის შესახებ და შეძლებისდაგვარად აუმჯობესებდა კონსტრუქციას. შედეგები ამ შრომის არის წარმოდენილი კოლტის ტექნიკური მონაცემების პაკეტში (Colt’s Technical Data Package (TDP) ). ბელგიური FN, რომელიც კოლტის გარდა უშვებდა იარაღებს ამერიკული ჯარისთვის ასევე იყენებდა კოლტის ამ დოკუმენტს.

კიდე უფრო მოკლედ რომ ავხსნა „მილ-სპეკი“ არის რეცეპტი მუშა AR-15-ის მინიმალურ შესაძლო ფასად, რომელიც დააკმაყოფილებს აშშ-ის ჯარის მოთხოვნებს. ანუ ეს არ არის საუკეთესო AR-15-ის რეცეპტი და მითუმეტეს არ არის “ოქროს სტანდარტი”.

 არის თუ არა “მილ-სპეკ” მზგავსი AR-15 საუკეთესო  ამ ტიპის იარაღი? არა არ არის. ნებისმიერი high-end AR-15-ს ექნება ყველაფერი რაც “მილ-სპეკ” AR-15-ს დამატებული უამრავი სხვა დეტალი, რომელთა გამოყენება სამხედრო იარაღში არ იქნებოდა მიზანშეწონილი მაღალი ფასის გამო. მაგალითად ზე-მდგრადი დაფარავა, მონოლითური ლულის კოლოფი (ე.წ. აპერი)  და ასე შემდეგ.

“მილ-სპეკი” კარგია, როდესაც აწყობთ იარაღს, იმიტომ, რომ როგორც მინიმუმ არსებობს მეტ ნაკლებიად დიდი ალბათობა იმისა, რომ ?ე.წ. “მილ-სპეკ” დეტალებს პრაქტიკულად არ დაჭირდბება მორგება. მაგალითად ჩემი კუთვნილი კარაბინი აწყობილია სულ ე.წ. “მილ-სპეკ” მზგავსი დეტალებით და გეფიცებით, იარაღი ისე აიწყო რომ არც ერთ დეტალს მორგება არ დაჭირდა.  ვარჩევ დეტალს, აწერია მილ-სპეკი ესეიგი ყველაფერი ნორმაშია. მილ-სპეკ აპერი წავა მილ-სპეკ ლოუერზე, მილ-სპეკ ლოურზე დაყენდება მილ-სპეკ ბუფერის მილი და ასეთივე მილ-სპეკ კონდახი. შეცდომა გამორიცხულია.

მოიცადე და აბა წყალქვეშა ქვებიო? პირველი წალქვეშა ქვა მე უკვე დაგანახეთ. ეს არის იაფი, უსახელო კომპანიების დეტალები.

შემდეგი წყალქვეშა ქვა არის მაგალითად კონდახი. აქ კიდე შეცდომის დაშვება ადვილია. AR-15-ის ტელესკოპური კონდახი მაგრდება რესივერის დამაგრძელებელზე, რომელსაც ასევე უწოდებენ ბუფერის მილს. ის ორი ტიპის არის, ე.წ. “მილ-სპეკი” და კომერციული სტანდარტის.  საქმე იმაშია, რომ კომერციული კონდახები უფრო მეტია და შესაბამისად აზრი აქვს კომეცრიული “მილის” დაყენებას. მე მაინც “მილ-სპეკ” ავირჩიე. როგორც წესი მწარმოებელი უთითებს რა სტანდარტის არის მისი კონდახი ან “მილი”. კომერციული მილები უფრო განიერია და შესაბამისად კომერციულ კონდახს ექნება საკამოდ დიდი ლუფტი თუ დააყენებთ მას “მილ სპეკ” მილზე.

თუ გნებავთ კიდე ერთი საინეტერესო ჩემი დაკვირვება. ჩვენი “მეიარაღე ბიზნესმენები” აყენებენ ყველაზე იაფ სამიზნე მოწყობილობებს. დამზადებული ჩინეთში ეს ალუმინის ჯართი არ უნდა ეყენოს იარაღზე, მაგრამ ის იაფია და კარგად გამოიყურება.  თუ კომპლექტი, კარგი მაღალი ხარისხის წინა და უაკანა სამიზნე მოწყობილობების ღირს 100 დოლარიდან და მეტი, ჩინური კომპლექტის ფასი იქნება 30-40 დოლარი.

როგორც წესი აქ აწყობილი AR-15 ძალიან ღარიბ კომპლექტაციაში იყიდება ყველაზე იაფი ტიბჟირით, სახელურით და კონდახით.

ბუფერი, დეტალი, რომელიც თამაშიბს დიდ როლს AR-15-ის საიმედოობაში. ეს ის დეტალია, რომელიც აწვება საკეტს და გასროლის შემდეგ ასკდება მას უკნიდან და კეტავს ლულაზე. მისი წონა განსხვავდება იმის და მიხედვით თუ რა კონფიგურაცია აქვს AR-15-ს, დენთის აირების მილის და ლულის სიგრძის კომბინაციას ვგულისხმობ. მეტ წილად ბუფერები არ არის მარკირებული ხოლო თუ ქარხნულ AR-15-ში მწარმოებელმა კარაგდ იცის რა წონის ბუფერი ჩადოს, რა დევს აქ აწყობილ იარაღში კაცმა არ იცის. მართალია უნდა ავღნიშნო, რომ ნახევრად-ავტომატურ AR-15-ში ბუფერის წონას არ აქვს კრიტიკული  მნიშვნელობა. შაშხანის და კარაბინის ბუფერები განსხვავებულია.

კიდე ერთი წყალქვეშა ქვას წარმოადგენს განსხვავება დეტალებში, რომლებიც განკუთვნილია კარაბინისთვის და შაშხანისთვის ერთმენეთისგან განსხვავდება. იციან ამის შესახებ იმათმა ვინც აწყობს AR-15-ს საქართველოში? მე არ ვიცი. ჩემ თვალწინ ხელოსანმა დააყენა უკანა სამიზნე მოწყობილობა უკუღმა, მეორეს არ ესმოდა სხვაობა .223 რემ-ის და 5.56 NATO-ს შორის, კიდე ერთი ვერ არჩევდა ნაჭედ და ფრეზირებულ “ლოუერებს”, ასე, რომ ყველაფერი შესაძლებელია. ჩემი რჩევა იქნება იმათთვის ვინც შეეცდება ააწყოს საკუთარი ძალებით AR-15 ან ექნება არჩევანი სხვადასხვა ტიპის AR-15-ს შორის, აირჩიოს 7 ინჩიანი კარაბინის სიგრძის დენთის აირების სისტემა და 14.5 ინჩიანი ლულა. ეს კომბინაცია წლები,ა ექსპლუატაციაშია და ლომის წილი სამოქალაქო AR-15-ის ასეთი კონფოგურაციით იყიდება (მართალია 16.5 ინჩიანი ლულებით, როგორც ამას აშშ-ს კანონმდებლობა ითხოვს მაგრამ 7 ინჩიანი დენთის აირების სისტემა მაინც საუკეთესო არჩევანია). ასეთი კონფიგურაციის სუსტ და ძლიერ მხარეებზე ცნობილია ყველაფერი.  გარდა ამისა ასეთი კონფიგურაციისთვის საჭირო დეტალების რაოდენობა ურიცხვია. ყველაზე საიმედო AR-15? ეს არის შაშხანა 11 ინჩიანი დენთის აირების სისტემოით და გრძელი 20 ინჩნიანი ლულით.  მე ნამდვილად არ დავიწყებ ახსნას რა ტექნიკური სხვაობებია შაშხანასა და კარაბინის შორის. განსხვავდება ბუფერები, ბუფერის მილები, სავაზნეში მისაწოდებელი “რამპები”, საკეტები.

ლულები. AR-15-ის ლულები ძირითადად მზადდება ორი ტიპის ფოლადისგან. 4150 და 4140. რომ არ წავიდეთ ტექნიკურ სიღრმეებში სამოქალაქო AR-15-თვის გამოდგება ორივე. სამხედროებს მოწონთ 4150, ისევე, როგორც მოწონთ გრძელი ჯერებით სროლა და ამიტომაც ირჩევენ ამ მარკას. სამოქალაქო მსროლელი ვერასდროს ვერ ნახავს სხვოაბას ორს შორის ისევე, როგორც გაუჭირდება “დაანგრიოს” ლულა დამზადებულია 4140 ფოლადისგან. ფოლადის მარკაზე უფრო მნიშვნელოვანია სხვა რამეები. მაგალითად ქრომირება. აქ ყველაფერი ცნობილია. ქრომის გარეშე ლულები უფრო ზუსტია, ქრომირებული ლულები უფრო უძლებენ ინტენსიურ ექსპლუატაციას. რა გჭირდებათ თქვენ თავად გადაწყვიტეთ. არჩევანი ნომერი ორი რომელიც ლულებს უკავშირდება და რომელიც უნდა გააკეთოთ: უკვე დაყენებული დენთის აირების ბლოკი თუ შემდგომ დაყენებული აქ, თუნდაც საქართველოში? ჩემი რჩევა იქნება იყიდოთ ლულა უკვე დაყენებული ქარხნული წესით დენთის აირების ბლოკით. იმიტომ, რომ აქ გვაქვს გარანტია (თუ მწარმოებელი კარგია), რომ დენთის აირების ბლოკი შეესაბამება სპეციფიკიაციებს და დაყენებულია პროფესიონალის მიერ. არასწორედ დაყენებული ან ცუდი ხარისხის დენთის აირების ბლოკი პრაქტიკულად გაანდგურებს იარაღის საიმედოობას. ძალიან ბევრი ლულა იყიდება უკვე დაყენებული დენთის აირების ბლოკით. ასევე მასზე უკვე წამოცმულია ლულის ქანჩი. ასე, რომ ერთი შეძენით თავს არიდებთ დენთის აირების ბლოკის მორგებას და ცალკე ლულის ქანჩის ყიდვას. მე ზუსტად ასეთი ლულა ვიყიდე და არასდროს არ მინანია.

pins ar

დენთის აირების ბლოკი მაგრდება ლულაზე ორი შტიფტით (ზოგ მოდელში ხრახნით). თუ ამ დეტალებს ეტუობა ნაკაწრები უხეში მორგების ნიშნები ესეიგი ბლოკი საქართველოში დაყენდა. დაყენდა ან კარგად ან ცუდათ მაგრამ თუ ეს დეტალი არასწორედ დაყენდა მაშინ ის უბრალოდ  გაგაწამებთ.

რა სხვაობაა “.223 ლულას” და “5.56 ლულას” შორის. სხვაობა არის ვაზნაში და სავაზნის კონსტრუქციაში. დაიმახსოვრეთ: .223 რემინგტონზე გათვლილ იარაღში 5.56 NATO-ს ვაზნის გამოყენება აკრძალულია! .223 რემის გამოყენება უკანასკნელში შესაძლებელია. ყოველთვის იყიდეთ “5.56 ლულა”. დამატებითი ინფორმაციისთვის მიმართეთ გუგლს, მაგრამ შეგიძლიათ სიტყვაზე მენდოთ, სხვაობა ამ ორს შორის არსებობს.  როგორც წესი ლულა მარკირებულია, მაგრამ ყოველთვის არა ამიტომ თუ ყიდულობთ აქ აწყობილ AR-15-ს ნუ მიაქცევთ ყურადღებას რა წერია ქვედა ჩარჩოზე. ნახეთ ლულა. ლულაზე უნდა იყოს დამღა 5.56NATO, თუ ის არ არის მაშინ გამოიყენეთ მხოლოდ .223 რემინგტონის ვაზნები. კიდე ერთი პრობლემა არის, რომ ხანდახან ლულას აკლია მწარმოებლის დამღაც, რის გამოც ლულის იდენტიფიცრება ხდება პრობლემური.

ტვისტს რაც შეეხება ანუ ხრახნების ბიჯს, ზე-პოპულარულია უნივერსალური 1:9. რატომ? იმიტომ რომ ეს ბიჯი მუშაობს 5.56X45 კალიბრის ტყვიის  ყველაზე პოპულარულ წონებთან ანუ 52-65 გრანიან ტყვიებთან.

ასე, რომ კითხვაზე რა ლულა ვიყიდოთ ავარჩიოთ? ჩემი პასუხია, 14.5 ინჩიანი ლულა, ქრომირებული ლულის არხით და სავზნით, ტვისტი 1.9, დენთის აირების სიგრძე 7 ინჩი, ქარხნულად დაყენებული დენთის აირების ბლოკით. ეს არჩევანი კარგია თუ გინდათ უნივერსალური კომპაქტური კარაბინი. თუ გინდათ 10 ინჩიანი ლულა ან “ვარმინტ  AR-15″ ყველაფერი გაცილებით რთულდება და ხარჯებიც იზრდება (ბოლო შემთხვევაში).

ეხლა დენთის აირების ბლოკს რაც შეეხება. სტანდარტული A2 ტიპის, ტიპიური სამკუთხედი ფორმის დენთის აირების ბლოკი არის ორი სიმაღლის და ორი ტექნოლოგიით დამზადებული. ე.წ. F ტიპის არის უფრო მაღალი და განკუთვნილია კარაბინისთვის, იმიტომ რომ კარაბინი მოკლეა და მანძილიც სამიზნემდე მცირდება. საჭირო გახდა მისის ამაღლება. ტექნლოგიოას რაც შეეხება ის მზადდება ჩამოსხმის მეთოდით (cast) და ჭედვით (forged). უკანასკნელი უმჯობესია თუმცა პირველიც კარგად მუშაობს. F ტიპის სამიზნეს შეიძლება ქონდეს F დამღა და შეიძლება არ ქონდეს. ხვდებით რომ არც ისე მარტივია ყველაფერი?

მჭიდები შეიძლება იყოს პრობლემატური. მჭიდი იყო და იქნება AR-15-ის აქილევსის ქუსლი. იმისთვის, რომ იარაღმა იმუშაოს საიმედოთ საჭიროა კარგი მჭიდები. ჩვენი მაღაზიები ყიდიან 12 დოლარიან შესანიშნავ Magpul-ის მჭიდებს „სულ რაღაც“ 80 ლარად. კიდევ კაი, რომ კარგი AR-15-ის მჭიდი ღირს პრაქტიკულად იგივე რავ ცუდი მჭიდი, წინააღმდეგ შემთხვევაში მოგვიწევდა ყიდვა 80 ლარად უკვე ცუდი მჭიდების. მიუხედავად ამისა მე მაინც შემხვედრია უსახელო დაბალი ხარისხის მჭიდები.

რაც შეეხება მარკირებებს, ეს თემა, რომ განვავრცოთ, ამერიკული კანონმდებლობით რესივერი/“ლოუერი“ უნდა იყოს მარკირებული შემდეგი წესით. მასზე დატანილი უნდა იყოს კომპანიის სახელი, მისი ასე ვთქვათ რეგისტრაციის მისამართი (ქალაქი და შტატი) და სერიული ნომერი. პრობლემა მდგომარეობს იმაში, რომ დაიმთადებული ქვედა ჩარჩო აშშ-ში არ ითვლება იარაღად და მასზე უმეტეს შემტხვევაში არ არის არანაირი დამღები. შესაბამისად მარკირება ხდება აქ და აქ რას დააწერენ კაცმა არ იცის. ასე, რომ განსაკუთრებული ეჭვით უნდა შეხედოთ ცნობილი ბრენდების AR-15-ებს. შეიძლება თვქენ წინ სულაც არ იყოს Noveske-ს ან თუნდაც Bushmaster-ის კარაბინი არამედ აქ აწყობილი იარაღი. არაფერი ცუდი თავის მხრივ არ არის აქ აწყობილ იარაღში თუ ის აწყობილია კარგად, კარგი და სწორედ შერჩეული კომპონენეტებისგან. მთელი სიკეთე ამ სისტემის როგორც უკვე ავღნიშნე არის ის რომ თუ კომპონენტები კარგი ხარისხისაა იარაღი არ საჭიროებს არანაირ მორგებას. “ჰედსპეისის” (მანძილი საკეტის სარკიდნ სავაზნეს ბოლომდე) AR-15-ში მოწმდება უბრალოდ გადაზღვევის მიზნით მაგრამ, როგორც წესი არასდროს არ ხდება საჭირო მორგება. ამასთან შედარებით კალაშნიკოვი, რომლის სათადარიგო დეტალები მზადდება სერიოზული პლუსით ზომებში მათი შემდგომი მორგებისთვის კონკრეტულ იარაღზე არის უბრალოდ გასული საუკუნე. მიუხედავად ამისა მაინც მე ძალიან ხშირად მესმის პრობლემებზე ამ იარაღებთან. არ ტენის,  არ მუშაობს სუსტ ვაზნებთან და ასე შემდეგ.  ჩემ პირველ Ar15-ზე გვერძე გადახრილი წინა სამიზნე იყო რაც მეტყველებდა არასწორად მორგებულ ლულაზე. მე ვნახე აქ აწყობილი AR-15, “ახალი”, რომელსაც ამოჭმული ქონდა საკეტის სარკე რაც მეტყველებდა რამდენიმე ათას ნასროლ ვაზნაზე. იარაღის სხვა ნაწილები ახალი იყო ანუ იმან ვინც ეს იარაღი ააწყო დაუყენა მას ნახმარი საკეტის თავი. ჩემი მეგობარი ესტუმრა მაღაზიას, რომელიც ყიდიდა აქ აწყობილ AR-15-ს და გაოცებული დარჩა ქვედა ჩარჩოს დაბალი ხარისხით და იმ ფაქტით, რომ 5-დან 3 იარაღზე მცველი არ მუშაობდა (ვინც ერკვევა იმან იცის რომ იმისთვის რომ მცველმა სწორედ იმუშაოს ხანდახან საჭიროა მცირე მორგება). ყველაფერი ეს ძალიან სამწუხაროა, იმიტომ, რომ ასეთი მიდგომა გაანადგურებს ამ იარაღის რეპუტაციას საქართველოში. არავინ არ დაიწყებს გარკვევს მიზნებში რის გამოც აქაური AR-15-ები ვერ მუშაობენ კარგად და ძალიან ცოტა ადამიანი ალბათ წაიკიტხვას ამ სტატიას და მიხვდება რაშიც არის საქმე. მე? მე ჩემი AR-15-ით აბსოლუტურად კმაყოფილი ვარ და ის აბსოლუტურად საიმედოა.

პრობლემა მძიმდება იმით, რომ არავის აქ ბოლომდე ზუსტად არ ესმის ეს სისტემა, და პრობლემის შემთხვევაში ჯერ უნდა დასვათ დიაგნოზი, დანიშნოთ სწორი მკურნალობა და შემდგომ დაწვათ ვაზნების არც ისე მცირე რაოდენობა, რომ დარწმუნდეთ რომ პრობლემა აღარ არსებობს. ეს კიდე ჩვენ პირობებში შეიძლება იყოს ძალიან რთული და ბევრისთვის საერთოდ შეუძლებელი.

გაგიჩნდათ სურვილი თავად ააწყოთ იარაღი? მეგობრებო იარაღის აწყობის უფლება საქართველოს კანონმდებლობით აქვთ მხოლოდ შესაბამისი ლიცენზიის მქონე პირებს, ხოლო თუ გაქვთ შეკითხვები რა რაზე მიდის და რა რასთან მუშაობს იყიდეთ ეს წიგნი: Gunsmithing - The AR-15 by Patick Sweeney (ინგლისურ ენაზეა) ხოლო თუ არ იცით ინგლისური და გინდათ ააწყოთ AR15 მოემზადეთ “საინტერესო” თავგადასავლებისთვის. ეს სტატია არ ეხება საკუთარი ძალებით იარაღის აწყობას. მაგას არც სტატია ეყოფა და არც წიგნი.

და ბოლოს, სტატია არ არის და ვერ იქნება სრული. ჩემი მიზანია კიდევ ერთხელ გავაფრთხილო მყიდველი და ავარიდებინო მას თავი სერიოზულ პრობლემებს.  სამწუხაროდ იმის იმედი, რომ მაღაზიებში მივიღებთ ზუსტ, ამომწურავ პასუხს ჩვენ კითხვებზე არ უნდა გქონდეთ.

14.5 ინჩიანი AR-15(M4)-ის „განულება“

Sunday, July 14th, 2013

რა არის საერთოდ „განულება“? გასწორება? მისროლა? ყველაფერი ეს ნიშნავს ერთი და იგივეს, პროცედურების ერთობლიობას, რომლებიც მიზნად ისახავენ, რომ კონკრეტული იარაღიდან ნასროლი ტყვია სასურველ დისტანციაზე მოხვდეს  ხვდებოდეს  იმ ადგილს რომელსაც უმიზნებთ. ანუ კონკრეტულ დისტანციაზე მოხვედრის საშუალო წერტილი დაემთხვევა დამიზნების წერტილს. რომელ დისტანციაზე და რატომ? რა განაპირობებს განულების დისტანციის არჩევას და საერთოდ რატომ არის ეს მნიშვნელოვანი? დისტანცია როდესაც დამიზნების ხაზი გადაკვეთს ტყვიის ტრაექტორიას აირჩევა მსროლელის მიერ, მაგრამ  ეს არჩევანი ყოველთვის უნდა იყოს განპირობებული კონკრეტული მოთხოვნებით. ამ სტატიაში მე შევეცდები გავცე პასუხები ამ კითხვებზე. სტატია არ ისახავს მიზნად აღწეროს განულების პროცედურა დეტალებში (სად რა და რამდენით დაატრიალოთ) არამედ მიზნად ისახავს ახსნას განულების მანძილის სწორი არჩევანის მნიშვნელობა კონკრეტული იარაის მაგალითზე – 14.5 ინჩინია ლულით აღჭურვილი AR-15 ტიპის კარაბინი, გათვლილი  5.56X46 კალიბრზე. იგივე კონფიგურაციის იარაღი (Bushmaster XM15) არის საქართველოს შეიარაღებული ძალების და პოლიციის შეიარაღებაშიც.

ამჟამად ამერიკულ არმიაში მიღებულია იარაღის განულება 300 მეტრზე (M16A1 ნულდებოდა 250 მეტრზე). პრაქტიკული მიზნებიდან გამომდინარე ჯარში გამოიყენება სატნდარტული სამიზნე რომლითაც იარაღის გასწორება ხდება 25 მეტრზე სროლისას. რატომ 25 მეტრი? ეს არჩევანი განპირობებულია რიგი პრაქტიკული მიზეზებით.  ყოველთვის არ არის ხელმისაწვდომი 300 მეტრიანი სასროლეთი, ხოლო 25 მეტრიანი სასროლეთის მოწყობა საველე პირობებშიც არ არის პრობლემა. გარდა ამისა 300 მეტრზე განულებისას 25 მეტრზე არის ახლო ნული ანუ წერტილი სადაც დამიზნების ხაზი და ტყვიის ტრაექტორია იკვეთება პირველად. შემდეგ ტყვია აგრძელებს აწევას ჰაერში, აღწევს მაქსიმალურ სიმაღლეს და იწყებს დაშვებას, რა დროსაც დაახლოებით 300 მეტრზე ის ხელმეორედ კვეთს დამიზნების ხაზს. ხელმისაწვდომია, როგორც სტანდარტული 25 მეტრიანი სამიზნეები ზედ დატანილი მისროლის ინსტრუქციებით ასევე შესაბამისი საველე ინსტრუქცია FM 3-22.9. დავამატებ მხოლოდ რომ რეკომენდირებულია ასევე მიღებული შედეგების გადამოწმება 300 მეტრზეც მაგრამ ჩავთვალოთ, რომ სტანდარტული განულების პროცედურა 25 მეტრზე არის მინიმუმი რაც უნდა გაკეთდეს.

პატარა შენიშვნა. ტყვია როდესაც ტოვებს ლულას არ იწევა მაღლა ეს შეუძლებელია. საქმე იმაშია რომ იარაღი მზადდება ისე, რომ როდესაც სამიზნე მოწყობილობების ერთმანეთის მიმართ გასწორებულია ლულა იყურება ოდნავ ზევით.


სტანდარტული 25 მეტრიანი სამიზნე (ორი ტიპის, M4-ის და M16-ის განულებისთვის)  არის მარტივი გამოყენებაში, (როგორც წესი მისროლის პროცესი სამიზნეზე არის აღწერილი). თითო ოთხკუთხედი უდრის ერთ კლიკს მექანიკურ სამიზნეში. თუ მოხვედრის წერტილი არის ხუთი ოთხკუთხედით ზევით და სამი ოთხკუთხედი მარცხნივ ზუსტად ამდენი კლიკით უნდა დაატრიალოთ ჯერ წინა სამიზნე მოწყობილობა, რომ დაწიოთ მოხვედრის წერტილი დაბლა და შემდეგ უკანა სამიზნე მოწყობილობა რომ გადაიტანოთ მოხვედრის წერტილი მარჯვნივ.

შენიშვნა: სანამ გასწორებას დაიწყებთ, იარაღი უნდა განულდეს მექანიკურად. ამისთვის აყენებთ უკანა სამიზნე მოწყობილობას შუაში ხოლო წინა სამიზნე მოწყობილობას ისე რომ „მუშკის“ ფუძე გაუტოლდეს სამიზნის ბაზას. ამის მერე ხორციელდება გასროლა სამიზნეში და აუცილებელი შესწორებების შეტანა. თუ უკანა სამიზნე მოწყობილობას არ აქვს სკალა მაშინ გადაწევთ მას ბოლომდე ერთ მხარეს, შემდეგ გადაწევთ საპირისპირო მხარეს ასევე ბოლომდე და დაითვლით კლიკებს. რაოდენობას გაყოფთ ორზე და ამ რაოდენობით დააბრუნებთ სამიზნეს, რომელიც ზუსტად ცენტრში გაჩერდება. მისროლისას გამოიყენება ყველაზე ვიწრო აპერტურიანი სამიზნე მოწყობილობა, მაქსიმალური სიზუსტის მიღწევის მიზნით.

როდესაც განულება დასრულებულია და ტყვიები ხვდება სამიზნეს ზუსტად იქ სადაც უმიზნებთ თქვენ რეალურად დაასრულეთ მხოლოდ პირველი ნაწილი იარაღის გასწორების, იმიტომ, რომ მნიშვნელოვანია, არა მარტო მოარტყათ სამიზნეს ვთქვათ 300 მეტრზე არამედ ზუსტად იცოდეთ რა გზას გადის ტყვია სანამ ის ამ მანძილს მიაღწევს. თუ ისვრით 150 მეტრზე, სად მოხვდება ტყვია? სილუეტს მოხვდება ყველა შემთხვევაში მაგრამ ეს არ არის საკმარისი. უნდა ქონდეთ უნარი მოარტყათ უფრო პატარა სამიზნეებს და ეს ისე, რომ ხელი არ ახლოთ სამიზნე მოწყობილობებს. ბრძოლაში ამის დრო დიდი ალბათობით არ იქნება.ეხლა კიდე უკვე მივედით დეტალამდე, რომელიც ზოგადად წარმოადგენს მთავარ ნაწილს ამ სტატიის? რა მნიშვნელობა აქვს განულების დისტანციას? ამისთვის ნახეთ ცხრილი დაბლა.

ცხრილიდან ჩანს, რომ ე.წ.“200 მეტრიანი ნული“ უფრო მიესადაგება .223 კალიბრის ტყვიის (M855) ტრაექტორიას და 200 მეტრამდე უზურუნველყოფს მინიმალურ გადაცდომებს დამიზნების ხაზიდან. სამიზნეების სმაღლე ლულასთან მიმართებაში არის 2.5 ინჩი, (M4/AR15-ის სტანდარტული რკინის სამიზნეებს სიმაღლე). ვაზნა არის სტანდარტული ამჯერად შეიარაღებაში მყოფი M855, თუმცა თუ თქვენ სხვა ვაზნას იყენებთ მოგიწევთ აღნიშნული ცხრილის თავად შედგენა და გაანალიზება რა მანძილზე მისროლა გაძლევთ ოპტიმალურ შედეგეს. რკინის სამიზნე მოწყობილობების შემთხვევაში მოქმედებს ერთი პრინციპი, რაც უფრო ნაკლებია გადახრები დამიზნების ხაზიდან მით უკეთესი.

თავისთავად ცხადია „განულების“ ეს მეთოდი ჩემი მოგონილი არ არის. 200 მეტრიანი ნულის შესახებ კარგად ცნობილია „ტაქტიკურ“ საზოგადოებაში და ეს მეთოდი ხშირად გამოიყენება პრაქტიკაში. ხოლო პირველად 200 მეტრიანი ნულის უპირატესობაზე და განულების მეთოდზე დაწერა ამერიკელმა ვიცე-პოლკოვნიკმა ჩარლზ სანტუზიმ. მან დაარქვა თავის მეთოდს Improved Battlesight Zero, ანუ გაუმჯობესებული საბრძოლო ნული. უნდა აღინიშნოს, რომ  შეიარაღებული ძალები ძალიან კონსერვატიული ორგანიზაციიაა (მათ შორის აშშ-იც) და რამდენადაც ჩემთვის ცნობილია აშშ-ს და საქართველოს ჯარშიც ჯერ ჯერობით გამოიყენება 300 მეტრზე განულების მეთოდი. გარკვეული შესწორებები და განმარტებები წარმოდგენილია აშშ-ის შეიარაღებული ძალების საველე ინსტრუქციაში FM 3-22.9 (პარაგრაფი 5-49, 5-50), რომელიც გამოიცა 2011  წელს. ასევე „ასიმეტრიული საბრძოლო მოქმედებების ჯგუფმა“ შეიუმაშავა სასწვალო პროგრამა, სადაც ის იყენებს 200 მეტრზე განულების მეთოდს და ამ მეთოდს იყენებს რამდენიმე ცალკეული სბრძოლო შენაერთი, როგორც განულების სტანდარტულ მეთოდს.

2011 წელს, აშშ-ის  შეიარაღებული ძალების კვლევითმა ინსტიტუტმა გამოაქვეყნა კვლევის შედეგები (Research Report 1947. Training Aids for Basic Combat Skills: Obtaining a200 M Zero with M16 Rifle and M4 Carbine), რომელიც მიზნად ისახავდა შეესწავლა განულების ახალი მეთოდიკა სამხედრო მოსამსახურეების წინასწარი მომზადების პროგრამის ეფექტურობის გაზრდის მიზნით. დოკუმენტი 33 გვერდისგან შედგებოდა და მათ შორის იყო აღწერილი ახალი ტიპის სამიზნეები, რომლებსაც უნდა შეეცვალა აქამდე არსებული. განულების მანძილი აქაც აღებულ იქნა 200 მეტრი. კვლევამ, რომელიც ითვალისწინებდა ასევე რეალურ სროლებს აჩვენა ახალი მეთოდების უპირატესობა, ისევე როგორც ხაზი გაუსვა 200 მეტრიანი ნულის უპირატესობებს აქამდე არსებულ მეთოდთან შედარებით.

აღნიშნული სამიზნეები (დააჭირეთ სურათს უკეთესი გამოსახულებისათვის) გამოიყენებოდა 200 მეტრიანი ნულის მისაღწევად. კვლევის პროცესი ითვალისწინებდა მეთოდს, რომელიც იყენებდა სამი ტიპის სამიზნეს. სროლა ხორციელდბა  25 მეტრზე თუმცა სამიზნეზე არის „გამოტანილი“ ზონა სადაც უნდა მოხდეს ტყვიები. შედეგების გადამოწმება ხდება 100 და 200 მეტრზე. ასევე გათვალისწინებულია კოლიმატორის გამოყენება Aimpoint CompM2 (CCO).

ყველაფერი ზემოაღნიშნული, გვაძლევს ჩვენ უფლებას დარწმუნებით გამოვაცხადოთ, რომ 200 მეტრი არის საუკეთესო განულების მანძილი. განვმარტავ ლაპარაკია საბრძოლო/თავდაცვით იარაღზე, რომლის გამოყენება ხდება საბრძოლო პირობებში. აქ არ არის ლაპარაკი ზუსტ სროლაზე მაქსიმალური ქულების რაოდენობის დასაგრივებლად.

დამატებით უნდა ავღნიშნო, რომ გარდა 200 და 300 მეტრიანი ნულებისა ასევე გამოიყენება ორი სხვა განულების მეთოდიც. პირველი არის განულება 100 მეტრზე. ამ მეთოდისას ტყვია არასდროს არ ადის დამიზნების ხაზის ზევით და კვეთს მას 100 მეტრზე რის შემდეგაც ბუნებრივია ტყვია სულ ვარდება. რამდენადაც ჩემთვის ცნობილია ეს მეთოდი გარკვეული პოპულარობთ სარგებლობს აშშ-ს სპეციალური დანისნულების ძალების ოპერატორებში. მკვეთრი ვარდნა 100 მეტრის შემდეგ პრობლეემას არ წარმოადგენს თუ გამოიყენება დახვეწილი სამიზნე მოწყობილობა ტყვიის ვარდნის კომპენსირების საშუალებით მაგრამ სტანდარტულ ა2 ტიპის სამიზნისთვის ეს მეთოდი ნაკლებად გამოსადეგარია. მეორე მეთოდს  უწოდებენ Maximum Point Blank Zero. პრინციპი არის მარტივი. ტყვია ტოვებს ლულას და ადის დაახლოებით 6 სმ-ის სიმაღლეზე (ჩვენი ეტალონური იარაღის მაგალითში) რა დროსაც ის პირველად კვეთს დამიზნების ხაზს, ის აღწევს ტრაექტორიის უმაღლეს წერტილს რომელიც ასევე უდრის 6 სმ-ს და შემდგომ იწყებს დაშვებას რა დროსაც კვეთს დამიზნების ხაზს მეორედ და ჩამოდის დაბლა ისევ 6 სმ–ით. ანუ ტრაექტორია არ ცილდება დამზინების ხაზს არც ზევით და არც ქვევით წინასწარ განსაზღვრული სიდიდით.  გარვეული რკინის სამიზნეებიანი M4-ის შემთხვევაში პირველი (ახლო) ნული იქნება 39 მეტრზე და მეორე ნული დაახლოებით 220 მეტრზე.  ბუნებრივია წარმოიშვება  პრობლემა რეზულტატის გადამოწმებისას თუ სასროლეთი არ ითვალისწინებს ასეთ მანძილებს.

მაქსიმალური მიბჯენითი სროლის მანძილის Maximum Point Blank Range-ის ილუსტრაცია. ამ მაჩვენებლის დაანაგრიშების ფუნქცია რამდენადაც ჩემთვის ცნობილია გააჩნია პრაქტიკულად ყველა ბალისტიკურ კალკულატორს.

სტატია არ ისახავს მიზნად განიხილოს ეფეტური სროლის მაქსიმალური მანძილები. ანუ რა ხდება ვთქვათ 200 მეტრის ზევით.  ჩემი აზრით ამ ტიპის იარაღის გამოყენების პრაქტიკული დისტანციები არის სწრორედაც, რომ 200 მეტრამდე. რა თქმა უნდა მე არ ვიძახი, რომ მხოლოდ და სულ ყოველთვის ეს დისტანცია არის საკმარისი. ყველა თავისთვის განსაზღვრავს თავისთვის ოპტიმალური განულების დისტანციას გამომდინაარე იქიდან რა აღჭურვილობა და იარაღი აქვს და რა პირობებში უხდება იარაღის გამოყენება. იგივე 200 მეტრიანი ნული არ გამოდგება თუ მსროლელი იყენებს “საბსონიკებს” ანუ ტყვიას რომლის საწყისი სიჩქარე ბგერის სიჩქარეზე ნაკლებია. საქართველოს პირობებში ჩემი აზრით 200 მეტრიანი ნული არის ადეკვატური ჯარისთვისაც და პოლიციისთვისაც და სწორედ ეს მეთოდი უნდა გამოიყენებოდეს. ასევე 200 მეტრიანი ნული არის სასურველი ნებისმიერი ადამიანისთვის ვისაც აქვს სამოქალაქო ვერსია აღნიშნული იარაღის. ახლო მანძილებზე სროლისას, მსროლელმა ზუსტად უნდა იცოდეს რა მანძილზე სად მოხვდება მის მიერ ნასროლი ტყვია. ასეთ მანძილებზე შეცდომას შეიძლება მოყვეს საპასუხო, უფრო ეფექტური ცეცხლი ან დაშავდეს უდანაშაულო ადამიანი, უფრო შორი მანძილები გაძლევენ გადარჩენის უფრო მეტ შანს (მანძილი თქვენი საუკეთესო მცველია), შეცდომის დაშვების შემთხვევაში. დიახ AR15, 14.5 ინჩიანი ლულით არის უფრო ზუსტი პლატფორმა არის ვიდრე თქვენ ეს შეიძლება წარმოიდგინოთ. კონკრეტულად ავტორს არ ქონდა პრობლემა დაწოლილზე ყოვლეგვარი სადგარის გარეშე რეგულარულად გაერტყა რკინის სილუეტისთვის 450 მეტრის მანძილზე სტანდარტული სამიზნე მოწყობილობების გამოყენებით და დამიზნებაში შესაბამისი შესწორების შეტანით. ბუნებრივია საბრძოლო პირობებში კარგი განათება, სიწყნარე ირგვლივ და სტაციონარული სამიზნეები ალბათ არ იქნება, ამიტომაც საჭიროა უფრო რეალისტურად შევაფასოთ ჩვენი საკუთარი, იარაღის და ტყვიის შესაძლებლობები.

თუ თქვენ იცით თვქენი ვაზნის მონაცემები, წონა, სიჩქარე, ბალისტიკური კოეფიციენტი, ეს გაძლევთ საშუალებას შეადგინოთ საკუთარი სროლის ცხრილები და ისროლოთ სხვა და სხვა მანძილებზე ერთი და იგივე “ნულით”. უმეტესობა ქარხნული ვაზნის/ტყვიის მონაცემები ხელმისაწვფომია ინტერნეტით, ასევე პოპულარული ვაზნა/იარაღის ცხრილების მოპოვებაც არ არის პრობლემა.

 

ტესტირება ქართულად ანუ როგორ არ უნდა დაწერო სტატია

Saturday, March 16th, 2013

დღეს ჩემმა მეგობარმა გადმომიგზავნა ერთი სტატიის “სკანი”. ეს სტატია დაიბეჭდა ჟურნალ არსენალში.  მე არ ვარ ჟურნალ არსენალის მკითხველი იმის გამო რომ, როგორც წესი მანდ ჩემთვის საინეტრესო თემატიკაზე როგორც წესი არ წერენ და სტატიები ცეცხლსასროლ იარაღზე არის ზედაპირული და არასრული. თუმცა ამავე დროს პატივს ვცემ ამ ჟურნალის კოლექტივს მათი საჭირო საქმიანობის გამო. სამწუხაროდ ამ სტატიამ ძალზედ არასასიამოვნოდ  გამაოცა პირველივე გვერდიდან უფრო სწროედ სახელიდან, რომელიც ასე ჟღერს ” არსენალმა ქართული ავტომატი გამოცადა, HK416 ქართულად – ბუშმასტერის M4-ზე ბევრად საიმედო” და ბოლოს სამი წერტილი. სახელი არის რბილად რომ ვთქვათ არიფული. ჯერ ეს ერთი AR15 (ასე ქვია ამ სისტემის იარაღის ოჯახს მთლიანად, ხოლო M16  და M4 არის კონკრეტული მოდელების სახელები) დგუშით გაცილებით უფრო ადრე არის ცნობილი ვიდრე HK416 თუმცა ავტორებმა როგორც ჩანს ამის შესახებ არ იცოდნენ. დგუშიანი AR15-ის პროტოტიპი ქონდა დამზადებული კოლტს, ხოლო პირველი კომერციული ნაკრები, რომელსაც გადაყავდა AR15 დგუშზე 80-წლებში შექმნა Rhino International-მა. გარდა ამისა ამერიკული კომპანია ბუშმასტერის იარაღს, რომელიც საქართველოს შეიარაღებაში დგას ქვია XM-15 და არა M4. სწორედ ეს არის იმ ზედაპირულობის მაგალითი, რომელზეც მე ვსაუბრობ. თუმცა ეს ჩავთვალოთ, რომ წვრილმანებია, საინტერესო რამეები მერე იწყება, როდესაც ავტორი გამომდინარე სტატიის შინაარსიდან ცდილობს დაარწმუნოს მკითხველი, რომ AR15 არის ცუდი იარაღი ხოლო დგუშიანი ქართული G5 შესაბამისად არის კარგი იარაღი. ამ მიზნის მისაღწევად გამოყენებულ იქნა ბანალური ტყვილები. აქ ლაპარაკი არ არის აზრთა და შეხედულებების  სხვა და სხვაობაზე, ინფორმაცია მოყვანილი სტატიაში არ შეესაბამება სიმართლეს.

ტყუილი პირველი. AR15-ის დენთის აირების მილაკი იჭედება. გაცნობებთ, რომ ეს დეტალი საერთოდ არ არის განკუთვნილი წმენდისთვის. მიზეზი ამის არის მარტივი. წნევა, რომელიც წარმოიქმნება ამ მილში იმდენად დიდია, რომ მანდ ნადები არ რჩება. საერთოდ არ რჩება. აღნიშნული პრობლემას ქონდა ადგილი, როდესაც ხდებოდა M16-ის შეიარაღებაზე მიღება 60-ან წლებში და იმის გამო რომ აშშ საომარ მოქმედებებს აწარმოებდა ბევრი რამ ხდებოდა ნაჩქარებად მათ შორის ტყვიაწამლის მიწოდებაც, რომელიც არ შეესაბამებოდა სპეციფიკაციებს და ხდებოდა ნადების დაგროვება მათ შორის მილაკშიც. სპეციფიკაციებს არ შეესაბამებოდა ბევრი სხვა რამ, მათ შორის სავაზნის ზომები და ასე შემდეგ. პროცესი იარაღის შეიარაღებაში მიღების თითქმის არასდროს არ არის ადვილი და უპრობლემო. სხვაობა ის იყო, რომ ომის დროს ასეთ დაბრკკოლებები იწვევდნენ ჯარისკაცების სიკვდილს. სტატიის ავტორი უნდა დიანტერესდეს HK416 ნორვეგიაში შეიარაღებაში მიღებით და ბევრ საინტერესო ფაქტს აღმოაჩენს.  მას მერე რაც გახდა ცნობილი დენთის სპეციფიკაციები და ის სავალდებულო გახდა ეს პრობლემა გაქრა და მას მერე არასდროს აღარ დაბრუნებულა. ეს მოხდა თითქმის ნახევარი საუკუნის წინ.

ტყუილი მეორე. AR15-ს შემქმნელმა დაუშვა შეცდომა და გამოიყენა არასწორი აირგადამტენი სისტემა. სტატიიდან გამომდინარეობს რომ სტოუნერი არის ამ სისტემის ავტორი რაც ასევე არ არის სიმართლე.  Direct Gas Impingement  ანუ დენთის აირების პირდაპირი შეფრქვევის სისტემის ავტორი არის შვედი კონსტრუქტორი ერიკ ეკლუნდი, და ეს სისტემა მან 1941 წელს გამოიყენა თავის შაშხანაში  Ag m/42. იუჯინ სტოუნერმა კიდე ბრწყინვალედ შეასრულა ის რაც მას სთხოვეს. შექმნას იაფი, ადვილი წარმოებაში, ტექნოლოგიური, თანამედროვე მასალებისგან დამზადებული, მსუბუქი შაშხანა, მინიმალური მოძრავი დეტალებით და რომელსაც ექნებოდა ადეკვატური სიზუსტე ჯერებით სროლისას. სტოუნერმა დავალება ხუთიანზე შეასრულა და შექმნა ლეგენდა. მისი არჩევანი ამ სისტემის არისს ბუნებრივი. დენთის აირების პირდაპირი შეფრქვევა უზრუნველყოფს მოძრავი ნაწილების მასის შემცირებას რაც უზრუნველყოფს იარაღის სტაბილურობას. იმპულსის გადაცემა ხდება პირდაპირ საკეტზე რის გამოც ლულა ნაკლებად ირხევა. ასევე  ის უფრო ადვილია მოსავლელად, არ არის საჭირო დგუშის და დგუშის მილის წმენდა. მოძრავი ნაწილების მასის შემცირების გამო ბუნებრივია თანდაყოლილი უნარი გართულებულ პირობებში მუშაობის შემცირდა.  რაღაცას იგებ, რაღაცას აგებ. Direct Gas Impingement არის ის რაც არის. მას აქვს თავისი პლუსები და თავისი მინუსები, როგორც ყველა კონსტრუქციას. როგორც უკვე აგიხსენით მისი დენთის აირების მილაკი არ იჭედება და არანაირ თანდაყოლილი დეფექტი ამ სისტემას არ გააჩნია.

შემდეგ სისტემის აღწერილობისას ავტორმა აღწერა მხოლო ნაწილი ციკლისა სადაც ქმედება დამთავრდა როდესაც დენთის აირებმა მიაღწია “ბერკეტს” (დეტალის ზუსტი სახელია Gas Key). სინამდვილეში ეს დეტალი მხოლოდ შუალედური ნაწილია და ყველაზე საინტერესო იწყება როდესაც დენთი აღწევს საკეტის შიგნით და საქმეში ერთვება დენთის აირების რგოლები (gas rings) თუმცა ეს ყველაზე საინეტერესო ნაწილი ავტორს გამორჩა.  უმეტესობა პრობლემების, რომლებიც შეიძლება წარმოიშვას AR15-ში იწყება დენთის აირების მიერ მილაკის გავლის შემდეგ. უფრო მეტიც, ძველ იარაღში დენთის აირების წნევა არ ვარდება, ის პირიქით იზრდება ლულაზე დენთის აირების გამოსაყვანი ნახვრეტის ეროზიის გამო, რის შედეგადაც აირების რაოდენობა იზრდება და წნევა პირიქით მატულობს და არა იკლებს.  ხოლო მილაკი არის ისეთივე სუფთა როგორც ახალ იარაღში.

ტყუილი მესამე. Direct Gas Impingement სქემა დასახელდა “ბავშვურ ავადმყოფობად”. ბავშვური ავადმყოფობა, ანუ ეს ტერმინი ნიშნავს რაიმე კონსტრუქციის თავისებურებას/სისუსტეს, რომელიც ქმნიდა პრრობლემებს თავიდან და შემდგომ მოდიფიკაციებში ის იქნა გასწორებული.  ბუნებრივია ამ ტერმინის გამოყენება ამ შემთხვევაში არ არის სწორი.

სტატიაში ითქვა, რომ G5 არის HK416-ის ასლი. სამწუხაროდ დაშლილი G5-ის სურათები წარმოდგენილი არ იქნა. სურათები რომ დადებულიყო დარწმუნებული ვარ რომ ესეც ტყული აღმოჩნდებოდა.  HK416 გამოირჩევა ლულის კოლოფის “აპერის” მაღალი სიმაღლით რაც განპირობებულია უფრო მსხვილი დგუშის განლაგებით (ადრინდელ მოდელებზე ეს დეტალი ტყდებოდა და ამტვრევდა ლულის კოლოფს). სურათებიდან ნათლად ჩანს რომ G5 ლულის კოლოფი სტანდარტული სიმაღლის არის. ანუ არანაირ ასლზე ლაპარაკი არ არის. თუ ასლსში იგულისხმეს ის რომ HK416 არის დგუშიანი AR15-ების მამა მაშინ ავტორებმა არ იციან რაზე ლაპარაკობენ.

მერე მოდის ე.წ. გამოცდა. გამოცდის შედეგები მოყვანილია ერთ აბზაცში, სადაც ავტორი იუწყება რომ “რამდენიმე მჭიდი ისროლა”. ევრიკა! ავტომატი ისვრის! ეტყობა ეს ფაქტი საკმარისად ჩაითვალა და გამოცდის სხვა შედეგები არ დაიდო. სროლის ტემპი, სიზუსტე, საწყისი სიჩქარე, ლულის ტიპი და ხრახნების ბიჯი რჩება გამოცანად ან სამხედრო საიდუმლოებად. იჯდნენ ეხლა რუსები და იტეხონ თავი იმაზე რამდენად ზუსტია ეს G5.  მკითხველებისთვის G5 “უკეთესობა” ასევე რჩება დაუდასტურებელი. ასეთი მიდგომა დაახლოებით იგივეა რომ ქართული Auto-Bild-ის ჟურნალისტი ჩავიდეს იტალიაში ახალი ფერარის გამოსაცდელად და სტატიაში ტესტ-დრაივი აღწეროს ერთი წინადადებით “კაროჩე პავაროტებში მაგრად ვიგაზავე”. მერე კიდე აჩქარების მაჩვენებელი 0-დან 100 კმ/ს-მდე შეცვალოს ფრაზით “მაგრად კრიფავს”,  გადაცემათა კოლოფს დაარქვას ” ტიპტრონიკი კარობკა” და ბოლოს არასწორედ მიუთითოს მანქანის მოდელი. არ მგონია ავტომოყვარულებმა მოიწონონ ასეთი “ამომწურავი” ანგარიში.

მე შეგნებულად არ ვეხები AR15-ის “დგუშზე გადაყვანის” მიზანშეწონილობის თემატიკას. დავაზუსტებ მხოლოდ, რომ ასე, როგორც სტატიაში წერია ნამდვილად არ არის, “ჩააგდე” შიგნით დგუში და ვუა-ლა! მიიღე მაგარი ავტომატი. პრობლემებზე, რომელიც ახასიათებს “დგუშუან” AR15-ს ამ ბლოგზე წერია და კიდევ ერთხელ მათი აქ აღწერას აზრი არ აქვს. იხილეთ განყოფილება  AR15/M16/M4 და მანდ ნახავთ საკმარის მასალებს ამ თემატიკაზე. მე თავად მქონდა AR15 და დამერწმუნეთ საუკეთესო ინფორმაციის წყაროები მაქვს. სწორედ ამის შედეგად ამ განოყიფილებაში დევს 8 სტატია AR15-ზე და მის მოდიფიკაციებზე. ჩემი აზრით არსენალში დაბეჭდილი სტატია არის ბანალური “ხალტურა”, რომელიც არის არაზუსტი და შესაბამისად მავნე.

მაპატიეთ ბლოგის მკითხველებო, მე თავს ვიკავებ ნეგატივისგან და არ მინდა არავის კრიტიკით საკუთარ თავს ქულები დაუწერო მაგრამ უბრალოდ არ შემეძლო იგნორირება გამეკეთებინა ამ აბსურდული “ტესტირებისთვის”. მე მზად ვარ თუ ჩემი ხმა მიაღწევს ამ “სტატიის” ავტორებამდე ნებისმიერ დროს მათ პირადად წარმოუდგინო ჩემი არგუმენტები.

შენიშვნა: Ag m/42 იყო პირველი წარმატებული და სრულყოფილი სისტემა, რომელიც იყენებდა აირების პირდაპირ შეფრქვევას. მცდელობები დენთის აირების გამოყენების გადატენვისთვის ენერგიის პირდაპი საკეტისთვის გადაცემით იყო ადრეც და არსებული წყაროებით ამის შესახებ პირველი ხსენება ასეთი სისტემის შესახებ ეხება ფრანგებს და 1901 წლის როსინიოლის კონსტრუქციის ნახევრად ავტომატურ შაშხანას. იუჯინ სტოუნერი თავის პატენტში, რომელიც გაცემულია 1960 წლის 6 სექტემბერს, იუწყება, რომ მისი სისტემა არის გაფართოებული დენთის აირების სისტემა და ის უკეთესია ვიდრე პირდაპირი შეფრქვევა ან იმპულსის გადაცემა აირების ცილინდრის და დგუშის მეშვეობით. ხოლო საკეტი და საკეტის ჩარჩო არის ორმაგი დანიშნულების. უზრუნველყოფს ავტომატიკის მუშაობას და წარმოადგენს აირგადამტენ სისტემას დგუშის გარეშე ანუ აიძულებს სისტემას დაიწყოს გადატენვის ციკლი. არის მოსაზრება, რომ სტოუნერის AR15 არ შეიძლება ამის გამო ჩაითვალოს სისტემად პირდაპირი შეფრქვევით, თუმცა ზოგადად ითვლება, რომ AR15 იყენებს უფრო დახვეწილ მექანიზმს მაგრამ მაინც პირდაპირი შეფრქვევის სქემით არის აგებული. ასეთი აღწერილობა კიდე იყო საჭირო უბრალოდ გამოგონების არგუმენტირებისათვის და პატენტის მისაღებად.

AR-15-ის მჭიდები, ექსპლუატაცია, მოვლა და თავისებურებები.

Sunday, March 3rd, 2013

ნომერ პირველი მიზეზი პრობლემების AR-15-ში გახლავთ მჭიდები. სწორედ არასათანადო მდგომარეობაში მყოფი მჭიდები არის მიზეზი უმეტესობა პრობლემების, რომლებსაც შეიძლება ადგილი ქონდეს AR-15-ის შემთხვევაში. თხელი ალუმინისგან დამზადებული იარაღის ეს ნაწილი მოითხოვს ყურადღებას. AR-15-ის სტანდარტულ 30 ვაზნიანი ალუმინის მჭიდს აქვს თავისი დიდი პლუსებიც, ის არის ძალიან მსუბუქი, კომპაქტური და იაფიც ღირს. მაგრამ უყურეთ ასეთ მჭიდებს, როგორც სახარჯ მასალას, ანუ ადრე თუ გვიან ინტენსიური ექსპლუატაციის პირობებში მათი გამოცვლა შეიძლება გახდეს აუცილებელი. ყველა მჭიდი უნდა იყოს მარკირებული, ისე, რომ მათმა პატრონმა გამოარჩიოს თავისი მჭიდები სხვისისგან და პრობლემების გამოვლენის შემთხვევაში, მწყობრიდან გამოსული მჭიდი ამოიღოს ექსპლუატაციიდან.  შესაძლებელია სხვა მჭიდების გამოყენებაც, მაგალითად Magpul P-mag-ზე არის კარგი გამოხმაურებები, მაგრამ პანაცეა არ არსებობს. AR-15-ის მჭიდები არის ამ სისტემის ყველაზე სუსტი წერტილი. ამიტომაც ამ სუსტი წერტილის შესახებ მაქსიმალური ინფორმაციის ცოდნა არის მნიშვნელოვანი. პირველ რიგში AR-15-ის მჭიდები უნდა იყოს დანომრილი, მონიშნული და მკაცრად აღრიცხული. საჭიროების გარეშე არ არის რეკომენდირებული მათი ზედმეტად დატვირთვა, მიწაზე ძალით დაგდება გადატენვებისას, სავსე მჭიდების დაგდება, მაგათზე ფეხებით სირბილი და ასე შემდეგ. გაფუჭებული მჭიდი უნდა განადგურდეს, იმიტომ, რომ ის უნდა მოხდეს ვინმე სხვა მსროლელის ხელში. განსაკუთრებით ეს ეხება მჭიდებს, რომელთა ექსპლუატაცია ჯარში ან პოლიციაში ხდება  სადაც მჭიდის გამო გაჭედილ იარაღს შეიძლება მოყვეს იარაღის პატრონის სიკვდილი. ამავე დროს შესაძლებელია გაფუჭებული მჭიდის გამოყენება სავარჯიშო მიზნებისთვის, იმისთვის რომ ძალით აიძულოთ AR-15 გაჭედოთ და ივარჯიშოთ იარაღის სწრაფი მწყობრში დაბრუნებაში, დაბრკოლების სწრაფი აღმოფხვრის გზით. ბუნებრივია ასეთი მჭიდი უნდა იყოს შესაბამისად მარკირებული. რამდენად მისაღენია ეს პრაქტიკა თქვენთვის, თქვენი გადასაწყვეტია.

ავტორის კუთვნილი სამოქალაქო AR-15 და მჭიდი მარკირებული პერმანენტული მარკერით. ორი ასო ნიშნავს მჭიდის მწარმოებელს ხოლო ციფრი მის ნომერს. მჭიდი არის სტანდარტული ალუმინის ე.წ. GI mag.

მჭიდების მდგომარეობის შემოწმება ხდება დათვალიერებით და ტესტირებით.

დათვალიერება გულისხმობს მჭიდების ვიზუალურ ინსპექტირებას რაიმე დაზიანებების/დეფექტების გამოსავლენად. დაჟეჟილობები, ბზარები, დეფორმაციები. პრობლემური მჭიდის ნიშნებია ასევე, ვაზნების ამოვარდნა მჭიდიდან, როდესაც მჭიდის ტუჩები არ იჭერენ ზედა ბოლო ვაზნას. ჩაატარეთ შემდეგი ტესტი: ჩადეთ მჭიდში 20 ვაზნა, დაიჭირეთ ხელში ვერტიკალურად და დაარტყით ხელი ქვევიდან მჭიდის ძირს. თუ ზედა ბოლო ვაზნა ამოხტა, მჭიდის ტუჩების გეომეტრია დარღვეულია. პრობლემებზე მიუთიტებს ასევე მჭიდის გაჭედვა იარაღში, ან როდესაც ის არ ვარდება გარეთ თავისუფლად. ეს  მეტყეველებს იმაზე, რომ მჭიდის კორპუსი დეფორმირებულია. ტუჩების გასწორებას აზრი არ აქვს, ისევე, როგორც მჭიდის კორპუსის. ასეთი მჭიდები ამოღებულ უნდა იქნან ექსპლუატაციიდან.  ტუჩების მდგომარეობის შემოწმება ხდება მათი გაზომვით (მეიარაღის მიერ) და ვიზუალური დათვალიერებით. დაჭეჭყილი ადგილები, ბზარები (განსაკუთრებულად მჭიდის უკანა მხარეს), შესამჩნევი დეფორმაცია, მიუთიტებს პრობლემებზე. გაითვალისწინეთ, რომ ახალი პლასტმასის მჭიდები შეიძლება თავიდან არ ამოვარდეს თავისუფლად და ეს დროთა განმავლობაში გამოსწორდება. ზოგი პლასტმასის მჭიდი არ შეესაბამაბეა სპეციფიკაციებს და ოდნავ სქელია. სქელი საღებავი მჭიდზე და იარაღზე ასევე შეიძლება გამოიწვიოს მჭიდის დარჩენა იარაღში მჭიდის ამოგდების ღილკაზე დაჭერის მიუხედავად. 

შეიძლება, რომ მჭიდმა არ გაიაროს ინსპექტირება ზემოაღნიშნული კრიტერიუმებით მაგრამ მაინც იმუშაოს. საქმე იმაშია, რომ ალბათობა პრობლემების შექმნის ასეთ მჭიდებში მაინც არის და თუ ხართ მოსამსახურე (ჯარისკაცი, პოლიციელი) თავიდანვე უნდა უზრუნველყოთ თქვენი აღჭურვილობის სრული მზადყოფნა და დეფექტური მჭიდები არავითარ შემთხვევაში არ უნდა წაიღოთ ბრძოლაში, იმისთვის რომ დაბრკოლების ალბათობა მინიმუმამდე დაიყვანოთ. მე არ ვიცი რა პროცედურები არის ჩვენ ძალოვნებში დეფექტური მჭიდების ჩაბარების/გამოცვლის მხრივ ან როგორ ხდება დეფექტური მჭიდების გამოვლიენება, მაგრამ თუ ეს პროცესი არ არის დალაგებული და მომსამსახურეები არ იღებენ ადეკვატურ ინფორმაცია მჭიდების ექსპლუატაციაზე და დეფექტური მჭიდების გამოვლენაზე მაშინ ჩვენ სერიოზული პრობლემები გვაქვს.

ორივე ალუმინის მჭიდს აქვს შესამჩნევი დაზიანებები. დაჭეჭყილი ტუჩი (1) და დეფორმირებული მჭიდის ხუფი. ორივე ეს მჭიდი დაზიანდა ტესტირების ფარგლებში და ორივე ეს მჭიდი მუშაობდა. ალბათობა იარაღის გაჭედვის მათ გამო არის დიდი. ასეთი მჭიდები ექსპლუატაციდან უნდა ამოღებულ იქნას.  სტანდარტული ალუმინის მჭიდები არც ისე სუსტები არიან, როგორც ამას ზოგი თვლის ან ინტერნეტში წერენ.

სუსტი ზამბარა ან მიმწოდებელი, რომელიც იხრება მჭიდის შიგნით ასევე იწვევენ პრობლემებს. ყველაზე ხშირი დაბრკოლება არის როდესაც საკეტი ზევიდან აწვება ვაზნას კედელზე და არა ძირზე, რაც იწვევ ვაზნის დეფორმაციას და იარაღის გაჭედვას. მიზეზი არის ის, რომ მჭიდის ზამბარას არ ყოფნის ძალა, რომ საკმარისად მალე აწიოს ვაზნა და საკეტი ასწრებს მას და ეჯახება ნახევრად ამოწეულ ვაზნას ზევიდან და არა უკნიდან. დეფორმირებული ვაზნის გამოყენება არ შეიძლება! თუ მჭიდის ვიზუალურად კარგ დმგომარეობაშია მაშინ მჭიდის ზამბარა უნდა გამოიცვალოს და მოხდეს მჭიდის ტესტირება. მიმწოდებელს რაც შეეხება, ზოგი მოდელი ისეთი ფორმის არის რომ შეიძლება გადაიხაროს მჭიდის შიგნით  გაიჭედოს, გამოიწვიოს ზედმეტი ხახუნი ან ვაზნის არასწორი განლაგება მიწოდებისას. ამის გამო ვაზნის დროული აწევა არ მოხდება და ადგილი ექნება იგივე დაბრკოლებას ან უბრალოდ არ მოხდება საერთოდ ვაზნის მიწოდება.

ტესტირება სროლით გულისხმობს ორ ეტაპს. ჯერ მჭიდში იდება მხოლოდ ხუთი  ვაზნა და ასე ხდება სროლა. თუ მიმწოდებელი იხრება, ეს გამოიწვევს ვაზნის გამოსვლას მჭიდიდან კუთხით, მას დაეჯახება საკეტი და მოხდება დაბრკოლება.  შემდეგ მჭიდი იტენება ბოლომდე 30 ვაზნით და ხდება ხუთი გასროლა, შემდეგ ისევ იტენება ბოლომდე და ისევ ხუთი გასროლა და ასე რამოდენიმეჯერ.  თუ ზამბარა სუსტია, მას არ ეყოფა ძალა აწიოს 30 ვაზნა და მოხდება დაბრკოლება.


bolt-over base malfunction.  საკეტმა ზევიდან გადაიარა ვაზნაზე და გაჭედა ის. ვაზნა დეფორმირებულია. სუარათის წყარო ar15.com.

თუ ადგილი აქვს ორმაგ მიწოდებას, როდესაც ზედა ვაზნა დაძრულია სავაზნისკენ და ქვედა მას გაყვა და გაჭედა აან მხოდა ერთდროულად ორი ვაზნის გამოსვლა მჭიდიდან,  მაშიინ ყველაზე დიდი ალბათობით ამაში დამნაშავეა პრობლემური ტუჩები.

ყველაზე საიმედო ტესტირების მეთოდია სროლა. აქიდან გამომდინარე აზრი აქვს სროოლებისას მეთოდურათ გაატაროთ იარაღში ყველა მჭიდი, რომ დარწმუნდეთ, რომ ყველა მუშაობს. მას შემდეგ რაც სროლები დაადასტურებენ, რომ ყველა მჭიდი მწყობრშია აზრი აქვს გადახედოთ მათი გამოყენების განრიგს და ვთქვათ ვარჯიშში დატვირთოთ რამოდენიმე მჭიდი, ხოლო დანარჩენი შეინახოთ რეალური “შუხერისთვის”. იდეალურ შემთხვევაში ყველა მჭიდი უნდა იყოს მარკირებული, გაცემული ცალკეულ მეომარზე და მიწერილი კონკრეტულ იარაღზე. ყველა მჭიდის მუშაობა უნდა იყოს მკაცრად აღწერილი. დეფექტური მჭიდის გამოცვლა უნდა ხდებოდეს მარტივად და ეგრევე მოთხოვნის შესაბამისად. თუ ეს ასე არ ხდება, მაშინ შესაძლებელია საჭირო გახდეს გადაწყობა მჭიდების. მჭიდში, რომლის ტუჩებიც დაზიანდა შეიძლება იყოს კარგი ზამბარა, რომლის გამოყენება შესაძლებელია სხვა მჭიდში სუსტი ზამბარით. მჭიდების კორპუსის (და ტუჩების) რემონტი არ ხორციელდება!

თავისთავად ტესტირება ხდება სუფთა, დაზეთილი და დამაკმაყოფილებელ ტექნიკურ მდგომარეობაში მყოფი იარაღით. წინააღმდეგ შემთხვევაში დაბრკოლებები შეიძლება მოხდეს არა მჭიდის გამო. ანალოგიურად უნდა დარწმუნდეთ, რომ გამოყენებული ამუნიცია შეესაბამება სპეციფიკაციებს და ვაზნები დეფეტქების გარეშეა.  ახალი მჭიდების ტესტირებაც არის კარგი პრაქტიკა. ბრაკისგან არავინ დაცული არ არის.

მჭიდი ფაქიზი დეტალია და მას უნდა მოფრთხილება. კარგი მწარმოებლის ალუმინის და პლასტმასის მჭიდები მუშაობენ. ყველას აქვს თავისი დადებითი და უარყოფითი მხარეები. სურათზე არის სამი კარგი პლასტმასის მჭიდი, Tango Down, Pmag და Tapco. სამივე გასკდა, როდესაც ისინი დააგდეს ბეტონის ზედაპირზე, ტუჩებით ძირს  2.5 მეტრის სიმაღლიდან. სტანდარტულმა ალუმინის მჭიდებმა ამ ტესტ გაუძლეს. სურათის წყარო Shotgun News magazine.

მსხვრევადობა პლასტმასის მჭიდების ახალი თემა არ არის. უფრო მეტიც რეკომენდირებულია მხოლოდ შავი ფერის მჭიდების შეძენა ვინაიდან ის ფხვნილი, რომელიც ემატება სასურველი ფერის მისაღებად, ამცირებს პლასტმასის სიმკვრივეს. ეს არის ინსაიდერული ინფორმაცია მაგპულიდან და მისი გადამოწმება შეუძლებელია.

მოკლედ ჩემი რეკომენდაციაა ნაკლებად უყუროთ რეკლამას და უსმინოთ ჭორებს. სტანდარტული ალუმინის მჭიდები კარგად მუშაობენ, მათთვის Magpul-ი უშვებს ისეთ მიმწოდებლებს რომელიც არ იხრება მჭიდის შიგნით. გაუფრთხილდეთ მათ, აკონტროლოთ მათი დმგომარეობა და პერიოდულად შეამოწმოთ ისინი. არც Pmag-ებზე არ არის ცუდი გამოხმაურებები და ისევე როგორც ზოგ სხვა მოდელებზე. მათი მიმოხილვა არ წარმოადგენს ამ სტატიის მიზანს.  ჩემი არჩევანი იქნება სტანდარტული ალუმინის 30 ვაზნიანი მჭიდი “მაგპულის” მიმწოდებლით. ეს მჭიდები კარგად მუშაობენ. მეორე ადგილზე გავიყვანდი “მაგპულის” Pmag-ს მაგრამ მე არ მომწონს, რომ ის გარანტირებულად ტყდება თუ ის ვაზნებით სავსე დააგდეთ საკმარისი სიმაღლიდან მყარ ზედაპირზე. ასეთ დაგდებას არც მჭიდის პატრონი გაუძლებს, ხოლო მჭიდი ასეთი ბზარით მაინც ფუნქციონირებს მაგრამ მე მაინც ვთვლი რომ ეს არის ხარვეზი.  სხვა მხრივ ეს მჭიდები დღეს ყველაზე პოპულარულია და ძალიან კარგი რეპუტაცია აქვთ.  ამის მიზეზი ფასიც არის. ასეთი მჭიდები 12-15 დოლარი ღირს. იყიდე ბევრი და თუ რომელიმე გატყდა უბრალოდ გადააგდე და დაივიწყე. სამოქალაქოებს და პოლიციურ სამსახურებს ჩემი აზრით შესანიშნავად მოემსახურება 20 ვაზნიანი ალუმინის მჭიდები, რომლებიც გაცილებით უფრო საიმედოები არიან ვიდრე 30 ვაზნიანები.

MagPul anti-tilt follower. ცალის ფასი დაახლოებით 2-3 დოლარი არის. თუ მჭიდი მწყობრიდან არის გამოსული მას არ არის აუცილებელი გააყოლოთ ასეთი მიმწოდებელი. მოხსენით და გადააყენეთ ის სხვა მჭიდში სადაც არ არის “ანტი-ტილტ” მიმწოდებელი. რა თქმა უნდა შეამოწმეთ მიმწოდებელის მდგომარეობა.

მჭიდის მოვლას, რაც შეეხება აქ ყველაფერი მარტივად არის. მჭიდი უნდა დაიშალოს და გაიწმინდოს ჭუჭყისგან. თავიდან ალუმინის მჭიდები იქმნებოდა როგორც პრაქტიკულად ერთჯერადი დეტალები. მას მერე რაც დადსტურდა, რომ ეს არც ისე იაფი გზა არის, მჭიდის კონსტრუქცია შეიცვალა, ისე რომ გახდა შესაძლებელი მისი დაშლა და მომსახურება.

გაუყარეთ სახრახნისი მჭიდის ხუფს, დინჯათ ამოწიეთ ეს მხარე და გამოწიეთ ხუფი გარეთ (მწვანე ისრის მიმართულებით) . მეორე ხელით გეჭიროთზამბარა ისე, რომ ის არ ამოხტეს გარეთ (მჭიდის ძარის “ეშვები” წესით ზამბარას მაინც დაიჭერენ შიგნით). შემდეგ ამოიღეთ მიმწოდებელი.

დაზეთვა მჭიდის არ არის საჭირო. თუმცა იმისთვის, რომ დაიცვათ ზამბარა კოროზიისგან, შესაძლებელია ის გაწმინდოთ ზეთიანი ტილოთი. ზეთი მჭიდის შიგნით გამოიწვევს ჭუჭყის, ქვიშის და მტვერის დაგრივებას. აქცევ მას წებოვან მასად და  ადრე თუ გვიან გამოიწვევს პრობლემებს. ალუმინის მჭიდი ისედაც დაფარულია სპეციალური დაფფარვით, რომელიც ამცირებს ხახუნს და ასრულებს ზეთის ფენის ფუნქციას. აწყობისას დააკვირდით რომ მიმწოდებელი და ზaმბარა სწორედ არის განლაგებული.

რაც შეეხება ტევადობას, კარგი ხარისხის მჭიდი გათვლილია  30 ზუსტად  ვაზნაზე და არანაირ საჭიროებას არ წარმოადგენს ნაკლები ვაზნების ჩალაგება. ერთადერთი რაც შეიძლება არ მოგეწონოთ არის ძალა, რომელიც საჭიროა რომ ბოლომდე სავსე მჭიდი მოათავსდეს იარაღში. თუ ეს გიქმნით დისკომფორტს, მაშინ დატენეთ მხოლოდ 28 ვაზნა და შეიმუშაევთ ჩვევა ტევადობის გადამოწმების. დააჭირეთ თითი ზევიდან ვაზნებს და დაიმახსოვრეთ 28 ვაზნის შემტხვევაში რა ძალა არის საჭირო რომ დააწვეთ და რამდენზე ჩადიან ვაზნები დაბლა. 30 ვაზნაზე მეტის ჩატენვა მჭიდში თავისთავად არის სისულელე.

AR15-ის მჭიდის ზამბარები მზადდება ჩვეულებრივი ფოლადისგან, უჟანგავი ფოლადისგან და chrome silicone-სგან დამზადებული (ფოლადის ნაირსახეობა, რომელიც მე არ ვიცი როგორ არის ქართულად). უკანასკნელი საუკეთესო მასალა არის და მისგან დამზადებულ ზამბარებს უფრო დიდი რესურსი აქვთ ვიდრე პირველ ორს, თუმცა მეორე უკეთესად უძლებს კოროზიას. წესით ზამბარის მასალა უნდა იყოს მითითებული დოკუმენტაციაში, რომელიც მჭიდებს მოყვება.

PS

სამწუხაროდ ჩვენ ჯარში და პოლიციაში არავის თავი არ ტკივა უნიფიცირების და სტანდარტების გამო. მე მინახია ჩვენი მჭიდები და ისინი ბევრნაირია, ზოგში იყო მაგპულის მიმწოდებელი, ზოგში არა. არც ერთი არ იყო მარკირებული. განსხვავდებიან მწარმოებლები და სპეციფიკაციები. ასეთ მდგომარეობაში მეომარი რას მიიღებს არსენალში კაცმა არ იცის ისევე, როგორც ეს მძიმე ტვირთად აწვება მეიარაღეებს. ასეთ მდგომარეობაში მატერიალური ნაწილის ცოდმა მოეთხოვება ყველას და იმედია ეს სტატია რამეში მაინც მათ დაეხმარება.

 

 

10 წელზე მეტი

Friday, January 27th, 2012

უკვე  ათ წელზე მეტი გავიდა, რაც აშშ და გლობალურ ტერორიზმთან ბრძოლის იდეის ქვეშ გაერთიანებული ქვეყნების კოალიცია იბრძვის აქტიურად ერაყში და ავღანეთში, ისევე, როგორც სამყაროს სხვა ნაწილებში.  წელს   ერაყში პრაქტიკულად დასრულდა საბრძოლო ოპერაციებში უცხოური ქვეყნების სამხედრო ძალების მონაწილეობა. ავღანეთში სამწუხაროდ  პირიკით ხდება შეიარაღებული კონფლიქტის ესკალაცია და აქტიური საბრძოლო მოქმედებები ინტენსიურად  მიმდინარეობს. უნდა ვაღიაროთ, რომ ამ კონფლიქტებში AR15-ის ოჯახის იარაღებმა შესანიშნავად გამოავლინეს თავი.  რომ შევხედოთ ამ კონფლიქტებს ასეთი კუთხით, შეიძლება ითქვას, რომ ეს არის ამ სისტემის – იუჯინ სტოუნერის AR15–ის სრული ტრიუმფი.  გარდა იმისა, რომ ეს სისტემა კვლავ რჩება მწყობრში, ამ იარაღით უკვე შეირაღებულია ერაყის და ავღანეთის ახლად შექმნილი უსაფრთხოების ძალები.

ამერიკელი ინსტრუქტორი თვალს ადევნებს ავღანელი კურსანტების საცეცხლე მომზადებას, კაბულის საჯარისო სასწავლო ცენტრში. 2009 წელი. სურათის წყარო airforcetimes.com

ჭორების მის შეცვლაზე არ გამართლდა. რაზეა ლაპარაკი იარაღი ნახევარ საუკუნეზე მეტია შეიარაღებაში იმყოფება და ცხადია ეხლა ფიქრები ახალ იარაღზე არ წყდება, მაგრამ ფაქტი ჯიუტია. დღეს არის 2012 წლის 27 იანვარი და AR15 ისევ მწყობრშია. დიახ გასაკვირი არ არის, იცვლება ომის წარმოების მეთოდები, იცვლება პირობები, იცვლეა იარაღი, არ უნდა გაგვიკვირდეს, რომ პერიოდულად ჩნდება კარგი და არც ისე კარგი ალტერნატივები, რომლებმაც უნდა შეცვალონ გამოცდილი სისტემა, მაგრამ ყველა ამ მცდელობად თუ დავაკვირდებით აღმოვაჩენთ, რომ არც ერთი ალტერნატივა, რომელიც მოისახრებოდა AR15–ის შემცვლელად ჯერ ერთი და ვერ სთავაზობდა გადამწყვეტ უპირატესობას და მეორეც ერთი თავად გააჩნდა სერიოზული ნაკლოვანებები.  ბუნებრივია მოვა დრო და AR15–იც შეიცვლება, მაგრამ დღეს ის არის შაშხანა, რომელიც შეიარაღებაში ძალიან დიდიხანი გაჩერდა და მას ბრწყინვალე საბრძოლო რეპუტაცია აქვს მიუხედავად არც ისე კარგი სტარტისა ვიეტნამის ომში. დამერწმუნეთ ნებისმიერი ახალი იარაღი, რომელიც სახაზავი დაფიდან პირდაპირ ბრძოლის ველზე მოხვდება იგივე ბედს გაიზიარებს და გაიზიარა კიდევაც.

უფრო მეტიც, აშშ–ის საზღავო ფეხოსანთა კორპუსი ცვლის თავიანთ ბელგიური წარმოშობის M249 ტიპის მსუბუქ ხელის ტყვიამფრქვევებს ახალი ტიპის ზუსტი ნახევრად ავტომატური იარაღით ინდექსით M27, რომელიც წარმოადგენს AR15-ის ბაზაზე შექმნილ შაშხანას.

გარდა ამისა ამ კონფლიქტებს და ზოგადად ტერორიზმის საფრთხის ზრდას მოყვა უპრეცენდენტო მოთხოვნილება AR15–ის ტიპის იარაღებზე. აშშ–ში AR15 არის ყველაზე გაყიდვადი ასეთი სისტემა და დიდი ალბათობით სამოქალაქო ბაზარზე  ყველაზე გაყიდვადი გრძელლულიანი იარაღია.

ასევე უნდა აღინიშნოს, რომ AR15–მა მოიკიდა ფეხი მისი “მთავრი კონკურენტის” სამშობლოში რუსეთში. სადაც რუსული კომპანია “Молот”, რომელიც РПК-ს ტიპის იარაღის ბაზაზე აწყობილ სამოქალაქო კარაბინებს და თოფებს უშვებდა დაიწყო AR15-ის აწყობა. არაფერს ვიტყვი იმაზე, რომ რუსეთში პრაქტიკული სროლის დისციპლინებში, კარაბინის კლასში AR15 დომინირებს და პრაქტიკულად მთლიანად განდევნა კალაშნიკოვის სისტემის ავტომატების კლონები.

რუსული AR15, საგამოფენო სტენდზე. წარმოადგენს გერმანიიდან იმპორტირებული ნაწილებისგან აწყობილ იარაღს, თუმცა მალე მისი სრული წარმოება “მოლოტ”-ის ქარხანაში საკუთარი ძალებით დაიწყება.

AR15–ის კლონებს დღეს უშვებენ ასევე კომპანიები უკრაინაში, გერმანიაში, ჩინეთში, სერბიაში და ასე შემდეგ. ანუ AR15 პრაქტიკულად ხდება გლობალური იარაღი, რომელიც იწყობა და იყიდება უამრავ ქვეყანაში. დაუმატეთ ამას მოდულური დიზაინი, სიმარტივე, ნაწილების და აქსესუარების ურთიერთცვლადობა და გასაგები ხდება, რომ ეს იარაღი სულ მალე გახდება სმოფლიოში ყველაზე პოპულარული ამ კლასის სისტემა, და ეს სხვათაშორის იდეოლოგიური მოკავშირეებისათვის მისი უფასოდ, საჩუქრად გადაცემის გარეშე.

ასე რომ ძაღლი ყეფს, ქარავანი მიდის (ვეხმაურები რა გაუთავებელ დისკუსიებს ამ თემაზე ფორუმებზე და სხვა წრეებში), AR15 მიუხედავად უმძიმესი გამოცდისა 10 წლიან კონფლიქტში, კვლავ რჩება ფეხოსნის ძირითად იარაღად, აგრძელებს მსახურობას და მუდმივ ევოლუციასაც განიცდის.  მიუხედავად იმისა, რომ ადრინდელი Colt Commando და ეხლანდელი სპეცრაზმელის კარაბინი ვიზუალურად მნიშვნელოვნად განსხვავდებიან, სისტემა პრაქტიკულად უცვლელია.  დახვეწილი მაღალ–ტექნოლოგიური “გაჯეტები” კი მხოლოდ ზრდიან შესანიშნავი საბრძოლო იარაღის თვისებებს და შესაძლებლობებს.

 

ვიეტნამი, 1965 წელი …..


………ავღანეთი, 2009 წელი

მითები და რეალობა Ar15-ზე Vol. 2

Wednesday, July 6th, 2011

მორიგი მოკლე სტატია ემატება ჩვენ ახალ განყოფილებას. ამჯერად პოპულარულ მითზე, რომელიც ეხება HK416-ის და FN SCAR-ის გამოჩენას აშშ-ის შეიარაღებულ ძალებში, რაც როგორც წესი აიხსნება იმით, რომ ჯარი უკმაყოფილოა კოლტის მიერ წარმოებული M4A1-ის კარაბინით.  ლოგიკურად ჟღერს, მაგრამ რეალობა ცოტა განსხვავებულია.

ბელგიური FN SCAR (Special Operations Command Assault Rifle) ადრინდელი პროტოტიპი და გერმანული Heckler Koch 416, ერთ დროს მოიაზრებოდნენ, როგორც M4A1-ის ალტერნატივები აშშ-ის სპეციალური დანიშნულების  ძალებში.

სანამ ეს ორი იარაღი გამოჩნდებოდა და მათ ბედზე საუბარს დავიწყებდი შეგახასენებთ, რომ მანამდე იყო კიდევ ორი მცდელობა შეცვლილიყო ის ორი ძირითადი იარაღი, რომელიც ამერიკელი ფეხოსნის შეიარაღებას წარმოაგენდა იმ დროს და ეხლაც კარაბინი M4A1 და შაშხანა M16A2/A3).  ამ მცდელობებიდან მხოლოდ ერთის შემთხვევაში ფიგურირებდა მეტ ნაკლებად ახალი და ინოვაციური იარაღი, რომელიც გაცილებით უფრო ეფექტური იქნებოდა ვიდრე წინა თაობის ინდივიდუალური ცეცხლსასროლი იარაღი. ეს არის XM-29 OICW – კონვენციონალური 5.56 კალიბრის შაშხანის და 25მმ-ნი ავტოამტური ყუმბარმტყორცნის ჰიბრიდი. მოგვიანბით მრავლი ცვლილების შემდეგ პროგრმამა გაიყო და დარჩა ცალკე ახალი შაშხანა, რომელიც გახდა მოგვიანებით XM8 და ცალკე ავტოამტური ყუმბარმტყორცნი.  Heckler&Koch-ის XM8-ზე (მეორე მცდლობა) ასევე დიდი იმედენს ამყარებდნენ, მაგრამ საბოლოოდ ეს პროგრამაც დაიხურა, იმ მიზეზით, რომ ეს სისტემა არ სთავაზობდა გადმწყვეტ უპირატესობას უკვე არსებულ M4-ზე და M16-ზე. მოგეხსენებათ XM8 პრაქტიკულად წარმოადგენდა ამავე კომპანიის მიერ წარმოებული G36 ტიპის შაშხანის მოდიფიკაციას.  ამ ორისგან განსხვავებით, SCAR-ის და HK416-ს გაცილებით მოკრძალებული პერსპექტივები ქონდათ.  SCAR-ი გაჩნდა, აშშ-ის სპეციალური დანიშნულების ძალების სარდლობის (SOCOM) მოთხოვნების საპასუხოდ. იდეაში იქიდან ის უნდა გავრცელებულიყო  დანარჩენ შეიარაღებულ ძალებში, როდესაც ახალი სისტემის უპირატესობები გახდებოდა აშკრა ყველასთვის. გაგახსენებთ თავის დროზე ასე მოხვდა M16-ზეც გადაიარაღებაც. ის ჯერ აშშ-ის საჰაერო ძალებში მოხვდა და იქიდან პირდაპირ საბრძოლო ნაწილებში.  თავის მხრივ გერმანული იარაღი პრაქტიკულად კერძო ინიციატივების საფუძველზე მოხდა იგივე სარდლობის ცალკულ დანაყოფებში.  ორივე აღნიშნულ სისტემას ქონდა გარკვეული უპირატესობები, როგორც ადრინდელ ორ პროექტთან ასევე შეიარაღებაში მყოფ M4-თან და M16-თან.  ეს გასაკვირი არაა თუ გავითვალისწინებთ სამივე სისტემის ”ასაკს”.

SCAR-ი (უფრო სწორდ მოთხოვნები რის საფუძველზეც ის შეიქმნა)   ასე ვთქვათ გამოჩნდა ჰორიზონტზე იმის გამო, რომ მას უნდა დროებით შეეცვალა 5.56 და 7.62 კალიბრის იარაღები, სანამ უფრო დახვეწილი ახალი თაობის ინდივიდუალური იარაღი გამოჩნდებოდა. გარდა ამისა SCAR-ი თავიდან იყენებდა მკვვდრად შობილ იდეას ლულის და კალიბრის სწრაფი გამოცვლისა, რომელიც იმ დროს სანამ ამ იდეის ნაკლოვანებები გამოჩნდებოდა საკმაოდ დამაიმედებლად გამოიყურებოდა. მაგრამ რეალობამ მალევე დაადასტურა, რომ ჯარს არ ჭირდება მულტი კალიბრის ოფცია (რიგი მიზეზების გამო, რომელთა დასახელება არ შედის ამ სტატიის მიზნებში). გარდა ამისა მთავარი იდეა SCAR-ის პროგრამაში იყო, რომ ეს იარაღი შეინარჩუნებდა საერთო რესივერს და ამავე დროს სამი კალიბრის ოფციას (5.56X45, 7.62X51, 7.62X39). სულ მალე აღმოჩნდა, რომ სპეცრაზმელებს, რომლებიც ცდიდნენ SCAR-ს არ სურდათ იარაღი, რომელიც იქნებოდა M4-ზე მძიმე (რა გასაკვირია???). SCAR-ი იყო მძიმე იმიტომ, რომ თუ გათვალისწინებულია მულტი კალიბრის ოფცია, მაშინ იარაღი თავიდანვე უნდა იყოს გათვლილი ყველაზე ძლიერ ვაზნაზე (7.62X51) და ის შემდგომ გადაიწყობოდა 5.56 კალიბრზე. ეს კი თავის თავად გულისხმობს, რომ იარაღი იქნებოდა მძიმე (ნახევარი კილოგრამით უფრო მძიმე ვიდრე მისი კოლტის კონკურენტი) . გარდა ამისა ყველაზე დიფ პრობლემას წარმოადგენდა ის, რომ მიუხედავად იმისა, რომ კომპანია საპირისპიროს ამტკიცებდა, ლულის შეცვლისას საჭირო იყო იარაღის ხელახლა მისროლა.  კომპანია FN-ს მე დიდ პატივს ვცემ მაგრამ SCAR-ის შემთხვევაში მათ საშინაო დავალება აშკარად ვერ შეასრულეს. მოგეხსენებათ M4-ში “აპერის” გამოცვლა არ ითხოვდა მისროლას, იმიტომ რომ ოპტიკა უკვე არის ზედ დაყენებული. FN-მა შეეცადა ვითარება გამოესწორებინა, ერთიანი პლატფორმა გაიყო ორად, და მთელი SCAR-ის “მუღამიც” დაიკარგა. გარდა ამისა ვიწრო, სპეციალიზირებულ წრეებში ცირკულირებენ ხმები, რომ სისტემა ვერ უძლებს ექსპლუატაციას და მას თავისი წილი პრობლემები აქვთ (ვერ დასტურდება/მტკიცდება). ეხლა ცნობილია, რომ აღნიშნული კომპანია კვლავ დაუბრინდა ერთიანი პლატფორმის იდეას და ალბათ შეეცდება წარმატების მიღწევას სხვა ბაზრებზე. საქმე კი ალბათ იმაშია, რომ უბრალოდ SCAR-ი არ არის რევოლუციური და საკმარისად ინოვაციური, რომ ასე ადვილად მიაღწიოს წარმატებას.  დღეს SCAR-ის პროგრამა დახურულია იმის გამო, რომ სისტემამ ვერ აჯობა მნიშვნელოვნად უკვე არსებულ კარაბინს იმდენად, რომ ღირდეს გადაიარაღება. გარდა ამისა Сolt-მა წარმოადგინა თავისი ვერსია მულტი-კალიბრიანი მოდულური იარაღისა Сolt Modular Carbine CM901, რომლიც ასევე ხელმისაწვდომია 7.62X51 კალიბრში რაც შეუძლებელი იყო M4A1-ის შემთხვევაში.


CM901 ტიპის რამოდენიმე იარაღი, არაოფიციალური სადემონსტრაციო სროლებისას.

არსებობს ინფორმაცია, რომ უკვე ნაწილობრივ შეიარაღებაში მყოფი მსუბუქი SCAR-ი შეიცვლება მძიმე მოდელით და მას დაემატება 5.56 კალიბრის კომპლექტი. რეალურად რა ხდება ჯერ ჯერობით ბოლომდე უცნობია, თუმცა ყველა გაცემული იარაღი (გადაეცა სპეციალური დანიშნულების ძალების სარდლობაში შემავალი ოთხი კომპონენტისგან სამს) 2013 წლამდე ამოღებული იქნება ექსპლუატაციიდან. სულ სპეც. დანიშნულების ძალებს დაახლოებით 850 ”მსუბუქი” SCAR-L გადაეცა.

ეხლა რაც შეეხება HK416-ს. ის გამოჩნდა სპეც რაზმში, შეიძლება ითქვას ფორმალური პროცედურბის და ბიუროკრატიული ბარირების გვერდის ავლით. პრაქტიკულად ამ იარაღის გამოჩენა განპირობებულია ერთი გასაიდუმლოებული რაზმის ოპერატორების პირადი ინიციატივით ისევე, როგორც იარაღი იქმნებოდა ამ შენაერთის ვეტერანების აქტიური მონაწილობით.  ლაპარაკია რა თქმა უნდა დანაყოფზე, რომელიც ცნობილია, როგორც ”დელტა”. ძირითადი მიზეზი მისი გამოჩენის ცალკეულ სპეციალური დანიშნულების დანაყოფებში იყო ის, რომ სპეცრაზმელებს ძალიან სურდათ დაეყენებინად მაყუჩები მათი დამოკლებულ M4A1-ზე. ამ სისტემის გაზრდილი საიმედოობა აქ პრინციპში არაფერ შუაში არ არის (სიურპრიზი!!!!), თუმცა თუ გაზრდილი საიმედოობა, იქნება დამატებითი ფაქტორი რა ჯობია ამას? ეხლა რაც შეეხება დამოკლებულ M4A1-ს ანუ Mk18-ს, იგივე M4A1 CQBR-ს (Close Quarters Battle Receiver). აღნიშნულ კარაბინს აქვს 10.3 ინჩიანი ლულა, ძალიან მოკლე ლულა. მასზე მაყუჩის დაყენება რიგი მიზეზების გამო იწვევს პრობლემებს იარაღის საიმედოობასთან. ეს უკავშირდება ზედმეტ დაბინძურებას და ავტომატიკის მუშაობის ციკლში სინქრონულობაში დარღვევას, ანუ სტაბილური წნევის შექმანას სროლის მთელი ციკლის განმავლობაში, რაც აუცილებელია ავტომატიკის საიმედო მუშაობისთვის. ასეთი მოკლე ლულის გამო Mk18-ზე ასევე ყენდება სტანდარტულზე უფრო მოკლე დენთის აირების მილი.  მოკლე AR15-ებს ძალიან მძიმე ბიოგრაფია ქონდათ აშშ-ის ჯარში მათი გამოჩენის თანავე და იმ დროიდან ტექნოლოგია წინ წავიდა და რიგი პროლემების, რაც ვერ წყდებოდა მაშინ გადაწყვეტადი გახდა დღეს.  მიუხედავად იმისა, რომ მოკლე 10 ინჩიანი ლულით M4-ის მოდიფიცირება შესაძლებელია მაყუჩის გამოყენებისთვის, ამისთვის საჭიროა ნაწილების სპეციალური კომპლექტი, განსხვავებული დეტალების დაფარვები, შესაბამისად ზედმეტი ხარჯები. ანუ იარაღი სპეციალურად უნდა იყოს აღჭურვილი/მოდიფიცირებული მაყუჩის გამოყენებისათვის.  არსებული ბიუროკრატიული სისტემა პრაქტიკულად შეუძლებელს ხდიდა ქარხანაშივე წარმოებისას ამ ცვლილებების შეტანას. ადგილზე მოდიფიცირება დააკმაყოფილებდა ერთი ორი კონკრეტული შენაერთის მოთხოვნილებას, მაგრამ ვერ გადაწყვიტავდა პრობლემას მთლიანად სპეიალური დანიშნულების ძალების მასშტაბებით. სამართლიანობისთვის უნდა ავღნიშნო, რომ იარაღის დიზაინი აქ პრინციპში არაფერ შუაში არ არის. როგორც ყველა კონსტრუქციას, სტოუნერის კონსტრუქციასაც აქვს თავისი შესაძლებლობების ზღვრები.  ეს არ ნიშნავს, რომ კონსტრუქცია ხარვეზიანია, გავიხსენოთ, რომ თავდაპირვალად (ნახევარი საუკუნის წინ) სტოუნერი ქმნიდა შორს მსროლელ 7.62Х51 კალიბრის შაშხანას (!!!) და არა მოკლე 5.56 კალიბრის კარაბინს.  ისიც უნდა ავღნიშნო რომ ისტორია არ იცნობს AR-15-ზე უფრო უნივერსალურ და ადვილად მოდერნიზირებულ სისტემას, რომელიც დომინირებს გრძელ ლულიანი იარაღის გამოყენების  მთელ სპექტრში, ახლო ბრძოლებიდან დაწყებული და 1000 მეტრამდე ზუსტი სროლით დამთავრებული.  ყველა აქ ჩამოთვლილი მიზეზებიდან გამომდინარე  იდეა გამოყენებულ ყოფილიყო მისი მოკლე და თითქმის იდენტური ანალოგი HK416, იყო ბუნებრივი. მასში გამოყენებული ავტომატიკის სქემა (დგუში მოკლე სვლით) გამორიცხავდა პრობლემებს საიმედოობასთან მაყუჩის გამოყენების შემთხვევაში, თანაც ყოველგვარი გადაკეთების გარეშე. გარდა ამისა HK416-ის  ”აპერი” ანუ ზედა ნაწილი, პირდაპირ დაყენდებოდა არსებულ M4A1-ის რესივერზე, რაც კიდე უფრო შეამცირებდა ხარჯებს. დაუზუსტებელი ცნობებით თავის დროზე დამატებით 85 ასეთი კომპლექტი შეძენილ იქნა კუნძულ ოკინავაზე ბაზირებული სპეციალური დანიშნულების ჯგუფის მიერ.

HK416C  იქნებოდა შესანიშნავი დამატება ან ალტერნატივა M4A1 SOPMOD-ისთვის, სპეციალიზირებული დავალებების შესასრულებლად. ასევე მასზე დაყენდებოდა უმეტესობა იმ აქსესუარების და მოწყობილობების რასაც SOPMOD პაკეტი მოიცავს.  სამწუხაროდ პროექტი ჩავარდა წმიდა პოლიტიკური მიზეზების გამო.

რა თქმა უნდა ამ იარღის შემთხვევაშიც ყველაფერი იდეალურად არ იყო. HK416-ს აქვს თავისი ნაკლოვანებები. პირველ რიგში ის არის მძიმე ვიდრე M4, და ეს არა მხოლოდ იმიტომ, რომ კონსტრუქციას დაემატა დგუში. ლულის ზედმეტი ვიბრაციების გამო, რაც გამოწვეულია ძალის გადატანით ლულისგან დგუშზე, გერმანელი ინჟინრები იძულებული გახდნენ დამატებით გაესქელებინათ ლულა. გარდა ამისა მოუგვარებელი დარჩა ზედმეტი ვერტიკალური გაფანტვა ჯერებით სროლისას, რაც იგივე მიზეზებით იყო გამოწვეული, რის გამოც მოხდა ლულის გასქელება. ისტორია დასრულდა იმით, რომ ერთი წლის წინ ყველა სპეც დანიშნულების ნაწილში გადაცემული HK416 ამოღებულ იქნა და დაბრუნდა საწყობებში. რამდენადაც ჩემთვის ცნობილია მხოლოდ ორი ნაწილი იყო შეიარაღებული ამ იარაღით ეს არის AWG (Assymetric Warfre Group) და ცნობილი ”Delta”.  სულ დაახლოებით 240 ცალი იყო შეძენილი მათი მოთხოვნების დასაკმაყოფილებლად.  სულ ყველა ამოღებულ იქნა შეიარაღებიდან, მიუხედავადვ იმისა, რომ ამას მოყვა ოპერატორების სასტიკი წინააღმდეგობა. არა, იმიტომ არა, რომ HK416 იმდენად უფრო კარგი იარაღია, რომ M4A1-ზე დაბრუნება იქნებოდა დიდი ნახტომი უკან. უბრალოდ იმიტომ, რომ ჩაბარებული იარაღის სანაცვლოდ ისინი მიიღებდნენ საწყობებიდან  ”ძველ” M4-ებს (არა A1 მოდელებს), ხოლო გამომდინარე იქიდან, რიომ უწყვეტი ავტომატუირ სროლის რეჟიმი სწორედ სპეცრაზმელების მოთხოვნით გაჩნდა ამ იარაღზე, რა გასაკვირია რომ ამდენი წლის მერე სპეცრაზმელებს არ სურდათ ისევ ფიქსირებულ სამ გასროლიანი რეჟიმის მქონე იარაღებთან დაბრუნება.

სამხედო საზღვაო ძალების სპეც დანიშნულების ნაწილის მებრძოლი, შეიარაღებული Mk18-ით.

დამატებით არ შეიძლება არ ვახსენო ის ფაქტი, რომ “პირდაპირი შეფრქვევის” სისტემის ტრანსფორმირება დგუშიან სისტემაში არ არის განსაკუთრებულად ახალი იდეა.  მე ჩემ არქივში მაქვს 1985 წლის ამერიკული ჟურნალის ნომერი სადაც აღწერილია ერთ ერთი აღნიშნული სისტემა, რომლის კონსტრუქცია ეკუთვნის კომპანია Rhino International-ს. მარტივი კომპლექტი, რომლიც ყენდება სტანდარტულ AR15-ზე და აუქმებს პირდაპირ შეფრქვევის სისტემას.  მიუხედავად იმისა, რომ ეს სისტემები დიდიხანია ჩვენთან ერთად არიან, ტოპ კლასის მწარმოებლები კვლავ ანიჭებენ უპირატესობას “პირდაპირი შეფრქვევის” სისტემას მისი უპირატესობების გამო,  მათი მაღალი კლასისის იარაღის წარმოებისას. ბოლო რამოდენიმე წელს იყო ხანმოკლე ინტერესი დგუშიანი AR15-ების მიმართ, თუმცა ამ სქემის AR15-ების კომერციულ წარმატებებზე მაინც და მაინც არაფერი განსაკუთრებული არ ისმის. ჩემი აზრით ეს ინტერესი და ახალი მოდელების გამოჩენა აიხსნება იმით, რომ კომპაანიები შეეცადნენ გარკვეული მოგება ენახათ იმ ჭორებზე, რომელიც “პირდაპირი შეფრქვევის” სისტემის და მის არასაიმედოობის ირგვლივ ტრიალებდა. თუმცა დღეს ორიგინალური სტოუნერის დიზაინი კვალვ აბსოლუტურად დომინირებს წარმოებულ AR15-ს შორის.

მე არ მინდა ვთქვა, რომ  ”პირდაპირი შეფრქვევა” უფრო საიმედოა ვიდრე დგუშიანი სისტემები მოკლე სვლით.  დიდი ალბათობით უკანასკნელები გაცილებით უფრო საიმედოა რთულ პირობებში და ცუდი მოვლის შემთხვევაში. მაგრამ, როგორც ჩანს ამ ეტაპზე პირველი სისტემის უპირატესობები (დაბალი მასა, სიმარტივე, მეტი სიზუსტე), ისევე როგორც მდიდარი საბრძლო გამოცდილება, გადაწონის იმ დადებით მხარეებს, რაც დგუშიან სისტემებს გააჩნია.  ერთი შეხედვით პარადოქსალური სიტუაციაა. სენატორები, კონგრესმენები, პოლიტიკოსები, მედია ჯგუფები ცალკეული აქტივისტები ითხოვენ უკეთეს იარაღს ჯარისთვის, ხოლო ჯარი კბილბით იცავს M4-ს და M16-ს. შეიძლება იმიტომ, რომ ცნობები ამ სისტემის არასაიმედოობაზე უბრალოდ ძალიან გადამეტებულია?

AR15-ის საიმედოობაზე და მის ექსპლუატაციაზე ანუ მითები და რეალობა AR-15ზე Vol. 1

Friday, July 1st, 2011

ამ სტატიის დაწერა მიბიძგა გაუთავებელმა საუბრებმა AR15 ტიპის იარაღის და კალაშნიკოვის სისტემის შედარებებზე, ანუ რომელი უფრო ჯობია, „ემშისტნადცატი თუ კალაშნიკოვი“.  BMW თუ Mercedes-ი, ჩემი მამა მოერევა თუ მამაშენი და ასე შემდეგ. რა გასაკვირია, განსაკუთრებულად ამ საუბრებმა მოიმატა მას შემდეგ, რაც AR15 ჩემ საკუთრებაში გაჩნდა. თან ამ საუბრებმა იმდენად მოიმატა, რომ უკვე ჩემში მსუბუქ ნერვულ აშლილობას იწვევს.  დავიწყოთ იქიდან, რომ არც ერთი სერიოზული ადამიანი ასეთი შეკითხვებით არ დაკავდება. ის ჯობია თუ ეს ეს ნამეტანი გამარტივებაა საკითხის. დამერწმუნეთ ამ კიტხვაზე პასუხი არის, ის ჩემთვის ცნობილია და სახალისო ხასიათზე, როდესაც ვიქნები აუცილებლად ამ თემაზე სტატიას დავწერ. ვიტყვი ამ ეტაპზე მხოლოდ იმას, რომ როგორც არ არსებობს იდეალური მანქანა ისე არ არსებობს იდეალური იარაღი, თუმცა თუ შეიძლება, რომ არსებობდეს იდეალური შაშხანა, AR15 ალბათ მასთან ძალიან ახხლოს იქნებოდა. თქვენ ვინც ჩემ ბლოგს კითხულობთ, შეამჩნევდით, რომ ამ განყოფილებაში პირველი სტატია თემაზე არის კრიტიკული AR15-ის დიზაინის მიმართ. ამ სტატიის დაწერის შემდეგ უკვე კაი ხანი გავიდა. მიუხედავათ იმისა, რომ სტატია არის ზუსტი მე მაინც ეხლა დღევანდელი გადმოსახედიდან მას არ დავეთანმხებოდი. პირველ რიგში იმიტომ, რომ გაცილებით მეტ ინფორმაციას ვფლობ ამ სისტემაზე დღეს ვიდრე მაშინ, როდესაც იმ სტატიას ვწერდი. გარდა ამისა ცოცხალი AR15 აგერ გვერძე მიდევს და სურათები და ნახაზები და სხვისი მონაყოლი არ მჭირდება, რომ მასზე შთაბეჭდილება შემექმნას. პირდაპირ ვიტყვი უშუალო გაცნობის შემდეგ ჩემი აზრი თუ შეიცვალა მხოლოდ უკეთესობიკენ. გარდა ამისა, ლომის წილი ჩემ ნეგატიურ შეფასებებში “დამნაშავეა” ვითარება ჩვენ ჯარში და იმის გათვითცნობიერება, რომ არსებობს უამრავი სირთულე ტექნიკის ათვისებისას. არა და თანამედროვე ტექნიკის ეფექტურობა პირდაპირ პროპორციულია პერსონალის მიერ  ამ ტექნიკის ათვისების ხარისხის. თანამედროვე საბრძოლო ტექნიკა რთულია და მოითხოვს კვალიფიციურ, განათლებულ, მოაზროვნე ოპერატორებს.  

ასე, რომ არა, ამ სტატიაში მე არ დავიწყებ საუბარს ვისი მამა ვის მოერევა, სათაურიდან ჩანს, რომ სულ სხვა რამაზე მექნება საუბარი. კონკრეტულად კი იმაზე თუ რაოდენ მნიშვნელოვანია იარაღის მოვლა, სწორი ექსპლუატაცია და ამ მოვლის უზრუნველყოფა სამხედრო ნაწილის ან რაიმე პოლიციური დანაყოფის პირობებში.

რატომ ვწერ ამაზე? იმიტომ რომ AR15-ზე ხშირად მესმის, რომ მის მოვლა რთულია, წმენდა რთულია, საველე პირობებში ვერ დაშლი, აი ჩაჟანგული კალაშაც ისვრის და მას მოვლა არ უნდა და ასე შემდეგ და ასე შემდეგ. გპირდებით სტატია პოპულარულ მიტებზე, რომლებიც AR15-ს ეხება აუცილებლად დაიწერება ახლო მომავალში.

აქ შემიძლია მარტო ვთქვა, რომ შედარებისას კი ნადვილად, იმ ნაწილში, რომელიც ეხება მოვლას და გამძლეობას კალაშნიკოვი ასე ვთქვათ ცოტათი მაინც წამოეწევა AR15-ს და ხდება მასთან კონკურენტუნარიანი. რატომ? იმიტომ არა რომ ის AR15-ს ჯობია. დარწმუნებული ვარ მაგალითად 1898 წლის მაუზერის მოდელის შაშხანა ორივეზე უფრო საიმედო იქნება და გამძლეც. ხოლო შურდული სამივეზე უფრო საიმედო იქნება და ნაკლებ მოვლას მოითხოვს. ვერ მიხვდით საითკენ მივდივარ? კიდევ ერთხელ ავხსნი. ავიღოთ ტელეფონი, კავშირგაბმულობის საშუალება. როგორი იყო ის ერთი საუკუნის წინ? მარტივი. იღებდით ტელეფინს, არტყავდით თითს ღილკას და სთხოვდით ოპერატორს დაკავშირებას აბონენტთან. უმარტივესია ხო? ტელეფონში იყო ორი ძირითადი ნაწილი, მიწაზე დავარდნისას ის არ გაფუჭდებოდა, მისი მოხმარება იყო ადვილი, იმიტომ რომ ადამიანსა და სატელეფონო კავშირს შორის ინტერფეისის როლს ასრულებდა ადამიანი. დარეკვა ისეთივე ადვილი იყო როგორც პორტიეს გამოძახება ზარზე ხელის დარტყმით. არანაირი განსაკუთრებული უნარჩვევა და ცოდნა არ იყო საჭირო. შემდგომ სატელეფონო კავშირი უფრო დახვეწილი, უფრო სწრაფი და უფრო „შორსმსროლელი“ ხდებოდა, ტელეფონი გახდა მობილური, დაემატა კამერა, შესაძლებელი გახდა სურათების და მონაცემების გადაგზავნა. და კიდევ ერთი რამ: ტელეფონის კონსტრუქცია რთულდებოდა! იმიტომ, რომ ტელეფონი იძენდა ისეთ ფუნქციებს რაც აქამდე მას არ ქონია. ეს ზოგადად არის ბუნებრივი პროცესი, პროგრესთან ერთად ტექნიკა რთულდება. იგივე ხდება ავტომობილებში, იგივე ხდება საყოფაცხოვრებო ტექნიკაში და ასე შემდეგ. რა თქმა უნდა იგივე ხდება იარაღშიც, თუმცა ცეცხლსასროლი იარაღი ბევრად უფრო კონსერვატიულია ამ მხრივ.


 ეს სურათი ეკუთვნის ცნოილ ინსტრუქტორს და ექპერტს მაიკ პანოუნს (Mike Pannone).  სურათზე არის NGA X7, AR15 ტიპის კარაბინის საკეტი, რომლიდანაც წმენდის გარეშე გასროლილი არის 1600 ვაზნა, დაბრკოლებების გარეშე. იარაღი არც კი იზეთებოდა. ასეთი საიმედოობა, მათ შორის მიღწეულია მაღალტექნოლოგიური კერამიკული დაფარვის წყალობით, რომელიც რადიკალურად ამცირებს ხახუნის ძალას და ზრდის დეტალების რესურს.  საკეტზე არ ჩანს რაიმ ზედმტი დაბინძურება, რომელიც ხელს შეუშლის იარაღის ფუნქციონირებას ან რაიმე ზედმეტი ცვეთის ნიშნები.  მოდით ასე ვიტყვი (ჩემი პირადი გამოცდილებიდან), ვინც მიჩვეულია კალაშნიკოვს, სროლის შემდეგ AR15-ში ვერაფერ გასაწმენდს და დაბინძურებულს ვერ იპოვის.

საერთოდ თუ ჩვენ ასე გვადარდებს ამ ორი იარაღის შედარება, გთხოვთ გაითვალისწინოთ, რომ AR15 არის ბევრად უფრო ტექნოლოგიური და წინ წასული კონსტრუქცია ვიდრე კალაშნიკოვი. ვიმეორებ იმას, რაც უკვე ადრე დავწერე სხვა სტატიებში.  მაგალითად იმისთვის, რომ ნაწილების სრული კომპლექტისგან ააწყოთ AR15 გეყოფათ ერთი ლურსმანი და ჩაქუჩი. შეძლებთ ნაწილების კომპლექტისგან კალაშნიკოვის აწყობას ჩაქუჩით და ლურსმნით? არა არ შეძლებთ. იმიტომ, რომ ეს იარაღი 40-ნი წლების ტექნოლოგიებით არის შექმნილი. დიახ, სავარაუდოთ არასწორი მოპყრობის პირობებში კალაშნიკოვის ავტომატი უფრო გვიან დათმობს პოზიციებს ვიდრე AR15, მაუზერის შაშხანა კიდე უფრო გვიან და შურდული კიდე უფრო გვიან. გამოსავალი? შევიარაღდეთ შურდულით? ჩაქუჩით? იქნებ ქვით ჯობია ომი? ის ხომ არასდროს გიმტყუნებს?!

AR15 გთვაზობთ იმას, რაც არ აქვს კალაშნიკოვის ავტომატს, ისევე როგორც მობილური ტელეფონი უფრო მეტს გთავაზობთ ვიდრე ციფერბლატიანი აპარატი. რის ფასად? ცოტა მეტი ყურადღება, ცოტა მეტი მოვლა. რატომ არის კალაშნიკოვი ასეთი არა ტექნოლოგიური? რატომ არ ყენდება კალაშნიკოვზე ოპტიკა ასე ადვილად? რატომ ვერ უტოლდება კალაშნიკოვის სისტემა სიზუსტეში AR15-ის სისტემას. რატომ რემონტში და მოსმახურებაში AR15 უფრო მოსახერხებელია. რატომ არის AR15 უფრო მსუბუქი. რატომ არის უფრო ადვილი AR15-ის წარმოება? რატომ არის AR15 ასეთი ერგონომიული? იმიტომ, რომ ის უპირატესი სისტემაა. გინდათ ეს ყველაფერი? კეთილი ინებეთ და მოუარეთ მას და დაიცავით უსაფრთხო ექსპლუატაციის მინიმალური წესები. აქიდან მივდივართ ამ სტატიის მთავარ აზრამდე. ჯარში თუ რამე შეიძლება გაფუჭდეს, ის გაფუჭდება. ადრე თუ გვიან მაგრამ გაფუჭდება.  მათ შორის ფუჭდება კალაშნიკოვიც, მაუზერიც, შურდულიც და ქვასაც ჯარში დამერწმუნეთ გააფუჭებენ.  ხომ ყოფილხართ რეზერვში? ჭედავენ ხო კალაშნიკოვები? ჭედავენ. AR15-იც გაჭედავს. გამოსავალი? მხოლოდ ერთი. იარაღთნა ურთიერთობისას დისციპლინის დაცვა! რასაც ოფიცრები, სერჟანტები უნდა უზრუნველყოფდნენ. მხოლოდ ისინი უზრუნველყოფენ იმას, რომ ჯარისკაცს ეცოდინება, როგორ უნდა მოუაროს თავის იარაღს, როგორ და სად გაწმინდოს და ასე შემდეგ. ასევე ისინი უზრუნველყოფენ, რომ იარაღს არ გამოიყენებენ არადანიშნულების მიხედვით, როგორც სასეირნო ჯოხს, ნიჩაბს და ასე შემდეგ.

მოგეხსენებათ, AR15-ს აქვს რამოდენიმე ნაწილი, რომელიც გარკვეული “გარბენის” შემდეგ უნდა გამოიცვალოს. ასეთი ნაწილები აქვსს პრინციპში ყველა იარაღს, თუმცა AR15-ის შემთხვევაში ასეთი ნაწილების სიცოცხლის ციკლიკონკრეტულად განსაზღვეულია. პირველ რიგში ეს არის დენთის აირების რგოლები (gas rings) ეს არის სამი C ფორმის თხელი ფირფიტა, რომელიც მოთავსებულია საკეტის კუდზე და უზრუნველყოფს დენთის აირების წნევის შენარჩუნებას საკეტში, რაც უზრუნველყოფს საიმედო  გადატენვას. კითხეთ ჩვენ ჯარისკაცს, საველე პირობებში, როგორ უნდა ამ რგოლების ფუნქციონალურობის დიაგნოსტირება? დარწმუნებული ვარ ვერც ერთი ვერ გიპასუხებთ.  მე გეტყვით. ამოღებული საკეტი გაშალეთ, ანუ საკეტის ჩარჩოდან გამოწიეთ წინ საკეტი და დადეთ ის პირდაპირ რამე სწორ ზედაპირზე. თუ საკუთარი წონით ის დაიკეცება და დაეცემა, რგოლები თავის ფუნქციას ვეღარ ასრულებენ და უნგა გამოიცვალონ. არის ამაში რამე რთული? ჯარში, რომელშიც ტექნიკის ექსპლუატაცია გრძელდება სანამ ის არ შეწყვეტს ფუნქციონირებას იმის გამო, რომ მისი ელემენტები მწყობრიდან გამოსვლად დაიწყებს, AR15-ს პრობლემები შეექმნება.  ვიღაცას ერთი ყურით რაღაცა ამის შესახებ რაღაცა სადღაც სმენია. ასე გაჩნდა მითი იმის შესახებ, რომ AR15-ს ჭირდება მომარაგების ბაზა თორე ის გაფუჭდება. მოგახსნებეთ დაბალი სიცოცხლის ციკლი აქვს დენთის აირების რგოლებს. “მხოლოდ” 5 000 გასროლა. თუ მე სწორედ მახსოვს ეს არის კალაშნიკოვის ავტომატის ლულის რესურსის ნახევარი.  რგოლები ღირს რანოდენიმე ცენტი, იწონის რამოდენიმე გრამს და მათი გამოცვლა შესაძლებელია ინსტრუმენტების გარეშე, AR15-ის არასრული დაშლის შემდეგ. ხანგრძლივ პერსპექტივაში AR15-ის არსენალის მოვლა და მომსახურება უფრო ნაკლები დაჯდება და უფრო ადვილი იქნება ვიდრე კალაშნიკოვების არსენალის. ეს არის  ფაქტი. და ამის მათემატიკუად დამტკიცება არის ადვილი.

დაუბრუნდეთ თანამედროვე ტექნიკის ათვისების თემას. დედაჩემს აქვს პრობლემები მობილური ტელეფონის მენიუს კითხვასთან. მისთვის ეს არის ახალი ხილი. ის რაც ჩვენთვის ბუნებრივია მისთვის არის არაბუნებრივი და მას აბნევს. გამოსავალი? იაროს უტელეფონოდ? იაროს კაბელიანი ტელეფონით? არა რა თქმა უნდა. იმის გამო, რომ არ გინდათ ან არ შეგიძლიათ ასწავლოთ ჯარისკაცს იარაღის სწორი ექსპლუატაცია ამიტომ ის უნდა იაროს ჩამორჩენილი და მორალურად მოძველებული იარაღით? არა რა თქმა უნდა. გამოსავალია ახალი სასწავლო პროგრამების შემოღება და ჯარისკაცის ადეკვატურრი სწავლა. დიახ, იმ უპირატესობებში, რაც გააჩნია ახალ იარაღს, ჩვენ ვიხდით გარკვეულ ფასს. და AR15-ის შემთხვევაში ეს ფასი დამიჯერეთ არც ისე დიდია. გაცილებით ნაკლები ვიდრე მობილური ტელეფონების შემთხვევაში.

ეხლა ორიოდე სიტყვა სწორ ექსპლუატაციაზე. როდესაც, AR15 ტიპის კარაბინები მოხვდა აშშ-ს ჯარში, ისინი განიხილებოდნენ, როგორც პისტოლეტ-ტყვიამფრქვევები. ამ უკანასკნელს შეუძლია ხანგრძლივი ავტომატური ცეცხლის წარმოება. ასობით და ათასაობის ვაზნის გასროლაც კი, უწყვეტ რეჟიმში. იმიტომ, რომ ვაზნები დაბალი სიმძლავრისაა და თანამედროვე პისტოლეტ-ტყვიამფრქვევები ძალიან გამძლეებია და გამძლეობის დიდი მარაგიც აქვთ. კარაბინი, მძლავრ ვაზნაზე გაცილებით უფრო ფაქიზია და ასეთი ექსპერიმენტები მას მალევე მწყობრიდან გამოიყვანენ და ასეც ხდებოდა აშშ-ის ნაწილებში სადაც კარაბინის ექსპლუატაცია ისევე ხდებოდა, როგორც პისტოლეტ ტყვიამფრქვევების. ეს გრძელდებოდა მანამ სანამ სპეციალური ინსტრუქციებით პერსონალს არ აუხსნეს, როგორ უნდა ეფექტური სროლის წარმოება იარაღის მოსპობის გარეშე.  მას მერე კარაბინები არა თუ სპეც-რაზმებში არამედ ჩვეულებრივ მოტო-მექანიზირებულ ნაწილებში სტანდარტული შეიარაღება გახდა და პრაქტიკულად გამოდევნა M16 ტიპის შაშხანა.

თუ იარაღის ექსპლუატაციისას დაცულია მარტივი წესები AR15 ისეთივე საიმედოა, როგოც ნებისმიერი სხვა მისი ანალოგი. ექსპლუატაციის წესების დაცვისთვის საჭიროა დისციპლინა, დისციპლინას კუ უზრუნველყოფენ მეთაურები, უფრო სერჟანტები.  თუ მაგალითად, ბრძოლის დროს  ჯარისკაცი უწყევტ რეჟიმში ერთი მეორე მჭიდის მიყოლებით ისვრის, მეთაური ვალდებულია მას ცეცხლი შეაწყვეტინოს და უბრძანოს გაუფრთხილდეს იარაღს. ეგ ყოველთვის შეუძლებელია იტყვით თქვენ. კი ბატონო, ექსტრემალურ პირობებშიც AR15 თავს გამოიჩენს. ოფიციალურ ვიდეო ჩანაწერზე, რომელიც კოლტმა გაავრცელა, სტანდარტული კარაბინი M4A1 უწყვეტ რეჟიმში ისვრის 700 ვაზნას. კი მას ბოლი ასდის, დენთის აირების მილი ნაწილობრივ დადნება, პლასტმასისი სახელურს ცეცხლი გაუჩნდება, მაგრამ 700 ვაზნა უწყვეტ რეჟიმში დაბრკოლებების გარეშე იქნა გასროლილი. რეალურ ცხოვრებაშიც ასეა. რაც უფრო მკაცრია დისციპლინა მით უფრო დიდიხანს მუშაობს იარაღი უპრობლემოდ და როდესაც მოხდება ის განსაკუთრებული ბრძოლა სადაც გახდება საჭირო უწყვეტ რეჟიმში 300-400-500 ვაზნის გასროლა იარაღი არ გიმტყუნებს, იმის გამო რომ მას აქამდე არ უვლინდნენ, ის ცოტა დაჟანგდა, სანგარის ამოთხრის მერე შიგნით ცოტა მიწა დარჩა ან დენთის აირების რგოლების შეცვლა მებრძოლს დაეზარა. 

 ეს არი SWAT Magazine-ში გამოქვეყნებული სტატიის სკანირებული ნაწილი, რომელზეც არის ასახული Bravo Company-ს მიერ წარმოებული AR15 ტიპის კარაბინი და მისი ნაწილები, მას მერე რაც ამ იარაღიდან გასროლილი იყო ათასობით ვაზნა წმენდის გარეშე.  მიუხედავად იმისა, რომ იარაღს არ უვლიდნენ და საერთოდ არ წმენდნენ (სპეციალურად ექსპერიმენტის ფარგლებში) ის საიმდოთ მუშაობდა.  სულ ამ რეჟიმში 31 175 გასროლა განხორციელდა, სერიოზული პრობლემების გარეშე

ავტომრბოლელს დამერწმუნეთ შეუძლია ერთ წრეზეც დაწვას ძრავი და შეუძლია 71 წრე იასპარეზოს და რბოლა მოიგოს. ეს არის მისი ოსტატობის ნაწილი. ადამიანი, რომელცი არ იცის ტარება დაწვავს გადაბმას მანქანაზე ერთ საათში, ვინც იცის ტარება წლები ივლის სანამ გადაბმის დისკი გამოსაცვლელი გახდება. როგორც მანქანას ისევე იარაღის „გაყვანა“ შეიძლება ისეთ რეჟიმში, რაც ცილდება მის გამძლეობის მარაგს. ეს არ არის მანქანისა ან იარაღის ბრალი, ეს არის მძღოლის/მსროლელის ბრალი. ჯარისკაცისს საბრძოლო უნარჩვევების ნაწილი უნდა იყოს იარაღის სწორი ექსპლუატაცია. ეს მიიღწევა საბრძოლო წესდებების მკაცრი დაცვით! ხოლო საბრძოლო წესდებების დაცვას უზრუნველყოფენ უშუალო მეთაურები, სერჟანტები პირველ რიგში. ყველა იარაღს აქვს ზღვარი, როდესაც ის შეწყვეტს მუშაობას.  AR15-ის შემთხვევაში ეს ზღვარი გადის 700 გასროლაზე უწყვეტ რეჟიმში ან მინიმუმ 5 000 გასროლაზე მცირე ნაწილების გამოცვლის გარეშე (რეალურად რგოლიც და ბუფერიც ბევრად მტეს ძლებენ). არ არის საკმარისი? მე მგონია, რომ საკმარისია.

მაპატაიეთ, რომ ასეთ მარტივ მაგალითებს ვხმარობ, მაგრამ გამოცდილება მკარნახობს, რომ ზოგიერთ ადამიანს უბრალოდ არ ესმის რაზეა აქ საუბარი ან არ უნდათ, რომ გაიგოს. იმედს ვიტოვებ მარტივი მაგალითებით მე მაინც მივახვედრებ მკითხეველბს აზრს, რომელიც ამ სტატიაში დევს.

შეიძლება კიდე დავამატო, რომ ხშირად მესმის ეგეთი ფრაზები, აი კალაშნიკოვით სანგარს  ამოთხრის, რაღაცას მაგით დაამტვრევ და ასე შემდეგ. სანგრის ამოსათხრელად მოგონილია ბატონებო ნიჩაბი, დასამტვრევად ჩაქუჩი ან ურო. იარაღი არის იარაღი და მას ცოტა სხვა ფუნქციები აქვს. ვოლგა ეჯახება მერსედესს და ამგარდ ამტვრევს მას. დასკვნა? ვოლგა უფრო კარგი მანქანაა. არა ხო?

რა უნდა გააკეთოს სერჟანტმა, როდესაც ხედავს რომ ჯარისკაცი თხრის სანგარს კალაშნიკოვის კონდახით ან მიწაში იქექება ლულით.  პირველ რიგში პოპულარულ ენაზე აუხსნას იარაღის დანიშნულება და შემდგომ უმკაცრესად დასაჯოს ის. იმიტომ, რომ ასეთი მოპყრობა იარაღისადმი გამოიწვევს იმას, რომ ბრძოლაში ეს იარაღი მას უმტყუნებს. ზუსტად ეს არის დისციპლინა, რომელზეც მე ვსაუბრობ ეხლა.

ერთხელ მე ავტვირთე ერთ ერთ ფორუმზე სურათი ქართული სამხედრო ნაწილების წვრთნებიდან. სადაც მე პირადად არაფერი საგანგაშო არ შევამჩნიე, თუმცა გამოცდილმა საზოგადოებამ, (უცხოელებმა) ეგრევე „დაწვეს“ რომ ჯარისკაცების იარაღი თავიდან ბოლომდე თოვლში იყო, არა და ისისნი საბრძოლო პოზიციაზე იყვნენ. იარაღი უნდა ყოფილიყო სრულ საბრძოლო მზადყოფნაში, როგორც მინიმუმ ლულაში და სამინზე მოწყობილობებზე თოვლი არ უნდა ყოფილიყო. რას შვებოდნენ მეთაურები? სავარაუდოთ დაკავებულები იყვენ პოზირებით და ამ „უმნიშვნელო“ დეტალს არ აქცევდნენ ყურადღებას.

მორალი ამ ისტორიის. არც კალაშნიკოვი არც AR15 არ უნდა გამოიყენებოდეს მიწის სამუშაოების დროს და სხვა არასაშტატო რეჟიმებში. თუ ეს უმკაცრესად არ სრულდება, კალაშნიკოვიც და AR15 მწყობრიდან გამოვა. AR15 ცოტა უფრო ადრე, მაგრამ საბოლოოდ ორივე გამოვა მწყობრიდან. მართალია AR15 ბევრად უფრო მარტივად და მალე დაბრუნდება მწყობრში, ვიდრე კალაშნიკოვის სისტემის ავტომატი.

რა თქმა უნდა ბრძოლაში ყველაფერი ხდება და ალბათ უმეტეს წილად არასაშტატაო სიტუაციები მაგრამ დამერწმუნეთ აშშ-ის ჯარი, რომელიც 2003 წლიდან ინტენსიურ საბრძოლო მოქმედებებშია ჩართული, M4-ს და M16-ს დიდიხანია შეცვლიდა რამე სხვა უკეთესი იარაღით იმ ისტორიების, რაც ინტერნეტში, რომ ცირკულირებს 10% მაინც სინამდვილე რომ ყოფილიყო.

არ შემიძლია არ ავღნიშნო საიდან მოდის ეს გაუთავებელი მითები AR15ის არასაკამარის საიმედოობაზე. პირველ რიგში ისინი უკავშირდება ვიეტნამის ომს და პერიოდს, როდესაც იარაღი სახელად M16 მოხვდა საბრძლო ნაწილებში პირდაპირ წინა ხაზზე.   ბევრმა იცის, რომ იყო პრობლემები საიმედოობასთან, მაგრამ თითქმის არავინმა (ყველას ვისაც მე ვკითხე) არ იცოდა ზუსტად რითი იყო ეს პრობლემები განპირობებული ან საერთოდ რაში გამოიხატებოდა. იარაღი ჭედავდა და მორჩა. დავიწყო ჩამოთვლა რამდენმა რამემ შეიძლება გაჭედოს იარაღი? მოკლედ რომ ჩამოვაყალიბო, პირველ რიგში ეს იყო მცდარი კონცეფციის დაჯერება რომ ეს სისტემა არ ითხოვდა წმენდას. ამის გამო ჯარში ინსტრუქციები იარაღის მოვლაზე უფრო გვიან გაჩნდა ვიდრე თვითონ იარაღი.  საბოლოო ჯამში ის ნაკლებ მოვლას ითხოვს მაგრამ მაინც ითხოვს, როგორც ნებისმიერი სხვა იარაღი. ცნობილია, რომ საიმეოობასთან არსებული პობლემების მიზეზი, ახალ იარაღზე გარკვეული პერიოდის განმავლობაში სავაზნეები არასწორი ზომებით მზადდებოდა, რაც გამოწვეული იყო მისი ნაჩქარებად სერიაში გაშვებით და მასობრივი წარმოების მოწყობით.  იარაღი ქარხნიდან პირდაპირ მიდიოდა წინა ხაზზე. არ იყო ინსტრუქციები, არ იყვნენ მომზადებული ხელოსნები, თვითონ ჯარისკაცებმა არ იცოდნენ ახალი იარაღის სწორი მოვლა და მომსახურება. არ იცოდნენ AR15-ის სისტემის თავისებურებები.  თუ მშვიდობიან დროს ახალ იარაღზე გადასლა მოხდებოდა აჩქარბის და ზედმეტი ხმაურის გარეშე, ომის პირობებში ყველა ახალ აღმოჩენილ პრობლემას ეწირებოდა ჯარისკაცების სიცოცხლე. რაც ბუნებრივია იწვევდა ნეგატიურ რეაქციას და გამოხმაურებას. უბრალოდ არავის არ უნდოდა პრობლემაში ბოლომდე გარკვევა და შემოიფარგლებოდნენ მარტივი ლოზუნგებით, M16 ჭედავს! ჩვენი ჯარისკაცები უკეთეს იარაღს იმსახურებენ! 

გარდა იმ პრობლემებისა, რაც მე უკვე ჩამოვთვალე, იყო კიდე ერთი, რომელზეც გაცილებით უფრო ნაკლებია ცნობილი და ის უკავშირდება 5.56 კალიბრის ვაზნებს, უფრო სწორედ დენთს, რომელიც ამ ვაზნებში გამოიყენებოდა. მოგეხსენებათ, ახალი იყო არა მარტო M16, ახალი იყო მისი ვაზნებიც, რომლის წარმოების ათვისება M16-ის წარმოების ათვისების პარალელურად მიმდინარეობდა და მათი დახვეწა ასევე ომის პირობებში ხდებოდა, ყველა აქიდან გამომდიანარე ნეგატიური მაგრამ მაინც დროებითი შედეგებით. ახალ ვაზნებზე სწრაფმა მოთხოვნამ გამოიწია ის, რომ მიმწოდებელი კომპაია რემინგტონი თუ ადრე შედარებით ადვილად აწვდიდა მცირე რაოდენობით საჭირო ვაზნებს (IMR 4475 დენთით), ომის პირობებში ვეღარ ახერხებდა ადეკვატურ მომარაგებას.  დაეცა დენთის ხარისხი, შემცირდა იარაღის საიმედოობა.  საქმე იმაშია, რომ წნევის მაჩვენებელი ამ მარკის დენთში არასატაბილურია პარტიიდან პარტიამდე, მწირი მიწოდების პირობებში საჭირო პარტიის შერჩევა რემინგტონისთვის არ იყო პრობლემა, გაზრდილი მოთხოვნის პირობებში ასეთი პრაქტიკა აღარ მუშაობდა.  სანამ აშშ-ის შეიარაღებული ძალების სარდლობამ და მწარმოებელმა კომპანიებმა მოილაპარაკეს დენთის ტიპზე, სტადნარტებზე და მიწოდებაზე, გავიდა გარკვეული პერიოდი, რა დროსაც ბრძოლის ველზე M16 შესაბამის პრობლემებს განიცდიდა.  ისიც უნდა ავღნიშნო სპეციალურად დაბინძურებული და გაჭედილი ჩარჩოების/რესივერის თეორიის მოყვარულთათვის, რომ დეფექტური დენთის გამოყენებისას ჩარჩო არ ბინძურდებოდა, ბინძურდებოდა და ნამწვავით იჭედებოდა დენთის აირების მილი, რაც იწვევდა პრობლემებს საიმედოობასთან.  ამას ყველაფერს დაემატა ხმაური პოლიტიკურ წრეებში, სადაც ტრადიციულად არ უყვართ დეტალებში ჩახედვა, ეს აიტაცეს სხვა და სხვა დაინტერესებულმა ჯგუფებმა, რომლებიც ამ თემით აქტიურად სპეკულირებდნენ და შედეგად მივიღეთ მითები და ლეგენდები M16-ზე, რომელიც ძალიან ზუსტია მაგრამ სულ ჭედავს. რატომ არის M16 ზუსტი და რატომ ჭედავდა ამდენი წლის მერე არავინმა ზუსტად არ იცის. გადიოდა დრო, იხვეწებოდა იარაღი, ამუნიცია, ტექნოლოგიები. ვიეტნამის ომის დროინდელ M16A1-ს და  დღევანდელ AR15-ებს შორის, მითუმეტეს ამ სისტემის თანამედროვე მაღალტექნოლოგიურ შაშხანებს შორის, უზარმაზარი სხვაობაა. ხოლო სტოუნერის ”პირდაპირი შეფრქვევის სისტემა” სრულყოფილობამდეა დაყვანილი. კი გამოჩნდა ახალი სისტემები, რუსებმა წაროადგინეს კალაშნიკოვის ავტომატი მოდელი 200 რომელიც საეჭვოდ წააგავს ჩრდილოეთ ამერიკაში წარმოებულ “კასტომიზირებულ” კალაშნიკოვის კლონებს, გაჩნდა “მულტი კალიბრები”, სწრაფად მოსახსნელი ლულები მაგრამ ჯერ ჯერობით ვერც ერთი მათგანი საბრძოლო ბიოგრაფიით ვერ შეედრება გამოცდილ AR15-ს, რომელიც ჯერ კიდე კარგახანი შეინარჩუნებს სავარაუდოთ საუკეთესო ”ავტომატის” ტიტულს.  

სტოუნერის სქემა სრულყოფილამდე დაყვანილი მაღალტექნოლოგიურ იარაღში, რომელიც წარმოადგენს უმაღლესი კლასის AR15-ის ტიპის სერიულ იარაღს:  Next Generation Arms, X7.  მძიმე Noveske-ს ლულა, კერამიკული დაფარვა, Geissele Automatics-ის დამრტყმელ სასხლეტი მექანიზმების არჩევანი, გარანტირებული სუზუსტე 1 MOA 100 მეტრზე, საბრძოლო იარაღის საიმედოობა  და ფასი 2445 აშშ-ის დოლარი, ორჯერ უფრო ძვირი ვიდრე საშუალო თანამედროვე  AR15 ტიპის იარაღი. ალბათ ეს არის იდეალური საბრძოლო შაშხანა.

 

t0 be continued …..

ახალი განყოფილება ბლოგზე

Wednesday, June 22nd, 2011

ბლოგზე ვხსნი ახალ განყოფილებას, რომელიც მთლიანად ეხება იუჯინ სტოუნერის  AR-15 ტიპის შაშხნას და მის ბაზაზე შექმნილ სხვა მოდელებს, მათ შორის აშშ-ის შეიარაღებული ძალების შეიარაღებაში მყოფ კარაბინს M4-ს  და შაშხანას M16-ს.  მოგვწონს ჩვენ ეს თუ არა ამ სისტემის იარაღით არის ჩვენი ქვეყნის შეიარაღებული ძალები აღჭურვილი და რამე, რომ მოხდეს შეიძლება მოგვიწიოს ამ იარაღით ბრძოლა. შესაბამისად ეს განყოფილება და მასში განთავსებული სტატიები ასევე შეიძლება გარკვეულ ინტერესს წარმოადგენდეს იმათთვის ვისაც უწვეს ამ იარაღით მსახურება.

რა შეიძლება ორი სიტყვით ითქვას ამ ოჯახის იარაღებზე? იმით დავიწყებ, რომ AR15-ზე ძალიან ბევრი მცდარი ინფორმაცია დადის, განსაკუთრებით იქ სადაც ეს იარაღი ფიზიკურად მიუწვდომელია. ყველა კომპიუტერულ თამაშში და კინოში ეს იარაღი ფიგურირებს, მაგრამ “ლაივში” კინოს და თამაშების მოყვარულებს AR15 არ უნახავთ. მინდა გითხრათ, რომ ამ სისტემის იარაღი ძალიან თავისებურია, მისი მოვლა და კარგ ფორმაში ყოფნა მოითხოვს სპეციფიურ ცოდნას, რომელიც ხშირად ეწინააღმდეგება იმას, რაც აქამდე იცოდით იარაღის მოვლაზე. გარდა ამისა იარაღს აქვს ე.წ. “სახარჯი მასალები” ანუ დეტალები, რომელიც უნდა გამოიცვალოს გარკვეული “გარბენის” შემდეგ. ხოლო მათი დროული არ გამოცვლა გავლენას მოახდენს იარაღის საიმედოობაზე. ასევე თუ გაგაჩნიად AR15, საჭიროა იცოდეთ  იარაღის ძირითადი ელემენტების დიაგნოსტირება, რომ გამორიცხოთ პრობლემების წარმოქმნა. დამატებით არსებობს ცვლადი დეტალების კომბინაციები, რომლებიც არ მუშაობენ ერთად, მაგალითად დენთის აირების მილის სიგრძეები და ბუფერის (საკეტის ზამბარის) წონები და ექსტრაქტორის ზამბარები. ჩანს როგორც რთული, რამ მაგრამ თავიდან, რომ გაერკვევით პრობლემებიც არ შეგექმნებად. დამატებით გეტყვით, რომ ეს ის იარაღია, რომლის ინსტრუქცია კარგად უნდა წაიკითხოთ და მას ერთი ორი წიგნიც დაუმატოთ, რომ ბოლომდე გაერკვეთ მის თავისებურებებში. თუ ყველა კომპონენტი სწორედ არის არჩეული  AR15 სისტემის იარაღი ისეთივე საიმედოა, როგორც ნებისმიერი სხვა ანალოგიური სისტემა. არ მინდა, რომ იფიქროთ თითქოს AR15 არის კონსტრუქტორი “сделай сам”. კარგი მწარმოებლის გამოშვებული AR15 იქნება აბსოლუტურად საიემედო და არ მოითხოვს არანაირ გაუმჯობესებებს, მაგრამ იუჯინ სტოუნერი იყო გენიოსი და შექმნა იარაღი, რომელზეც ნებისმიერი ოპერაცია დაწყებული ტარის გამოცვლით და ლულის დაყენებით არის ძალიან მარტივი და არ მოითხოვს განსაკუთრებულ დაზგებს ან ინსტრუმენტებს. ამით ბევრი სარგებლობს და ხშირად უბრალოდ მუღამისთვის ნა წმიდა ფინანსური თვალსაზრისით თავად აწყობენ იარაღებს. მაგალითად AR15 მოყვარულთა ფორუმზე ერთ ერთი წევრი ყვებოდა თუ როგორ ააწყო მან AR15 450 დოლარად.

გარდა ამისა AR15-ებს, როგორც მთლიან შაშხანაბეს და კარაბინებს და ასევე მათ კომპონენტებს უშვებს უამრავი კომპანია. ეხლა, რომ მთხოვოტ ეგრევე დაგისახელებთ 20-30 კომპანნიას. ანუ იმის თქმა მინდა, რომ არის სხვა და სხვა ხარსხის AR15 სისტემის იარაღები.  შესაძლებელია კონკრეტული მონაცემებით AR15 ღირდეს 900 დოლარი და შესაძლებელია ღირდეს 2500 დოლარი. სხვაობა ფასში განაპირობებს სხვაობას ხარისხში.

ასევე უნდა აღინიშნოს, რომ საიმედოობასთან დაკავშირებული პრობლემების დიდი ნაწილი უკავშირდება AR15-ის მჭიდებს. მჭიდები პრაქტიკულად სახარჯი მასალაა. მსუბუქი (ეს უნდა თავად ნახოთ რომ გაიგოთ) ალუმინის მჭიდებს საბრძოლო პირობებში შედარებით მოკლე სიცოცხლის ციკლი აქვთ და საჭიროა მათი მდგომარეობის მუდმივი კონტროლი. ახალი მაგპულის P-Mag-ებმა (პლასტმასისი მწიდები) პრაქტიკულად ეს პრობლემაც მოაგვარეს. აღნიშნული კომპანიის მჭიდები გამოირჩევიან ფენომენალური გამძლეობით და რამოდენიმე დღის წინ ჩემმა მეგობარმა ავღანეთიდან მომწერა რომ ამ მჭიდების მისაღებად AR15-ის ოპერატორები სპეციალურად აფუჭებენ სტანდარტულ ალუმინის მჭიდებს.  ორიგინალური ალუმინის მჭიდები ნამდვილად არ არიან ცუდი კონსტრუქციის და სამოქალაქო იარაღზე პრობლემებს სავრაუდოთ არასდროს შეგიქმნიან, მინიმალური მოვლის პირობებში, მაგრამ ომის პირობებში ისინი მაინც კარგად ვერ უძლებენ სტრესებს და ეს არის  ფაქტი. სამაგიეროდ ისინი იაფია და მარტივებია.

ყველაფერი ამის ფასად რაც მე ზევით დავწერე ჩვენ ვღებულობთ შემდეგს:

AR15 არის მარტივი იარაღი, უფრო მარტვიად იშლება ვიდრე კალაშნიკოვის სისტემის იარაღები, არ აქვს არანაირი პატარა და ბევრი ადვილად დასაკარგი დეტალი, რომლეზეც ხშირად წერენ ინტერნეტში.

ერგონომიკით და shootability-ით ის ათი თავით მაღლა დგას ვიდრე ნებისმიერი კალაშნიკოვის ავტომატი, განსაკუთრებით ეს უპირატესობები იგრძნობდა არასტაბილური პოზიციებიდან სროლისას ან დინამიური ტაქტიკური ვარჯიშების შესრულებისას. სროლისას იარაღი არ ინძრევა, უკუცემა მინიმალურია, ლულა არ დახტის. AR15-ის  მოდერნიზაციის პოტენციალი არის პრაქტიკულად შეუზღუდავი და ყველა პროცედურის შესრულება ჩვეულებრივ ავტოფარეხში შესაძლებელია, ძალიან მარტივი ინსტრუმენტების გამოყენებით.

AR15 ტიპის კარაბინები არარეალურად მსუბუქი და კომპაქტურებია. ძალიან კომპაქტურებია. ერგონომიკით AR15-ს დღემდე ვერც ერთი სისტემა ვერ შეედრება. ის ძალიან სწრაფია. გადატენვა და სროლა ელვის სისწრაფით შესაძლებელია. ასევე ის ძალიან ზუსტია. ლულის და საკეტის ზამბარის გამოცვლით შესაძლებელია მიიღოთ ვარმნიტ კლასის ზეზუსტი შაშხანა ან კომპაქტური კარაბინი, რომელიც პისტოლრტ-ტყვიამფრქვევის გაბარიტების იქნება. ეხლა რა თქმა უნდა მე ცოტა ვაადვილებ ტრანსფორმაციის შესაძლებლობებს მაგრამ, დამერწმუნეთ ტრანსფორმაციის და მოდერნიზაციის პოტენციალი არის უზარმაზარი. ამიტომაც ეს სისტემა გამოდის უფრო მეტ კალიბრზე ვიდრე ნებისმიერი სხვა სისტემა. კალიბრების არჩევანი იწყება .22lr-დან და მთავრდება .50BMG-თი, შუაში კი 20-მდე სხვა კალიბრია.

ასეთი დიაზაინი, შეასძლებლობები და ერგონომიკა განაპრირობებს იმას, რომ სასროლოსნო სპორტის იმ სახეობებში სადაც იარაღიც და ადამიანიც შესაძლებლობების ზღვარზე მუშაობენ AR15 სისტემის იარაღი დომინირებს, მათ შორის უკვე რუსეთშიც, სადაც პრაქტიკული სროლის დისციპლინები სწრაფად ვითარდება. ანუ ვისაც კი იქ შეუძლია (რუსეთში AR15 ძალიან ძვირი ღირს)  გადადიან ამ სისტემის იარაღზე. ვისაც ამის საშუალება არ აქვს, “დარბიან” მძიმედ მოდიფიცირებული კალაშნიკოვის ავტომატების კლონებით, მათზე დაყენებული უშველებელი კომპენსატორებით და მძიმე კრონებით ოპტიკისთვის, იმიტომ, რომ AR150ზე ოპტიკა ყენდება უპრობლემოდ ხოლო “აკმოიდზე” კარგი კრონის დაყენება ძვირი სიამოვნებაა და პროფესიონალი ხელოსნის ჩარევას ითხოვს. მე კიდე რამდენი მორყეული კრონშტეინი მინახია საიგებზე, СКС-ებზე, სროლისას სეირნობას, რომ იწყებდნენ ან საერთოდ ძვრებოდნენ.

მე ინტერნეტში მცხოვრებ კაცს  არ მეგონა თუ მოვესწრებოდი დროს როდესაც რუსულ ფორუმებზე AR15-ის ფანატები გაჩნდებოდნენ. როდესაც თემა გავხსენი ჩემ AR15-ზე ერთი ფორუმელი წამომიხტა: გავკარი იმ ავტომატსო საკეტის წინ მისაწევი ცალკე დეტალი რომ ექნებაო. მე ვერც მოვასწარი ხმის ამოღება, როდესაც  თავისივე თანამემამულეებმა “ჩაწიხლეს”!   მერე კიდე მათ საკუთრებაში არსებული მოდიფიცირებული AR15-ის სურათები გამომიგზავნეს. საკეტის მისაწევი, რატომ არის ცალკე დეტალი მე ერთ ერთ სტატიაში ავხსენი, და ეს სტატია ამ განყოფილებაშია.  AR15-ის მფლობელები ყოველთვის მზადყოფნით გაგცემენ სრულ პასუხებს ნებისმიერ კითხვაზე. ეს ძალიან მეგობრული. თბილი და სოლიდარული კასტაა, რომელიც შესაშური ერთგულებით გამოირჩევიან როგორც AR15-ის სისტემის იარაღის ასევე სხვა AR15-ის მფლობელების მიმართ.

მოკლედ თვალი ადევნეთ ჩემ ბლოგს და მალე თქვენ ყველაფერი ან თითქმის ყველაფერი გეცოდინებათ AR15 სისტემის თავისებურებებზე.