—- Welcome to ShootersCentral—-

May 14th, 2011

პატივცემულო მკითხველო, მოგესალმებით ჩვენს ბლოგზე. shooterscentral.ge არის დამოუკიდებელი ინტერნეტ რესურსი სადაც თქვენ შეგიძლიათ წაიკითხოთ ცეცხლსასროლი იარაღის ისტორიის შესახებ, გაეცნოთ სხვადასხვა იარაღის ტესტირების შედეგებს, მიიღოთ პრაქტიკული, სასარგებლო რჩევები, სროლაზე, იარაღის მოვლაზე,  გაეცნოთ ჩვენს მიერ მომზადებულ ანალიტიკურ სტატიებს სადაც მიმოხილულია იარაღის ბრუნვასთან და გამოყენებასთან დაკავშირებული საკითხების ფართო სპექტრი. ბლოგი არის 100% დამოუკიდებელი, რაც უზრუნველყოფს ობიექტურობას და მიუკერძოებლობას იარაღების, აქსესუარების და აღჭურვილობის შეფასებისას.

ჩვენი მიზანია მკითხველს მივაწოდოთ ობიქტური და დამოუკიდებელი ინფორმაცია. ხელი შეუწყოთ საქართველოში იარაღის კულტურის განვითარებას, დავეხმაროთ კანონმორჩილ იარაღის მფლობელებს უკეთ გაერკვიონ იარაღის მოწყობილობაში, გამოყენებაში, მასთან უსაფრთხოდ მოპყრობაში და თავისთვის იარაღის არჩევაში.

სტატიების სრული ჩამონათვალი განყოფილებების მიხედვით იხილეთ ამ ბმულზე. ჩამონათვალი ჯერ არ არის სრული, მაგრამ ნელ-ნელა ვამატებ და კვირის ბოლომდე კატალოგი იქნება სრული. 

ასევე გთავაზობთ პრაქტიკულ ტრენინგების და თეორიულ ლექციების კურსს, იარაღთან უსაფრთხო მოპყრობაზე, იარაღის ისტორიაზე, ბალისტიკაზე, ტერმინალურ ეფექტურობაზე, საკნაონმდებლო ნორმებზე ან სხვა თემაზე (ბლოგის სპეციფიკის მიხედვით) თქვენი მოთხოვნების და საჭიროებების შესაბამისად. ასეთი ღონისძიების მოწყობის მსურველებმა დაგვიკავშირდით ელ. ფოსტით: levan@contractor.net

 shooterscentral.ge-ს გუნდი გისურვებთ წარმატებას.

იარაღთან უსაფრთხო მოპყრობის წესები:

  1. ყველა იარაღი ყოველთვის დატენილია და მოეპყარით მას შესაბამისად
  2. არასდროს არ მოათავსოთ თითი სასხლეტზე თუ არ აპირებთ გასროლის განხორციელებას
  3. არ დაუმიზნოთ იარაღი არაფერს რისი განადგურებასაც არ აპირებთ.
  4. ყოველთვის იცოდეთ რას ესვრით და რა არის სამიზნის უკან.  

ბლოგი შემეცნებითი ხასიათის არის და არ წარმოადგენს სამოქმედო ინსტრუქციას ან სახელმძღვანელოს. ბლოგის გუნდი ვერ აგებს პასუხს იმ შემთხვევებზე რაც გამოწვეული იქნება წაკითხულის არასწორი ინტერპრეტაციით. 

13062207_2039212112969993_5844122187746597992_n

ბულპაპების ევოლუცია

December 30th, 2018

bulpup evo

დაზუსტებით ალბათ არავინმა არ იცის საერთოდ საიდან გაჩნდა ტერმინი “ბულპაპი”, მაგრამ ზოგადად მიჩნეულია, რომ “ბულპაპების” კატეგორიას განეკუთვნება გრძელულიანი იარაღები, რომელთა ავტომატიკის სქემის ელემნეტბი განლაგებულია სახელური უკან. ტექნიკურად არ იქნებოდა სწორი იმის თქმა რომ, რომ ასეთ იარაღებში მჭიდიც არის ყოველთვის უკან განლაგებული, იმიტომ, რომ არსებობენ “ბულპაპის” კონფიგურაციის იარაღებს უჩვეულო/არატპიური კვების მექანიზმებით, როგორც მაგალითად ექსპერიმენტული გერმანული G11, ბელგიური პისტოლეტ ტყვიამფრქვევი P-90 და რიგი სხვა მოდელების, სადაც მჭიდი არ არის განლაგებული სახელურის უკან, არამედ მაგალითად ლულის გასწვრივ ზევიდან. რა უპირატესობებს სთავაზობს ესეთი კონფიგურაცია? პირველ რიგში კონვენციონალური იარაღებში კონდახი იშვიათად გამოიყენება რაიმე მოწყობილობის “დასაბინავებლად” (გამონაკლისებია მაგალითად AR-15 და FN-FAL), “ბულპაპის” კონფიგურაცია თავის მხრივ უფრო ეფექტურად იყენებს კონდახის მიერ დაკავებულ სივრცეს, რაც იძლევა საშუალებას მიიღოთ კომპაქტური იარაღი შედარებით გრძელი ლულით. თუ ტიპიური კონვენციონალური საბრძოლო შაშხანის სიგრძე მერყეობს სადღაც 900-1000მმ-ს შორის, ტიპიური “ბულპაპების” სიგრძე იქნება 800მმ-მდე, მაგრამ გარდა ამისა “ბულპაპს” ექნება 18-20 ინჩიანი ლულა, რაც უზრუნველყოფს უკეთეს ბალისტიკას.

ბულპაპის მთავარი უპირატესობა, მისი კომპაქტურობა შეიძლება სამოქალაქო პირის თვალსაზრისით არ იყოს გადამწყვეტი მნიშვნელობის მქონე, მაგრამ ჯარის თვალსაზრისით ეს იყო და არის ძალიან მნიშვნელოვანი.  კომპაქტური იარაღი იგივე სიგრძის ლულით რაც შაშხანა. არის მოსახერხებელი, როგორც უბალოდ ფეხოსნისთვის ასევე იმათთვის ვისაც არ შეუძლია სრული ზომის შაშხანის ტარება, მძღოლები, საბრძოლო მანქანის ეკიპაჟები, მედესანტეები, არტილერიული გათლები. “ბულპაპის” შემთხვევაში ყველა მიიღებდა უნიფიცირებულ იარაღს და აღარ იქნებოდა საჭიროება კარაბინებში, პისტოლეტ-ტყვამფრქვევებში, ფიქსირებულზე უფრო ფაქიზ დასასაკეც კონდახებში. ყველაფერი ეს არის ძალიან მნიშვნელოვანი და წარმოადგენს სერიოზულ ეკონომიკურ ფაქტორს, ხოლო როდესაც ლაპარაკია შეიარაღებული ძალების შეიარაღებაზე, ეკონომიკური ფაქტორი ხდება მნიშვნელოვანი და ხანდახან გადამწყვეტი.

რა თქმა უნდა “ბულპაპის” კონფიგურაციას აქვს თავისი მინუსებიც.  ავტომატიკის ელემენტების გადატანა სახელური უკან ნიშნავდა რომ მასრების ექსტრაქციაც მოხდებოდა მსროლელის სახესთან ახლოს. სტატისტიკურად მოსახლეობის 20% არიან ცაციები, რაც ნიშნავდა, რომ უნდა ყოფილიყო გათვალისწინებული მასრების ექსტრაციის მიმართულების შეცვლის შესაძლებლობა. ეს ასევე ნიშნავდა, რომ ბრძოლის ველზე ცაცია ვერ ისარგებლებდა სხვისი იარაღით, სანამ არ დაშლიდა მას და არ შეცვლიდა მასრების ექსტრაქციის მხარეს. გარდა ამისა წონის გადატანა უკან ნეგატიურად აისახება სროლის ეფექტურობაზე ავტომატურ რეჟიმში, მოკლე იარაღი ამცირებს ხიშტის ეფექტურობას, რაც ნაკლებად აქტუალურია ალბათ დღეს მაგრამ 50-ან 60-ან წლებში ეს იყო მნიშვნელოვანი. ასევე ხშირად მსმენია მოსაზრება, რომლს მიხედვითაც მჭიდის მოთავსება “ბულპაპში” უფრო ძნელია და ითხოვს მეტ დროს, მაგრამ ჩემი აზრით ეს არის უფრო ვარჯიშის და პრაქტიკის საკითხი და ალბათ არ შეიძლება ეს განიხილოს, როგრც “ბულპაპის” ნაკლი.  ასევე კონფოგურაციიდან გამომდინარე სამიზნი ხაზი ბულპაპში არის მოკლე რაც ასევე ნეგატიურად აისახებოდა სროლის ეფექტურობაზე. ყველაფერი ეს წარმოადგენდა სერიოზულ გამოწვევებს იმ ხალხისთვის, ვინც იყო ჩართული “ბულპაპების” კონსტრუირებაში. პირადად მე  რაც  მომწონს “ბულპაპებშ” არის ის რომ ეს იარაღები ყოველთვის გამოირჩევიან ორიგინალური ტექნიკური გადაწყვეტილებებით, ინოვაციურობით და ფორმებით.  შესაბამისად ამ სტატიაში ჩვენ მიმოვიხილავთ “ბულპაპების” ევოლუციის მნიშვნელოვან ეტაპებს და ტექნიკური თვალსაზრისით ყველაზე საინტერესო მოდელებს.

დავიწყოთ იმით, რომ ჩემი აზრით “ბულპაპები” იყოფა სამ ძირითად ჯგუფად,  “ბულპაპები” შექმნილი სუფთა ფურცლიდან, კონვერსიული “ბულპაპები” ანუ “კლასიკური” სქემის იარაღები გადაკეთებული “ბულპაპებად” და “ბულპაპები” ეკზოტიუკური კვების სისტემებით, რომლებიც არ იყენებენ სექტორულ მჭიდებს. ევოლუციის გზის აღწერის საწყის წერტილად მე ავიღებდი ბრიტანული (მაგრამ პოლონური ფესვებით) EM-1-ს და მისი უფრო დახვეწილ ვარიანტს EM-2-ს. EM-1 თავდაპირველად ერქვა 40-ნი წლების ბოლოს პოლონელი კორსაკის მიერ შექმნილ ტყვიამფრქვევს, რომელიც პრაქტიკულად წარმოადგენდა გერმანული FG-42-ის გადაკეთებულ ვარიანტს და იყო “ბულპაპ” კონფიგურაციის, მოგვიანებით იგივე სახელი დაერქვა საბრძოლო შაშხანის პროტორიპს, რომელიც კალიბრით, დანიშნულებით და ტექნიკურად ძალიან განსხვავდებოდა კორსაკის პროტოტიპისგან. ზოგადად პროტოტიპები, რომლებიც ტექნიკურად წარმოადგენენდნ “ბულპაპის” სქემას, ბევრად ადრე გაჩნდნენ მაგრამ რეალურად ბრიტანული EM-1 და EM-2 იყო პირველი დასრულებული და სრულყოფილი იარაღები გაზმადებული მასობრივი წარმოებისთვის.

em11341

EM-1 უკვე როგორც .280 კალიბრის საბრძოლო შაშხანა. “ბულპაპის” სქემა, ოპტიკა, როგორც ძირითადი სამიზნი მოწყობილობა და “შუალედური” ვაზნა გამოარჩევდა ამ იარაღს. 

შემდეგი პროტოტიპი EM-2 სქემით გავდა EM-1-ს მაგრამ იყენებდა განსხვავებულ ავტომატიკის სქემა, რომელიც ბრიტანელებმა აიღეს გერმანული G43-დან.  უნდა აღინიშნოს რომ სამივე პროტოტიპი, კორსაკის ტყვიამფრქვევი, EM-1 და EM-2-იც იყენებდნენ ავტომატიკის სქემებს, რომლებიც აღებული იყო გერმანული იარაღებიდან.  ჩემი აზრით ყველაზე “აზრზე მოყვანილი” და დახვეწილი პროტოტიტიპი EM-2  იყო უდაოდ რევოლუციური იარაღი, როგორც კონსტრუქციული გადაწყვეტილებებით, ასევე გამოყენებული ერთ-ერთი პირველი ჭეშმარიტად “შუალედური” ვაზნით 7x43mm/.280 British. ყველაფერ ამას ასევე ემატებოდა ის ფაქტი, რომ იარაღის ძირითადი სამიზნი მოწყობილობის როლს ასრულებდა ოპტიკური სამიზნი ხოლო “რკინები” ასრულებდნენ მხოლოდ დამხმარე სამიზნი მოწყობილობების ფუნქციას. რაზეა საუბარი EM-2 იყო ინოვაციური, უნიკალური იარაღი, რომელიც ბევრად უსწრებდა თავის დროს. ის იყო შედეგი იმ უზარმაზარი გამოცდილების და მწარე გაკვეთილების რაც ბრიტანელებმა გამოიტანეს მეორე მსოფლიო ომიდან.  წესით იარაღს ელოდებოდა ბრწყინვალე მომავალი, 1951 წელს ის მიიღეს კიდევაც შეიარაღებაში, მაგრამ 1952 EM-1 უკვე ოფიცილურად დარქმეული Rifle No.9 Mk1 ჩაანაცვლეს 7.62×51 კალიბრის ბელგიური FN -FAL-ით.  სევდიანი ისტორია, რომელიც აღწერს იმას თუ, როგორ აიძულეს ბრიტანელებს ეთქვათ უარი ახალ იარაღზე და პრაქტიკულად ძალით შეტენეს ამერიკულ ვაზნაზე გათვლილი ბელგიური შაშხანები, მოიცავს ცნობილ პოლიტიკოსებს, ბინძური ინტრიგებს და ალბათ კორუფციის ელემენენტებსაც. ამაზე უფრო სევდიანი ისტორია ალბათ მხოლოდ იყო 30 წლის შემდეგ FN-FAL-ის ჩანაცვლება L-85-ით, მაგრამ ამაზე ცოტა მოგვიანებით.  მოკლედ ბრიტანული EM-1 იყო ბრწყინვალე გამოგონება, რომელსაც არ ხვდა წილად ის წარმატება, რომელსაც ის იმსახურებდა და ბრიტანელებმა თავი იმით უნდა დაიმშვიდონ, რომ EM-1 შევიდა ისტორიაში, როგორც პირველი “ბულპაპი” მიუხედავად იმისა, რომ ასეთი კონფიგურაციის შაშხანები როგორც უკვე აღვნიშნე არსებობდა მინიმუმ 50 წლით ადრე, თუმცა არც ერთი მათგანი არ იყო დაყვანილი მზადყოფნის ისეთ დონემდე როგორც ბრიტანული შაშხანა.

კონცეფციას მიაქციეს ყურადღება სხვა ქვეყნებში და შედეგიც მალე დადგა. 70-ნი წლების ბოლოს თითქმის ერთდროულად საფრანგეთმა და ავსტრიამ მიიღეს შეიარაღებაში “ბულპაპის” ტიპის საბრძოლო შაშხანები გათვლილი NATO-ს ქვეყნებისთის სტანდარტულ 5.56×45 ვაზნაზე. შემდეგ მათ მიბაძეს ბრიტანელებმა და ჩინელებმა. ყველა ამ ქვეყანამ სუფთა ფურცლიდან შექმნეს საკუთარი კონსტრუქციის “ბულპაპები”.  Steyr-Mannlicher AUG (1977 წელი), ბრიტანული L-85 (1985 წელი), ფრანგული FAMAS (1979 წელი), ჩინური QBZ-95 (1995 წელი), ყველა თავიდანვე იყო დაპროექტებული სუფთა ფურცლიდან. ავსტრიული, ჩინური და ბრიტანული იარაღები მეტ წილად იყვნენ დაპროექტებული სტანდარტული და აპრობირებული ტექნიკური გადაწყვეტილებების გამოყენებით, მაგალითად ყველა იყენებდა დგუშიან დენთის აირების სიტემას და ჩაკეტვას ბრუნავი საკეტით. AUG და QBZ გამოირჩეოდნენ პლასტმასის  ფართო გამოყენებით, მაშინ როდესაც L-85 დამზადებულია ნაშტამპი ფოლადის ნაწილებისგან. ჩინური იარაღი ასევე განსხვავდება იმით, რომ იყენებს ჩინურ ორიგინალურ შუალედურ კალიბრს 5.8×42-ს.  ფრანგული FAMAS   თავის მხრივ გამოირჩევა იმით, რომ იყენებს ავტომატიკის საკმაოდ უჩვეულო სისტემას, ბერკეტიანი ნახევრად-თავისუფალი საკეტით. ამ სისტემის ავტორობა ეკუთვნის უნგრელ კონსტრუქტორ პალ კირალის. ავტომატიკის ეს სქემა არ ითვალისწინებს დენთის აირების აღებას ლულიდან. ისევე როგრც მაგალითად H&K G3-ის შემთხვევაში, ფრანგულ ბულპაპს არ გააჩნია დენთის აირების სისტემა, რაც ამარტივებს არაღის საერთო კონსტრუქციას.

famasf11

FAMAS-ის პირველი მოდიფიკაციები ასევე იყენებდნენ ორიგინალურ მჭიდს 25 ვაზნიანი ტევადობით. ყურადღებას ასევე იქცევს ბიპოდი, რომელიც მუდმივად იარაღზეა დამაგრებული. საკეტის სახელური მოთავსებულია ზევიდან და ერთნაირად მოსახერხებელია “მერმაჯვენესთვის და მემარცხენესთვის”. ასევე შესაძლებელი იყო მასრის ექსტრაქციის მიმართულების გამოცვლა, რისთვისაც საჭირო იყო იარაღის დაშლა და გარკვეული ნაწლების გამოცვლა. 

ბრიტანული L-85 მიუხედავად იმისა, რომ მიღებული იყო შეიარაღებაში შედარებით გვიან, 1985 წელში (კონსტრუირების და გამოცდების შედარებით ხანგრძლივი პერიოდის გამო), გამოდგა ყველაზე ნაკლებად საიმედო და მოუხერხებელი საბრძოლო შაშხანა. უფრო მეტიც, ის ალბათ განიხილება როგორც ყველა დროის ყველაზე უვარგისი 5.56 კალიბრის საბრძოლო შაშხანა. თავდაპირველად, როდესაც ყალიბდებოდა მოთხოვნები ახალი ბრიტანული საბრძოლო შაშხანის მიმართ, ბრიტანელები წავიდნენ სწორი მიმართულებით, აირჩიეს კომპაქტური “ბულპაპის” სქემა, სწორი კონდახით (რაც ამცირებდა უკუცემას), ამის გამო შედარებით  მაღლა დაყენებული ოპტიკური სამიზნით, რომელიც სტანდარტული იყო იარაღზე და ზრდიდა სროლის ეფექტურობას. ავტომატიკის სქემაც იყო აღებული სტოუნერის AR-18-დან. ნაშტამპი დეტალების გამოყენება ამცირებდა იარაღის წამოების შრომატევადობას და ხარჯებს.  სამწუხაროდ ამაზე როგორც ჩანს მუხტი და შემართება ამოიწურა და ბრიტანელებმა ვერ შეძლეს ეს ყველაფერი ერთად “შეეკრათ” მუშა იარაღში. L-85 გამოვიდა არასაიმედო, რომელსაც თან ქონდა უამრავი მექანიკური პრობლემა, რის გამოც მან მიიღო “საპატიო” სახელწოდება, როგორც ყველაზე ყველა დროის ყველაზე უვარგისი საბრძოლო შაშხანა. მხოლოდ 90-ნი წლების ბოლოს, გერმანული Heckler&Koch-ის დახმარებით მოხდა ამ არაღის კონსტრუქციის გადახედვა და გარკვეული ცვლილებების შეტანა, რამაც გააუმჯობესა საიმედოობის მაჩვენებლები. რაც შეეხება მარცხენა მხრიდან სროლის საშუალებას, ბრიტანელები მიუდგნენ ამ საკითხს უკომპრომისოდ. ისწავლეთ სროლა მარჯვენა მხრიდან და მორჩა. L-85-ზე მასრების ექსტრაქციის შეცვლა შეუძლებელია, მიუხედავად იმისა, რომ უფრო ადრინდელ FAMAS-ზე და AUG-ზე ეს შესაძლებელია.

L85A2 L85 იყო ჩაფიქრებული, როგორც იაფი, ეფექტური და მარტივი წარმოებაში იარაღი, რაც აუცილებელი იყო გლობალური ომის პირობებში. ჩანაფიქრი კარგი იყო მაგრამ შესრულება სამწუხაროდ მოიკოჭლებდა. სურათზე ბრიტანელი ჯარისკაცი მოდერნიზებული შაშხანით, რომელზეც 2008 წელს სასწრაფო წესით დამონტაჟდა ამერიკული Daniel Defense-ის წარმოების ტიბჟირი სამაგრებით, ხოლო სტანდარტული ოპტიკური სამიზნი “SUSAT” ოთხჯერადი გადიდებით შეიცვალა Trijicon ACOG -ით.

აბსოლუტურად სხვა ბედი ელოდა ფუტურისტული გარეგნობის მქონე ავსტრიულ AUG-ს, რომელსაც უშვებდა Steyr-Mannlicher-ი. ის გამოვიდა საიმედო და გამძლე იარაღი. ის ასევე არის ყველაზე გავრცელებული მსოფლიოში “ბულპაპის” ტიპის შაშხანა.  მიღებული შეიარაღებაში 1977 წელს,  ის გამოირჩეოდა პლასტმასების ფართო გამოყენებით, ასევე იყო აღჭურვლი დაბალი გადიდების ოპტიკით, რომელიც იყო ძირითადი სამიზნი მოწობლობა. ამ იარაღის თავისებურებებს განეკუთვნებოდა ლულის სწრაფი გამოცვლის შესაძლებლობა, რაც ხდიდა მას კიდე უფრო უნივერსალურ იარაღად ვინაიდან ის შეცვლიდა არა მარტო შაშხანას, კარაბინს და პისტოლეტ-ტყვიამფრქვევს არამედ ასევე მსუბუქ ტყვიამფრქვევსაც. AUG-ში ასევე შესაძლებელი იყო მასრის ექსტრაქციის მიმართულების გამოცვლა, რისთვისაც საჭირო იყო იარაღის დაშლა და საკეტის თავის გამოცვლა.

ასევე AUG-ი ცნობილია თავისი ცუდი სასხლეტით, რომელიც არის მძიმე, გრძელი და არაინფორმატიული. ზოგადად აქ უნდა აღვნიშნო, რომ კარგი სასხლეტი “ბულპპაში” არის დიდი იშვიათობა, იმიტომ რომ სქემიდან გამომდინარე მანძილი სასხლეტსა და დამრტყმელ-სასხლეტი მექანიზმის დანარჩენ ნაწლს შორის არის ძალიან დიდი, აც ითხოვს გრძელი დამაკავშირებელი ღერძის გამოყენებას. AUG-ის დამრტყმელ სასხლეტი მექანიზმი არის ნაწილობრივ პლასტმასის, რაც ასევე ბუნებრივია არ აისახება დადებითად სასხლეტის მახასიათებლებზე.  მიუხედავად ამისა, როგორც აღვნიშნე, დღემდე, AUG-ი ფორას მისცემს ნებისმიერ ბულპაპს გავრცელებულობის თვალსაზრისით. ასევე მისი მოდულური კონსტრუქცია აადვილებდა მის მოდიფიცირებას. მოგვიანებით გაჩნდა უამრავი მისი მოდიფიკაცია, როგორც საბრძოლო შაშხანის ასევე სამოქალაქო ვარიანტებში, არსებობს ასევე 9მმ-ნი პისტოლეტ-ტყვიამფრქვევის ვერსიაც, რომელიც შეიძლება აიწყოს სტანდარტული შაშხანისგან.  40 წლის შემდეგაც AUG განიხილება, როგორც კლასიკური იარაღი და საუკეთესო “ბულპაპი”, რაც დასტურდება კარგი გაყიდვებით და იმ ქვეყნების გრძელი ჩამონათვალით სადაც ეს იარაღი არის მიღებული შეარაღებაში.

xRN8Inv

AUG Mod 14, რომელსაც იყენებს ირლანდიის არმია. AUG-ის მოდულურმა კონსტრუქციამ მისცა მათ საშუალება მხოლოდ ერთი დეტალის გამოცვლით მოეხდინათ იარაღის მოდერნიზება და სტანდარტული დაბალი გადიდების ოპტიკური სამიზნის ჩანაცვლება Tijicon ACOG-ებით. 

70-ან 80-ან წლებში “ბულპაპებით” გატაცებას, მოყვა საკმაოდ მე ვიტყოდი გიჟური პროტოტიპების გამოჩენა. ერთ-ერთი ასეთი არის გლუვლულიანი “ბულპაპი” Pancor Jackhammer შექმნილი აშშ-ში ჯონ ანდერსონის მიერ. თოფი იყო ნახევრად ავტომატური, მუშაობდა დენთის აირების ენერგიის გამოყენებით და გააჩნდა მოძრავი მოსახსნელი დოლურა გათვლილი 10 ვაზნაზე. ძნელად დასაჯერებელია, მაგრამ ამ ქმნილებას სერიოზულად ცდიდნენ ამერიკის ჯარში და განიხილავდნენ მის შეარაღებაში მიღებას, მაგრამ “ჯეკჰამერის” ისტორიას ბედნიერი დასასრული არ ქონდა. სამხედროებმა უარი თქვეს მასზე და კომპანია გაკოტრდა.

Jackhamme

Pancor Jackhammer-ის ყველაზე უჩვეულო თვისება იყო, ის რომ მისი დოლურის გადაკეთება შესაძლებელი იყო ნაღმად. მას უყენდებოდა ქვევიდან აალების სისტემა ხოლო ზევიდან მექნიზმი სატერფულით, რომელზე დაწოლაც იწვევდა ყველა ვაზნის ერთდროულ ზევით გასროლას.

იმ ქვეყნებს რომლებსაც სურდათ “ბულპაპი” მაგრამ რიგი მიზეზების გამო არ ქონდათ დრო და რესურსი ახალი იარაღის შესაქმნელად, მიმართეს კონვერსიას და უკვე არსებული იარაღები გადააწყვეს “ბულპაპის” კონფიგურაციზე. ასე მოიქცა მაგალითად სამხრეთ აფრიკა ასევე რუსეთი და უკრაინა. სამივე შემთხვევაში “ბულპაპის” კონსტრუქციის საფუძველს წარმოადგენდა კალაშნიკოვის სისტემის იარაღები. რუსებმა და უკრაინელებმა თავდაპირველად წავიდნენ საერთო კონსტრუქციის ღრმა მოდერნიზაციის გზით, სამხრეთ-აფრიკელებმა უბრალოდ მოათავსეს ძველი იარაღი ახალ პლასტმასის გარსაცმში.

cr21_m05

Vektor CR21 დაშლილი. კარგად ჩანს პალსტმასის გარსაცმი და დანარჩენი იარაღი დამზადებული ფოლადისგან. ყუარადღებას იქცევს ის ფაქტი, რომ ოპტიკა დამაგრებულია მეტალის რესივერზე და არა პლასტმასის გარსაცმზე. 

სამხრეთ აფრიკული Vektor CR21-ის ფუტურისტული იერსახის ქვეშ იმალება ბანალური 5.56 კალიბრის საბრძოლო შაშხანა R-4, ისრაელში “დაბადებული” “გალილის” სამხრეთ-აფრიკული ვარიანტი. მინიმალური დრო და ფული იყო საჭირო, რომ სტანდარტული შაშხანა მოთავსებულიყო პლასტმასის გარსაცმში და მიგვეღო “ბულპაპის” ტიპის “ახალი” იარაღი. თუმცა СR21 არ იყო წარმოდგენილი, როგორც იარაღი. ის შეთავაზებული იყო, როგორც “აპგრეიდის” პაკეტი უკვე არსებული იარაღისთვის, რომელიც იყო სამხრეთ-აფრიკის შეიარაღებული ძალების შეიარაღებაში. R4 ტიპის შაშხანასთან შედარებით СR21 იყო უფრო მოკლე მაგრამ ამავე დროს იარაღზე არ იყო გათვალისწინებული მექანიკური სამიზნე მოწყობილობები, ექსტრაციის მიმართულების შეცვლაც იყო შეუძლებელი, თუმცა იარაღების ცნობილი ექსპერტი პიტერ კოკალისი ირწმუნებოდა, რომ CR-21-დან სროლა მარცხენა მხრიდან შესაძლებელია, გარსაცმზე შესრულებული პლასტმასის დეფლექტორის წყალობით, რომელიც ქვევით ისხლიტავდა მასრებს.   საბოლოო ჯამში არც სამხრეთ აფრიკის ჯარმა და არც პოლიციამ ეს იარაღი შეიარაღებაში არ მიიღო. ხოლო CR21 შევიდა ისტორიაში როგორც ყველაზე ფუტურისტული იერსახის მქონე “ბულპაპი”. ეს ნაწილობრივ იმის გამო, რომ ჯერ დიზაინერული კომპანიის მიერ შემუშავდა მისი იერსახე და მერე ინჟინერებმა დაიწყეს ფიქრი, როგორ მოთავსებულიყო შიგნით R4.

800px-D9cr213

თავისი გარეგნობის წყალობით СR21 მოიწონეს კინოინდუსტრიაში. კადრი შესანიშნავი ფილმიდან District 9. იარაღის დიზაინზე მუშაობდა ცნობილი დიზაინერული სახლი Pentagraph. 

ჩინური QBZ-95, პირველად გამოჩნდა ჩინელი ჯარისკაცების ხელში 1997 წელს. როგორც აღვნიშნე უნიკალურობა ამ იარაღის მდგომარეობს იმაში, რომ ის იეყენებს ორიგინალურ ჩინურ “შუალედურ” ვაზნას (5.8×42mm). ერგონომული თვალსაზრისით ჩინური “ბულპაპი” არის ალბათ ყველაზე მოუხერხებელი. ისევე, როგორც ბრიტანულ L-85-ში, ექსტრაქციის მიმართულების შეცვლა შეუძლებელია. მცველი/სელექტორი ერთმხრივია, მჭიდის ღილაკი განლაგებულია უკან მჭიდთან, რესივერის ქვეშ. თანაც მცველი/სელექტორი განკლაგებულია იარაღის უკანა ნაწილში, მარცხენა მხრიდან. ერთადერთი პლიუსი ერგონომიკის თვალსაზრისით არის მხოლოდ საკეტის სახელური, რომელიც განლაგებულია ზევიდან და ერთნაირად ხელმისაწვდომია ორივე მხრიდან და ალბათ მჭიდის ღილაკი. 5.56 კალიბრის სამოქალაქო საექსპორტო ვარიანტებზე მჭიდის ღილაკი მარჯვნიდან არის განლაგებული, გამომდინარე იქიდან რომ იარაღი გათვლილია STANAG მჭიდზე და არა “კალაშნიკოვის” ტიპის მჭიდზე. ავტომატიკის სქმემა არის “კალაშნიკოვის” და ჩეხური Vz58-ის “ჰიბრიდი”. იარაღი იყენებს სტრაიკერს ჩახმახის ნაცვლად. საკეტი იკეტება ბრუნვით. იარაღის კონსტრუქცია არის ძალიან მარტივი და გამძლე. იარაღი ადვილად იშლება, მათ შორის რეგულირებადი დენთის აირების სისტემაც. თუ AUG-ი ყვეკლაზე გავრცელებული “ბულპაპია” მსოფლიოში, QBZ-95 არის ყველაზე მრავალრიცხოვანი, სულ დაახლოებით 1.6 მლნ ერთეულია გამოშვებული.

Rifle_Type_95

QBZ-95 არის მარტივი იარაღი გათვლილი მასობრივ წარმოებაზე. მისი გაუმჯობესებული ვარიანტი გამოდის 2010 წლიდან. სელექტორი გადატანილია სახელურთან, მასრების ექსტრაქცია ხდება პირველი საათის მიმართულებით რაც აძლევს საშუალებას მსროლელს გარკველი სიფრთხილიდ მაგრამ მაინც აწარმოოს სროლა მარცხენა მხარიდან. გათვალისწინებულია ასევა ოპტიკური სამიზნეების დაყენების შესაძლებლობა. 

საბჭოთა კავშირის და პოსტ-საბჭოთა კავშირის ქვეყნებს რაც შეეხება, ინტერესს წარმოადგენენ პირველ რიგში გერმან კორობოვის პროტოტიპები და ასევე მცდელობები რუსეთსა და უკრაინაში, “კალაშნიკოვის” ბულპაპის კონფიგურაციაში ტრანსფორმირების.  პროტოტიპების განხილვა არ შედის ამ სტატიის მიზნებში, მაგრამ მე ვალდებული ვარ ვახსენო კორობოვი, იმიტომ, რომ ჩემი აზრით მისი პროტოტიპები აშკარად უსწრებდნენ დროს, მაგრამ რამდენადაც ჩემთვის ცნობილია “ბულპაპების” შეიარაღებაში მიღება მანდ არასდროს სერიოზულად არ განიხილებოდა. კორობოვს “ბულპაპი” ქონდა წარდგენილი გამოცდებისთვის ჯერ კიდევ 1945 წელს. გამოცდების შედეგად საბჭოთა არმიამ მიიღო შეიარაღებაში კალაშნიკოვის სისტემის ავტომატი. 60-ან წლებში კორობოვი ისევ დაუბრუნდა ბულპაპების კონსტრუირებას და შექმნა რამდენიმე მუშა პროტოტიპი გაერთანებული ერთი სახელის ქვეშ ТКБ-022, თუმცა კონსტრუქციულად მათ შორის იყო მნიშვნელოვანი განსხვავებები. პროტოტიპებს შორის იყო, როგორც კლასიკური ბულპაპები ასევე საკმაოდ საინტერესო “კონცეპტი”  ТКБ-022 №1, რომელშიც მჭიდი იყო განთავსებული სახელურში, როგორც უზი-ს პისტოლეტ-ტყვიამფრქვევში. ანალოგიურ გადაწყვეტილებას გამოიყენებს შვედური “ინტერდინამიკი” რამდენიმე წლის შემდეგ, მაგრასმ ამაზე ცოტა მოგვიანებით. ყველაზე დახვეწილი და ინოვაციური კორობოვის პროტოტიპებიდან იყო ალბათ მოდელი ინდექსით ТКБ-022ПМ, სადაც კორობოვმა გადაწყვიტა მასრების ექსტრაციის პრობლემა და ექსტრაცია ხდებოდა წინ, ლულის დაბოლოებასთან (ასე წერენ ღია წყაროებში, მაგრამ ერთადერთ სქემაზე მასრების ექსტრაქცია ხდება ქვევიდან მჭიდის წინ განლაგებული არხიდან) რაც ერთნაირად მოსახერხებელი იყო ნებისმიერი მხრიდან სროლისას. 70-ან წლებში საბჭოთა კავშირში მიიღეს ახალი მცირეკალიბრიანი ვაზნა 5.45×39 და შესაბამისად ყველა პერსპექტიული პროტოტიპი პროექტირდებოდა უკვე ახალი ვაზნის ირგვლივ.  მაგრამ ამჯერად ახალ კალიბრზე გათლილი კორობოვის პროტოტიპი ТКБ-072, იყენებდა კონვენციონალურ სქემას. მიუხედავად პოტენციალისა კორობოვის ავტომატებმა ვერ მიაღწიეს თუნდაც მცირე სერიით წარმოებამდე სრულყოფილი საჯარისო გამოცდებისთვის, უნდა ვივარაუოდთ რომ სამუშაოების გასაიდუმლოებული იყო და კორობოვის არ მოუდენია გავლენა “ბულპაპების” ევოლუციაზე.  90-ებში, რუსეთში დაფიქსირდა ბულპაპების მიმართ ინტერესის მკვეთრი ზრდა. 1993 წელს, ტრაიციულად დიდი დაგვიანებით, რუსეთში გაჩნდა “ბულპაპი” მეტ ნაკლებად გამზადებული სერიული წარმოებისთვის.  შექმნილი АК-74-ის ბაზაზე, ОЦ-14 წარმოადგენდა პრაქტიკულად “კალაშნიკოვს”, წინ გადატანილი დამრტყმელ-სასხლეტი მექანიზმით. ამის გამო საერთო სიგრძის და ლულის სიგრძის შეფარდებაც არ გამოვიდა საუკეთესო. 840მმ და 415მმ შესაბამისად.  შედარებისთვის, ჩინური QBZ-95 ეს მონაცემები აქვს 745მმ და 463მმ, ავსტრიული AUG, 790მმ და 508მმ. გარდა ამისა რუსებმა რატომღაც აირჩიეს კალიბრი  7.62×39 და არა 5.45×39-ზე. არანაირი მცდელობას იარაღი გამხდარიყო ორმხრივი ადგლი არ ქონდა. მასრების ექსტრაქციის მიმართულებაც ისევე როგორც ბრიტანულ L-85-ში არ იცვლება. ოპტიკური სამიზნე არ არის ძირითადი, რაც ცუდია გამომდინარე იქიდან რკინის სამიზნე მოწყობილობების სამიზნი ხაზი არის ძალიან მოკლე. არსებული ინფორმაციით 95-96 წლებში ამ იარაღს ცდიდნენ ჯარში მაგრამ მისი შეიარაღებაში მიღება არ მომხდარა.  1991 წელს რუსეთში იყო ასევე რეანიმირებული 80-ანი წლების დასაწყისში განხორციელებული პროექტი, რომლის ფარგლებში მოხდა სვდ-ს ტიპის შაშხანის  ბაზაზე ბულპაპის კონსტრუქციის კომპაქტური სნაიპერული იარაღის შექმნა. ამ შემთხვევაშიც კონვერსიულ “ბულპაპს” სახელწოდებით СВУ, გადმოყვა ყველა მინუსი, რომელიც ახასიათებდა ОЦ-14-ს, მაგრამ მიუხედავად ამისა ეს იარაღი მცირე რაოდენობით მაგრამ მაინც მოხვდა შეიარაღებაში.


0_5d88d_a3381518_xl

СВД-ს დაჭირდა ბევრად უფრო სერიოზული ჩარევა კონსტრუქციაში იმისთვის, რომ მომხდარიყო მისი ტრანსფორმირება “ბულპაპში”, საჭირო გახდა ავტომატიკის და დენთის აირების სისტემის საფუძვლიანი გადაკეთება. 

СВУ  არ იყო პირველი სნაპერული ბულპაპი, 1982 წელს Walther-მა გამოუშვა WA-2000, ნახევრად ავტომატური სნაიპერული შაშხანა, გათვლილი სამ კალიბრზე მათ შორის მძლავრ .300 Winchester Magnum-ზე.  ძალიან მაღალი ფასის გამო WA-2000-ის წარმოება მალევე შეწყდა და ის ეხლა წარმოადგენს ნებისმიერი სერიოზული კოლექციონერის ოცნებას. ფასების მიმოხილვა არ წარმოადგენს ამ სტატიის მიზანს მაგრამ მაინც დავწერ, რომ WA-2000-ის ფასი დღეს აღწევს 70 000  დოლარს. СВУ ასევე არ იყო პირველი “ბულპაპად” გადაკეთებული ავტომატური შაშხანა. 80-ნი წლების დასაწყისში ისრაელში შეიქმნა “ბულპაპის” ტიპის სნაიპერული შაშხანა  Sardius M36 Sniper Weapon System.  საფუძვლად აღებული იყო ამერიკული M14/Springfield M1 შაშხანა, რომელიც საფუძვლიანად გადაკეთდა.  იარაღი გამოდიოდა მცირე რაოდენობით და ისევე, როგორც СВУ შეზღუდუდლად მიღებული იყო შეიარაღებაზე სანამ უარი ითქვა მცირე პარტიებით შეძენაზე და მის ნაცვლად მიღებულ იქნა შეიარაღებაში აშშ-დან მიღებული Remington M-24.

fsXYeQBu6OE

ყურადღებას იქცევს მასიური დეფლექტორი რომელიც ფარავს იარაღის რესვიერს და იცავს მსროლელს მასრებისგან. ექსტრაქცია მხოლოდ მარჯვნივ ხდებოდა. სურათზე არის მოდელი M89 AR, რომელსაც უშვებდა ასევე ისრაელის Technical Equipment International, “სარდიუსის” გაკოტრების შემდეგ. СВУ-სგან განსხვავებით M89 იყიდებოდა ესქპორტზეც. 

90-ან წლებში რუსეთში, საბაზრო ეკონომიკის პირობებში ნებისმიერი ახალი იარაღი/პროტოტიპი განიხილებოდა როგორც საექსპორტო პროდუქტი და ასევე AK-74 პერსპექტიული შემცვლელი. ყოველი ასეთი პროტოტიპის შესახებ ხდებოდა ეგრევე ცნობილი, რაც განსხვავდებოდა საბჭოთა კავშირში მიღებულ პრაქტიკისგან, როდესაც ყველა პერსპექტიული პროექტი იყო მკაცრად გასაიდუმლოებული. 90-ან წლებში შექმნილი რუსული იარაღები მეტ წილად წარმოადგენდნენ რუსული/საბჭოთა და უცხოური წარმოების არაღებში გამოყენებული გადაწყვეტილებების კომპილაციებს და მათ შორის ასევე იყო მართლაც რომ უცნაური მოდელები, რომელთა ზუსტი დანიშნულების გამოცნობა დიდ სიძნელეს წარმოადგენს. “ბულპაპების” ევოლუციის თვალსაზრისით გარკვეულ ინეტერესს წარმოადგენს ტულას საკონსტრუქტორო ბიუროს ქმნილება სახელწოდებით А-91. ეს არის საბრძოლო შაშხანა გათვლილი შუალედურ ვაზნებზე. იარაღში ფართოდ არის გამოყენებული პლასტმასები, ხოლო მის თავისებურებებს განეკუთვნება მასრების ექსტრაქცია წინიდან, ლულის ზევიდან განალგებული მილის გამოყენებით და ასევე ინტეგრირებული ყუმბარმტყორცნი. ეს იარაღი დღემდე არ გაცდა პროტოტიპის სტადიას, ხანდახან ხდება მისი დემონსტრირება  სხვადასხვა გამოფენებზე, მაგრამ მისი შეძენის მსურველი დღემდე არ გამოჩენილა. რუსებმა ტრადიციულად მიიწერეს მასრების წინ ექსტრაქციის სქემის გამოგონება, მართლაც კორობოვის და აფანასიევის პროტოტიპები ასეთ სქემას იყენებდნენ, მაგრამ მასრების წინ ექსტრაქცია გვხვდება ბევრად ადრე ჯერ კიდე მაქსიმის ტყვიამფრქვევში, ასე რომ ……

A-91556

სურათზე ასახული არის А-91-ის საექსპორტო ვარიანტი გათვლილი 5.56 კალიბრის ვაზნაზე. ყურადღებას იქცევს ერთმხრივი მცველი/სროლის რეჟიმების გადამრთველი და ასევე ის ფაქტი, რომ იარაღი იყენებს “კალაშნიკოვის” ავტომატის მჭიდს, თუმცა საექსპორტი ვარიანტი უნდა ჩემი აზრით იყოს პირველ რიგში გათვლილი STANAG-ის მჭიდზე.  იგივე “დეფექტი”  გადმოყვა 5.56 კალიბრის “კალაშნიკოვების” სამოქალაქო ვარიანტებსაც. 

კონვერსიული “ბულპაპის” კიდევ ერთი მაგალითი არის უკრაინული “Вепр” “შექმნილი” 2000-ნი წლების დასაწყისში. მე გამიჭირდება კლასიფიცირება ამ პროექტების კონსტრუქციული თვალსაზრისით იმიტომ, რომ დამრჩა შთაბეჭდილება, რომ ეს იარაღები იქმნებოდა ერთი მიზნით, თითიდან გამოწოვილი მოტივით, კორუფციული შეთნახმების საფუძველზე მათი “შეტენვა” თავდავცის უწყებისთვის და ფულის გაკეთება. უკრაინის და ალბათ რუსეთის შემთხვევაში სწორედ ეს იყო ლეიბ-მოტივი, რომელმაც განაპირობა კონვერსიული “ბულპაპების” გამოჩენა. რაიმე სერიოზულ კვლევით საქმიანობაზე ლაპარაკი არ შეიძლებოდა, რაც გამოიხატა იმაში, რომ ორივე შემთვევაში იარაღები იყო ძალიან ნედლი და არასრულყოფილი.

im578x383-malyuk

უკრაინელების კიდევ ერთი მცდელობა “კალაშნიკოვების” ჩანაცვლების, “ბულპაპი” სახელად “Малюк”,  რომელიც პრაქტიკულად იმეორებდა სამხრეთ-აფრიკული СR-21-ის კონცეფციას. აიღე იარაღი რომელიც გაქვს და გაახვიე ლამაზ შეფუთვაში, მერე შეთავაზე სახელმწიფოს და არ დაგავიწყდეს “ატკატი”.

ობიექტურობისთის უნდა აღინიშნოს, რომ კალაშნიკოვის ბულპაპად ქცევის მცდელობები ასევე “დაფიქსირდა’ ბულგარეთში (გ.დ. ბაკალოვის პროტოტიპი, 90-ნი წლები), ფინეთში (Valmet M82 80-ნი წლების დასაწყისი), და სომხეთში (K-3, 1999 წელი), მაგრამ მცირე პარტიებით წარმოებას საქმე არ გაცდა. ჩემთვის უცნობია ხდებოდა თუ არა რამე ანალოგიური საქართველოში, თუმცა მე გამიგია, რომ იყო მცდელობების “კალაშნიკოვების” კუსტარული წესით “ბულპაპებად” გადაკეთების, მაგრამ ასეთი ტრანსფორმაციის მიზეზი ყოველთვის იყო მიღებული იარაღის არალეგალური მიზნებისთვის (დანაშაულებრივ საქმიანობაში) გამოყენება.

წესით ამ დროისთვის უნდა გაგიჩნდეთ კითხვა, რა ხდებოდა ამასობაში აშშ-ში? “ბულპაპების” თვალსაზრისით საინტერესო არაფერი.  მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ, აშშ-ის შეიარაღებული ძალები სერიოზულად არც განიხილავდნენ ‘ბულპაპების” სქემის იარაღის შეიარაღებაში მიღებას და საქმე არ გაცდა ცალკეულ პროტოტიპებს. სანამ M14-ს მიიღებდნენ შეიარაღებაში არსებობდა ჯონ გარანდის მიერ შექმნილი 7.62 კალიბრის პროტოტიპი ინდექსით T31, რომელიც აგებული იყო ბულპაპის სქემით. გარანდმა გამოიყენა ეს სქემა იმისთვის, რომ დაეკმაყოფილებინა მაქსიმალური დასაშვები წონის პრობლემები. იარაღი გამოვიდა მაინც საკმაოდ მძიმე, ავტომატიკის სქემა რომელიც იყენებდა დენთის აირების “მახის” პრინცპს და თან უზრუნველყოფდა ლულის და გარსაცმის იძულებით გაგრილებას, ასევე იწვევდა დენთის აირების სისტემის მნიშვნელოვან დაბინძურებას. საბოლოო ჯამში მასზე უარი ითქვა.  რამდენიმე  “ბულპაპი” შეიქმნა აშშ-ის შეიარაღებული ძალების მიერ ინიცირებული “სპეციალური დანიშნულების ინდივიდუალური იარაღის” პროგრამის და მისი განშტოებების ფარგლებში, მაგრამ საქმე არ გაცდა რამდენიმე ძალიან ნედლი პროტოტიპის შექმნას. ამჯერად აშშ-ის შეიარაღებული ძალები არ იყენებენ “ბულპაპის” ტიპის იარაღებს, მაგრამ “ბულპაპები” ფართოდ არიან წარმოდგენილი  სამოქალაქო ბაზარზე.

ერთ-ერთი იარაღების კლასი, სადაც ბულპაპის სქემა ფართოდ იქნა გამოყენებული, არის მსხვილკალიბრიანი შაშხანები, როგორც სპაიპერული იარაღის ვარიანტში ასევე, როგორც უფრო ადრინდელი კონცეფციით, ტანკ-საწინააღმდეგო იარაღის როლში.  ასეთი იარაღები ყოველთვის გამოირჩეოდნენ მარტივი ან თუ გნებავთ პრიმიტიული კონსტრუქციით, ხოლო გრძელი ლულის და დიდი მასის გამო, ასეთი იარაღები ყოველთვის იმყოფებოდნენ დასაშვები წონის და გაბარიტების ზედა ზღვარზე. ბუნებრივია “ბულპაპის” სქემა განიხილებოდა და აქტიურად გამოიყენებოდა, როგორც ყველზე ეფექტური  საშუალება, როგორც მინიმუმ იარაღის გაბარიტების შემცირების, რაც გახდიდა ამ იარაღს უფრო მანევრირებადს და ადვილად გადასატანს. ძალიან ადრინდელი მოდელები, როგორიც მაგალითად Solothurn S18 (1934 წელი)  წარმოადგენდნენ პრაქტიკულად “ნახევრად ბულპაპების” (მჭიდი განლაგებული გვერდიდან სახელურის თავზე), უფრო გვიან შექმნილი მოდელები უკვე იყენებენ კლასიკურ “ბულპაპის” სქემას.  ასეთი იარაღები წარმოდგენილია, როგორც ნახევრად-ავტომატურები მაგალითად .50 კალიბრის Barret XM500 (აშშ, 2006 წელი) ასევე გრძივად მოძრავი საკეტით, მაგალითად რუსული  12.7მმ-ნი ВМ-2000 (2000-ნი წლების დასაწყისი). ამ კლასისი იარაღების ზოგი მოდელი შეიძლება იყოს გათვლილი 20მმ-ან ჭურვებზე და იყენებდეს სხვა საინტერესო ტექნიკურ გადაწყვეტილებებს. 

rt20cro

გამოშვებული 90-ან წლებში ხორვატიაში, ეს 20მმ-ნი შაშხანა/ქვემეხი იყენებს “რეაქტიულ” კონტრ-უკუცემის სისტემას, რომელიც მოიხმარს ლულიდან აღებულ დენთის აირებს უკუცემის დახშობის მზინით, დაალოებით იგივე პრინციპით რაც განხორციელებულია რეაქტიულ ყუმბარმტყორცნებში.” ბულპაპის” სქემის გამოყენებით ამ მძლავრი იარაღის სიგრძე სულ რაღაც 1300მმ-ია, საიდანაც ლულის სიგრძე 920მმ-ია. 

ასე, გამოვიდა, რომ სწორედ ცეცხლსასროლი იარაღის ამ მძიმე კლასში, “ბულპაპის” კონფიგურაცია გახდა შედარებით უფრო ათვისებული და პროცენტულად სწორედ ამ კლასში “ბულპაპის” სქემა ყველაზე ფართოდ არის წარმოდგენლი. რაც გასაკვირი არ არის. გაბარიტებით და წონით, მსხვიკალიბრიანი შაშხანების ყოველთვის იმყოფეოდნენ დასაშვები წონის და გაბარიტების ზედა ზღვარზე და ზომის და წონის შემცირების პრობლემა ყველაზე მწვავედ სწორედ ამ კლასში დგას.

რახან ვახსენეთ კორობოვის და გარანდის პროტოტიპები, იქნებოდა უსამრთლო ასევე არ გვეხსენებინა შვედური კომპანია “ინტერდინამიკი”, სადაც მოღვაწეობდა ნიჭიერი შვედი კონსტრუქტორი გეორგ კელლგრენი. 70-ან წლებში ამ კომპანიაში, რომლის სახელი ალბათ არც გაუგია იარაღების მოყვარულების უმეტესობას, საკმაოდ საინტერესო რამეები იქმნებოდა. პირველ რიგში ეს იყო პერსპექტიული მცირეკალიბრიანი საბრძოლო შაშხანები “ბულპაპის” კონფიგურაციაში და ასევე პერსპექტული მცირეკალიბრიანი (4.5მმ) წრიული აალების ვაზნები.

mks cmr

5.56 კალიბრრის ინტერდინამიკის პროტოტიპი MKS, სადაც მჭიდი განთავსებულია სახელურში. მოგვიანებით კელგრენი გამოუშვებს იგივე სქემის მქონე სამოქალაქო .22WMR კალიბრის СMR-30 კარაბინს 

inter5y

ინტერდინამიკის 4.5 კალიბრის “ბულპაპი” MKR. ამ იარაღს ბევრი თავისებურება ქონდა მაგრამ ალბათ მთავარი იყო, ის რომ  მთელი იარაღი აწყობილი იყო სქელი და ხისტი ლულის ირგვლივ. 

MKR-ში გეორგ კელლგრენმა ორიგინალურად გადაწყვიტა მასრების ექსტრაქციის პრობლემა. ექსტრაქცია ხდებოდა მჭიდის უკან განალგებული არხიდან, ქვევით. ბუნებრივია ასეთი გადაწყვეტილება გამორიცხავდა საკეტის უკან დამრტყმელ-სასხლეტი მექანიზმის ელემენტების განლაგებას და ამიტომ MKR ისროდა ღია საკეტიდან. ახალი 4.5x26r ვაზნა იყენებდა მკვეთრად გამოხატულ კონუსური ფორმის მასრას, რის გამოც მისი მჭიდი იყო ნახევარწრის ფორმის.  MKR გამოვიდა მოსახერხებელი საერთო სიგრძით მხოლოდ 800მმ, მსუბუქი – იწონიდა 3 კილოგრამამდე და დიდი ტევადობის – 50 ვაზნა. ტყვიის მაღალი საწყისი სიჩქარე იძლეოდა  300 მეტრამდე ეფექტური სროლის წარმოების შესაძლებლობას. სამწუხაროდ, დასავლეთის ქვეყნების მიერ 5.56×45  კალიბრის მასიურმა მიღებამ შეიარაღებაში არ მისცა საშუალება ინტერდინამიკს განევითარებინა თავისი პროექტები და სამუშაოებიც შეწყდა.

უკვე შემდგომ კელლგრენი გადადის სამუშაოდ აშშ-ში, სადაც აფუძნებს კომპანიას სახელად Kel-Tec СNC. ეს კომპანია დღესაც გამორჩევა იმით, რომ უშვებს არაორდინარულ იარაღს, რომელიც რბილად, რომ ვთქვათ არ გავს სხვა კომპანიების ტიპიურ ნაწარმს. მსუბუქი, მარტივი პისტოლეტები ძალიან დაბალ ფასად, დასაკეცი 9მმ-ნი კარაბინები, .22WMR კალიბრის 20 ვაზნიანი პისტოლეტი, ყველაფერი ეს კომპანიას კარგად ეყიდება და როგორც ჩანს მისცა საშუალება კელგრენს გაეგრძელებინა მუშაობა ორიგინალური კონსტრუქციის “ბულპაპის” ტიპის შაშხანებზე. 2008 წელს “კელ-ტეკმა”, ფლორიდას შოტ-შოუზე წარმოადგინა .308 კალიბრის ნახევრად-ავტომატური ბულპაპი “RFB”. ფუტურისტული დიზაინის იარაღი გამოირჩეოდა იმით, რომ პირველ რიგში იყო გათვლილი ძლიერ .308 Win კალიბრზე. გამოყენებული იყო სქემა, რომელსაც კელგრენი იყენებდა თავის ადრინდელ პროტოტიპებში. ასეთ სქემაში ლულა თითქოს ასრულებდა იარაღის “ხერხემლის” როლს (სიტყვა ხერხემალს თავისი იარაღის კონსტრუქციის აღწერისას კელგრენი თავად იყენებს), და მასზე იყო აწყობილი დანარჩენი იარაღი.  საკეტის ჩაკეტვა ხორციელდებოდა ვერტიკალურ სიბრტყეში, ვაზნების ექსტრაქცია ხდებოდა ზევით, სპეციალურ არხში, რომელიც ყრიდა მასრებს წინიდან ლულის დაბოლოებასთნ. აღნიშნული სქემა კელგრენმა ასევე გამოიყენა უფრო ადრინდელ თავის იარაღში, კომპაქტურ კარაბინში SUB-16. დენთის აირების სისტემა იყო უფრო ტრადიციული, დგუშიანი, მოკლე სვლით და ასევე აღჭურვილი იყო დენთის აირების რეგულატორით.

kelfnpara

Kel-Tec RFB. ამ მოდელის პროტოტიპებზე მუშაობისას კელგრენი ექსპერიმენტირებდა სხვადასხვა ექსტრაქციის ვარიანტებთან, აქიდან ყველაზე საინტერესო იყო მოდელი, რომელიც იკვებებოდა ორი ერთმანეთისგან დაშორებული ერთრიგიანი მჭიდებიდან, რომლებიდანაც რიგ-რიგობით  ხდებოდა ვაზნების მიწოდება, ხოლო ადგილი მათ შორის იყო გამოყენებული მასრების ქვევით ექსტრაქციისთვის. შემდეგ კელგრენმა ამ სქემაზე უარი თქვა და დაუბრუნდა ექსტრაქციას წინიდან და ტრადიციული კონსტრუქიის მჭიდს (FN FAL-ის). 

RFB-ს მოყვა 5.56 კალიბრის მოდელი RDB (RFB Round ejecting Front Bullpup, RDB – Rounds ejecting Down Bullpup).  როგორც სახელიდან ხდება გასაგები, ამჯერად კელგრენი დაუბრნდა პირველად MKR-ში განხორციელებულ ექსტრაქციის სქემას, მჭიდის უკან განლაგებული არხის მეშვეობით. ორივე ამ გადაწყვეტილებამ ეფექტურად მოაგვარა “ბულპაპების” ორმხრივობის პრობლემა.  აღარ არის საჭირო მასრის ექსტრაქცის მიმართულების შეცვლა, მართვის ელემენტები ორმხრივია და საღვედეებიც კი, განლაგებულია ორივე მხრიდან. მხოლოდ საკეტის სახელურის განლაგების შესაცვლელად არის საჭირო იარაღის დაშლა, რაც არ არის კრიტიკული შეზღუდვა.  პრობლემა რომელიც უკავშირდება ჩახმახის განლაგებას, გადაწყდა მისი უკიდურესად უკან, კონდახში განლაგებით, და იმისთის რომ მიწვდეს ნემსას ის ასრულებს საკმაოდ გრძელ მოძრაობას, რომ “გადაახტეს” ექსტრაქციის არხს და მიწვდეს საკეტს, რომელშიც არის განლაგებული ნემსა. დღევანდელი მდგომარეობით, Kel-tec RDB არის ალბათ ყველაზე მარტივი, ტექნოლოგიური და ერგნომიული ბულპაპის სქემის 5.56 კალიბრის იარაღი. მხოლოდ დავაზუსტებ იმას, რომ ორივე ეს იარაღი არანაირად არ იქმნებოდა, როგორც სამხედრო-საბრძოლო იარაღი. თავისი კონცეფციით და კონსტრუქციით ეს არის წმიდა სამოქალაქო იარაღები.

378569c4d86a843c6bfeac62f1dea00f--shotguns-firearms

ცნობილმა და ცეცხლსასროლი იარაღის ერთ-ერთი ყველაზე მსხვილმა მწარმოებელმა, ბელგიურმა “FN”-მაც შეიტანა თავისი წვლილი “ბულპაპების” ევოლუციაში. ამ კომპანიას ეკუთვნის ორი სერული წარმოების “ბულპაპის” ტიპის იარაღი, რომელიც იმსახურებს ამ მიმოხილვაში მოხვედრას. ეს არის ფუტურისტული 5.56 კალიბრის საბრძოლო შაშხანა FS-2000 და არანაკელბ ფუტურისტული 5.7მმ კალიბრის პისტოლეტ-ტყვიამფრქვევი P90.  ორივე ეს იარაღი არის ორმხრივი მართვის ელემენტებით და ექსტრაქციის სქემითაც,  მაგრამ ექსტრაქციის პრობლემა გადაწყვეტილია ორივე იარაღში განსხვავევბულად. FS-2000  ახორციელებს ექსტრაქციას ლულის წინიდან და იკვებება სტანდარტული 30 ვაზნიანი მჭიდებიდან, რომელიც არის სახელურის უკან განალგებული, როგორც კლასიკურ “ბულპაპებში”. P90-ში მასრების ექსტრაქცია ხდება ქვევიდან, ხოლო იკვებება იარაღი მჭიდიდან რომელიც ისევე როგორც გერმანულ ექსპერიმნტულ H&K G11-ში განლაგებულია ლულის ზევიდან. გარდა ამისა ვაზნები მჭიდში განლაგებულია ლულის პერპენდიკულარულად, და მიწოდების დროს სპეციალური მოწყობილობა უზრუნველყოფს მათ შეტრიალებას და ასე მიწოდებას. FS-2000-ში მასრების “გადამისამართება” ლულის ზევიდან განალგებულ საექსტრაქციო არხში  ხდება მოძრავი ღარის მეშვეობით.  სხვა “ბულპაპისგან”  (მაგ. Steyr AUG)  P90-ს ერგო მოსახსნელი დამრტყმელ-სასხლეტი მექანიზმის მოდული განლაგებული იარაღის უკანა ნაწილში და პრაქტიკულად მთლიანად (ჩახმახის ჩათვლით) დამზადებული პლასტმასისგან. P90 შექმნილი როგორც ჯარისკაცის ინდივიდუალური დაცვის იარაღი თავის ვაზნასთან ერთად, შესაძლებლობით დაამარცხოს ინდივიდუალური ჯავშანი (ჟავშანჟილეტი, ჩაფხუტი), ანუ ის ასრულებს იმ როლს რისთვისაც შექმნა. გარდა ამისა ის არის ერთ-ერთი ყველაზე ორიგინალური “ბულპაპი”, რომელიც ოდესმე შექმნილა და ამ ეტაპზე მსოფლიოშ ერთადერთი, რომელსაც გააჩნია კვების ასეთი ორიგინალური სისტემა. FN თავისმხრივ იმსახურებს ქებას, რომ შეძლო შეექმნა ასეთი ორიგინალური იარაღი, რომელიც თან მუშაობს საიმედოთ.

kelfn2000

ვაზნების ექსტრაქციის სქემა ლულის ზევით განლაგებული საექსტრაქციო არხის მეშვეობით.  მარცხნივ FN-2000 მოძრავი ღარით, მარვნივ Kel-Tec RFB ორმხრივი ვერტიკალურად მოძრავი ექსრაქტორით. 

fs2000p90

P90 (ზევით) გამოდგა კომერცილად უფრო წარმატებული ვიდრე FS-2000, თუმცა ორივე იარაღი არის ზუსტი, საიმედო და უკიდურესად ფუტურისტული. 

ალბათ ყველა ბულპაპიდან ყველაზე მრავალფეროვანი და საინტერესო ბიოგრაფია აქვს ისრაელში IWI-ის მიერ გამოშვებულ 5.56 კალიბრის ‘ტავორს”. TAR-21, Tavor Assault Rifle-21 ანუ 21-ე საუკუნის საიერიშო შაშხანა, შეზღუდულად იყო მიღებული შეიარაღებაში ისრაელის შეიარაღებული ძალების მიერ ჯერ კიდევ 2001 წელში. ტექნიკურად “ტავორი” გამოიყურება საკმაოდ უჩვეულოდ, როგროც პრაქტკულად ყველა “ბულპაპი”. სისტემა იყენებს ტრადიციულ ჩაკეტვის და ავტომატიკის სქემას, ბრუნავი საკტით და დენთის აირების გამოყენებით, დგუშის გრძელი სვლით. იკვებება “ტავორი” სტანდარტული STANAG-ის მჭიდებიდან. ექსტრაქციის პრობლემა გადაწყვეტილია ისევე, როგორც AUG-ში, იცვლება საკეტის თავი, ექსტრაქციის ფანჯრის ხუფის გადაადგილებით და სურვილის მიხედვით საკეტის სახელურის გადანაცვლებით. პირადად ჩემი აზრით ყურადღებას იქცევს ის რომ, როგორც ჩანს “ტავორი” აგებულია, როგორც Kel-Tec RFB, სადაც ლულა ასრულებს იარაღის ხერხემლის როლს და ოპტიკაც და სხვა ელემენტებიც მაგრდება ზედ. განსხვავება კიდე ის არის, რომ RFB-ს ლულა არის ამის გამო სპეციალურად სქელკედლიანი, ხოლო “ტავორის” ლულა არა. შესაბამისად ჩნდება კითხვა, როგორ რეაგირებს იარაღი ხანგრძლივი სროლის შედეგად გახურებაზე და ხომ არ იცვლება ამის გამო მოხვედრის წერტილი? მე ასევე არ მომწონს ის ფაქტი, რომ იარაღის ოპერატორს არ შეუძლია ექსტრაქციის მიმართულების შეცვლა. თუ აშშ-ში იყიდიდით X-95-ს იმისთვის რომ ექსტრაქციის მიმართულება შეგეცვალათ უნდა გაგეგზავნათ ის კომპანიაში, რომელიც შეასრლებდა ამ სამუშაოებს თქვენთვის და ასევე იარაღთან ერთად დაგიბრუნდებდათ გამოცვლილ საკეტის თავს. რატომ უბრალოდ არ ხდებოდა საკეტების გაყიდვა ჩემთვის უცნობია, მაგრამ ალბათ რაღაც მიზეზები არსებობს.  გასაგებია შეიძლება ვიღაცას ქონდეს მთელი სახელოსნო ფარეხში ყველანაირი ინსტრუმენტით და “ტავორის” საკეტის მოდულის დაშლა არ წარმოადგენდეს პრობლემას, ისევე როგროც საკეტის “მარცხენასაჭიანი” გულის შეკვეთა, მაგრამ თუ რამე არ იშლება ინსტრუმენტების გარეშე, რამე არ წერია ინსტრუქციაში და არ მოყვება საჭირო დეტალები, არ შეიძლება ჩაითვალოს რომ ეს ოფცია იარაღს გააჩნია. ასე რომ ეს ცალსახად არის “ტავორის” კონსტრუქციის მინუსი, რაც მიუხედავად ამისა არ უშლის მას ხელს იყოს ერთ-ერთი ყველაზე კომერციულად წარმატებული “ბულპაპი”.

Tavor-SAR-300-conv-kit-displayed

ტავორის ძირითადი ნაწილები. ყუარდღებას იქცევს ჯონსონ/სტოუმერის საკეტი, შედარებით თხელ ლულაზე შესრულებული სამაგრები რომელზეც ყენდება “პიკატინი”. საკეტის და დამაბრუნებელი ზამბარების მოდული არ იშლება ოპერატორის მიერ, რაც ჩემი აზრით არ არის სწორი გადაწყვეტილება.  სურათზე ასახულია .300 კალიბრზე გადამყვანი ნაკრები, მაგრამ სურათი ხარისხის გამო გამოდგება “ტავორის” მოწყობილობის ასახსნელად.

ისრაელის  ჯარში მოხვედრის შემდეგ, ამ იარაღმა განიცადა უამრავი ცვლილება.  2006 წლიდან ჯარმა დაიწყო  CTAR-21 (ლულის სისგრძე 38 см) მიღება, 2009 წლიდან MTAR-21 (ე.წ.  “მიკრო-ტავორი” ლულის სიგრძით 33 სმ) და 2014 წლიდან – მოდერნიზირებული “მიკრო-ტავორების”. პარალელურად გამოიყენება მოდელები ოთხჯერადი “ტრიჯიკონებით” და ლულისქვეშა ყუმბარმტყორცნებით. ამჟამად “ტავორებით” არის შეიარაღებული თითქმის ნახევარი ქვეითი შენაერთების და ასევე სპეცდანიშნულების შენაერთების გარკვეული რაოდენობა. სპეცრაზმებში არის საკმაოდ მაღალი კადრების როტაცია და საკმაოდ მრავალფეროვანი არსენალები, რის გამოც ბუნებრივია მათი გადაყვანა “ტავორზე” გაგრძელდება დიდი დრო ან ეს მოხდება მხოლოდ ნაწილობრივ. 2018 წელს უნდა დასრულებულიყო სარეზერვო ნაწილების გადაყვანა “ტავორებზე”. გარდა ყველაფერი ამისა “ტავორი” არის ყველაზე კარგად გაყიდვადი ისრაელის წარმოების იარაღიც, რომლის ლიცენზიური წარმოებაც კი არის დაწყებული ან იგეგემება რიგ ქვეყნებში.   ”ტავორის” სამოქალაქო ვარიანტი – X-95, არის ყველაზე კარგად გაყიდვადი სამოქალაქო “ბულპაპი” აშშ-ში.   2004 წლის 26 მაისს, დამოუკიდებლობის დღის პარადზე გამოჩდნენ “ტავორები” ქართველების ხელში, რამაც საკმაოდ დიდი გაკვირვება გამოიწვია ყველგან. ჩემთვის უცნობია როგორ გამოიჩინა თავი “ტავორმა” საქართველოში, მაგრამ როგორც ჩანს რაიმე მასშტაბურ გადაიარაღებამდე საქმე არ მივიდა და ამჯერად “ტავორებით” მოძრაობს მხოლოდ დაცვის პოლიცია.

ალბათ ყველაზე ახალი ‘ბულპაპი” რომელიც იქნებოდა როგორც საბრძოლო იარაღი არის 2014 წელს წარმოდგენილი პოლონური “Grot”, რომლის წარმოება იგეგმება FB “Łucznik” Radom-ის ახალ ქარხანაში. იარაღი თავიდან ბოლომდე არის პოლონური პროექტი, რომლის მიზანი არის ახალი 5.56 კალიბრის საბრძოლო იარაღების ოჯახის შექმნა, რომლითაც შეიარაღებდა პოლონეთის არმია. უნიკალურობა ამ პროექტის მდგომარეობს იმაში, რომ ერთი და იგივე რესივერს იყენებს ორი პერსპექტიული იარაღი, ერთი შექმნილი როგორც კონვენციონალური შაშხანა, მეორე, როგორც ბულპაპი. 7 ნაწილის გამოცვლა/დაყენება არის საჭირო, რომ კონვენციონალური შაშხანა გადაიქცეს ბულპაპად. ოპერატორს შეუძლია განახორციელოს ტრანსფორმაცია საკუთარი ხელებით. თექნიკური თვალსაზრისით ასეთი მიდგომა იმსახურებს მოწონებას, მაგრამ პრაქტიკული თვალსაზრისით რა უპირატესობები აქვს ასეთ სქემას ჯარისკაცისითვის/მსროლელისთვის ჩემთვის გაუგებარია. დანარჩენში იარაღი მეტ წილად ტრადიციული კონსტრუქციის არის.  AR-18 ტიპის საკეტი, ორ პოზიციანი დენთის აირების რეგულატორი, ორ ადგილას სახელურთან და მჭიდთან  განლაგებული მჭიდის ღილაკი. ექსტრაქცია ხდება მარჯვნიდან ან მარცხნიდან.  მე ვერ მოვიპოვე ინფრომაცია რამდენად ადვილია ექსტრაქციის მიმართულების შეცვლა, მაგრამ როგორც სურათებიდან ჩანს, საჭირო იქნება საკეტის თავის გამოცვლა და რესივერზე განლაგებული ხუფის ადგილის შეცვლა.

GROTB

იარაღების ოჯახი, რომელიც შეიქმნა ერთიანი რესივერის ირგვლივ ითვლის 10 განსხვავებულ მოდელს, 5 “ბულპაპს” და 5 კლასიკური სქემის იარაღს. 

სამოქალაქო ბაზარზე წარმოდგენილ “ბულპაპებს”  რაც შეეხება, ძალიან ბევრი წვრილი კომპანია (და არც ისე), ცდილობდა ექცია “ბულპაპის” ფუტურისტული დიზაინი გაყიდვის ფაქტორად და შესაბამისად საკმაოდ ბევრი ასეთი მოდელი არსებობდა და არსებობს . ზოგი ცნობილი, ზოგი ნაკლებად ცნობილი, ზოგ მუშა იარაღი, ზოგი საერთოდ უვარგისი. მე შეგნებულად არ გამყავს ამ კატეგროაში სამოქალაქო იარაღების მწარმოებელი  Kel-Tec-ი, იმიტომ რომ  გეორგ კელგრენი თავიდან ქმნიდა საბრძოლო იარაღს, ზოგადად იყო გატაცებული ბულპაპის კონცეფციით  და ალბათ ნაკლებად ადარდება ფინანსური საკითხი ან სურვილი მომხმარებლების შეტყუების უჩვეულო დიზაინებით.

სამოქალაქო ბაზარზე “ბულპაპები” არსებობს პრაქტიკულად ყველა ვარიანტში, შაშხანა, თოფი და თუ გნებავთ პისტოლეტის და რევოლვერის ფორმატშიც კი, ბევრი პევმატური “ბულპაპიც” არსებობს. გარდა ამისა იყიდება ნაკრებები, რომლებიც იძლევიან საშუალებას პოპულარული მოდელების კონვერტაციას “ბულპაპებში”. ჩემი აზრით უმეტესობა ამ იარაღების სხვა არაფერია თუ არა გასართობი საშუალება ჰიპსტერისთვის და ალბათ არც ერთი მათგანი არ კვალიფიცირდება, როგორც სერიოზული საბრძოლო/თავდაცვითი  იარაღი, მხოლოდ ძალიან იშვიათი გამონაკლისებით. ასეთ იარაღებში არ უნდა ეძებო ერგონომიკა, საიმედოობა და დიდი რესურსი. როგორც წესი მწარმოებელბი  არც ორმხრივობის პრობლემაზე იტკიებდნენ თავს. იმისთვის, რომ დავაკმაყოფილო თვქენი ცნობისმოყვარეობა მე შემოგთავაზებთ რამდენიმე  მოდლეის მოკლე მიმოხილვას, იმისთვის, რომ შეგექმნათ წარმოდგენა რამდენად მრავალფეროვანია სამოქალაქო “ბულპაპების” ოჯახი.

mos50090bul

პოპულარული მოდელის “ბულპაპის” ვარიანტის კარგ მაგალითს წარმოადგენს ზე-პოპულარული Mossberg 500-ის “ბულპაპი”, რომელსაც კომპანია ადრე უშვებდა ქარხნული წესით. ბუნებრივია რამე ორმხრივობაზე და ერგონომიკაზე ლაპარაკი ზედმეტი იყო, მაგრამ ფუტურისტული დიზაინის გამო ეს თოფი მოხვდა რამდენიმე 80-ნი 90-ნი წლების ბლოკბასტერში და არც ისე ცუდათ იყიდებოდა. ამჯერად რამდენიმე კომპანია უშვებს ნაკრებებს, რომლებიც გაძლევენ საშუალებას გადააკეთო “მოსბერგ 500″ და “რემინგტონ 870″.  ალბათ საუკეთესო “ბულპაპი” გამოვიდოდად “იტაკა 37″-ის ბაზაზე, გამომდინარე იქიდან, რომ ეს “პომპა” მასრების ექსტრაქციას ქვევიდან ახორციელებს.

1475061256

რა თქმა უნდა თურქეთი ვერ დატოვებდა “ბულპაპებს” ყურადღების გარეშე და იქ გამოდის რამდენიმე 12 კალიბრის ბულპაპი. ზოგადად, გლუვლულიანი თოფების ყველაზე უცნაური და გიჟური ვარიანტებით თურქეთი უსწრებს მთელ მსოფლიოს, მაგრამ “იუთუბზე” ეხლაც დევს ვიდეო სადაც ერთი ადამიანი ხსნის რამდენიმე შეფუთვას ასეთი ახალი თოფებით, საიდანაც უმეტესობა ან არ მუშაობს ან ეგრევე იკეთებს ბზარებს რესივერზე, სულ რაღაც 5-10 გასროლის შემდეგ.  მიუხედავათ ამისა ფუტურისტული “ბულპაპ” თოფები ბოლო რამდენიმე წელი ვირუსივით მრავლდებიან და ერთგვარ ფენომენსაც წარმოადგენენ, ხოლო მათ უმტეტესობას უშვებენ თურქული კომპანიები. ალბათ ამის მიზეზი არის ტექნოლოგიების განვითარება, რაც იძლევა საშულებას უმოკლეს ვადებში კომპიუტერლი პროგრამებით და კომპიუტერით მართვადი დაზგებით, მოხდეს ახალი იარაღის დაპროექტება და გამოშვება. იმის თქმა რომ ყველა თურქული 12 კალიბრის ბულპაპი ნაგავია იქნება არასწორი, მაგრამ თუ ეძებთ საიმედო თოფს ალაბთ ყველაზე ბოლოს უნდა განიხილოთ ასეთი ვარიანტები. სურათზე არის Uzkon-ის წარმოების 12 კალიბრის ნახევრად-ავტომატური “ბულპაპი”.

rjzk22

პოპულარული და მოსახერხებელი გამოდგა თავდაპირველად ამერიკული Red Jacket Firearms-ის მიერ გამოშვებული ნაკრები ZK-22, რომელიც აქცევდა რუგერის პოპულარულ მცირეკალიბრიან შაშხანას “ბულპაპად”.

IMG_5456

პოპულარული და იაფი იარაღების კატეგორიაში ყოველთვის იყო “სურპლუს” იარაღიც (რასაც ჩვენთან “ენზეს” იარაღს ეძახიან). ბუნებრივია გაჩნდებოდა ვინმე ვინც შეეცდებოდა მათ გადაკეთებას “ბულპაპად”. სურათზე არის  ამერიკული Center Balanced Rifle Platform Systems-ის ნაკრები დაყენებული საბჭოთა 7.62 კალიბრის СКС-ის ტიპის კარაბინზე.

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

ასევე ხსენებას იმსახურებს 1992 წელს ამერიკული “ბუშმასტერის” მიერ გამოშვებული 5.56 აკალიბრის “ბულპაპი”, რომელსაც საფუძვლად ედო ავსტრალიური შაშხანა, რომელმაც წაგო კონკურსი ავსტრიულ AUG-თან.  Bushmaster M17S გამოდიოდა არც მეტი არც ნაკლები თითქმის 13 წელი და დარწმუნებული ვარ უმეტსობას, ვინც წაიკითხავთ ამ სტატიას არც გსმენიათ მისი არსებობის შესახებ. ტექნიკურად ის შედარებით მარტივია, ასევე იყენებს სტოუნერ/ჯონსონის ტიპის საკეტს და დენთის აირების სისტემას მოკლე სვლით. იარაღი გამოირჩევა იმით, რომ ტიბჟირი, რესივერი და კონდახი შესრულებულია, როგორც ერთიანი დეტალი, ალუმინის ნაჭრისგან ფრეზირებით. იარაღი ასევე იყენებს სტანდარტულ STANAG-ის მჭდებს. ამ იარაღის მოდერნიზირებულ და სახეშეცვლილ ვარიანტს დღემდე უშვებს ამერიკული K&M Arms.

თუ Kel-Tek RDB არის ერთ-ერთი ყველაზე მარტივი და მოსახერხებელი თანამედროვე “ბულპაპებიდან”, Desert Tech MDR არის ალბათ არანაკლებ თუ არა უფრო მსოსახერხებელი, მაგრამ ბევრად უფრო რთული და ორიგინალური კონსტრუქციის მქონე, რის გამოც მასზე მე უფრო დაწვრილებით გიამბობთ. პირველ რიგში უნდა აღინიშნოს, რომ  კომპანია “Desert Tech” არის ძალიან ახალგაზრდა, დაფუძნებული 2007 წელს და 11 წლიანი პერიოდი საკმარისი იყო იმისთვის, რომ ამ კომპანიას დაემკვიდრებინა თავი, როგორც ერთ-ერთი ლიდერი “ბულპაპების” წარმოებაში. სინამდვილეში ყველა მათი იარაღები (SRS, HTI და MDR) არის “ბულპაპის” სქემით აგებულები და გარდა ამისა ყველა არის მულტი-კალიბრის, რაც ნიშნავს რომ სხვადასხვა კალიბრზე გადაყვანისთვის საჭიროა მხოლოდ რამდენიმე დეტალის გამოცვლა და ერთი სახრახნისი (კალიბრის შეცვლა ასევე განხორციელებადია მსროლელის მიერ და არ ითხოვს ოსტატის ჩარევას). SRS და HTI სნაიპერული შაშხანებია გრძივად მოძრავი საკეტით, მაშინ როდესაც MDR არის ნახევრად ავტომატური “ტაქტიკური” შაშხანა. მთავარი თავისებურება, რაც განასხვავებს უკანასკნელს ყველა სხვა ბულპაპისგან და ალბათ უმეტესობა სხვა ავტომატური შაშხანებისგან არის ის რომ ერთი და იგივე იარაღი გათვლილია ძლიერ .308Win-ზე და ასევე შუალედურ კალიბრებზე .300 BLK და 5.56×45. იარაღის მართვის ელემენტები ასევე არის ბოლომდე ორმხრივი და თუ ეს არ არის საკმარისი, მჭიდის ღილაკიც კი ორნაირი აქვს, განლაგებული სასხლეტთან და უკან მჭიდთან. მაგრამ ყველაზე ორიგინალურად არის გადაწყვეტილი ამ იარაღში ექსტრაქციის პრობლემა. იარაღს გააჩნია ორივე მრიდან საექსტრაქციო ფანჯარა, რომელზეც განლაგებულია საინტერესო კონსტრუქციის ხუფები.  ერთ ხუფზე შესრულებულია მოკლე საექსტრაქციო მილი, სადაც ხვდება  გასროლილი მასრა და რჩება მანდ დაფიქსირებული ზამბარით, სანამ მომდევნო გასროლის შემდეგ მოიგი ცარიელი მასრა მიწოდებული საკეტით მას არ ამოაგდებს გარეთ. მეორე ხუფზე არის განლაგებული მექანიზმი, რომელიც ზემოქმედებს საკეტთან და ცვლის  ექსტრაქციის მიმართულებას. დააყენეთ ხუფი მარცხნიდან ექსტრაქცია მოხდება მარჯვნიდან, დააყენეთ მარჯვნიდან და მოხდება მასრების ექსტრაქცია მარცხიდან. ხუფების ადგილების გადასანაცვლებლად არ არის საჭირო იარაღის დაშლა, ისინი დამაგრებულია რესივერზე გარედან პატარა საკეტელას მეშვეობით და იარაღის გამოყენება შეიძლება საექსტრაქციო ხუფის გარეშეც. დაყენებული ხუფით მასრების ექსტრაქცია  ხდება პირველი საათის მიმართულებით თუ იარაღს ზევიდან დავხედავთ.

dtexac

სურათზე კარგად ჩანს ხუფების მოწყობილობა და განლაგება. მასრების ექსტრაქციის პრობლემა, მოგვარებულია ორიგინალურად, მართალია კონსტრუქცია გართულდა, მაგრამ, როგორც ჩანს ეს სიტემა მუშაობს საიმედოთ. სამაგიეროდ ხუფები არ იძლევა საშუალებას ვიზუალურად შეამოწმოთ სავაზნე და დარწმუნდეთ, რომ იარაღი ნამდვილად განმუხტულია. 

დღეის მდგომარეობით Desert Tech MDR არის ალბათ ყველაზე ინოვაციური და ორიგინალური “ბულპაპი” რომელიც ალბათ “ყველაზე ორმხრივია” და ამავე დროს გამოხმაურებების მიხედვით ძალიან საიმედოც არის.

ამ სტატიაში მე ასვევ ვახსენე ბულპაპ პისტოლეტები და რევოლვერები. რა თქმა უნდა “ბლპაპის” სქემის რეალიზება ხელის იარაღში ალბათ შეუძლებელია, იმიტომ რომ მჭიდის  უკან გადატანას არანაირი აზრ არ აქვს, მაგრამ არის მინიმუმ ორი იარაღი, რომელსაც პირობითად მაგრამ შეიძლება ვუწოდოთ მოკლელულიანი “ბულპაპები”. პირველი არის ამერიკული წარმოების Boberg Arms-ის პისტოლეტი XR9 მეორე საბჭოთა რევოლვერი ТОЗ-81. XR-9-ს უნიკალურობა მდგომარეობს იმაში, რომ ვაზნების ამოღება მჭიდიდან ხდება საკეტის უკან და მიწოდება შესაბამისად წინ მოძრაობისს. ამის წყალობით პისტოლეტი გამოვიდა შედარებით მოკლე საერთო სიგრძის მაგრამ შედარებით გრძელი ლულით. გამომდინარე იქიდან, რომ ვაზნის ამოღება მჭიდიდან ხდება დიდი სისწრაფით, უნდა გამოყენებულ იქნას მოლოდ მწარმოებლის მიერ რეკომენდირებული მუხტები, წინააღმდეგ შემთხვევაში საკეტის სისწრაფე იმდენად მაღალია რომ საკეტმა შეიძლება უბრალოდ დაშალოს ვაზნა. ტყვია ამოძვრება მასრიდან და იარაღი გაჭედვას.

boberg

XR9 უდაოდ არის ერთ-ერთ თუ არა ყველზე ორიგნალური და განსხვავებული ავტომატური პისტოლეტი, რომელიც გარკვეული შეზღუდვებით მაგრამ საიმედოთ მუშაობს. სამაგიეროდ 9×19 კალიბრის ეს პისტოლეტი უფრო კომპაქტურია ვიდრე .38 კალიბრის მოკლეცხვირიანი რევოლვერი და თანაც აქვს აქვს თითქმის 100მმ-ნი სიგრძის ლულა. არსეობს მოდელი უფრო გრძელი ლულითაც. ამჯერად ამ პისტოლეტს უშვებს ამერიკული Bond Arms ახალი სახელით Bullpup9.

რაც შეეხება რევოლვერებს, შეიძლება ჩაითვალოს რომ საბჭოთა ТОЗ-78 “Марс” არის “ბულპაპ რევოლვერი”, სადაც დოლურა განლაგებულია სახელურის ზევიდან. ასე გახდა შესაძლებელი შედარებით გრძელი დოლურას (გათვლილი 5,45×39 და .410 ვაზნებზე) და ლულის გამოყენება ირაღის მოკრძალებილი გაბარიტების შენარჩუნებით. იარაღი ჩაფიქრებული იყო, როგორც გადარჩენის იარაღი, რამაც განაპირობა კალიბრების ასეთი არჩევანი და ასევე რიგი სხვა გადაწყვეტილებების, როგორიც არის მაგალითად გასაშლელი ხიშტი/დანა რომელიც იკეცება და იმალება ლულის ზევიდან განლაგებულ ღარში და ასევე მოსახსნელი ლითონის დუგლუგი.

oz-81

მიუხედავად იმისა, რომ მხოლოდ ერთი ასეთი რევოლვერი არსებობს, შეიძლება ჩაითვალოს რომ ის არის ალბათ ერთადერთი “ბულპაპ” რევოლვერი, რომელიც არსებობს რკინაში და თანაც მუშაობს. 

რაც შეეხება ჩემ პირად გამოცდელებას “ბულპაპებთან”, მე მქონდა უშუალო შეხება მხოლოდ ორ ასეთ იარაღთან. ერთი იყო Walther G22, მგერმანული მცირეკალიბრიანი შაშხანა გათვლილი წრიული აალების ვაზნებზე და მეორე იყო შესანიშნავი Desert Tech SRS კალიბრში .338 LM. Walther G22-მა შერეული შთაბეჭდილებები დამიტოვა, იმის გამო, რომ პირველ რიგში იყო ძალიან რთული კონსტრუქციის უამრავი დეტალით, თუმცა იარაღი იყო ერგონომიული და გართობის ფაქტორიც საკმაოდ დიდი იყო.  პლინკერი ალბათ ეგეთი უნდა იყოს, თან კარგად ისროდეს და თან ქონდეს უჩვეულო, ყურადღების მიმქცევი დიზაინი.

SRS-მა დამიპყრო თავისი უნაკლო შესრულებით, ნაფიქრი კონსტრუქციით, ერგონომიკით და რა თქმა უნდა სიზუსტით. ასევე, რაც შევამჩნიე SRS-ში, იყო ის რომ ეს არ არის რაღაც ჰიპსტერის სათამაშო, რომელმაც უნდა განაცვიფროს თქვენი ძმაკაცები იერსახით და საფასარით.  ეს იყო რეალურად, სერიოზული ინსტრუმენტი სერიოზული მსროლელისთვის, რაზეც მათ შორის მეტყველებს კომპლექტაცია, რომლითაც ეს იარაღი მიეწოდება მყიდველს.

ასევე Walther G22-ს უკავშირდება ერთი ნაკლებად სასიამოვნო ეპიზოდი ჩემი ცხოვრებიდან, რის გამოც მე გავამახვილე “დახურული” სქემის ბულპაპების თავისებურებაზე, რომელიც არ გაძლევს საშუალებას ვიზუალურად შეამოწმოთ სავაზნის მდგომარეობა. ერთხელ G22-ის განმუხტვისას, მე მოვხსენი იარაღს მჭიდი და რამდენჯერმე გადმოვწიე საკეტი, რასაც წესით უნდა მოყოლოდა გაუსროლელი ვაზნის ექსტრაქცია, ხოლო გამომდინარე იქიდან, რომ საექსტრაქციო ფანჯარა განლაგებული იყო მარცხნიდან და ვიზუალური გადამოწმებისთვის იარაღის შეტრიალება იყო საჭირო, მე არ გავაკეთე ეს და ჩავთვალე რომ 4-5 მოძრაობა საკეტით იყო საკმარისი. ეს იყო დიდი და სახიფათო შეცდომა ჩემი მხრიდან. ასეთი გულუბყვილობა დაუშვბელია, განსაკუთრებით, როდესაც საქმე გაქვს ჰიპსტერულ/არასერიოზულ იარაღებთან.  აღმოჩნდა, რომ ექსტრაქტორი უბრალოდ გადაახტა სავაზნეში გაჭედილ ვაზნას, ხოლო საკონტოლო დაშვებისას იარაღმა გაისროლა ჭერში. მართალია იმის ალბათობა, რომ რამე ანალოგიური მოხდეს ხარისხიანად დამზადებულ  “ბულპაპში” ძალიან დაბალია, მაგრამ პრაქტიკა ადასტურებს რომ ხანდახან ყველაფერი ხდება. იგივე ეხება დაბრკოლების აღმოფხვრას. ისეთ “დახურულ” იარაღში, როგორიც არის FS-2000 ან RDB, ჩახედვა შიგნით, დაბრკოლების ტიპის დადგენა და მისი აღმოფხვრა მოითხოვს იარაღის დაშლას. “ბულპაპში” რომელსაც აქცს ექსტრაქციის მიმართულების ცვლილების ოფცია, ასეთ შემთხვევაში თქვენ მაინც გაქვთ საექსტრაქციო ფანჯარა რომელშიც ჩანს საკეტიც და სავაზნეც ასე რომ გამოდის უნდა აირჩიოთ ორ მიდგომას შორის: ერთი, სრული ორმხრივობა და მიუწვდომელი საკეტი და სავაზნე ან სელექტიური ექსტრაქცია და შესაძლებლობა დაბრკოლების უფრო სწრაფი იდნეტიფიცირების და აღმოფხვრის. მაყუჩის დაყენების შემთხვევაში ალბათ “დახურული” სქემა უფრო ხელსაყრელია, იმიტომ რომ არ მოხდება დენთის აირების გამოსროლა მსროლელის სახის საიხლოვეში, რაც შეიძლება საკმაოდ დიდი პრობლემა იყოს. ბუნებრივია “ბულპაპი” მაყუჩით მაინც იქნება კომპაქტური. ბევრს ასევე არ მოწონს ის ფაქტი, რომ გასროლის პროცესი გადმოტანილია სახესთან ახლოს და არ არის წინ გატანილი, როგორც ჩვეულებრივ შაშხანაში. სიმართლე გითხრათ, რომ დავუფიქრდე არც მე არ ვიგრძნობიდ თავს .50 კალიბრის “ბარეტის” ბულპაპიდან სროლისას იმის გათვალისწინებით, რომ პირდაპირ ყბა მექნება მიდებული ადგილზე სადაც მოხდება 115 გრამიანი “ჭურვის” მუხტის აალება. მაგრამ ეს რა თქმა უნდა ძალიან სუბიექტურია.

ცალკე მინდა ვახსენო, ცუდი სასხლეტების საკითხი, რომელიც ხშირად გვხვდება, როდესაც ვისმენთ ან ვკითულობთ რომელიმე “ბულპაპის” შესახებ მორიგ მიმოხილვას. ამას განაპირობებს რამდენიმე ფაქტორი. პირველ რიგში დიდი მანძილი სასხლეტსა და დამრტყმელ-სასხლეტი მექანიზმის დანარჩენ ნაწილს შორის. ზოგ მოდელში მაგალითად AUG-ში და P90-ში გამოყენებულია პლასტმასისგან დამზადებული  ჩახმახი და დამრტყმელ-სასხლეტი მექანიზმის სხვა დეტალები, რაც ბუნებრივია ასევე ნეგატიურად აისახება სასხლეტის თვისებებზე. ასევე სამხედრო დანიშნულების იარაღში ზოგადად სასხლეტის ხარისხს ნაკლებად აქცევენ ყურადღებას და ასეთი იარაღების სამოაქალაქო ვერსიბსაც ერგოთ ეს თვისება.  მოლოდ ბოლო თაობის “ბულპაპებში” მწარმოებლები შეეცადნენ გაეუმჯობესებინად სასხლეტის თვისებები. მაგალითად Desert Tech MDR-ში ბერკეტი ქაჩავს და არ აწვება, ანუ პირიქით მოძრაობს ვიდრე ადრინდელ “ბულპაპებში”, Kel-Tec RFB-ში გამოყენებულია უფრო რთული მექანიზმი, გადაბმული ბერკეტებით და რეგულირებებით.

პირადად მე არ მაქვს იმხელა გამოცდილება “ბულპაპებთან”, რომ შემოგთავაზოთ ჩემი ვარიანტი პასუხის კითხვაზე: რა არის უკეთესი, ბულპაპი თუ კონვენციონალური შაშხანა. სიმართლე გითხრათ ინტერნეტშიც “ბულპაპეების” ჯარში ექსპლუატაციაზე ძალიან ცოტა რამ იწერება. სამოქალაქო სექტორში აზრი ორად არის გაყოფილი, ერთის მიხედვით “ბულპაპი” არის ცუდი ხუმრობა და არასრულფასოვანი იარაღი, ხოლო მეორეს მიხედვით, ბულპაპებს აქვთ თავისი ნიშა, მაგრამ მეეჭვება სადმე ნახოთ ავტორიტეტული წყარო, რომელიც განაცხადებს რომ ზოგადად “ბულპაპი” უკეთესია ვიდრე ტრადიციული სქემის იარაღი. მე ასევე მრჩება შთაბეჭდილება, რომ ყველაზე ცნობილი სახეები ინსტრუქტორებს შორის, ან ჩუმად აიგნორებენ ბულპაპებს ან პირდაპირ გამოდიან ამ კონცეფციის წინააღმდეგ. დინამიური სროლის დისციპლინებში “ბულპაპები” საერთოდ არ ფიგურირებენ, რაც ასევე მეტყველებს იმაზე, რომ “ბულპაპი” უბრალოდ არ არის ისეთი სწრაფი და მოსახერხებელი, როგორც კონვენციონალური შაშხანები. ცუდი სასხლეტი ასეთ შეჯიბრებებში საერთოდ პრაქტიკულად განაჩენია იარაღისთვის. ამავე დროს ჯარის ან უფრო სწორად სახელმწიფოების ინტერესი ბულპაპის მიმართ გასაგებია, იდეა გქონდეს ერთი იარაღი ყველასთვის, არის ძალიან მიმზიდველი. საბოლოო ჯამში სახელმწიფოს უნდა ყველაზე იაფი და მარტივი და არა ყველზე კარგი გამოსავალი. ისეთ წვრილმანები, როგორიც არის ქალაქის ბრძოლაში ორივე მხრიდან სროლის შესაძლებლობა, “ზევით” არავის არ ადარდებს, მებრძოლებმა იკითხონ. ჩემი აზრით საქართველოს პირობებში, სამოქალაქო ბაზარზე, “ბულპაპებზე” უნდა იყოს მოთხოვნა. ასეთი იარაღი იქნებოდა კომპაქტური და თანაც ტარების უფლებით. ასეთი “მიკრო შაშხანები”, რომლებიც შეიძლება სულ თან გქონდეს მანქანაში ან პატარა ზომის  ჩანთაში კარგად და სარფიანად იყიდება იმპორტიორების მიერ და მეროად ბაზარზეც მათი გასხვისება არ წარმოადგენს პრობლემას. ჩვენ ქვეყანაში არსებული სუსლელური შეზღუდვების გამო ალბათ ბევრი დახუჭავდა თვალს  “ბულპაპების” გენეტიკურ ნაკლოვანებებზე. სამაგიეროდ მიიღებდა კომპაქტურ იარაღს ტარების უფლებით, რომელიც თან სრულყოფილად გამოიყენებდა ვაზნის ბალისტიკურ პოტენციალს.

რა გზით გაგრძელდება ამ კლასის ევოლუცია? ალბათ პირველ რიგში შემდეგი ნაბიჯი იქნება ექსტრაქციის ისეთი სისტემის შემუშავება რომელიც უზრუნველყოფს ერთი მოძრაობით ექსტრაქციის მიმართულების შეცვლას და ამავე დროს იოლ “დაშვებას” სავაზნემდე, რაც გადაწყვიტავს პრაქტიკულად ყველა ამჟამად არსებულ პრობლემას. როგორ განხორციელდება ეს? რამე პრინციპულად ახალი მექანიზმის გამოგონებით თუ უბალოდ მასრების მარტივი მოძრავი დეფლექტორის ინტეგრაცია უკვე არსებული იარაღის კონსტრუქციაში მე არ ვიცი. ალბათ წინ და ქვევით ექსტრაქცია შერჩება მხოლოდ სამოქალაქო იარაღებს და არასდროს არ განხორციელდება საბრძოლო იარაღზე.  იგივე ბელგიური FS-2000, შეისყიდა მეტ-ნაკლებად მნიშვნელოვანი რაოდენობით მხოლოდ ბელგიამ და სლოვენიამ. უნდა ვივარაუდოთ რომ ჰიპსტერული გლუვლულიანი ბულპაპების მოდელების ნომენკლატურა მხოლოდ გაიზრდება. რაოდენ გასაკვირიც არ უნდა იყოს, ბაზარზე ერთი მეორეს მიყოლებით ჩნდება თოფები რომლებიც თითქოს ვიდეოთამაშებიდან არიან გადმოღებული. ეს ადასტურებს რომ მოთხოვნა მათზე არის, თუმცა მეეჭვება ასეთი იარაღი ახლო მომავალში იხილოთ, ნადირობისას, შეჯიბრზე ან მითუმეტეს სადმე შეიარაღებაში.

პს

აღნიშნული სტატია არნაირად არ წარმოადგენს სერიოზულ კვლევას, ის არის მხოლოდ მოკლე ექსკურსი “ბულპაპის” ტიპის იარაღების ევოლუციის ისტორიაში.  რა თქმა უნდა ერთ სტატიაში ყველა იარაღის და ყველა მნიშვნელოვანი მოვლენის მოქცევა იქნებოდა შეუძლებელი, ამიტომ მე შევეცადე ყურადღბა გამემახვილებინა მხოლოდ ყველაზე მნიშვნელოვან/საინტერესო მოვლენებზე და იარაღებზე. 

კვირის იარაღი: Ithaca MAG-10 Roadblocker

November 25th, 2018

Roadblock

1975 წელს ამერიკულმა კომპანია Ithaca Gun Company-მ წარმოადგინა მსოფლიოში პირველი 10 კალიბრის ნახევრად-ავტომატური გლუვლულიანი თოფი, რომლის ძირითადი დანიშნულება იყო ბატებზე ნადირობა. შეგახსენებთ, ეს იყო 1975 წელი, და ჯერ 13 წელი იყო დარჩენილი მანამდე სანამ ამერიკული “მოსბერგი” და “ფედერალი” ერთობლივად წარმოადგენდნენ 12 კალიბრის ვაზნას 89მმ-ნი მასრით, ამიტომ ბუნებრივია, რომ იმ პერიოდისთვის თოფებს რომელთა ვაზნის  “სასარგებლო ტვირთამწეობა” 50 გრამზე  მეტი იქნებოდა, ხოლო სროლის მანძილი 50 მეტრზე მეტი, ქონდა ვიწრო მაგრამ თავისი ადგილი მონადირეების არსენალში. შესაბამისად “იტაკას” სურვილი გამოეშვა ნახევრად ავტომატური თოფი ასევე იყო ლოგიკური და გასაგები. ახალი თოფი სახელით MAG-10  გამოვიდა ძალიან მასიური და მძიმე (5.5კგ). მას კონსტრუქციაში გააჩნდა უკუცემის შემცირების მექანიზმი, რომელიც წარმოადგენდა დენთის აირების სისტემის ნაწილს. თოფი მთლიანად იყო დამზადებული მაღალი ხარისხის მათ შორის უჟანგავი ფოლადისგან (მხოლოდ დამრტყმელ-სასხლეტი მექანიზმის მოდული იყო ალუმინის). ავტომატიკის სქემა მუშაობდა დენთის აირების ენერგიის გამოყენების ხარჯზე. დენთის აირების ნასვრეტი განლაგებული იყო სულ რაღაც 20 სმ-ში სავაზნისგან, რამაც თვითონ სისტემის კონსტრუქციასთან ერთად განაპირობა ლულისქვეშა მჭიდის დაბალი ტევადობა, რომელიც სულ რაღაც 2 ვაზნას შეადგენდა. საკეტის ჩაკეტვა ხდებოდა ერთი ვერტიკალურ სიბრტყეში მოძრავი ბჯენით, რომელიც შედიდოდა შესაბამის კილოში. კილო განლაგებული იყო ლულაზე წამოცმულ მანჟეტზე. მთლიანობაში, თოფი მართვის ელემენტების განლაგებით, მოვლა-შენახვის რეგლამენტით, კონსტრუქციით და გამოყენების პრინციპებით პრაქტიკულად არაფრით არ განსხვავდებოდა ტიპიური ნახევრად-ავტომატური თოფისგან, რაც იყო კარგი.  ასეთი სიმძლავრის იარაღები ყოველთვის იყო სპეციალიზირებული იარაღი, რომელიც არ გამოირჩეოდა ისეთი უნივერსალურობით, როგორიც მაგალითად უმეტესობა 12 კალიბრის თოფების, ამიტომ მათი გამოყენება ხდებოდა ძირითადად გარეულ ინდაურზე და ბატებზე სანადიროდ, თანაც მაშინ, როდესაც სროლის დისტანცია აღემატებოდა 50 მეტრს. ასეთ შემთხვევაში მძლავრი 10 კალიბრის ვაზნა ზრდიდა წარმატებული ნადირობის ალბათობას.  იარაღის წონა და და გაბარიტები ბუნებრივია დიდ როლს არ თამაშობდა, ხოლო 10 კალიბრის იარაღი უნდა ყოფილიყო მძიმე, წინააღმდეგ შემთხვევაში უკუცემა ხდებოდა აუტანელი. მსუბუქი მუხტები კიდე  ვერ ახერხებდნენ ამ კალიბრის პოტენციალის სრულ რეალიზებას.

198o წელს MAG-10-ის სანადირო ვარიანტებს 81სმ-ნი ლულებით დაემატა “პოლიციური” მოდელი 56სმ-ნი ლულით, რომელიც არის ცნობილი მეტსახელით “Roadblocker”. რამდენადაც ცნობილია “იტაკას” არასდროს ფორმალურად არ გამოუყენებია სახელი “roadblocker”. ერთ-ერთი ვერსიით ეს სახელი ამ თოფს შეარქვეს ტეხასის გზატკეცილების პატრულის თანამშრომლებმა, რომლებიც ცდიდნენ MAG-10-ის პოლიციურ ვარიანტს, და განიხილავდნენ ამ თოფებს, როგორც ეფექტურ იარაღს მანქანაში მყოფი ბოროტმოქმედების წინააღმდეგ.

იმ პერიოდში გლუვლულიანი თოფები ჯერ კიდევ იყო ყველაზე გავრცელებული “გრძელი” იარაღი პოლიციის შეიარაღებაში ამიტომ MAG-10-ის პოლიციური ვარიანტის გამოჩენა იყო ლოგიკური. ახალი თოფის წონა შემცირდა დაახლოებით 4.8 კგ-მდე მაგრამ თოფი მაინც იყო ბევრად უფრო მძიმე და გრძელი ვიდრე იმ პერიოდის ტიპიური პოლიციური 12 კალიბრის თოფები. გარდა ამისა 2 ვაზნიანი ტევადობა იყო დიდი მინუსი იმის გათვალისწინებით, რომ მაშინ პოლიციური სამსახურები კრძალავდნენ თოფის ტარებას ვაზნით სავაზნეში. ამის შედეგად თქვენ იღებდით პრაქტიკულად ორლულიანი თოფის შესაძლებლობებს უფრო რთულ იარაღში. მაგრამ ეს არ იყო პოლიციური 10 კალიბრის “იტაკას” ერთადერთი ნაკლი. უკუცემა, მიუხედავად ყველაფრისა მაინც იყო დიდი და უბრალოდ აუტანელი იმისთვის ვისაც არ ქონდა გამოცდილება მძლავრი იარაღებიდან სროლის. გარდა ამისა ტესტირებებმა მათ შორის 1985 წელს ჩატარებული ჟურნალ Soldier of Fortune-ის მიერ აჩვენა, რომ იარაღი არ შეესაბამება სამხედრო/პოლიციური იარაღისთვის არსებულ საიმედოობის სტანდარტებს.  ტესტირებისას იარაღმა რამოდენიმეჯერ გაჭედა, ხოლო დაბრკოლების აღმოფხვრას ჭირდებოდა დიდი დრო, რაც განპირობებული იყო იარაღის კონსტრუქციით. ნაწილობირვ ეს იყო იმის ბრალი, რომ 10 კალიბრის იარაღი უფრო სწრაფად ბინძურდებოდა და საჭიროებდა უფრო ხშირ და საფუძვლიან წმენდას. საჭირო იყო უფრო საფუძვლიანი ცვლილებები და არა მხოლოდ ლულის დამოკლება. MAG-10-ის პოლიციური ვარიანტები არ გამოირჩეოდნენ შესრულების მაღალი ხარისხით, თუმცა სანადირო ვარინატების შესრულება იყო უკეთესი. სამაგიერდო MAG-10-ს ქონდა როტაციული ჭედვით დამზადებული ლულა, რომლის არხის პოლირება ხელით ხდებოდა, რისი წყალობითაც ლულის არხი იყო სარეკსავით პრიალა, თვისება, რომელსაც დღეს იშვიათად წააწყდები ამერიკულ თოფებში. “Roadblocker”-ი, კომერცილი თვალსაზრისით იყო წარუმატებელი პროექტი.  ძირითადი მიზეზი რის გამოც ამ თოფმა და ალბათ ზოგადად 10 კალიბრის თოფებმა ვერ ნახეს პოპულარობა იყო შედარებით მარგინალური უპირატესობა 12 კალიბრის თოფებზე, რაშიც ასეთი იარაღის მფლობელს უწევდა მაღალი ფასის გადახდა, როგორც გადატანითი ასევე პირდაპირი მნიშვნელობით. დიდ წონას და უკუცემას ასევე მოყვებოდა გაზრდილი ხარჯები ტყვიაწამალზე. 1985 წელს ერთი 10 კალიბრის ვაზნა ჯდებოდა ერთ დოლარზე მეტი. ფასით ეს ვაზნა უტოლდებოდა სამოქალაქო იარაღისთვის ისეთი ეკზოტიკურ კალიბრებს როგორც არის მაგალითად .50BMG. თვითონ “Roadblocker”-ის ფასი შეადგენდა 700-800 დოლარს, რაც რომ გადმოვანგარიშოთ დღევანდელ ფასებზე გამოდის დაახლოებით 1900 დოლარი, რაც არ არის ცოტა თოფში ასეთი უბრალო შესრულებით.

MAG-10 ის წარმოება შეწყდა 1989 წელს და მხოლოდ განსაკუთრებულ ენთუზიასტებს და ექსპერტებს ახსოვთ რომ “იტაკა” უშვებდა ასეთ იარაღებს. ამერიკულმა “რემინგტონმა” გამოისყიდა წარმოების უფლებები და თვითონ უშვებს MAG-10-ის საკუთარ ვარიანტს სახელწოდებით SP-10, რომელიც კონსტრუქციულად იგივე თოფია, რამდენიმე ცვლილებით, რომლებიც მიზნად ისახავდა პირველ რიგში საიმედოობის გაზრდას. ახალი SP-10 იყიდება დაახლოებით 1000 დოლარად, იდეალურ მდგომარეობაში მეორადი MAG-10, 1400-1800 დოლარად, ხოლო ბევრად უფრო იშვიათი “Roadblocker”-ის ფასი შეიძლება მეტიც იყოს. მიზეზი რის გამოც 10 კალიბრის თოფები ჯერ კიდევ იყიდება არის ის, რომ პირველ რიგში გართობის ფაქტორი დიდია, ეკზოტიკურ და გამორჩეულ იარაღს ყოველთვის ყავს თავისი მყიდველი და ასევე არსებობს მოსაზრება, რომ გასროლისას დიდი კალიბრის ლულაში (10 კალიბრის თოფის ლულის დიამეტრი 19.3 – 20.25 მმ-ს შეადგენს) დიდი მოცულობის საფანტის და კარტეჩის დაჯგუფება იძლევა უკეთეს ჩამონაშალს ვიდრე უფრო ვიწრო 12 კალიბრის ლულაში, რაც ხდის 10 კალიბრს სპეციალიზირებულ ინსტრუმენტად იმათთვის ვისთვისაც ასეთი პატარა უპირატესობაც კი არის მნიშვნელოვანი. სწორედ ასეთი ხალხის წყალობით 10 კალიბრი არ კვდება, ხოლო მწარმოებლები აგრძელებენ ამ კალიბრზე იარაღის გამოშვებას.  მაგალითად 10 კალიბრის ნახევრად-ავტომატს ასევე უშვებს “ბრაუნინგი”.

რამდენიმე პრაქტიკული რჩევა

November 7th, 2018

o-matic

ჩვენ ყველამ (წესით) ვიცთ იმ ფაქტორების შესახებ რომლებიც განაპრობენ ზუსტ სროლას, ჭერა, სუნთქვა, სასხლეტის დამუშავება და ასე შემდეგ. რათქმაუნდა იარაღიც უნა იყოს კარგი, დაკიდული ლულა და ეგეთი რამეები, მაგრამ ამის გარდა არსებობს კიდე გარკვეული ხრიკები, რომლებიც გაძლევენ საშუალებას უფრო კარგად გაასწორო იარაღი, მიიღო უკეთესი ჯგუფები და რაც მთავარია მიაღწიო სტაბილურობას, ანუ ისროლო სტაბილურად კარგად და ნებისმიერი იარაღის სიზუსტის პოტენციალი სრულად გამოიყენო თუნდაც საველე პირობებში. აღნიშნული ინფორმაცია სასარგებლო იქნება, როგორც ახალბედა ასევე შედარებით გამოცდილი მსროლელებისთვის. ყველაფერი, რასაც წაიკითხვათ დაფუძნებულია ჩემ პირად გამოციდლებაზე, შესაბამისად რაც მუშაობს ჩემთვის და ჩემ იარაღებზე შეიძლება არ იმუშაოს სხვისთვის და სხვის იარაღზე. როგორც ყოველთვის, მე მოგიწოდებთ არ მენდოთ ბრმად და ყველაფერი რასაც წაიკითხავთ ამ სტატიაში და ზოგადად ჩემ ბლოგზე გამოიყენოთ, როგორც საწყისი წერტილი და/ან დამატებითი კვლევის/შემოწმების საგანი.

ერთგვაროვნება. ერთ-ერთი დიდი და თემატური უცხოურ ფორუმის კარგად ცნობილმა პერსონაჟმა ერთხელ თქვა ძალიან ჭკვიანური რამე: ზუსტი სროლა არის მეცნიერება ერთგვაროვნებაზე (точная стрельба это наука о единообразии). იმისთვის, რომ მიიღოთ კარგი სიზუსტე ყველაფერი უნდა იყოს ერთგვაროვანი. ყველაფერი ნიშნავს ყველაფერს, აბსოლუტურად ყველაფერს. ამინდი, ჰაერის ტემპერატურა, ქარი, განათება, იარაღის ჭერა, სასხლეტის დამუშავება. ასევე, თქვენი განწყობა, აზრები, სულიერი მდგომარეობა. აბსოლუტური ერთგვაროვნების მიღწევა ძნელია თუ არა საერთოდ შეუძლებელი მაგრამ სწორედ ამისკენ უნდა მივისწრაფოდეთ.   ერთგვაროვნების მიღწევს თვალსაზრისით შეიძლება ბევრი პრობლემა იყოს განპირობებული ფაქტორებით, რომელბსაც ვერ შევცვლით, როგორიც არს ამინდი/ქარი ან ფაქტორებით რომლებიც გამომდინარეობენ იარაღის კონსტრუქციიდან და უნდა გავითვალსიწინოთ.   მაგალითად ავიღოთ გადატენვის ციკლი ნახევრად-ავტომატებში. გასროლამდე, პირველ ვაზნას აწვდით ხელით დანარჩენების მიწოდება ხდება ავტომატურად, რაც განაპირობებს მცირე სხვაობას იმაში თუ როგორ ხდება ვაზნის განლაგება სავაზენში, ასევე მჭიდის დაცლასთან ერთად იცვლება ძალა რომლითაც მჭიდის ზამბარა აწვება ქვევიდან საკეტს და ამუხრუჭებს მას, ორმხრივი მიწოდებაც კი მოქმედებს ვაზნის სავაზნეში განლაგებაზე და შესაბამისად ყველა ეს ფაქტორები მოქმედებენ სიზუსტეზე. ეს უნდა გავითვალისწინოთ. საყრდენის ტიპის შეცვლა, კონდახის მიბჯენაშ ცვლილება, მუხტის ტემპერატრა (ვაზნები გათბა მზეზე), ლულა გახურდა მზეზე ერთი მხრიდან, ეს ყველაფერი არღვევს ერთგავროვნებას და ეს ყველაფერ აისახება სროლის შედეგებზე.  ამიტომ ერთგვაროვნების ხარისხის მაქსიმალური შენარჩნება უნდა იყოს მსროლელის  მთავარი პრიორიტეტი.  ერთგვაროვნებას მოყვება სტაბილურობა. ხანდახან პლანეტები თქვენ სასიკეთოდ დაეწყობიან და თქვენ რაღაცას მოარტყავთ, ან კიდე უფრო მაგარი, დასვავათ კარგ ჯგუფს და აიკლებთ რომელიღაცა ფორუმს, ან პირიქითვ ვითომ მოკრძალებულად დაწერთ, რომ ეს არაფერია და უფრო უკეთესი შედეგის დადებისთვის ემზადებით (მაგრამ მერე, როდესაც ვერაფერს ვერ მიაღწევთ იტყვით რომ ზუსტ სროლაში მიაღიწეთ ყველაფერს გაყიდით იარაღს და იყიდით ახალ აიფონს). ამიტომ ეს მეტამორფოზა, რომ არ განიცადოთ, უნდა კარგად გაათვითცნობიეროდ, რომ ფასი აქვს სტაბილურობას, სტაბილურად მაღალი შედეგების ჩვენებას, მიუხედავად პლანეტბის განლაგებისა მიუხედავად დაბრკოლებებისა. დაიმახსოვრეთ სიტყვა “ერთგვაროვნება, იმიტომ, რომ მას მე ამ სტატიაში ხშირად გამოვიყენებ.

L1120980

შორს ნუ გაფრინდებით. იმისთვის რომ გაანულოთ იარაღი ან შეამოწმოთ მისი სიზუსტის ხარისხსი, აიღეთ რეალისტური სროლის მანძილი. დღეს სტანდარტად ითვლება 100 მეტრი. ეს მანძლი არის იდეალური, რომ გაანულოთ იარაღი და დაიწყოთ იმის გამორკვევა თუ რამდენად ზუსტია ის. ეს მანძლი არც ძალიან ახლოს არ არის რომ დამალოს თქვენი შეცდომები სროლის ტექნიკაში და არც ძალიან შორს არ არის, რომ ფიზიკურად გაგიჭირდეთ დამიზნება და სროლა და ამის გამო დაკომპლექსდეთ. სამიზნესთანაც დაგჭირდებათ სიარული, რომ გამოთვალოთ მოხვედრის საშუალო წერტილი და გამოიანგარიშოთ შესწორების მოცულობა, შესაბამისად 100 მეტრიდან უკან დაბრუნებისას სუნთქვის და გულის რიტმის დასამშვიდებლად ნაკლებ დროს დახარჯავთ. ალბათ ოპტიკით აღჭურვილი  მაგნუმ კალიბრის შაშხანების შემთხვევაში იგივე მიზნით 200 მეტრი იქნება უფრო ოპტიმალური დისტანცია. მას მერე რაც დაადგენთ იარაღის სიზუსტეს, ასევე დარწმუნდებით რომ ყველა კომპონენტი სათანადოდ მუშაობს, შეგიძლიათ იარაღი გაასწოროთ იმ მანძილზე რომელზეც გსურთ და რომელიც უკეთესად პასუხობს თქვენ მოთხოვნებს. მოკლე დისტანციებზე შაშხანის განულების მე არ მჯერა გარდა იმ შემთხვევებისა, როდესაც უბრალოდ სხვა გამოსავალი არ არს.

ისროლეთ რაც შეიძლება დიდი ჯგუფები. განულებისას ან სიზუსტის შემოწმებისას დიდი ჯგუფები,  5 გასროლა და მეტი აუცილებელია იმისთვის, რომ დაადგინოთ სანდო საშუალო მაჩვენებელი. შეიძლება გაგიმართლოთ და სამი ტყვია დაჯდეს ახლო-ახლო, თქვენ ჩათვალოთ, რომ უფ იარაღი ნახევარ MOA-ს ისვრის, დედა რა კარგია, მაგრამ იმ დროს უბრალოდ გაგიმართლათ და მეტი არაფერი. 5, 10 ან თუნდაც 20 გასროლიანი სერია, უფრო ზუსტ წარმოდეგანს შეგიქმნით და დაგანახებთ ასე ვთქვათ იარაღის და კონკრეტული მუხტის ხასიათს. სროლის ტემპიც უნდა იყოს ოპტიმალური. ისროლეთ სერია პაუზების გარეშე, რომ ლულა გახურდეს, გაფართოვდეს და უკეთ მიხვდეთ თერმული გაფართოება როგორ მოქმედებს სიზუსტეზე. თხელი პროფილის ლულები სწრაფად ხურდებაინ და იცვლიან მოხვედრის საშუალო წერტილს. თუ არ აპირებთ ინტენსიურ სროლას, მაშინ პირიქით, ხანგრძლივი სერიების მერე უნდა აცალოთ ლულას გაგრილება, რომ შედეგები არ აგერიოთ. ისვრით შეჯიბრზე თუ ნადირობთ, ცხადია რომ ლულის ტემპერატურული რეჟიმი იქნება განსხვავებული და ეს უნდა გაითვალისწინოთ განულებისას.

24301025_553787954963366_5432753108605873018_n

არსებობს სავარჯიშო და “საბრძოლო” ვაზნები. ვერ აიძულებ ცუდ ვაზნას ისროლოს კარგად. ცუდი მუხტი ცუდათ გაისვრის საუკეთესო იარაღიდანაც. თუ ვაზნა არ ვარგა, არანაირი აზრი არ აქვს წვალებას და ფულის ხარჯვას უკეთეს ოპტიკაზე ან რამე სხვა კომპონენტებზე. ამიტომ იმ ვაზნის/მუხტის დადგენა, რომელიც ყველაზე კარგად ისვრის თქვენი იარაღიდან არის აუცილებელი. განსხვავება სიზუსტეში, რომელიც შეიძლება მოგცეს ორმა თითქოს თითქმის იდენტურმა ვაზნამ შეიძლება იყოს კოლოსალური.  ასევე ცნობილია მაგალითად, რომ ორ კომპონენტიანი ტყვიები არ არის ისეთი ზუსტი, იმიტომ რომ ფოლადის გულის ტყვიის შიგნით ზუსტად და ყოველთვს ერთგვაროვნულად განთავსება საკმაოდ პრობლემატურია. პატარა გადაცდომა და ტყვია დაკარგავს სიზუსტეს. ამიტომ ასეთი მუხტები იქცევიან არასტაბილურად. მაგრამ აზრი აქვს ასეთი ვაზნების გამოყენებას მაგალითად ტაქტიკურ კარაბინში მხოლოდ სავარჯიშოდ. ის მუხტები, რომლებიც არის ზუსტი გამოიყენეთ მხოლოდ, მაშინ როდესაც საკუთარ თავს აბარებთ კვალიფიკაციას, ამოწმებთ ზეროს, რავიცი, ასპარეზობთ, ნადირობთ  და ასე შემდეგ. კარგი საასპარეზო დონის ვაზნები ძვირი ღირს, რაც ასევე გამორიცხავს ასეთი ვაზნების ხშირ გამოყენებას. ამიტომ იაფი და ნაკლებად ზუსტი ვაზნები იქნება სავარჯიშო, ზუსტი და ძვირიანი შესაბამისად “საბრძოლო”.

P1050910

როგორც წესი ძვირინაი საასაპრეზო კლასის ვაზნები უკეთეს შედეგს იძლევა მაგრამ არის გამონაკლისებიც. მაგალითად 100 მეტრზე ჩემი Savage 10 Hog Hunter-ი ყველაზე კარგად ისროდა სწორედ იაფი ბრაზილიური СBC-ის ვაზნებით.

20150110_162849

როდესაც ვსაუბრობთ მუხტის არჩევს მნიშვნელობაზე მე ვიყენებ მაგალითად ისტორიას Mossberg MMR-თან. 62 გრანიანი FMJ ვაზნით 100 მეტრზ ჯგუფი ძლივს ეტეოდა ა4 ფორმატის ფურცელზე. თავდაპირველად გვეგონა რომ იარაღი იყო დეფექტური ან ოპტიკა. პატრონმაც ყურები ჩამოყარა, განა რამდენით გაუმჯობესდებოდა შედეგი თუნდაც სხვა ვაზნის გამოყენებით? ნახევარი ა4-იც იქნებოდა მიუღებელი. მაგრამ,  იგივე ტიპის ვაზნის, ამჯერად 69 გრანიანი ტყვიით ჯგუფი შემცირდა ისეთ ზომებამდე რომ ყველა მორტყმას გადაფარავდა 20 თეთრიანი მონეტა. 

სამიზნი მოწყობილობები უნდა იყოს საკმარისი.  9hole reviews ქონდა მშვენიერი ვიდეო ორი სხვადასხვა ტიპის FN FAL-ის ტესტირებაზე, სადაც “პარა” მოდელმა მიუხედავად იმისა, რომ ქონდა პოტენციალი, ტესტირება პრაქტიკულ სიზუსტეზე ვერ გაიარა. ამის მიზეზი იყო არასაკმარსი სამიზნე მოწყობილობები გათვლილი მხოლოდ ორ ფიქსირებულ მანძილზე სასროლად. კარგი მაგალითია ასევე საქართველოში პოპულარული “Magpul”-ის დასაკეცი სამიზნი MBUS. ამ სამიზნეს აქვს ორი დიოტრი ახლო და შორ მანძილზე სასროლად მაგრამ მისი წვრლი დიოპტრიც, იდეაში შორ მანძილზე სასროლად გათვლილი, იმდენად განიერია, რომ წესიერად დამიზნება შეუძლებელა. შგნით ჩანს მთელი წინა სამიზნი მოწყობილობა, სამიზნე და სოლიდური მონაკვეთი სამიზნეს ირგვლივ. ასეთი სამიზნით კარგი შედეგეის მიღება შეუძლებელია.  ამიტომ თუ სხვა არაფერი ხელმისაწვდომი არ არის, ასეთ შემთხვევაში თუ გვინდა იარაღის სიზუსტის შემოწმება ან კარგად გასწორება უნდა ვისროლოთ 50 მეტრზე. ასეთ მანძილზე ის მოგვცემს ზუსტად სროლის საშუალებას. საერთოდ, როგორც წესი, 100 მეტრზე სასროლად გამოდგება ნებისმიერი შაშხანის სამიზნე მოწყობილობები, ასე რომ დიდი მადლობა “მაგპულს” რომ გახადა ეს შეუძლებელი. 

P1080693

გაყავით დამიზნება ორ ეტაპად. ეს ტექნიკა მე არ მახსოვს თვითონ მოვიფიქრე თუ სადღაც ამოვიკითხე, მაგრამ მე კარგი შედეგი მომცა და ამიტომ თქვენც მოგიყვებით. რკინებით, “პარტრიჯის” ტიპის (იგივე სექტორული) სამიზნე მოწყობილობებით დამიზნებისას, ნუ შეეცდებით ერთდროულად ერთმანეთს გაუსწოროთ კორა, თარაზო და სამიზნე. ჯერ გაუსწორეთ კორა და თარაზო ერთმანეთს და ასე ნელა “მიუყვანეთ” ისინი სამიზნეს. ანუ დამიზნება გაყავით ორ ეტაპად, ჯერ კორას და სამიზნეს უსწორებთ ერთმანეთს მერე,  მაგათ ორივეს სამიზნეს. ამ მეთოდმა ჩემთვის კარგად იმუშავა, როდესაც მე ინტენსიურად ვისროდი ე.წ. საბჭოთა “ნზ”-ს იარაღებიდან რომლებიც აღჭურვილი იყო სექტორული სამიზნე მოწყობილობებით.

DSC00749

სამიზნე უნდა იყოს საკმარისი. გამოიყენეთ კარგი კონტრასტული სამიზნეები, რომ საჭირო მანძილიდან დაინახოთ სამიზნე მთლიანად და ასევე წერტილი მასზე, რომლის მიმართ გაასწორებთ სამიზნეს. თუ სამიზნე მოწყობილობები არა საკმარისია, მაგალითად იყენებთ წყეულ MBUS-ს ან ოპტიკაზე გაქვთ ზედმეტად განიერი ჯვარი, გაზარდეთ სამიზნის ზომები. ადრე, როდესაც მე ძალან ბევრს ვისროდი მოსინებიდან, სკს-ებიდან  და სვტ-ეებიდან ჩემი საყვარელი სამიზნე იყო დიდი 20х20-ზე კონტასტული (შავი) კვადრატი თეთრ ფარზე. ასეთი სამიზნე მე მაძლევდა საშუალებას გამეადვილებინა დამიზნების პროცესი და შესაბამისად მიმეღო მაქსიმალური სიზუსტე. სპორტული სამიზნე არ არის პრაქტიკული სამიზნე, სპორტულმა სამიზნემ უნდა მოგცეთ საშუალება ისროლოთ კარგად და არა გაგირთულოდ სროლის პროცესი. პრაქტიკული სამიზნე უკვე სხვა თემაა და ის პირველ რიგში უნდა წააგავდეს რეალურ სამიზნეს რომელზეც მოგიწევთ სროლა და გარდა ამისა შეიძლება იყოს ისეთი რომ დამატებითი სირთულე შეგიქმნათ დამიზნებაში, იყოს არაკონტრასტული, რამეს ამოფარებული, თუნდაც მოძრავი.

20160522_103550

საიმედო საყრდენი. მე ვარ პრაქტიკული სროლის მომხრე. მაგიდები, სასროლოსნო გირაგები, ქვიშის ტომრები, ტრიპოდები ანუ ყველაფერი რასაც თან ვერ ათრევ 20კმ მე არ მაინტერესებს. ამიტომ მე ვარ ორფეხა სადგარების (ბიპოდის) დიდი მომხრე. იარაღზე დაყენებული ბიპოდი უზრუნველყოფს ერთგვაროვან საყრდენს იარაღისთვის და უზრნველყოფს სტაბილურ შედეგს.  ოდნავ ჩათხარეთ ფეხები მიწაში, მიაწექით ტანით იარაღს და მიიღებთ ზე-სტაბილურ პლატფორმას. მიწოლას იმიტომ გთავაზობთ, რომ შესაძლებელია ამ მიწოლის “რაოდენობის” გაკონტროლება და შესაბამისად გასროლიდან გასროლამდე ერთგვაროვანი მიწოლის უზრუნველყოფა. მიწოლა არ ნიშნავს, რომ იარაღი უნდა ჩამკვდარი იყოს მსროლელსა და მიწაში ჩათხრილს სადგარს შორის, არა. უბრალოდ საკმარისად მყარად უნდა იყოს განლაგებული, რომ იარაღი არ მოძრაობდეს. კარგ შედეგს იძლევა ასევე “დასორსლებული” ზურგჩანთა. ხსენებული 9hole reviews, სწორედ ასეთი მეთოდით ისვრიან მოიუხედავად იმისა, რომ ბენჩის და ბიპოდის გამოყენების პრობლემა არ აქვთ. გაითვალისწინეთ, რომ დიდი კალიბრის შაშხანაზე ბიპოდმა შეიძლება არ იმუშაოს კარგად თუ სარეცელი არ არის მყარი. თუ სარეცელი დამზადებულია თხელი პლასტმასისგან, მყარი ზედაპირიდან სროლისას ის შეასრულებს ზამბარის ფუნქციას და იარაღი უბრალოდ იხტუნავებს. ასეთ შემთხვევაში იმპროვიზირებული “ბალიში” ზურგჩანთისგან ან ქვაზე დადებული დახვეული ქურთუკისგან იქნება უფრო გამოსადეგი.

P1090207

თავდაცვით სიტუაციაში შაშხანის გამოყენების ეპიზოდების უმეტესობა ხდება პისტოლეტის მანძილებზე. რას გვეუბნება ეს ფაქტი ჩვენ? იმას, რომ ჩვენ გარდა იმისა, რომ უნდა ვიცოდეთ სად მოხვდება ჩვენი ტყვია 400 მეტრზე, ასევე უნდა ვიცოდეთ სად მოხვდება ის 10 მეტრზე. შაშხანის მისროლის დასრულების შემდეგ მე ვისვრი 10-20 მეტრზე იმისთვის, რომ ვნახო სად მოხვდება ტყვიები და როგორ უნდა დავუმიზნო რომ გავარტყა პატარ/წერტილოვან სამიზნეს ზე-მოკლე დისტანციაზე.  სამიზნე არ იდგება სრული სიმაღლით თქვენს წინ, ხანდახან “ხელმისაწვდომი” იქნება მხოლოდ მისი პატარა ნაწილი და უნდა იცოდეთ სამიზნე მოწყობილობების სიმაღლის მიხედვით სად უნდა დაუმიზნოთ ან სამიზნი ბადის რომელი ელემენტით დაუმიზნოთ მას, რომ მოარტყათ.

P1060559

და ბოლოს ხანდახან გამოიყენეთ რეალისტური სამიზნეები. სპორტული სამიზნეები კარგია იარაღის ტესტირებისთვის და მიზანში სროლისთვის, მაგრამ არ უნდა დაგვავიწყდეს იარაღის გამოყენების პრაქტიკული ასპექტები.  რეალურ სამყაროში სამიზნეს არ ექნება მკერდზე დაკრული კონტრასტული კვადრატები და “ხარის თვალები”, ამიტომ გამოიყენეთ სამიზნეები, რომლებიც გვანან იმას რაში სროლაც შეიძლება მოგიწიოთ თუნდაც ძალიან ნაკლებად სავარაუდო სცენარის განვითარების შემთხვევაში.

28169508_595385937470234_828071171_o

14 უბრალო ნივთი, რომელიც გამოადგება მსროლელს

October 31st, 2018

ამ სტატიაში მე მოგიყვებით ნივთებზე, რომლებიც იყიდება ჩვეულებრივ მაღაზიებში და გამოგადგებათ სხვადასხვა საქმეებში, რომლებიც უკავშირდება სროლას, იარაღებს და იარაღების მოვლას. გამომდინარე იქიდან, რომ ეს პროდუქცია არ არის ბრენდირებული, როგორც იარაღების აქსესუარები, ფასები თითქმის ყოველთვის არის ძალიან დაბალი, ხოლო სარგებელი მნიშვნელოვანი.

P1010057

1. საკვების შესანახი პლასტმასის კონტეინერები. გამოდგება ძალიან ბევრ რამეში.  ვაზნების, იარაღის ნაწილების ან ინსტრუმენტების შესანახად. ასევე როგორც აბაზანა განსაკუთრებულად ბინძური მოკლელულიანი იარაღისთვის, რომ დატოვოთ ის საწმენდ სითხეში დიდიხნით.  იყიდება პრაქტიკულად ყველგან. ღირს იაფი, როგორც წესი ლარიდან 5 ლარამდე.

dgdgtireink,

2. საბურავის წყალგამძლე მარკერი. ეს მარკერი გამოიყენება საბურავებზე წარწერების გაფერადებისთვის. არის სხვადასხვა ფერებში. ასეთი მარკერის “საღებავი” ძალიან გამძლეა და გამოდგება თქვენი მჭიდების ან სხვა აღჭურვილობის ან ნივთების მარკირებისთვის, იმისთვის რომ არ აგერიოთ სხვის ნივთებში. შეიძლება სხვა დანიშნულებითაც გამოყენება, მაგალითად იარაღის სამიზნე მოწყობილობებზე თუ გამუქდა თეთრი წერტილები, ასეთი მარკერი იდეალურია მათ განსაახლებლად. იყიდება სპეციალიზირებულ მაღაზიებში. ღირს 15-20 ლარი.

0027466_set-of-small-cleaning-brushes-pack-of-6

3. საწმენდი ჯაგრისების ნაკრები. დააწერეთ ამ ჯაგრისებს “რემინგტონი” ან “ვინჩესტერი” და ისინი გაიყიდება 15 ლარად. წყვილი ჯაგრისების  უსახელო ნაკრები (ნეილონის და თითბერის, როგორც სურათზე) მე ვიყიდე “ბრიკორამაში” 1.50-ად. ნეილონის ჯაგრისი გამოდგება დეტალების გასაწმენდად, თითბერის ჯაგრისი იდელაურია გამაგრებული/ჩამჯდარი ნამწვავის მოსაცილებლად. ასევე შესაძლებელია კბილის ჯაგრისების გამოყენება.  შეიძლება ყველაზე იაფფასიანის შეძენაც (3-5 ლარი) ან მეიორადი, გადასაგდებლად გამზადებულის გამოყენებაც, რაც საერთოდ არაფერი არ დაგიჯდებათ.

 WD-40 (400 ML)-700x500

4. WD-40. ის იყიდება ავტონაწლების მაღაზიებში და აქვს ბევრი გამოყენება. მე ხშირად ვიყენებ ამ სითხეს ლულის გამოსარეცხად, რომ მოვაცილო აგრესიული საწმენდი ქიმიის ნარჩენები. მაგალითად ნადების მოსაცილებელი “Robla” ისევე, როგორც ბევრი ანალოგიური სითხე დამზადებულია წყალზე. WD-40 გამოდევნის წყალს და ამიტომ გამოდგება ასეთი ქიმიის ლულიდან ან სხვა დეტალებიდან მოცილების მიზნით. უბრალოდ ნუ გააკარებთ მას ხის დეტალებს და თავი შეიკავეთ ჭარბი გამოყენებისგან, ასევე მიაქციეთ ყურადღება რომ სითხე არსად არ გროვდებოდეს.  WD-40-ის ფასი 8 ლარიდან 25 ლარამდე მერყეობს, გააჩნია ქილის მოცულობას.

P1010977

5. Revell-ის საღებავები. გამოიყენება ავიამოდელირებაში, ხოლო ჩვენ შემთხვევაში გამოდგება კოსმეტიკური მიზნებისთვის, როგორც არის დამღების, წარწერების, მარკირებების გაფერადება. შეიძლება წინა სამიზნე მოწყობილობის თეთრი წერტილის კონტრასტული ფერით შეცვლა. იყიდება იქ სადაც არის მოდელიზმის სექციები. ფასი დაახლოებით 5 ლარი ერთ ქილაში. უბრალოდ იყიდეთ კრიალა და არა მკრთალი ფერები და ნახეთ ინტერნეტში გაფერადების შესახებ ვიდეოები ან პოსტები, სანამ ღებვას დაიწყებთ.

44787661_678952172491762_2849726619260551168_n

6. სახრნახნისი, დამატებითი პირების კომპლექტით. იარაღებისთვის განკუთვნილი სპეციალიზირებული ნაკრებები აქ არ იშოვება და ზოგადად ღირს ძვირი. იყიდეთ კარგი ხარისხსი ჩვეულებრივი სახრახნისი და პირების დამატებითი კომპლექტი. საჭიროების შემთხვევაში ქლიბით მიიღებთ სასურველი ფორმის და სისქის პირს. მე უკვე 10 წელზე მეტია ვიყენებ “გუდვილში” ნაყიდ Black&Decker-ის ნაკრებს და ასევე ჩემს მიერ დაქლიბული პირების კომპლექტს, რომლებიც მორგებულია სხვადასხვა იარაღებში გამოყენებისთვის. მაგალითად “ზიგ-ზაუერის” ტარის ხრახნებისთვის (გრძელი და თხელი პირი) ან ღარით შუაში, CZ75-ის დამრტყმელ-სასხლეტი მექანიზმის დასაშლელად.

gunmat111

7. პატარა ხალიჩები. ასეთი რეზინის ან ნაჭრის ხალიჩები, გამოდგება როგორც საფენი მაგიდისთვის, რომელზეც მუშაობთ იარაღთან. მისი ტექსტურა ისეთია, რომ პატარა ზამბარები და პინები არ იგორავენენ ზედ და არსად არ გადაგორდებიან. სქელი ნაჭერი იწოვს ზეთის და საწმენდი ქიმიის ნარჩენებს, ინახავს მაგიდის ზედაპირს.  ასეთი ხალიჩები არ ღირს ძვირი, დაახლოებით 8-დან 15 ლარამდე და იყიდება პრაქტიკულად ყველგან.

GKL5345

8. ბამბის ჩხირები. გამოდგება როგორც დეტალების და ძნელად მისაღწევი ადგილების გასაწმენდად, როგორიც არის მაგალითად დამრტყმელის არხი საკეტში,  ასევე იმისთვის, რომ დაიტანოთ დეტალებზე ზეთის თხელი დამცავი ფენა. იყიდეთ კარგი ხარისხის ჩხირები, რომლებიც არ ტოვებენ ბამბის ნაწილაკებს. ასევე ყურადღება მიაქციეთ, რომ გამოყენებისას ბამბის თავი არ მოძვრეს და სადმე არ გაიჭედოს. ბამბის ჩხირები იყიდება ყველგან და ღირს 2-5 ლარი.

drillwork

9. მინი-დრელი. ის გამოდგება უამრავ საქმეში, მათ შორის სახლის საქმეებში ასე რომ ეს არის კარგი ინვესტიცია. იარაღის შემთხვევაში მინი-დრელი იდეალურია დეტალების გაპრიალებისას, ზედაპირის გაწმენდისთვის. რამის დაქლიბვა, გადაჭრა იქნება ადვილი. ეს უნივერსალური ინსტრუმენტი დაგიზოგავთ დროს და ენერგიას.  ბოლო სამუშაოები ორმ დავასახელო, რაშიც ჩემი მინი-დრელი გამოვიყენე, ეს იქნება მჭიდის ზამბარების დამოკლება, MFT-ს კონდახის ფორმის შეცვლა, СZ-75-ის ლულის ზედაპირის გაწმენდა ჟანგისგან და გაპრიალება, Glock-ის ტარის ფორმის მოდიფიცირება. სურათზე არის ასახული “Arsenal SAR-SF”-ის სტანდარტულ ტიბჟირზე ფანრის მონტაჟის პროცესი. კარგი ხარისხის მინი-დრელი არ ღირს კაპიკები, მისი ფასი სადღაც 80 ლარიდან იწყება, მაგრამ ეს ნივთი გამოგადგებათ უამრავ, მათ შორის როგორც უკვე აღვნიშნე სახლის საქმეებში.

P1010102

10. ინსტრუმენტების კოლოფი. გამოდგება როგორც თავისებური ორგანაიზერი, იმისთვის, რომ ერთად შეინახოთ ყველა ინსტრუმენტი და საწმენდი საშუალება.  ასევე დანა-ჩანგლის შესენახი “ხონჩა” გამოდგება ინსტრუმენტების, ჯაგისების და შომპოლების შესანახად. მე მაქვს როგორც დიდი სადაც ვინახავ საწმენდ საშუალებებს და სითხეებს ასევე კომპაქტური “საველე” ვარიანტი, რომლის წაღება შეიძლება რენჯზე. ასეთი ორგანაიზერები იყიდება სპეციალიზირებულ მაღაზიებში და ყველა გიპერ-მარკეტში. კეისის ფასი 15-45 ლარი (გააჩნია ზომას), ხონჩა დაჯდება ალბათ 10 ლარამდე.

griptapeone

11. skateboard tape/grip tape. რამდენიც არ ვეცადე, ასეთი ფირი საქართველოში ვერსად ვერ ვიპოვე, მაგრამ მისი შეძენა ადვილად შესაძლებელია იგივე “ამაზონზე”. ნუ ეძებთ უკვე იარაღზე გამოყენებისთვის, წინასწარ ამოჭრილ ნაკრებებს, ისინი შედარებით ძვირი ღირს. იყიდეთ ფირის მთლიანი ნაჭერი და ჯერ დაამზადეთ ქაღალდის შაბლონი, მოარგეთ ის დეტალს რომელზეც აპირებთ ფირის დაკრობას  და უკვე მერე ამოჭერით. ასეთი ფირი იდეალურია იქ სადაც საჭიროა მეტი მოჭიდება. გამოიყენება იარაღის და დანის ტარებზე. განსაკუთრებულად ეფექტურია მცირე ზომის იარაღის ტარებზე. უბრალოდ შეეცადეთ არ იყიდოთ აბრაზიული ფირები, იმიტომ რომ ჭერის საიმედოობას კი გაზრდიან მაგრამ გახეხავენ და დაკაწრავენ ყველაფერს, რასაც მიედებიან. ასეთი ფირი დაჯდება 10-დან 20 დოალრამდე, მაგრამ ეყოფა უამრავ იარაღს.

stip109

12. სარჩილავი (паяльник).  ის ყველას არ გამოადგება, მაგრამ თუ თვალი და ხელი კარგი გაქვთ შესაძლებელია პლასტმასის ფურნიტურაზე სხვადასხვა მოხატულობის ამოწვა. სურათზე არის ავტორის მიერ დამუშავებული “გლოკის” და ბერეტა 92-ის სახელურები. ელექტრო-სარჩივალი იყიდება სპეციალიზირებულ მაღაზიებში და მშრალ ხიდთან. ფასი 15 ლარიდან.

P1050546

13. ქაღალდის წებოვანი ფირი (ე.წ. “მალიარნი სკოტჩი). იდეალურია სამიზნეებზე ნახვრეტების დასამალად. მარკერით მონიშვნაც მუშაობს, მაგრამ ხანდახან ნასროლები იმდენია, რომ კონტროლი სროლის შედეგების რთულდება. ასეთი ფირით შესაძლებელია სამზნის სწრაფი აღდგენა და სროლის შედეგების ზუსტი კონტროლი. ფირის ფასი 2-დან 10 ლარამდე, გააჩნია სისქეს და სიგრძეს. 

396083509_w640_h640_img_27319

14. ქლიბების ნაკრები. იარაღი დამზადებულია, რკინისგან, ხისგან და პლასტმასისგან. მასობრივი წარმოების იარაღში ხშირად დეტალების მორგება ისეთი კარგი არ არის და ამ პატარა წუნების გამოსასწორებლად დაგჭირდებათ ქლიბების კომპლექტი. სულ ბოლოს, რამდენიმე დღის წინ, საჭირო გახდა ახალი გლოკის პისტოლეტის ზედმეტად ხისტი საკეტის შემაკავებლის დაქლიბვა, რომ შესაძლებელი გამხდარიყო საკეტის შემაკავებლიდან მოხსნა ზედმეტი ძალდატანების გარეშე. კარგი ქლიბების ნაკრები არ ღირს ძვირი, მაგრამ ჩემი გამოცდილებით კარგი ქლიბების შეძენა შეიძლება ისევ და ისევ მშრალ ხიდზე. არავითარ შემთხვევაში არ იყიდოთ “ტოლსენის”, ქლიბები რომლებიც არის ნაგავი.

ჩვენი ტესტი: “Aero Precision AC-15M”

October 12th, 2018

ამერიკული კომპანია “Aero Precision”-ის ნაწარმთან ჩემი პირველი გაცნობა მოხდა ალბათ 2014 წელს ან შეიძლება უფრო ადრეც. მაშინ AR-15 ტიპის იარაღები ჯერ ჩვენთან ითვლებოდა ეკზოტიკად, რომელიც იყო იშვიათი და ღირდა ძალიან ძვირი. ქარხნული მოდელები პრაქტიკულად არ შემოდიოდა და იარაღების აწყობა ხდებოდა ადგილზე, ამერიკიდან შეკვეთილი და ჩამოტანილი ნაწილებით. სწორედ ჩემ მეორე AR-15-ზე ეყენა Aero Precision-ის „აპერი“ (მხოლოდ აპერი, ლულის და სხვა დეტალების გარეშე). თავის დროს აპერის არჩევამდე, რომ მივიდა საქმე, ჩემი ყურადღება მიიქცია კომპანიის სახელმა, რომელიც თითქოს მიგვანიშნებდა რომ კომპანიას ქონდა რაღაცეებზე პრეტენზია. საჰაერო ხომალდების გამოშვება ყოველთვის იყო დაკავშირებული მაღალ ტექნოლოგიებთან, ხოლო precision ნიშნავს სიზუსტეს. გარდა ამისა “აეროს” აპერი იყო მოთავსებული ლამაზ ყუთში საფირმო წარწერებით რაც განასვავებდა მას სხვა პროდუქტბისგან, რომლებიც მაქსიმალურად ეკონომიურ შეფუთვაში იგზავნებოდა, ხშირად საერთოდ ყოველგვარი წარწერის გარეშე ან უბრალოდ დაკრული სტიკერით. თვითონ დეტალიც იყო მართლაც რომ უნაკლოდ შესრულებული რაც ეგრევე შევამჩნიე. ეს ეხება როგორც დეტალის დამუშავებას ასევე უნაკლო მუქ შავ, ხავერდოვან ანოდირებას. უნდა აღინიშნოს, რომ უკვე იმ დროს, ყველა იცოდა რა იყო “ბუშმასტერი”, “კოლტი” ან თუნდაც “DPMS” მაგრამ მათ გარდა უამრავი პატარა წარმოება უშვებდა AR-15-ის კომპონენტებს და მათი უმეტესობის სახელი იყო საქართველოში უცნობი. ეს დეტალები უხვად იყიდებოდა პოპულარულ ონლაინ მაღაზიებში მათ შორის “ამაზონზე”. სიმართლე გითხრათ ძალიან ბევრი კომპონენტების მწარმოებლის სახელი, რომელსაც მე ვიხსენებ იმ პერიოდიდან, მას მერე მე არსად არ შემხვედრია და ეჭვი მაქვს რომ ამ Givati Industries და Scorpion Armament-ის ნაირი მყვირალა სახელების უკან იმალებოდნენ ჩინური მწარმოებლები. ობიექტურობისთვის უნდა ითქვას, რომ როგორც წესი მათი პოდუქცია იყო მისაღები ხარისხის და ყოველთვის მუშაობდა. მე ეხლაც მივსტირი იმ დროს როდესაც “ამაზონზე” შეიძლებოდა გეყიდა კარგი ხარისხის ალუმინის “კვად-რეილი” სულ რაღაც 25 დოლარად ან ნებისმიერი პოპულარული მოდელის კომპენსატორის ასლი, ორიგინალის მესამედ ფასში.   მას მერე ბევრი დრო გავიდა და ეხლა როდესაც თითქმის ყველა მაღაზიაში დევს AR-15-ები,  მოდამ მათ აქ აწყობაზე გადაიარა. ნაწილობრივ ეხლა ეს იმის ბრალიც არის, რომ ძალიან გამკაცრდა ამერიკიდან იარაღის კომპონენტების და აქსესუარების ექსპორტი, ხოლო “ამაზონმა” საერთოდ განდევნა ასეთი პროდუქციის გამყიდვლები.

ჩემი შემდეგი ჩემი შეხვედრა “აეროს” პროდუქციასთან მოხდა დაახლოებით ერთი წლის წინ, როდესაც  მაღაზია “Apache’-იმ საქართველოში შემოიტანა “აეროს” წარმოებული მთლიანი იარაღების პარტია, თანაც საკმაოდ დიდი ასორტიმენტით. “აეროს” კარაბინის ხელში აღებისას ეგრევე ყურადღებას იქცევდა ისევ შესრულების მაღალი ხარისხი, დეტალების უნაკლო დამუშავება და ერთმანეთთან მორგება. ჩვენ გუნდში ერთი „აერო“ პრაქტიკულად ეგრევე გაჩნდა. ეს იყო გაუმჯობესებული მოდელი M4E1, საშუალო სიგრძის დენთის აირების სისტემით, 16 ინჩიანი ლულით და free float ტიბჟირით. ფასებიც “აეროს” კარაბინებზე იყო ძალიან კარგი და ბუნებრივია გაჩნდა იდეა ამ იარაღის მიმოხილვის, მაგრამ მიმოხილვას მე ტრადიციულად ვწერ იარაღზე, რომელსაც მე თვითონ ვფლობ და ვცდი. გამოცდა არ ნიშნავს მარტო რენჯზე სროლას. იმისთვის რომ რამე იარაღზე წარმოდგენა შეიქმნა უნდა გარკვეული პერიოდი მას ფლობდე, ისროდე, წმინდავდე, უვლიდე და ა.შ. მაგრამ სიმართლე გითხრათ, მორიგი უკვე მგონი მეშვიდე AR-15-ის შეძენა არ შედიოდა ჩემ გეგმებში.  მე ჯერ ვარწმუნდებდი ჩემ თავს, რომ იარაღი საშუალო დენთის აირების სისტემით გამოცდა საინტერესო იქნებოდა.   ასევე მინდოდა დამეწერა “აეროს” მიმოხილვა იმიტომ რომ დარწმუნებული ვიყავი, რომ ინტერესი ამ იარაღების მიმართ დიდი იქნებოდა. ასევე უკე მომდიოდა “ექსპერტების” ხმები, რომ “აერო” დიდი არაფერი იარაღი არ არის, ლულა თურმე არც აქვს ქრომირებული და ა.შ.  ნუ ასეთი ხალხი ვარ, ყველგან ვეძებთ ხრიკებს და თაღლითობას.   ბოლოს, იმ დღეს როდესაც ყველაფერ ამაზე ვფიქრობდი, მეგობარმა გააზიარა “ფეისბუქზე”  9-hole Reviews-ს ახალი ვიდეო, სადაც ისროდნენ M4 ტიპის იარაღიდან 500 იარდზე და ეს იყო უკვე ბოლო წვეთი. მეორე დღეს ახალი „აერო“ უკვე სახლში მქონდა.

15m-mid-length

მოდელი, რომელზეც მე არჩევანი გავაკეთე იყო AC-15M, საშუალო სიგრძის დენთის აირების სისტემით, სტანდარტული მრგვალი პლასტმასის ტიბჟირით და A2-ტიპის წინა სამიზნე მოწყობილობით.

ადრე, როდესაც საქართველოში იშოვებოდა მარტო აქ აწყობილი იარაღები, არავინ დიდად თავს არ იტკიებდა იმაზე ფიქრით თუ რა კომპონენტებისგან იყო აწყობილი იარაღი, მთავარია მას ემუშავა. იარაღის შესახებ პრაქტიკულად ასევე არაფრი არ იყო ცნობილი და თქვენი მონა-მორჩილი იყო პირველი, ვინც დაიწყო სტატიების გამოქვეყნება ამ იარაღზე ჯერ კიდევ 2012 წელში. იმ დროს, სამწუხაროდ დიდი პროცენტი აქ აწყობილი იარაღების იყო აწყობილი უხარისხოდ, დაბალხარისხიანი კომპონენტებისგან და პრობლემები საიმედოობასთან იყო ხშირი. ეს პრობლემები იყო გამოწვეული, როგორც კომპონენტების დაბალი ხარისხით ასევე უხარისხო აწყობით.  მაინც, მიუხედავად ასეთი პრობლემური სტარტისა, AR-15-ის ტიპის იარაღებმა ეგრევე დიდი პოპულარობა მოიპოვეს საქართველოში, იმიტომ რომ როგორც 60 წლის წინ ვიეტნამში, მიუხედავად გარკვეულიპრობლემებისა, ყველასთვის ცხადი იყო რომ AR-15 იყო მომავალი და მისი უპირატესობა ყველაფერზე, რაც მაშინ იყო ხელმისაწვდომი იყო აშკარა. მაღაზიებიც, როგორც იქნა მიხვდნენ ამ ყველაფერს და დაიწყეს ქარხნულო მოდელების შემოტანა. დღეს პრაქტიკულად ყველა იმპორტიორს ასორტიმენტში აქვს ამ ტიპის იარაღები. ფასიც შესაბამისად შედარებით შემცირდა. საქართველო ღარიბი ქვეყანაა და ცხადია იმპორტიორები ცდილობენ შემოიტანონ ყველაზე იაფი იარაღი, იმიტომ, რომ დაბალი ფასი ყოველთვის არის კარგი გაყიდვების გარანტია. ბოლო დროს გაჩნდა ასევე hi-end კლასის AR-15-ები, მართალია ასტრონომიულ ფასებში. მოკლედ თუ გაქვთ 2500 ლარი, შეძლებთ ახალი საბაზისო მოდელის AR-15-ის შეძენას. hi-end კარაბინში მოგიწევთ ორჯერ მეტის გადახდა.  უნდა აქვე აღვნიშნო,რომ  აშშ-შიც ფასი AR-15 ტიპის იარაღზე ბოლო წლებში რადიკალურად შემცირდა და პრინციპში ეხლა, კარგი მუშა იარაღის შეძენა შესაძლებელია 700 დოლარად და ხანდახან კიდე უფრო დაბალ ფასში. სულ რაღაც რამდენიმე წლის ასეთი რამე იყო წარმოუდგენელი. ასეთი ხისტი კონკურენციის პირობებში, ბუნებრივია მწარმოებლები ხშირად ცდილობენ თუ ამას შეიძლება  ასე დავარქვათ „კუთხეების მოჭრას“ ფასის შემცირების მიზნით. ახდენენ ეკონომიას მასალებზე, ამარტივებენ იარაღის კონსტრუქციას, ზოგავენ ხარისხის კონტროლზე. ამ მხრივ „აეროს“ იარაღები ჩემი აზრით გამოირჩევიან იმით, რომ მიუხედავად დაბალი ფასისა “აეროს” AR-15-ები თითქმის სრულადაკმაყოფილებენ ე.წ. mil-spec სტანდარტს (მოთხოვნების და ტექნიკური პირობების ჩამონათვალი, რომელიც უნდა დააკმაყოფილოს კონკრეტულმა იარაღის მოდელმა, სანამ მას მიიღებენ აშშ-ის შეიარაღებული ძალები), ხოლო რაღაცეებში უფრო უკეთესებიც არიან. მოდით ვიყოთ გულწრფელები, ყველაზე დაბალი/საწყისი დონის AR-15, თუ ის რა თქმა უნდა დამზადებულია ხარისხიანად, ეყოფა ცხოვრების ბოლომდე ადამიანს რომელიც ცხოვრობს საქართველოში. აქ არანაირი მნიშვნელობა არ აქვს ლულა იქნება  4140 თუ 4150 მარკის ფოალადისგან დამზადებული, ქრომირებული თუ უქრომო ლულით, ასეთი იარაღის რესურსი და სიზუსტე ყელამდე ეყოფა საშუალო სტატისტიკურ მომხმარებელს. მაგრამ მეორეს მხრივ ცხადია, როდესაც ვიხდით ფულს გვინდა მივიღოთ მაქსიმუმი და ამ თვალსაზრისით „აეროს“ თავის ფასში შეუძლია კარგი რამეების შემოთავაზება, რაც იშვიათად გვხვდება სხვა მოდელებში. თავად იმსჯელეთ, AC-15 სერიის იარაღები არის “აეროს” ყველაზე საბაზისო მოდელები. აშშ-ში ეს კარაბინები ღირს 700-დან 800 დოლარამდე. საქართველოში მათი ფასი იწყება 2500 ლარიდან, რაც ასევე შედარებით იაფია. ამავე დროს AC-15-ის ლულა დამზადებულია 4150 ფოლადისგან და არა 4140 მარკის  ფოლადისგან, რომელიც ტიპიურად გამოიყენება საწყისი დონის AR-15-ებში.  ლულას გააჩნია დაფარვა QPQ (მასზე ცოტა ქვევით უფრო ვრცლად მოგიყვებით), ასეთი დაფარვაც პრაქტიკულად არ გვხვდება ასეთ იარაღებში. საკეტი არის M16-ის სტილის, უფრო მძიმე რაც ოდნავ ამცირებს მოძრავი  დეტალების მოძრაობის სიჩქარეს და უკუცემას. საკეტის გული დამზადებულია 158 მარკის ინსტრუმენტალური ფოლადისგან. დენთის აირების მიმღების ხრახნები სათანანდოდ არის დაფიქსირებული გვერდიდან ნაჭდევებით.  ლულაც და საკეტის გული MP/HP გატესტილია, რაც ასევე იშვიათობაა. ეს ნიშნავს რომ საკეტი და ლულა მოწმდება რკინაში დამალული დეფექტების/მიკრო-ბზარების არსებობაზე და იარაღი ასევე ისინჯება საცდელი მუხტით. ბევრმა მწარმოებელმა იგივე „არმალაიტმა“ ამ ტესტირებაზე უარი თქვეს ხარჯების შემცირების მიზნით. კონკრეტულად „არმალაიტმა“ ახსნა რომ გამოვლენილი ხარვეზების პროცენტი იმდენად მცირე იყო, რომ მას არ უღირდა ამ ტესტირების ჩატარება. ზოგი მწარმოებელი ტესტავს საკეტებს და ლულებს  ყოველი პარტიიდან ცალკეული ერთეულების  შემოწმებით (ე.წ. batch testing). “აერო” ტესტავს ყველა ლულას და საკეტს, რაც არის საუკეთესოგარანტია, რომ თქვენ იღებთ უდეფექტო დეტალებს. „აეროს“ რესივერი ნაჭედი და ფრეზირებულია როგორც ამას მილ-სპეკი ითვალისწინებს. როგორც 20014 წელს, რესივერზე არის ჩემთვის ნაცნობი დამღა სტილიზებული A-ს ფორმის (სინამდვილეში А და ქვევით H). ეს დამღა გვეუბნება რომ აპერის ნამზადი დამზადებულია Anchor Harvey-ს მიერ. ამავე კომპანიის ნამზადებს იყენებს მაგალითად BCM და LMT.  “ლოუერი” “აეროზე” პრაქტიკულად არ განსხვავდება ტიპიური “მილ-სპეკ” ლოუერისგან, მაგრამ მჭიდის შახტა არის სტანდარტულზე უფრო განიერი, რაც ხელს უწყობს სწრაფ გადატენვას. თუ ეს საკმარისი არ არის, ასევე გაითვალისწინეთ, რომ კარაბინი აღჭურვილია სპეციალური მარეგულირებელი ხრახნით, რომელიც გამორიცხავს თამაშს აპერსა და ლოუერს შორის. აღნიშნული ხრახნის სარეგულირებლად უნდა მოხსნათ იარაღს სახელური. მე ხელი არ მიხლია ამ ხრახნისთვის, იმიტომ, რომ პირდაპირ ყუთიდან აპერსა და ლოუერს შორის ღრეჩო უბრალოდ საერთოდ არ იყო. პრინციპში გაშლილი მჭიდის შახტა და სარეგულირებელი ხრახნი არის რაც გამოარჩევს “აეროს” ე.წ. მეორე თაობის ლოუერს სტანდარტული მილ-სპეკ ლოუერისგან. რესივერის გაგრძელება, რასაც ჩვენთან ეძახიან ბუფერის მილს არის ასევე მილ-სპეკი და აქვს კონდახის 6 პოზიცია.  კოშკისებრი ქანჩი ასევე არის სათანადოდ დაფიქსირებული ნაჭდევებით, რაც გამორიცხავს მის სროლისგან ვიბრაციის დაშვებას.

20180929_175922[1] 20180929_180054[1]

იარაღის დაშლისას, რწმუნდები, რომ საკეტი ნამდვილად M-16 სტილის არის, დენთის აირების მიმღები საიმედოთ არის დაფიქსირებული საკეტის ჩარჩოზე, “სტაკინგი” ისეთი აგრესიული არ არის მაგრამ ჩემი აზრით საკმარისია. საკეტის გულიდან ექსტრაქტორის მოხსნის შემდეგ, აღმოაჩენთ, რომ ზამბარაზე წამოცმულია რეზინის შავი რგოლი, რაც უზრუნველყოფს საიმედო ექსტრაციას. ლულის პროფილი არის ე.წ. სამთავრობო, კარგი, კომპრომისული ვარიანტი, არც მთლად “ფანქრის” პროფილის არ არის და არც ძალიან მძიმე როგორც სქელკედლიანი საასპარეზო ლულა.

გამომდინარე იქიდან, რომ ეს თემა არ კარგავს თავის აქტუალურობას, მე ისევ უნდა გავამახვილო ყურადღება ლულის არხის დაფარვაზე. მოკლე ვიდეო სერიებში, რომელიც ჩვენ გადავიღეთ youtube არხთან „პრაქტიკული სროლა“, მე გავამახვილე ყურადღება იმ ფაქტზე რომ შავი ლულა AR-15-ში არ შეიძლება ჩაითვალოს ნაკლად. შეგახსენებთ, .223/5.56 კალიბრის ამუნიციის აბსოლუტური უმეტესობა არ არის კოროზიული, ისევე, როგორც იარაღი არის სამოქალაქო, რაც გულისხმობს იმას, რომ თქვენ არ მოგიწევთ მონაწილეობა მრავალ-წლიან სამხედრო კაპმანიაში ინდო-ჩინეთის ჯუნგლებში და ვერც გრძელი ჯერებით ვერ შეძლებთ სროლას. აბსოლუტური უმეტესობა ლულების სამოქალაქო AR-15-თვის არ არის ქრომირებული, ზუსტად იგივე მიზეზის გამო, იმიტომ, რომ პრაქტიკული სარგებელი ამას არ მოაქვს, ხოლო ლულის ფასი იზრდება. საერთოდ იმ წაკითხული დოკუმენტებიდან, რომლებიც ეხებოდა ლულების არხების სხვადასხვა დამუშავებას, მათ შორის ქრომირებას, მე დამრჩა შთაბეჭდილება, რომ ქრომირება შეიარაღებულ ძალებში განიხილებოდა პირველ რიგში, როგორც ლულის დაცვის მექანიზმი ეროზიისგან ხანგრძლივი ჯერებით სროლისას, იმიტომ რომ ქრომირებული ლულა გაცილებით უკეთესად უძლებს ექსტრემალურ ტემპერატურებს, რომლებიც ჩნდება ასეთი სროლისას. როგორც ცნობილია ტემპერატურა არის ლულის რესურსის პირველი მკვლელი. თუმცა რა თქმა უნდა, სულ თავიდან, ლულის ქრომირება დაიწყეს პირველ რიგში ლულის დასაცავად კოროზიული ვაზნებისგან, ხოლო იაპონელები იყვნენ პირველები ვინც მასიურად დაიწყეს ლულების ქრომირება თავისი „არისაკას“ შაშხანებზე. AR-15-ის შემთხვევაში ორივე ეს ფაქტორი არ არის მნიშვნელოვანი, ვაზნა, როგორც უკვე აღვნიშნე არ არის კოროზიული ხოლო თქვენ ფიზიკურად ვერ შეძლებთ ისეთი სროლის ტემპის განივთარებას, რომ დააზიანოთ ლულა ან თუნდაც დააჩქაროთ მისი ცვეთა. დიახ ქრომირებული ლულა შედარებით ადვილად იწმინდება, მაგრამ რაიმე პრაქტიკული სარგბელი მანდ მთავრდება.  სხვა საქმეა თუ ვინმეს სურს ქონდეს აუტენტურ საბრძოლო იარაღთან მაქსიმალურად მიახლოებული სამოქალაქო ვარიანტი, Mk18 ან M4A1-ის ასლი, მაშინ ალბათ სასურველი იქნება, რომ ლულაც იყო როგორც საბრძოლო იარაღებზე, ანუ ქრომირებული.

უნდა აღინიშნოს, რომ „აეროს“ ლულა არ არის უბრალო „შავი“ ლულა. ის დამუშავებულია QPQ ტექნოლოგიით, რომელსაც ჩვენ ვიცნობთ ასევე საკმაოდ ცნობადი სახელით „ტენიფერი“. “ტენიფერი”, “მელონიტი”, “qpq” არის პრაქტიკულად ინდენტური პროცესის სხვადასხვა კომერციული დასახელებები. ფოლადის ზედაპირის დამუშავების ეს პროცესი ძალიან მოკლედ რომ ავხსნათ არის რკინის ზედაპირის თვისებების შეცვლა ხდება, რის შედეგადაც ზედაპირი იძენს განსაკუთრებულ გამძლეობას ცვეთასა და კორიზიასთან მიმართებაში. სწორედ ამ ტექნოლოგიის წყალობით „გლოკის“ ლულები ისვრიან ათი ათასობით ვაზნას ლულის არხში ყოველგვარი ცვეთის ნიშნების გარეშე და ასევე გამოირჩევიან კოროზიული მდგრადობით. განსხვავებით ქრომირებისგან, ლულის არხს ასეთი მეთოდის გამოყენებისას არ ემატება მასალა. მასალის დამატებისას/ქრომირებისას, შექმნილი დამცავი ფენის სისქე არასდროს არ იქნება თანაბარი, რაც ქმნის მცირე „ხარვეზებს“ ლულის არხში, აქიდან გამომდინარე თანდაყოლილი სიზუსტეც იქნება ნაკლები. გარდა ამისა წვრილი 5.6მმ-ნი ლულის არხის ქრომირება თავისთავად რთულია. ყოველ შემთხვევაში იუჯინ სტოუნერმა, როდესაც პირველად გამოიყენა QPQ ტექნოლოგიით დამუშავებული ლულა სამხედრო დანიშნულების იარაღისთვის (Stoner 63), ახსნა თავისი არჩევანი სწორედ იმით, რომ არ არსებობდა ტექნოლოგია, რომელიც უზრუნველყოფდა წვრილი ლულის არხის ქრომირებას სათანადო ხარისხით. არ ვიცი მას მერე რამე თუ შეიცვალა ტექნოლოგიებში, მაგრამ ორივე ტექნოლოგია, რომ შევადაროთ მომხმარებლის პოზიციიდან, ჩემი აზრით QPQ ტიპის დაფარვა არის კარგი კომპრომისი, ქრომირებულ და შავ ან თუნდაც უჟანაგავ ლულას შორის. ის ინარჩუნებს არაქრომირებული ლულის მაღალ თანდაყოლილ სიზუსტეს (თუ ლულის არხი იდეალურია, პროცესის მერე ის დარჩება იდეალური) და ამავე დროს იძენს ქრომირებული ლულისთვის დამახასიათებელ მაღალ ანტიკოროზიულ თვისებებს და მდგრადობას ცვეთის მიმართ ანუ ლულის რესურსი იზრდება.  გარდა ამისა ეს პროცესი „ვრცელდება“ არა მარტო ლულის არხზე და სავაზნეზე არამედ მთლიანად ლულაზე, რომლის კოროზიული მდგრადობა იზრდება ყოველგვარი დამატებითი დამცავი ფენის საჭიროების გარეშე (ოქსიდირება, ღებვა, ფოსფატირება და ასე შემდეგ). შეუძლებელია გააფუჭო ლულა QPQ ტექნოლოგიით დამუშავებისას, მაგრამ ქრომირების ხარისხი იქნება სხვადასხვა, სხვადასხვა მწარმოებლის შემთხვევაში. არის მიზეზი რის გამოც Сriterion-ის ქრომირებული ლულები ჯდება 250-300 დოლარი და DPMS-ის 100-130 დოლარი. “კრიტერიონი” იყენებს განსაკუთრებულ ქრომირების მეთოდს და ასევე ახორციელებს ლულის არხის ხელით პოლირებას. დიდი ალბათობით ამ კომპანიის ლულები არის ბაზარზე საუკეთესო, თუმცა აქვე უნდა ვთქვა რომ ჩემი 10 ინჩიანი კარაბინი DPMS-ის ქრომირებული ლულით იყო ძალიან ზუსტი.

რაც შეეხება რესურს, ლულების ამერიკული მწარმოებლის Faxon Firearms-ის ვებ-გვერდზე დევს ინფორმაცია, რომლის მიხედვითაც 4150 ფოლადისგან დამზადებული ქრომირებული და QPQ ლულები, ნახევრად ავტომატურ იარაღში აღწევენ ერთნაირ რესურს (სანამ დაიწყება სიზუსტის დეგრადაცია), ხოლო ქრომირებულს აქვს უპირატესობა თუ ადგილი აქვს ექსტრემალურ ექსპლუატაციას, რაც ნიშნავს ისეთ სროლას, როდესაც ლულის ტემპერატურა აღწევს კრიტიკულ მაჩვენებლებს. Shooting Illustrated-ში გამოქვეყნებულ სტატიაში The Pros and Cons of Nitride Barrel Finishes (by Steve Adelmann – Saturday, December 30, 2017) ავტორი აღნიშნავს რომ მის მიერ განხორციელებული ტესტირებისას, სადაც ის იყენებდა უჟანგავი ფოლადისგან დამზადებულ ლულებს, QPQ ტექნოლოგიით დამუშავებული ლულა ნაკლებად იბიდნებოდა ტყვიის გარსის მასალით, რისი მიზეზიც იყო ის რომ ასე დამუშავებული ლულის ზედაპირი ნაკლებად იკრავდა გარსის მასალას. აღნიშნლი ასევე ადასტურებს, რომ QPQ ლულა შედარებით ადვილი იქნება გასაწმენდად, არ მოითხოვს ხშირ ნადების მოცილებას ლითონის ჯაგრისებით და ქიმიით და შესაბამისად რესურსიც დიდხანს შენარჩუნდება. მაგრამ ჩემი აზრით ერთ-ერთი ყველაზე საინტერესო ტესტი-შედარება QPQ და ქრომირებული ლულების განახორციელა youtube არხმა Mrgunsandgear Channel. ორი იდენტური Faxon Firearms-ის  ლულით (ერთი ქრომირებული, მეორე QPQ) აღჭურვილი ავტომატური AR-15, ჯერ შეამოწმეს სიზუსტეზე, შემდეგ უწყვეტი ჯერებით დაცალეს იმდენი ვაზნა სანამ იარაღებმა პრაქტიკულად შეწყვიტეს მუშაობა და კვლავ შეამოწმეს სიზუსტე. მიღებული შედეგები ნაჩვენებია სურათზე ქვევით. როგორც ხედავთ QPQ ლულამ შეინარჩუნა სიზუსტე ბევრად უკეთესად ვიდრე ქრომირებულმა. Faxon-ს უნდა გაეჭრა ეს ლულები და ენახა რა პროცესებს ქონდა ადგილი ლულის არხებში, მარგამ ჯერ ჯერობით რაიმე ინფორმაცია მათგან არ გამოსულა.

tesresulstqpqchrome

შეიძლება კიდე ბევრი წყაროს და დოკუმენტის ციტირება, მაგრამ ჩემი მოსაზრება გამყარებული კონკრეტული არგუმეენტებით მე უკვე წარმოგიდგინეთ, და ეს მოსაზრება რჩება უცვლელი. არ აქვს არანაირი პრაქტიკული მნიშვნელობა რა ტიპის ლულა აყენია AR-15-ზე თუ არ აპირებთ ხშირად და ბევრ სროლა ხანგრძლივი ჯერებით. მთავარია ლულა იყოს კარგი ხარისხის და მისი სიგრძე და ტვისტი შეესაბამებოდეს თქვენ მოთხოვნებს. ასეთ ლულას ექნება დამაკმაყოფილებელი სიზუსტე და რესურსი, რომელიც თქვენ გეყოფათ ალბათ ცხოვრების ბოლომდე თუ რა თქმა უნდა თუ თქვენ არ გაქვთ ვაზნების მომარაგების უწყვეტი და უფასო წყარო. მე მქონდა AR-15 ქრომირებული ლულით, შავი ლულითაც, ზოგი იყო უფრო ზუსტი, ზოგი უფრო ნაკლებად ზუსტი, მაგრამ „საერთო დანიშნულების“ ნახევრად ავტომატურ იარაღში ამას დიდი მნიშვნელობა არ აქვს. ეს არის რეალობა. სამწუხაროდ ეს რეალობა არ ემთხვევა იმ ზოგად და გავრცელებულ “კოლექტიურ აზრს”, რომელიც საქართველოში არსებობს, მაგრამ იმედს ვიტოვებ, რომ გამგონი გაიგებს. ჩემი აზრით მომავალი ეკუთვნის QPQ ლულებს. აღნიშნული ტექნოლოგია უფრო მარტივია, იაფი, ტექნოლოგიური და იძლევა ძალიან კარგ შედეგებს.

AC-15-ის ტექნიკურ მიმოხილვას და ლულის აღწერას რომ დავუბრუნდეთ, აღვნიშნავ რომ ის იყენებს ტვისტს 1:7. ლულის ბოლოს დაყენებულია სტანდარტული А2 ტიპის ალმქრობი და ხიშტის ბჯენი.  ლულის პროფილი არის ე.წ. “სამთავრობო პროფილის”, ტიბჟირის ქვეშ იმალება საკმაოდ თხელი ლულა, რომელიც სქელდება დენთის აირების ბლოკიდან ლულის ბოლომდე. ასეთი ლულა საკმარისად ხისტია, მაგრამ არ არის ძალიან მძიმე, “სათრევი” ტაქტიკური კარაბინისთვის თითქმის იდეალური (AC-15M-ის წონა სულ რაღაც 2.8კგ-ია).  კარაბინის სასხლეტიც სტანდარტული ერთსაფეხურიანია, ტრადიციულად მძიმე, როგორც ტიპიური “მილს-სპეკ” სასხლეტი, არაფერი განსაკუთრებული და გამორჩეული. იარაღის მართვის ყველა დანარჩენი მართვის ელემენტი ასევე სტანდარტულია.

 ჩვენ კარაბინზე აყენია სტანდარტული მრგვალი კვეთის, ორ ნაწილიანი ტიბჟირი შიგნიდან სიცხისგან დამცავი რკინის ფარებით. ისევ შეგახსენებთ რომ ბევრი საწყისი დონის AR-15-ში ეს ფარები შეეწირა ეკონომიას. DPMS Oracle-ზე და Ruger AR-556-ზე ის არ აყენია, მაგრამ ეყენა ჩემ FN 1776-ზე.  თუ ე.წ. „დელტა რინგი“  AC-15M-ზე სტანდარტულია – წინა ბჯენი, რომელზეც ფიქსირდება ტიბჟირის ორი ნახევარი, არის არასტანდარტული, გარედან სამკუთხედი ფორმის, რაც ნიშნავს, რომ მაგაზე არ დაყენდება მაგალითად „მაგპულის“ სტანდარტული საშუალო სიგრძის ტიბჟირი. საჭირო გახდება დენთის აირების ბლოკის მხოსნა და წინა ბჯენის გამოცვლა.  შედარებით გრძელი ტიბჟირის ქვეშ იმალება საშუალო სიგრძის 9 ინჩიანი დენთის აირების სისტემის მილი. შედარებით გრძელი ტიბჟირის დამატებითი უპირატესობა არის ის რომ მისი ჭერა უფრო კომფორტულია, უფრო მეტი ადგილია სადაც შეიძლება ხელის მოკიდება. უმნიშველოა, მაგრამ ასევე იარაღი უფრო თუ შეიძლება ასე ითქვას პროპორციულად გამოიყურება ვიდრე ტიპიური კარაბინი 16 ინჩიანი ლულით და 7 ინჩიანი დენთის აირების სისტემით.

ეხლა, რაც შეეხება საშუალო სიგრძის დენთის აირების სისტემას. მისი უპირატესობა არის უფრო ხანგრძლივ dwell time-ში, რა დროსაც სისტემა  სტაბილურად იღებს წნევას საიმედო ფუნქციონირებისათვის, რომელიც თან არ არის ისეთ მაღალი, როგორც 7 ინჩიან დენთის აირების სისტემაში, იქიდან გამომდინარე, რომ ნასვრეტი ლულაზე საიდან ხდება დენთის აირების აღება, უფრო დაშორებულია სავაზნისგან.  საკეტი უფრო დიდხანს რჩება დახურული, რის გამოც მასრა ასწრებს პირვანდელ მდგომარეობაში დაბრუნებას და ექსტრაქცია არის “რბილი”. შესაბამისად ავტომატიკაც უფრო “წყნარად ” მუშაობს, მოძრავი ნაწილების სიჩქარე ნაკლებია რაც დადებითად აისახება მოძრავი ნაწილების რესურსზე და სროლის კომფორტზე. თეორიულად ასევე 9 ინჩიანი დენთის აირების სისტემა ნაკლებად პრეტენზიულია ვაზნების მიმართ, ისევ და ისევ ხანგრძლივი dwell-time-ის გამო. რა თქმა უნდა უკუცემის იმპულსიც არის უფრო მცირე, რაც ასევე გარკვეულ უპირატესობას წარმოადგენს. თანაც ყველაფერი ამას თქვენ იღებთ სტანდარტული 16 ინჩიანი AR-15-ის  გაბარიტების და წონის შენარჩუნებით, მაგრამ მართალია ცოტა მეტის გადახდა კი მოგიწევთ. X-15M-ის ფასად ეხლა საქართველოში საშუალო სიგრძიან AR-15-ს უბრალოდ ვერ ნახავთ.

ტექნიკური მიმოხილვის ბოლოს მე მინდა ხაზი გავუსვა იმას, რომ ჩემი აზრით “აეროში” არ “მოუჭრიათ კუთხეები” და გამოუშვეს “პატიოსანი” ხელმისაწვდომი AR-15.  ნაწილი იმისა, რაც გამოარჩევს AC-15-ს იქნება შეუმჩნეველი, მაგრამ ნაწილი მოუტანს მსროლელს კონკრეტულ სარგებელს. მაგალითად მსროლელი ვერასდროს ვერ შეამჩნევს სხვაობას 4140 და 4150 მარკის ფოლადის ლულებს შორის მაგრამ არასათანადოდ გაკეთებული “სთაქინგის” გამო, ადრე თუ გვიან დენთის აირების მიმღებსა და საკეტის ჩარჩოს შორის გაჩნდება ღრეჭო, იარაღი დაკარგავს წნევას და დაიწყება დაბრკოლებები. ბევრს ასევე მოეწონება გაგანიერებული მჭიდის შახტა, რაც საგრძნობლად აადვილებს მჭიდის სწრაფ გამოცვლას. საშუალო სიგრძის დენთის აირების სისტემით განპირობებული რბილი უკუცემა ასევე დიდი პლიუსია, რომელიც იშვიათად გვხვდება ასეთი კლასის იარაღში.

aerocamo1

ასე გამოიყურება ჩემი “აერო” ამჟამად. სახელური და კონდახი დაყენებულია Mission First Tactical-ის. ამ კომპანიის პლასტმასის ფურნიტური უფრო იაფია ვიდრე “მაგპულის”, ის იყიდება თბილისში და ფასი-ხარისხით კარგად გამოირჩევა. კონდახს აქვს სწრაფად მოსახსნელი ღვედის სამაგრები და ღვედის გასაყრელები, ისე რომ ნებისმიერი ტიპის ღვედს დაამაგრებთ ისე, როგორც ისურვებთ. იგივე კომპანიის  EvolV™ 3 Prong ალმქრობ-კომპენსატორმა შეცვალა სტნადარტული А2 ტიპის ალმქრობი. იარაღზე დაყენდა კლასიკური წინა საღვედე (სტანდარტული კომპლექტაცია ითვალისწინებს ასეთი საღვედეს დაყნებას, მაგრამ საღვედე კარაბინს არ მოყვება). ბიუჯეტის დეფიციტს გამო, ჯერ-ჯერობით ოპტიკური სამიზნე დაყენებული არ არის. სიმართლე გითხრათ, იაფი ოტიკის ნაცვლად მე მირჩევნია საასპარეზო ტიპის დიოპტრიული სამიზნე, მაგრამ ამ ეტაპზე არ ვარ დარწმუნებული რაზე გავაჩერებ ჩემ არჩევანს. Х-15М-ზე  სტანდარტულად აყენია Magpul MBUS, რომელიც ჩემი აზრით არის წმიდა “ბექა-აპ” (სარეზერვო) სამიზნე მოწყობილობა და სერიოზული მიზანში სროლისთვის ის უბრალოდ არ გამოდგება. ნასვრეტის ზომები ძალიან დიდია, რის გამო მე ვიტყოდი რომ 100 მეტრის იქით სროლა კარგი ჯგუფების მისაღებად უკვე პრაქტიკულად შეუძლებელია. დიდი დიოპტრიდან სასროლად პატარა დიოპტრი უნდა გადაწოთ წინ და ის ხდება გარეთ გამოშვერილი. ის რომ ეს არ არის ყველაზე კარგი გადაწყვეტილება, მე მივხვდი მაშინ როდესაც ერთ-ერთ ჩემ არაბინზე ეს დიოპტრი რაღაცას წამოედო და მოტყდა. პლიუსებს განეკუთვნება მყარი კონსტრუქცია (გადაწეული დიოპტრის გარდა), სამიზნე არ ირევა, არ ირყევა, მოკლედ კარგი ბექ-აპია, არც მეტი არც ნაკლები. თუ არ გეგმავთ ოპტიკის დაყენება და რკინები გირჩევნიათ, ჯობია იყიდოთ “ტროის”, “დენიელ დეფენსის” ან სხვა კარგი მწარმოებლის  უკანა სამიზნე მოწყობილობა.

43226056_10212416576464909_2143780312449024000_n

Mission First Tactical-ის კონდახი მოდელი BATTLELINK™ Utility Stock, სათავსოთი სადაც შეგიძლიათ შეინახოთ მარტივი საწმენდი კომპლექტი, სათადარიგო ნაწილები ან ელემენტები და ამავე კომპანიის  სახელური მოდელი ENGAGE. იმ ფურნიტურის მწირი არჩევანიდან, რაც საქართველოში იყიდება, ფასი/ხარისხით და ასორტიმენტით MFT-ს პროდუქცია დღეს ალბათ არის საუკეთესო.

იარაღი მე ასევე დავფარე სრული კამუფლირებით. მე ეს იმიტომ არ გავაკეთე, რომ გავალამაზო ან უფრო “ტაქტიკური” გვახადო. კამუფლირებას აქვს პრაქტიკული დანიშნულება, შენიღბოს იარაღი. ვინც მე მიცნობს ან ყურადღებით კითხულობს ჩემ ბლოგს, იცის, რომ მე ყოველთვის მომხრე ვარ მინიმალური აფიშირების იმ ფაქტის რომ გაქვთ იარაღები ან თუნდაც გიყვართ სროლა ან ლაშქრობა და ა.შ.  მხარზე გადაკიდებული ასეთი იარაღი, შორიდან შეერწყმევა ტანსაცმელს და ზურგჩანთას და არ იყვირებს. ახლოდან რა თქმა უნდა ის გამოჩნდება, მაგრამ შორიდან ის არ მიიპყრობს ყუარადღებას.  რატომ უნდა შეუქმნად ვინმეს დისკომფორტი თქვენი იარაღით ან მიიქციოთ ზედმეტი ყუარადღება?  ეხლა მოდაშია 5.11-ის “კარგო” შარვლები, ტაქტიკური ფეხსაცმლები, დამცავი ფერის მაისურები, თემატური სტიკერები მანქანებზე  მაგამ რეალობაში ეს ყველაფერი იპყრობს მიჩვეული თვალის ყურადღებას, ჩემი აზრით არ არის საჭირო ყურადღების მიპყრობა “ტაქტიკური” ჩაცმულობით და ჯობია არაფრით არ გამოირჩეოდეთ სხვებისგან.

პრინციპში სულ ეს არის რისი თქმას შესაძლებელია მორიგ AR-15-ზე. ჩემი მოსაზრება არის უცვლელი, საქართველოში აბსოლუტური უმეტესობა მსროლელების მოთხოვნებს დააკმაყოფილებს ყველაზე საბაზისო AR-15, იქნება ეს DPMS Oracle თუ Ruger AR-556. “Aero Precision”-ის AC-15 სერიის იარაღები არის, როგორც ვთქვი პატიოსანი AR-15, სადაც მწარმოებელს არ უცდია “კუთხეების მოჭრა” ეკონომიის მიზნით. გაუმჯობესებული მილ-სპეკ სპეციფიკაციები?  დამიჯერეთ, ასეთ რამეს ასეთი ფასის კატეგორიის AR-15-ებში ხშირად ვერ ნახავთ.  ამავე მწარმობლის M სერიის იარაღები, უკვე აშკარად წინ გადადგმული ნაბიჯია, ეს ეხება როგორც გაუმჯობესებული დიზაინის მქონე აპერს ასევე ლულის ქანჩის დიზაინს, რომელზეც ყენდება ტიბჟირი.

img846756765

“აეროს” “საფირმო” გაუმჯობესებული აპერი, გამოიყურება, როგორც hi-end AR-15 აპერი და ამავე დროს არ ტვირთავს ლულის ქანჩს და აპერის დახრახნილ ნაწილს. მაგრამ ტექნოლოგიები უფასო არ არის და M სერიის იარაღები 1000 ლარით მეტი ღირს ვიდრე AC სერიის იარაღები. ეს სხვაობა ასევე განპირობებულია იმით რომ იარაღები უკეთესი კომპლექტაციით იყიდება. 

რაც შეეხება საიმედოობას, კალაშების ფანატებს მინდა გული დავწყვიტო და გამოვაცხადო, რომ სულ ყველა ჩემი AR-15 მუშაობდა საათივით და უპრობლემოდ, მათ შორის ახალი AC-15M.  ცოტათი უფრო ადრე ნაყიდი M4E1 ასევე უპრობლემოა. ჩვენ გავაგრძელებთ ამ იარაღების გამოცდას და ასევე გარკვეული პერიოდის შემდეგ შემოგთავაზებთ ამ იარაღების გრძელვადიანი ტესტირების შედეგებს. გრძელვადიანი ტესტირება არის მნიშვნელოვნი იმით, რომ ხანდახან საჭიროა დრო, რომ ყველაფერი რაც გამოტოვა ხარისხის კონტროლმა, მცირე გადაცდომები დაშვებული აწყობის დროს, მცირე გადახრები ნაწილების სპეციფიკაციებში, გამოძვრებიან და თავს იჩენენ გარკვეული რაოდენობა ვაზნების გასროლის შემდეგ. ამ ეტაპზე, ორივე იარაღი უპრობლემოა და არ აქვთ რაიმე უჩვეულო ცვეთის ნიშნები.

სიზუსტეზე მე ასევე არ მინდა ამ მიმოხილვაში ვრცელი საუბარი, იმ მიზეზის გამო, რომ ჯერ უბრალოდ ვერ მოვასწარით იარაღის ამ მხრივ სათანადო გამოცდა. ჩვენმა M4E1-მა დაიწყო ზუსტი სროლა მას მერე რაც სტანდატული მილს-სპეკ “თითის ტრენაჟოი” შევცვალეთ Geissele-ს სასხლეტით, რაც ბუნებრივია. იარაღი თავისუფლად დაკიდული, 16 ინჩიანი ლულით და ოპტიკური სამიზნით იმსახურებს ნორმალურ სასხლეტს. ერთსაფეხურიანი მილ-სპეკ სასხლეტი უბრალოდ ხელს შეგიშლით მართლა კარგი ჯგუფების მიღებაში. AC-15M-ის ტესტირება გაგრძელდება სტანდარტული სასხლეტით  სანამ არ დავრწმუნდებით, რომ ეს იარაღი იმსახურებს დამატებით ინვესტირებას.

aeroacc

M4E1-დან 100 მტრზე ნასროლი ჯგუფები სასხლეტის გამოცვლის შემდეგ. მანამდე საშუალო სიზუსტე იყო 5.5 სმ 100 მეტრზე სხვადასხვა მუხტების გამოყენებით. 

AC-15 ამჟამად გავასწორეთ 50 მეტრზე და სავარაუო სიზუსტე არის ტიპიური ასეთი იარაღებისთვის, 3 MOA-ს ფარგლებში 100 მეტრზე, მეტის ამოქაჩვა MBUS-ით და მილ-სპეკ სასხლეტით იქნება საკამოდ რთული. უფრო დეტალურ შედეგებს ავსახავთ გრძელვადიანი ტესტირების შედეგებში, მანამდე მეტს უბრალოდ ვერ შემოგთავაზებთ. რაც შეიძლება ამ ეტაპზე დანამდვილებით ითქვას, რომ ორივე “აერო”-ს 1:7 ტვისტით და ასევე 5.56 კალიბრის Mossberg MVP 1:9 ტვისთით, საუკეთესო შედეგებს აჩვენებენ Sierra Match King-ის 69 გრანიანი ტყვიით.

უნდა ვაღიარო, ხანდახან მე იარაღი ისე მომწონს ხოლმე, რომ ვხდები არაობიექტური მის შეფასებაში და მჭირდება მეტი დრო, რომ უფრო საღად შეავაფასო ის.  მაგრამ ჩემი მხრიდან არ იქნება ნაჩქარევი იმის თქმა, რომ  16 ინჩიანი ლულა და 9 ინჩიანი დენთის აირების სისტემა არის საუკეთესო და ყველაზე უნივერსალური AR-15-ის კონფიგურაცია. 16 ინჩიანი ლულა ახდენს 5.56 კალიბრის ვაზნის ბალისტიკური პოტენციალის სრულყოფილ გამოყენებას, კარაბინის ფორმატის კომპაქტურ იარაღში, ხოლო საშუალო სიგრძის დენთის აირების სისტემა, უზრუნველყოფს ავტომატიკის საიმედო და ხანგრძლივ უპრობლემო მუშაობას. ასევე  ამ ეტაპზე რამე მინუსი აღმოჩენილი არ არის. ყოველ შემთხვევაში არაფერი განსაკუთრებული. არ მომეწონა, რომ იარაღზე ეგრევე ვერ ყენდება სხვა (მაგალითად მაგპულის) ტიბჟირი.  რა შეიძლება დაუწუნო Ac-15-ს? ბევრი არაფერი, არ მომეწონა ჩემი აზრით “სუსტი” სტანდარტული კონდახი, მაგრამ ამ დეტალს ალბათ ცვლის ყველა და ეგრევე, მათ შორის მეც. არც Magpul MBUS როგორც აღვნიშნე არ შედის ჩემ ფავორიტ სამიზნე მოწყობილობებში, მაგრამ მეორეს მხრივ ყიდვისთანავე ეგრევე, იარაღი მზად არის რენჯზე გასასვლელად. ერთი “მაგპულის” მჭიდი მას ასევე მოყვება კომპლექტში. ჩემი აზრით მაღაზიები რაც შეიძლება ამლე უნდა გადავიდნენ AR-ების გაყიდვაზე ფურნიტურის გარეშე, და იქვე კარაბინის ყიდვის მერე უნდა შეძლოს არჩევა სასურველი კონდახის, სახელურის და ტიბჟირის. მე უკვე დამიგროვდა სტანდარტული დეტალების კოლექცია, რომელიც დამრჩა წინა კარაბინებიდან.

shooterscentral.ge-ს დასკვნა. “Aero Precision”-ის AC-15 სერიის კარაბინები, ამ სტატიის დაწერის მომენტისთვის ფასი-ხარისხით არის ერთ-ერთი თუ არა ყველაზე საუკეთესო AR-15 ტიპის იარაღები. საშუალო სიგრძის დენთის აირების სისტემა უდაოდ არის დიდი პლიუსი, რაც გამოარჩევს მას სხვა კონკურენტებისგან. ლულის ე.წ. “სამთავრობო” პროფილის გამო იარაღი მსუბუქია და მანევრირებადი.  იარაღი პირდაპირ ყუთიდან მზად არის გამოყენებისთვის და ასევე წარმოადგენს კარგ საფუძველს, რომელზეც შეიძლება აიგოს კასტომიზირებული იარაღი. პირველადი შესწალის და შეფასების შეეგების მიეხდვით, შეიძლება რეკომენდირებული იყოს შეძენისთვის.

როგორ ვამუშაოთ .22lr კალიბრის იარაღი საიმედოთ და დიდი ხნით

September 5th, 2018

არსეობს გარკვეული ნიუანსები, რის გამოც მცირეკალიბრიანი იარაღის (წრიული აალების .22lr ვაზნაზე გათვლილის) მოვლა/მომსახურება განსხვავდება სხვა ტიპის ცეცხლსასროლი იარაღებისგან. ასეთი განსხვავებების არსებობა განპრიობებულია, როგორც ვაზნის ასევე ამ ვაზნაზე გათვლილი იარაღების კონსტრუქციული თავისებურებებით. მაგალითად უმეტეს შემთხვევაში მცირეკალიბრიანი ტყვია არის ყოველგვარი გარსის გარეშე, რაც ნიშნავს რომ თუ ლულის არხის ზედაპირი არ არის სათანადოდ გაპრიალებული ტყვიის ნადები გახდება რეგულარულად მოსაცილებელი. ასევე მცირეკალიბრიანი ვაზნა დაფარულია დამცავი საფოხის თხელი ფენით, რომელიც ასევე გროვდება იარაღის შიგნით და საჭიროებს რეგულარულ მოცილებას. ვაზნის მასრა თხელია, შესაძლებელია ასეთი ვაზნა თითებით “გადატეხოთ’. თავის მხრიც მცირეკალიბრიანი იარაღიც, გამოყენების ფილოსოფიიდან გამოდმინარე იქმნებოდა სხვაგვარად.  კონსტრუქციის სიმარტივე, იოლი, ისნტრუმნეტების გარეშე დაშლა/აწყობის შესაძლებლობა არ წარმოადგენდა პრიორიტეტს. ხშირად ასეთი იარაღების (განსაკუთრებულად ახალ მოდელებში) კონსტრუქცია შედგება ბევრი დეტალისგან. აქიდან გამომდინარე ხშირი დაშლა ასეთი იარაღების მაინცდამაინც არ არის რეკომენდირებული. ასევე ხშირად საჭიროა სპეციალური ინსტრუმენტების გამოყენება, ხრახნების მოხსნა, რაც დამეთანხმებით იშვიათად არის საჭირო ტიპიური ტაქტიკური, თავდაცვითი ან თუნდაც სანადირო იარაღის შემთხვევაში. ხშირად მცირეკალიბრიანი იარაღი მზადდება, მოდით ასე ვთქვათ იაფი მასალების გამოყენებით, პირველ რიგში პლასტმასების და მსუბუქი შენადნობების გამოყენებით, ყველგან სადაც ეს შესაძლებელია.  იშვიათად ხდება დეტალების წრთობა, რაც ასევე ზრდის მათი დაზიანების რისკს.  ჩემი ჩანაწერები ადასტურებენ, რომ 90% ყველა დაბრკოლების, რომელიც განიცადეს ჩემმა იარაღებმა, მოდის სწორედაც, რომ მცირეკალიბრიან იარაღზე. მაგრამ მიუხედავად ყველაფრისა, .22 კალიბრის იარაღი შეიძლება იყო საიმედო. მე ერთხელ ნახევრად-ავტომატური კარაბინის Mossberg 702-ის ტესტირებისას, წმენდის გარეშე ვისროლე 2000 ვაზნა დაახლოებით 2-3 თვის განმავლობაში და იარაღს არ გაუჭედია, შემდეგ ზედმეტი ფანატიზმის გარეშე გავწმინდე და  ვისროლე კიდე 2000, პრაქტიკულად ყოველგვარი დაბრკოლების გარეშე. 4000-ზე მეტ გასროლაზე მოხდა მხოლოდ 10 დაბრკოლება, აქედან თუ მეხსიერაბა არ მღალატობს 8 შემთხვევა მოდის ერთ კონკრეტულ მუხტზე, რომელიც ამ კარაბინს უბრალოდ არ მოეწონა.

არსებობს ასევე არასწორი მოსაზრება, რომ მცირეკალიბრიანი იარაღი საერთოდ არ საჭიროებს წმენდას. ასეთი გულუბყვილო დამოკიდებულება ნაწილობრივ აიხსნება იმით, რომ მცირეკალიბრიანი იარაღი მეტწილად გამოიყენება რეკრეაციული სროლისთვის, გასართობად, და ამიტომ თუ იარაღმა დაიწყო გაჭედვა, ამას მსროლელისთვის მძიმე შედეგი არ მოყვება. რა თქმა უნდა ესეც ვარიანტია, ისროლო სანამ იარაღი არ გაივსება ჭუჭყით და არ დაიწყებს გაჭედვას.  მხოლოდ ამის მერე გაწმინდოთ. ჩემი აზრით უმჯობესია უზრუნველყოთ, რომ იარაღი ისროდეს ყოველთვის და რომ პროცესში ის არ გააფუჭოთ. როგორ, ამას ამ სტატიაში მოგიყვებით.

უმეტესობა მსროლელების, იცის წესის შესახებ, რომლის მიხედვითაც იარაღი უნდა გაიწმინდოს ყოველი სროლის შემდეგ. ეს კარგი წესია, მაგრამ არის გამონაკლისები. თუ იარაღს იყენებთ ხშირად, მაგალითად ნადირობის სეზონის დროს, ყოველი ნადირობის მერე იარაღის დაშლა და წმენდა ალბათ იქნება ზედმეტი. მცირეკალიბრიანი იარაღის შემთხვევაში აქაც გარკვეული ნიუანსებია.  თუ თქვენ იყენებთ მაგალითად საბჭოთა მცირეკალიბრიან შაშხანა ТОЗ-8-ს, მისი ხშირი წმენდა არ იქნება პრობლემა, იმიტომ რომ იარაღი ძალზედ მარტივია.  თუ თქვენ ისვრით გერმანული GSG-522-დან, დამიჯერეთ ამ იარაღის წმენდა მალე მოგბეზერდებათ, იმიტომ რომ მისი დაშლა საკმაოდ რთულია.  ასე, რომ  პირველი რჩევა იქნება შემდეგი:  არ არის აუცილებელი ყოველი სროლის შემდეგ იარაღის დაშლა და გაწმენდა. მცირეკალიბრიანი ვაზნა კოროზიული არ არის, რაც ნიშნავს რომ სროლის შემეგ კოროზიული მარილებისგან წმენდა აუცილებლობას არ წარმოადგენს.  .22 კალიბრის ლულები ასევე არ არის დაცული ქრომით და უნდა ვივარაუდოთ, რომ ისეთი ხისტი ზედაპირი არ აქვთ როგორც ცენტრალური აალების ვაზნებზე გათვლილ იარაღში, შესაბამისად ხშირი/ზედმეტი წმენდით დაზიანების ალბათობაც მაღალია. არსებობს ასეთი ხშირად გამეორებული თქმულება, რომ გაცილებით მეტი ლულა ფუჭდება არასწორი წმენდით ვიდრე ბევრი სროლით. გარდა ამისა, თუ დასაშლელად საჭიროა ხრახნების დაშვება და მოჭერა, ადრე თუ გვიან ეს ხრახნები დაზიანდება. ხსენებულ GSG-522-ზე, მხოლოდ იმისთვის, რომ დაიწყოთ იარაღის დაშლა უნდა მოხსნათ ორი ხრახნი, რომელიც რბილი მეტალისგან არის დამზადებული და მე არ მინახია არც ერთი მეორადი ასეთი იარაღი, რომელსაც ქონოდა საღი, დაზიანებების გარეშე ხრახნები.

P1010365

ავტორის კუთვნილი Browning Buckmark Target ავტორის მიერ დაყენებული B-square-ის უივერის სამაგრით და Gamo-ს კოლიმატორით. იმისთვის რომ ეს პისტოლეტი დაიშალოს საჭიროა ორი ზევიდან განლაგებული ხრახნის დაშვება, ლულა იარაღზე დამატებით არის დაფიქირებული კიდევ ერთი ხრახნით. არ უნდა იყო პროფესორი, რომ მიხვდე, ამ ხრახნების ხშირი მოხსნა-დაყენება ადრე თუ გვიან გააფუჭებს ან ხრახნებს ან იარაღს. ამიტომ ბუნებრივია წმენდის ციკლები უნდა იყოს დაყვანილი აუცილებელ მინიმუმამდე. ეს პისტოლეტი არის მთლიანად ფოლადის, ხარისხიანად დამზადებული, ამიტომ არის მძიმე და ძვირადღირებული. 

522breach

არის წმენდის თვალსაზრისით კიდე უფრო „რადიკალური“ მაგალითები, მაგალითად გერმანული GSG-522 ტიპის კარაბინები, რომელთა საკეტის მოდული „შეკრულია’ 11 ხრახნით. მისი დაშლა საერთოდ არ არის რეკომენდირებული მწარმოებლის მიერ.

DSC00993

კიდევ ერთი მაგალითი, რომ თანამედროვე იარაღების დიდი ნაწილი არ არის გათვლილი ხშირ წმენდაზე არის Walther G22. სურათზე ის თითქოს დაშლილია გასაწმენდად, მაგრამ რესივერი, საკეტი და დამრტყმელ სასხლეტი მექანიზმის კვლავ არის დახურული და საჭიროა დამატებით მისი დაშლა. ასეთი იარაღის სრულად გაწმენდას ყოველი სროლის შემდეგ, შეძლებენ მხოლოდ  ნამდვილი ფანატიკოსები, მაგრამ პროცესში აუცილებლად დაკარგავენ საკეტის შემაკავებლის ან მჭიდის მცველის ზამბარებს ან რამე სხვა პატარ დეტალს, რომელიც ამ იარაღს უხვად აქვს. 

რაც შეეხება კონსტრუქციულ სირთულეს, ყველაზე მაგრად გამაკვირვა ამერიკული Savage 64-ის კონსტრუქციამ (იარაღი კანადაში იწარმოება). ამ იარაღიდან საკეტს საერთოდ ვერ მოხსნიდი ლულის რესივერიდან მოხსნის გარეშე. ლულა კიდე  ფიქსირდებოდა მასიური ხრახნით. „სერიოზულ“ იარაღში საკეტის მოხსნა მისი წმენდის მიზნით არის ჩვეულებრივი რამ, მაგრამ წარმოუდგენელია, რომ ამისთვის საჭირო იყოს ლულის და სალულე კოლოფის განცალკევება. მცირეკალიბრიან იარაღებში ასეთი უცნაური გადაწყვეტილებები არ არის იშვიათი, რისი მიზეზიც არის მწარმოებლის სურვილი შეამციროს იარაღის თვითღირებულება. მაგალითად აშშ-ში თანამედროვე „პლინკერების“ (მცირეკალიბრიანი იარაღი შექმნილი გასართობი სროლისთვის) იშვიათად ცდება 200 დოლარს. ნორმად ითვლება მსუბუქი შენადნობების და პლასტმასების მასიური გამოყენება. ეს არ არის კარგი იარაღის რესურსის თვალსაზრისით, სამაგიეროდ ასეთი იარაღი არის ხელმისაწვდომი პრაქტიკულად ყველასთვის.  საქართველოში რატომღაც 150 დოლარიანი იარაღიც 800-1000 ლარში იყიდება…..

jw22boltdis

ნახევრად-ავტომატები, როგორც წესი საკმაოდ ძნელად იშლება, არ აქვს მნიშვნელობა ეს კარაბინია თუ პისტოლეტი, ძველი თუ ახალი გამოშვება. იარაღები მექანიკური გადატენვით პირიქით. მაგრამ არის გამონაკლისებიც, როგორც ეს Norinco Jw-21, ბერკეტიანი საკეტით. იარაღის დასაშლელად საჭიროა ხრახნის მოხსნა. ხრახნიც და რესივერიც დამზადებულია რბილი მეტალისგან, ხრახნეის დაზიანება ადვილია, ზედმეტი გადაჭერა იწვევს რესვიერის დეფორმაციას იმ დონემდე, რომ საკეტი შიგნით იჭედება რესივერის კედლებში. 

მცირეკალიბრიან პისტოლეტებს რაც შეეხება აქ ორი უკიდურესობა გვაქვს. ტრადიციული კონსტრუქციის “რკინის” პისტოლეტები, რომლებიც ისევ და ისევ რთულად იშლებიან (Ruger .22, Browning Backmark, МЦМ) და ხანდახან საკმაოდ ძვირიც ღირს ან თანამედროვე “ტაქტიკური” პისტოლეტები (Walther P22, SIG Mosquito, GSG 1911), რომლებიც გვანან საბრძოლო იარაღს, ასევე ადვილად იშლებიან, მაგრამ დამზადებულები არიან ყველაზე იაფი მასალებისგან და დამზადების ხარისხიც ხშირად არის დაბალი.

DSC06133

ავტორის კუთვნილი SIG Mosquito Sport, რამდენადაც კარგად გამოიყურებოდა იმედენად ცუდათ იყო შესრულებული და თანაც არასაიმედო. მასალების ხარსხზე და შესრულებაზე მეტყველებს ის, რომ დაგრძელებული ცხვირი, ფიქსირდებოდა ხრახნით პირდაპირ ლულაზე (!!!), პატარა გადაჭერა და ლულის არხი შიგნიდან ამოიბურცა იმ ადგილში სადაც ხრახნი გარედან აწვებოდა ლულის კედელს. არა მე არ მეშლება არაფერი, იმიტომ რომ დიაგნოზი დამიდასტურა იარაღების ოსტატმა, რომლის კომპეტენციაში მე ეჭვი არ მეპარება. 

DSC00289

თუ გსურთ მოკლელულიანი მცირეკალიბრიანი იარაღი, რევოლვერი ბევრ უპირატესობას გთავაზობთ. ის ინელებს ყველა ვაზნას. საჭიროებს მინიმალურ მოვლას. უბრალოდ ერთ ხარისხიან მცირეკალიბრიანი  რევოლვერის მოდელზე მოდის 5 უხარისხო, იაფი და ხანდახან სახიფათო მოდელი. მაგალითად ეს Arminius HW-22, გარდა იმისა, რომ ორი-სამი დოლურას მშრალად გატრიალებით (სასხლეტზე დაჭერა ვაზნების გარეშე) სავაზნეები დეფორმირდებოდა დამრტყმელისგან, მას ერთმაგ რეჟიმში ქონდა იმდენად მსუბუქი სასხლეტი, რომ საკმარისი იყო ოდნავ მასზე შეხება და ეგრევე ხდებოდა გასროლა. 

ყველაფერი ეს მოგიყევით, იმიტომ, რომ დაგიდასტუროთ, რომ მცირეკალიბრიან იარაღში  ხშირი ხელების ფათური შეიძლება დამთავრდეს დეტალების დაკარგვით ან იარაღების ნაადრევი მწყობრიდან გამოსვლით. გამოსავალი რა თქმა უნდა არის, როგორც უკვე აღვნიშნე,  მოვლა-მომსახურების რეგლამენტის ცვლილება. წმენდა რაღაც რაოდენობა ვაზნების გასროლის შემდეგ ან თუ იარაღის გამოყენება ხდება რეგულარულად, დროის გარკვეულ პერიოდებში. თავად შეამჩნევთ როდის ეწყება იარაღს პრობლემები და ამის მხიდვით დაადგენთ, როდის უნდა გაწმინდოთ. ზოგი იარაღი როგორც ხსენებული  Mossberg 702 არ არის პრეტენზიული, ზოგი პირიქით, მაგრამ ჩემი დაკვირვებით ნებისმიერი იარაღი წმენდის გარეშე გაისვრის 400-500 ვაზნას ყოველგვარი პრობლემის გარეშე. უმეტესობა გაისვრის ბევრად მეტს. ბუნებრივია თუ ერთხელ გამოიყენეთ იარაღი და მეტს აღარ აპირებთ არ იქნება ურიგო გაწმინდოთ ის თუნდაც ერთი სროლის შემდეგ, მაგრამ თუ ისვრით რეგულარულად წმინდეთ რაღაც რაოდენობა ვაზნების ან რაღაც დროის პერიოდის გავლის შემდეგ. იმისთვის რომ ხრახნების, შტიფტების დაზიანება არ მოხდეს, ყოველთვის გამოიყენეთ შესაბამისი ინსტრუმენტები, იმიტომ რომ ხრახნების დაზიანება საკმაოდ ადვილია. იარაღის მწარმოებლები იყენებენ სპეციალური ზომების ხრახნების და დაზიანების შემთხვევაში მოგიწევთ მისი საზღვარგარეთიდან შეკვეთა. ასე, რომ თუ იარაღის დასაშლელად საჭიროა ინსტრუმენტები გამოიყენეთ ისეთი ინსტრუმენტები, რომელბიც ზუსტად ერგება ხრახნებს, შტიფტებს და სხვა დეტალებს.

შესაძლებელია იარაღის გაწმენდა საერთოდ მისი დაშლის გარეშეც. გახსენით საკეტი, დააფიქსირეთ ის ღია მდგომარეობაში. გამოიყენეთ დახრილი მცირე ზომის ჯაგრისები რომ გაწმინდოთ საკეტის სარკე და განსაკუთრებულად ადგილი ექსტრაქტორის კბილის ქვეშ და მის ირგვლივ. ასევე გაწმინდეთ ის ადგილი რესივერში სადაც არის დამაგრებული ლულა და სადაც საკეტი ეჯახება ლულას/სავაზნეს. ხანდახან მიწოდებისას ხდება ტყვიის აპარსვა და ნარჩენები სწორედ მანდ გროვდება. ეს წმენდა როგოც წესი საკმარისია რომ იარაღმა იმუშაოს ძალიან დიდი ხანი ყოველგვარი დაშლის გარეშე.

cl22

ადგილები რომლებსაც უნდა მიაქციოთ “ღია საკეტით წმენდისას”. ექსტრაქტორი – უნდა მოძრაობდეს თავისუფლად და არ უნდა იყოს მის ქვეშ დაგროვილი ჭუჭყი, სარკე საკეტის უნდა იყოს სუფთა, სავაზნის ირგვლივ არ უნდა იყოს დაგროვებული ჭუჭყი და ტყვიის აპარსული ნაწილაკები, დამრტყმელის წვერი არ უნდა იყოს დეფორმირებული.

ხშირად მესმის ასეთი კითხვები, რა ზეთს ვხმარობ, რომელია უკეთესი, უარესი.  მე წლებია ვხმარობ Safariland-ის BreakFree LP-ს და როდესაც ის დამთავრდება, ვიყიდი, რომელიმე სხვა პოპულარული ბრენდის პროდუქტს და არ ვიფიქრებ არჩევანზე ზედმეტად დიდხანს.  მცირეკალიბრიან იარაღში გამოიყენეთ თხელი ზეთი და მხოლოდ მოძრავი ნაწილების დასაზეთად. ზედმეტად ბლანტი ზეთი და პრინციპში ნებისმიერი საფოხი იკრავს ჭუჭყს, ამიტომ თავი შეიკავეთ ზეთის ზედმეტად “ლიბერალურად” გამოყენებისგან. მე მაგალითად ამიტომ არასდროს არ ვიყენებ ზეთებს სპრეი ქილებში. ამის ნაცვლად გამოდგება პატარა ფუნჯი, რომლითაც ხდება მოძრავ ნაწილებზე ზეთის დამცავი ფირის დატანა.

რაც შეეხება მცირეკალიბრიანი იარაღის ლულის მოვლას, აქაც იგივე პრინციპი გამოიყენეთ, წმინდეთ მაშინ როდესაც არის ამის უკიდურესი საჭიროება.  ლითონის ჯაგრისები და აგრესიული ქიმია გამოიყენეთ მაშინ როდესაც ვიზუალურად ატყობთ, რომ ლულა გაბიდნულია ტყვიის ნადებით და ან მოხდა სიზუსტის მკვეთრი დეგრადაცია. მე ერთხელ ვიყიდე Rossi-ს მცირეკალიბრიანი რევოლვერი, საღამოს (შუქი საჭიროა რომ დაინახოთ ყველა დეტალი), თანაც დეტალური ინსპექტირების გარეშე. სახლში მიტანის შემდეგ აღმოვაჩინე რომ ლულა გაბიდნული იყო ტყვიით ისე, რომ თავდაპირველად მეგონა, რომ ლულის არხი ბოლომდე შეჭმულია კოროზიით. სპილენძის ჯაგრისის რამდენიმე გატარება და ლულა იყო როგორც ახალი. მცირეკალიბრიანი იარაღის ლულების რესურსი არის ძალიან, ძალიან დიდი. 60-50 წლის “ტოზები” აბსოლუტურად საღი და პრიალა ლულებით ამის საუკეთესო დასტურია. ლითონის ჯაგრისების გამოყენებისას მე ასევე ვიცავ ერთ წესს, არასდროს არ ვატარება ლულაში ჯაგრისს ლულის ბოლოდან, მხოლოდ სავაზნის მხრიდან და გავმეორდები მხოლოდ თუ ამის უკიდურესი საჭიროება არსებობს. სხვა შემთხვევებში, მშრალი ჩვრის გატარება რომ ლულის არხიდან მოაცილოთ დენთის წვის პროდუქტები და ტყვიის ნაწილაკები არის სავსებით საკმარისი. ლულების მწარმოებელ Lilja-ს საიტზე რეკომენდირებულია .22lr კალიბრის საასპარეზო ლულის წმენდა ლითონის ჯაგრისით ერთხელ, 200-300 გასროლის შემდეგ, მაგრამ ცხადია აქ საუბარია ტოპ კლასის საასპარეზო ლულაზე, რომელიც დიდი ალბათობით დამზადებულია მაღალი ხარისხის ფოლადისგან.  პლინკერზე ნორმალური ლულის არხით რომელიც არ იკეთებს დიდ ნადებს ეს მაჩვენებელი თამამად შეგიძლიათ გაზარდოთ 800-1000 ვაზნამდე, მაგრამ რაც უფრო მეტი მით უკეთესი. პლინკერზე 300 გასროლის მერე ლული ლითონის ჯაგრისით გამოხეხვა გარანტირებულად შეამცირებს ლულის რესურსს. ლულის წმენდისას ყურადღება მიაქციეთ ადგილს სადაც მთავრდება სავაზნე და იწყება ხრახნები, სწორედ მანდ ხდება ტყვიის ნადების აკუმულირება, რაც განპირობებულია ტყვიის კონსტრუქციით.

ყოველთვის გამოიყენეთ კარგი ხარისხის ნაკრები შექმნილი სპეციალურად მცირეკალიბრიანი იარაღისთვის. შომპოლი უნდა იყოს ერთიანი (არა დასაშლელი) რბილი მეტალის ან იდეალურ შემთხვევაში დამცავი პლასტმასის ან რეზინის გადაკვრით. მცირეკალიბრიანი იარაღის ლულების გასაწმენდად მე ვიყენებ მეორად ჯაგრისებს, რომლებიც მანამდე გამოვიყენე .223 კალიბრის იარაღის ლულის გასაწმენდად. ასეთი ჯაგრისი დარბილებულია მაგრამ მაინც კარგად აცილებს რბილ ტყვიას და ამით მე დამატებით ვიცავ ლულას ზედმეტი წმენდით განპირობებული  “სტრესისგან”. ახალი ნაკრების შეძენისას იყიდეთ ნაკრები გათვლილი ზუსტად  .22lr-ზე და არა რამე სხვა .22 კალიბრზე. ამას აქვს მნიშვნელობა. თუ გიწევთ შომპოლის გატარება ლულის ბოლოდან, გამოიუენეთ სპეციალური დამცავი (muzzle protector), რომ არ მოხდეს ლულის გამოსასვლელის დაზიანება.

სხვადასხვა “მაღალტექნოლოგიური” საწმენდი სითხეების გამოყენების ზედმეტობას მცირეკალიბრიან იარაღში, ასევე ადასტურებს ერთი პატარა ინციდენტი, როდესაც ასეთმა გამხსნელმა, “გახსნა” საღებავი, რომლითაც იყო შეღებილი ჩემი კარაბინი.  პლინკერები არ იფარება ზე-გამძლე დაფარვებით. მათი უმეტესობა მარტივად იღებება საღებავით, რომელსაც გამხსნელი ადვილად აზიანებს.

7141CNXF0JL._SY355_

ერთი შეხედვით კარგ ვარიანტს მცირეკალიბრიანი გრძელლულიანი იარაღის მოსავლელად წარმოადგენს ე.წ. „ბოარ სნეიკი“ მაგრამ მე ის არასდროს არ გამომიყენებია და ამიტომ ვერაფერს ვერ ვიტყვი.

მჭიდი დიდ როლს თამაშობს იარაღის საიმედო ფუნქციონირების უზრუნველყოფაში განსაკუთრებულად ნახევრად-ავტომატურ იარაღში. მცირეკალიბრიანი იარაღების მჭიდების მოსმახურება არაფრით არ განსხვავდება ნებისმიერი სხვა იარაღების მჭიდების მოვლა-მომსახურებისგან. მჭიდი არ იზეთება, ის უბრალოდ უნდა იყოს სუფთა. ხშირად, განსაკუთრებულად ახალ იარაღებზე მჭიდის დაშლა შეუძლებელია, რაც ოდნავ ართულებს მის მოვლას. იმისთვის რომ ჭუჭყის და წვის პროდუქტების დაგროვება შიგნით არ მოხდეს უბრალდო რენჯზე ყოველი გასვლის შემდეგ გაწმინდეთ ის მშრალი ტილოთი, რაც უნდა იყოს საკმარისი.

ადრე მე მეგონა, რომ კარგი იდეა იყო სროლის წინ ვაზნების გაწმენდა. თანაც ადრე უფრო ხშირად გვხვდებოდა საბჭოთა კავშირში წარმოებული ვაზნები, უხვად დაფარული პარაფინის და “პუშსალოს” ნარევით. გარკვეული დროის შემდგ ეს ნივთიერება ხმება და იქერცლება, რაც აბინძურებს იარაღს. თანამედროვე წარმოების ვაზნებზე ასეთი რამ უკვე იშვიათია მაგრამ ვაზნები  მაინც დაფარულია, დამცავი საფოხით. მაგრამ მის მოცილებას აზრი არ აქვს. პირიქით ამან შეიძლება შექმანს პროლემები. საფოხი უზურნველყოფს ხახუნის შემცირებას ლულის არხის გავლისას რაც ლოგიკურია, ამცირებს სპილენძის ნადებს ლულაში. სხვადსხვა მწარმოებელი იყენებს სხვადასხვა რეცეპტებს, მაგალითად რამდენადაც ჩემთვის ცნობილია ბრიტანული Eley თავისი მაღალი კლასის საასპარეზო ამუნიციაში Tenex იყენებს ფუთკრის სანთლის და გრაფიტის ნაზავს. ის ძვირია მაგრამ ვაზნაც გამოიყენება პროფესიონალურ შეჯიბრებებში და ამიტომაც მათ უღირთ მისი გამოყენება. ამერიკულმა CCI-მ რადიკალურად გადაწყვიტა ნადების წარმოქმნის პრობლემა და გამოუშვა ვაზნები, სადაც ტყვია დაფარულია პოლიმერის გარსით. გაყიდვაში ეს ვაზნა მოხდა 2017 წელს და როგორც ჩანს სხვა მწარმოებლები არ ჩქარობენ იგივე გზით წასვლას. გარდა ამისა საფოხის გამოყენება აუცილებელია იმისთვის რომ დენთის მუხტი დაცული იყოს ნესტის ზემოქმედებისგან. მცირეკალიბრიანი ვაზნის რბილი ტყვია თავისუფლად ზის თხელ მასრაში და „გერმეტიკი“ არ გამოიყენება, შესაბამისად ნესტისგან დაცვა ხდება სხვა მეთოდებით.  უნდა ითქვას, რომ პარაფინით დაფარვა რეალურად მუშაობდა იმიტომ, რომ ერთხელ ჩვენ ვისროლეთ 300-მდე 70-ან წლებში გამოშვებული ვაზნა და პრინციპში რაიმე სერიოზული პრობლემა არ ყოფილა. მაგრამ იარაღი სულ ამოივსო წებოვანი მასით. რა თქმა უნდა შენახვის პირობებზე ბევრი არის დამოკიდებული და თუ პირობები დაცული არ იყო, ვერანაირი პარაფინი საქმეს  ვერ უშველის და თქვენ მიიღებთ „მკვდარ“ ვაზნებს. მე მინახია ახალი წარმოების ვაზნების ლოტებიც, ნაყიდი მაღაზიაში, რომლებიც ვერ ისროდნენ ზუსტად, გასროლიდან გასროლამდე ხმა და უკუცემა საგრძნობლად იცვლებოდა რაც მეტყველებდა, იმაზე  რომ ვაზნები დაინესტა ტრანსპორტირებისას ან აქ შენახვისას და აალება და  დენთის წვა იყო არასტაბილური. ამიტომ ხელიდან .22 კალიბრის წრიული აალების ვაზნების ყიდვა სარისკოა, ხოლო თუ მიაგენით მაღაზიაში კარგ ვაზნებს, იყიდეთ ეს ვაზნები ბევრი და მოიმარაგეთ. თუ ჩემს მიერ ნაყიდ იარაღს წინა პატრონმა მოაყოლა ვაზნები, მაგ ვაზნებს ვიყენებ პირველ რიგში. შეძენილ ვაზნებს მე ვინახავ პლასტმასის კონტეინერში, რომლებიც კაპიკები ღირს. შეიძლება დავუდო სილიკონის პაკეტებიც, რომლებიც ჰაერიდან იწოვენ ნესტს.

22-LR-909

ვაზნები მრგვალთავიანი ტყვიით, როგორც წესი ყველაზე საიმედოთ მუშაობენ, როგორც ახალ ასევე ძველი გამოშვების იარაღებში. ძველი გამოშვების იარაღებში არ უნდა გამოიყენოთ ზედმეტად ცხელი მუხტები და ასევე დიდი ალბათობით ვაზნები არასტანდარტული ფორმის ტყვიით, მიწოდებისას წარმოქმნიან პრობლემებს. რკინის მასრა, როგორც ჩანს დაბალი წნევების გამო არ ქმნის არანაირ პრობლემებს და არ იწვევს ექსტრაქტორის კბილის ცვეთას ან რამე სხვა ექსტრაქციასთან დაკავშირებულ პრობლემას. მასრაზე საფოხის არსებობა იდეაში ხელს უწყობს რბილ ექსტრაქციას, მაგრამ ისევ და უსევ დაბალი წნევების გამო რაიმე სერიოზულ ეფექტზე საუბარი ალბათ ზედმეტია. 

ვაზნებზე საუბარი, რომ გავაგრძელოთ,  ვაზნები .22lr კალიბრის იარაღისთვის განსხვავდება წონით, საწყისი სიჩქარით ტყვიის ფორმით, მასრის მასალით. ტყვიის ტიპი, წონები და მასრის მასალა სტატიის შინაარსიდან გამომდინარე ინტერესს არ წარმოადგენს მაგრამ საწყისი სიჩქარე პირიქით და აგიხსნით რატომ. არსებობს ოთხი ტიპის .22lr კალიბრის ვაზნა, ე.წ. „საბსონიკი“ სიჩქარით 320 მ/წ-მდე, სტანდარტული სიჩქარიანი (standard velocity) – 330-340მ/წ-ში, მაღალ სიჩქარიანი (High Velocity)- 400 მ/წ-მდე, და გიპერ-სწრაფი (Hyper Velocity) – 400 მ/წ-ზე ზევით საწყისი სიჩქარით. ძველი გამოშვების იარაღში, განსაკუთრებულად იარაღებში, რომლებიც იყენებენ საკეტის გარსაცმებს მსუბუქი შენადნობებისგან უნდა გამოიყენოთ მხოლოდ „საბსონიკები“ ან ვაზნები სტანდარტული საწყისი სიჩქარით, იმიტომ რომ მაშინ ზე-სწრაფი ვაზნები არ არსებობდა და იარაღი შეიძლება არც იყოს გათვლილი გაზრდილ წნევებზე. თანამედროვე იარაღში გამოიყენება ნებისმიერი ტიპის .22lr კალიბრის ვაზნა (თუ ინსტრუქციაში სხვა რამ არ არის მითითებული). ჩემი დაკვირვებით, ძალიან იშვიათად ზე-სწრაფი ვაზნები აჩვენებენ კარგ სიზუსტეს. ამიტომ მიზანში ან გასართობი სროლისთვის გამოდგება „საბსონიკები“ ან სტანდარტული ვაზნები, რომლებიც თან უფრო იაფიც ღირს.  არსებობს მოსაზრება რომ ზე-სწრაფი ვაზნების ტყვიები, იმის გამო რომ დაფარულია სპილენძის შემცველი დაფარვით (დიდი სიჩქარის გამო ხრახნებიდან მოწყვეტის გამორიცხვისთვის) მათი გამოყენება ძველ იარაღში კონკრეტულად საბჭოთა წარმოების “ტოზებში” იწვევს ლულის ნაადრევ ცვეთას. რამდენად ეს მოსაზრება შეესაბამება სიმართლეს ჩემთვის უცნობია, რაიმე ამის დადასტურება მე ვერ მოვიპოვე. მაგრამ მე გამიგია და მინახია ძველი იარაღები დაზიანებული საკეტებით და რესივერებით თანამედროვე “ცხელი” ვაზნების გამოყენების გამო. მე არ მიყვარს ეს სწრაფი და ზესწრაფი ვაზნები. გასროლის ხმა მეტია, სიზუსტე, როგორც წესი ნაკლები, დატვირთვა იარაღზე მეტი, ეს ვაზნები უფრო ძვირიც ღირს. მათ გამოყენებას აქვს აზრი თუ იარაღი გამოიყენება ნადირობისას რამე შედარებით მსხვილ ნადირზე, ახლო მანძილებზე ან შეიძლება მოგიწიოთ იარაღის თავდაცვისთვის გამოყენება. მაშინ ცხადია რაც უფრო ცხელი მუხტია ალბათ მით უკეთესიც არის.

20140419_173115

Walther P22 არის თანამედროვე პისტოლეტი, მაგრამ საკეტი აქვს მსუბუქი შენადნობისგან. მიუხედავად იმისა, რომ რამდენადაც ჩემთვის ცნობილია, რაიმე შეზღუდვა ვაზნის ტიპზე ამ პისტოლეტს არ გააჩნია, მე მაინც მოვერიდებოდი გიპერ-სწრაფი ვაზნების გამოყენებას. ზოგ ახალ პისტოლეტს მოყვება რამდენიმე დამაბრუნებელი ზამბარა, რომლებიც გამოიყენება სხვადასხვა სიჩქარიანი ვაზნების გამოყენებისას, რაც პრინციპში ადასტურებს ჩემ მოსაზრებას.

არის კიდე ვაზნები, რომლებიც მაგალითად გათვლილია სპეციალურად შაშხანაზე ან პირიქით პისტოლეტზე, რაც როგორც წესი წერია ვაზნების კოლოფზე. ორივე ვაზნის გამოყენება შეიძლება ორივე ტიპის იარაღში. სხვაობა არის დენთში, რომელიც შეიძლება იყოს გათვლილი სწრაფ წვაზე ოპტიმალური მაჩვენებლების მისაღწევად მოკლე პისტოლეტის ლულაში და პირიქით ნელ წვაზე, გრძელ ლულაში. პისტოლეტში მუხტის გამოყენება რომელიც გათვლილია შაშხანაზე მაქსიმუმ გამოიწვევს უბრალოდ ზედმეტ დაბინძურებას არდამწვარი დენთის ნაწილაკებით და შეიძლება არასტაბილურ სიზუსტეს.

უმეტესობა თანამედროვე და ბევრი ძველი გამოშვების მცირეკალიბრიანი იარაღი იყენებს რესივერებს მსუბუქი შენადნობისგან. ნაწილი ამ იარაღების იყენებს დამატებით პლასტმასის ბუფერებს. ასეთი ბუფერები შემხვდა Mossberg 702-ში, Marlin 795-ში, ასევე პისტოლეტებში, მაგალითად უკვე ხსენებულ Browning Buckmark-ში. ბუფერი იცავს რესივერს  ფოლადის საკეტის დარტყმისგან. ბუფერი არის დეტალი შეზღუდული რესურსით. ამას მე მივხვდი, როდესაც ერთ დღეს, ჩემი Marlin 795-დან გადმოიყარა ბუფერის ნატეხები. დრომ, ზეთმა და ექსპლუატაციამ დაარბილა და დაშალა ეს ნაწილი. იარაღი გაისვრის ბუფერის გარეშეც, მაგრამ დარტყმა მოვა ან რესივერზე ან რამე სხვა დეტალზე, რომელიც ასევე ადრე თუ გვიან დანებდება. ასე, რომ  მეორადი იარაღის შეძენისას გაარკვიეთ უნდა იყოს და არის თუ არა შიგნით ბუფერი და რა მდგომარეობაშია ის.

კიდევ ერთი ძალიან მნიშვნელოვანი რამ რაც უნდა გაითვალისწინოთ ასევე გამომდინარეობს წრიული აალების ვაზნის კონსტრუქციიდან. თუ ცენტრალური აალების ვაზნის ამაალებელი განლაგებულია მასრის ცენტრში, წრიული აალების ვაზნის შემთხვევაში დამრტყმელი ურტყავს ვაზნას რკალში. თუ ვაზნა არ დევს სავაზნეში, დარტყმა მოდის სავაზნის კედელზე. იმაზე რომ ძალიან ბევრ იარაღში ლულები და სავაზნეები დამზადებულია შედარებით რბილი მეტალისგან, მეტყეველბს ისიც, რომ საკმაოდ ხშირად მინახავს მეორად მცირეკალიბრიან იარაღში დამრტყმელისგან დაზიანებული სავაზნეები. მაგალითად გერმანული წარმოების Arminius-ის მცირეკალიბრიან რევოლვერზე საკმარისი იყო რამდენიმე დაჭერა სასხლეტზე ცარიელი დოლურათი, რომ მომხდარიყო სავაზნეების ისეთი დეფორმაცია რომელიც შეუძლებელს ხდიდა ვაზნების ექსტრაქციას და საჭირო ხდებოდა დეფორმაციის გასწორება მრგვალი ქლიბით. იმისთვის, რომ გამორიცხოთ ასეთი დაზიანება, მინიმუმამდე უნდა დაიყვანოთ მშრალად სროლა ან გამოიყენოთ ვაზნის იმიტატორები ან თუნდაც უკვე გასროლილი მასრები თუ სხვა არაფერი ხელთ არ გაქვთ. ისიც გაითვალისწინეთ რომ საბრძოლო ზამბარები იარაღებში, როგორც წესი ძალიან ძლიერია და მათი შეყენებულ მდგომარეობაში გაჩერება არ გამოწივევს მათ დასუსტებას ამიტომ არ არის აუცილებელი ჩახმახის/დამრტყმელის დაშვება.  ზოგ იარაღზე შესაძლებელია ჩახმახის/დამრტყმელის დაშვება ისე რომ დამრტყმელმა არ დაარტყას სავაზნის რკალს. უმეტესობა შაშხანაზე გრძივად მოძრავი სკაეტით, დაჭერილ სასხლეტზე საკეტის დახურვას მოყვება დამრტყმელის უსაფრთხო და ავტომატური დაშვება. გაეცანით იარაღის ინსტრუქცია, სადაც კონკრეტული პროცედურა შეიძლება იყოს აღწერილი. ჩახმახიანი პისტოლეტების გამოყენებისას გამოიყენეთ სქელი რეზინის/საშლელის

rwrwer

ტიპიური დაზიანება მიყენებული დამრტყმელით

მცირეკალიბრიან იარაღში ერთ-ერთი ყველაზე გავრცელებული მტყუნება არის ვაზნის არგავარდნა. ამის მიზეზი შეიძლება იყოს როგორც ვაზნის თანდაყოლილი ნაკლი (ამაალებელი ნივთიერება ჩაწეპებულია მასრის რკალში და ცუდათ უძლებს ნესტს და ვიბრაციას) ასევე ჭუჭყის დაგროვება საკეტსა და სავაზნეს შორის (უფრო ნახევრად ავტომატურ კარაბინებში) რაც არ აძლევს საკეტს ბოლომდე წინ მისვლის საშუალებას და შესაბამისად არ აძლევს დამრტყმელს საშუალებას კარგად “მიწვდეს” მასრას. შეიძლება დროთა განმავლობაში დამრტყმელის თავი დაბლაგვდეს და საჭირო გახდეს მისი წვერის დათხელება.

strikerim

მე მგონია, რომ არაფერი არ გამომრჩა, ყოველ შემთხვევაში მე ვერ ვიხსენებ რამეს რაც იქნებოდა ყურადღება მისაქცევი ან შემიქმნიდა მე პრობლემებს, რომლის შესახებაც მე მომინდებოდა მოყოლა. დავამატებ მხოლოდ, რომ მე ხანდახან მესმის როგორ ვიღაცა “ლანძღავს” .22lr-ს მისი არასაკმარისი სიმძლავრის გამო. ეს ვაზნა არ იქმნებოდა ოთხფეხა თუ ორფეხა მტაცებლების დასაგდებად. ის იქნებოდა, სხვა როლისთვის.  იაფი და ხელმისაწვდომი, ჩუმი და მსუბუქი ვაზნა-იარაღის კომბინაცია, კომბინცია ყველასთვის, მონადირისთვის მცირე ნადირზე სანადიროდ, სპორტსმენისთვის მიზანში სრლისითვის, მსროლელისთვის უნარების შესანარჩუნებლად და დასახვეწად, მამისთვის რომ ასწავლოს შვილს სროლა. ყველა ამ როლში ის ამდენი წლის მერე კვლავ იდეალური და საუკეთესოა.  ფენომენალური ვაზნა, რომელიც იმსახურებს პატივისცემას.

დაუბერებელი კლასიკა – Beretta 92

August 22nd, 2018

fdsfs35612

Beretta 92 ალბათ ჩემი ცხოვრების ბოლომდე დარჩება ერთ-ერთი ჩემთვის ყველაზე საყვარელ იარაღად. რამდენადაც მე არ უნდა ვუჭერდე მხარს ჯერ კიდევ სამურაების წავლებას, რომ არ შეიძლება მეომარი იყოს ზედმეტად ემოციურად მიჯაჭვული რომელიმე იარაღზე, უნდა ვაღიარო რომ მე მიყვარს ზოგადად იარაღი, უფრო მეტად ვიდრე უბრალო ინსტრუმენტი და ბუნებრივია მაქვს ჩემი პრეფერენციები და მათ შორის არის ეს იტალიური და ალბათ უკვე კლასიკური პისტოლეტიც.  თავდაპირველად მე აქ გავრცელებული ხმების გამო თავს ვიკავებდი ამ პისტოლეტის შეძენისგან, ჭედავსო, ისაო ესაო, მაგრამ მას მერე რაც 2009-ში ვიყიდე კარგად ნაცვეთი 92FS Stainless, მე ვიცოდი რომ ეს იარაღი განსაკუთრებულ ადგილს დაიკავებდა ჩემი ფავორიტი იარაღების სიაში. გარდა ამისა ჩემი როგორც 80-90 წლების თაობის წარმომადგენლისთვის ეს პისტოლეტი ასოცირდება VHS ეპოქასთან, ნაქირავებ ვიდეო კასეტებთან, “სმერწელნი არუჟიესთან” და “კრეპკი არეშეკთან”, სადაც მთავარი გმირები “ბერეტებით” დარბოდნენ და ისროდნენ ხოლო სპეციფიური დიზაინის გამო არავის არ გაუჭირდებოდა ამ პისტოლეტის ამოცნობა თუნდაც ცალი თვალით, ერთ კადრში.  უკანასკნელი 10 წლის განმავლობაში მე მქონდა ამ მოდელის რამდენიმე პისტოლეტი: შესანიშნავი 92FS Stainless; რამდენიმე სტანდარტული 92FS; M9A1 და ორი 92FS Trident Edition, აქიდან ერთი „ტრაიდენტი“ ეხლაც მაქვს. ასევე ამ პისტოლეტს მე მივუძღვენი რამდენიმე სტატია ჩემ ბლოგზე და ეს ნაშრომიც არის ერთგვარი ჯეროვანი დაფასება ამ შესანიშნავი იარაღის, იმის ფონზე, რომ 30 წლიანი სამსახურის შემდეგ ეს იარაღი მოხსნილ იქნა აშშ-ის შეიარაღებული ძალების შეიარაღებიდან.

ბევრისთვის უცნობია, ბევრიც არ დამეთანხმება, რომ აშშ-ის შეიარაღებული ძალების ცეცხლსასროლი იარაღების ისტორია არის ერთი გრძელი სია სულელური და აბსურდული გადაწყვეტილებების, რის შედეგადაც იხარჯებოდა გადასახადის გადამხდელების მილიონები უპერსპექტივო და ხანგრძლივ პროგრამებში, მორალურად მოძველებული, უვარგისი იარაღი ხვდებოდა შეიარაღებაზე და ყველაზე მაღალ ფასს ამ შეცდომებში იხიდიდა ამერიკელი ჯარისკაცი რომელიც ბრძოლაში მიდიოდა ნედლი იარაღით ან საერთოდ საჭირო იარაღის გარეშე. ამის კარგი მაგალითია 1886 წელს დანიური კრაგ-იორგენსენის შაშხანის შეირაღებაში მიღება, რომელიც საბრძოლო თვისებებით ჩამოუვარდებოდა კონკურსში მონაწილე მაუზერის და ლის შაშხანებს, მაგრამ სამხედრო ხელმძღვანელობამ ჩათვალა, რომ სროლა ცალი ვაზნის ჩადებით, მჭიდის „გამოთიშვით“, დაზოგავდა ტყვიაწამალს და არჩევანიც გაკეთდა მორალურად მოძველებულ იარაღზე. პირველივე საომარმა კონფლიქტმა ესპანეთთან აჩვენა, რომ კრაგის შაშხანა მნიშვნელოვნად ჩამოუვარდებოდა საბრძოლო თვისებებით ესპანელების შეიარაღებაში მყოფ მაუზერებს. კრაგმა გასტანა შეიარაღებაში სულ რაღაც 12 წელი, რაც არ არის ბევრი ფეხოსნის ძირითადი საბრძოლო იარაღისთვის. 1959 წელს ამერიკამ მიიღო შეიარაღებაში მორიგი „ახალი“ საბრძოლო შაშხანა M14 (პრაქტიკულად გაუმჯობესებული 30-ნი წლების M1 Garand), რომელიც უკვე იმ დროს იყო მორალურად მოძველებული და საბრძოლო თვისებებით ჩამოუვარდებოდა სტოუნერის რევოლუციურ AR-10-ს და ბელგიურ FN FAL-ს, რომლებიც ასევე განიხილებოდნენ ჯარის მიერ. M-14 შეიარაღებაში მიღებამდე და მიღების შემდეგაც ჯარი წარმატებით საბოტირებდა AR-10-ის პროგრამას და ასევე ახალი პერსპექტიული მცირეკალიბრიან ვაზნის შექმნის მცდელობებს. შედეგად M-14 გახდა შაშხანა რომელიც რეკორდულად მოკლე პერიოდი იმყოფებოდა შეიარაღებული ძალების შეიარაღებაში. სულ რაღაც 5 წელი.  შეიარაღებული ძალების მხრიდან გამოჩენილი დაუდევრობის და გულგრილობის გამო, პერსპექტიული შაშხანის და მცირეკალიბრიანი ვაზნის (5.56 კალიბრის M16) შეიარაღებაში მიღებაც გაიწელა და დაშვებული უმრავი შეცდომის გამო,  ჯარისკაცები წავიდნენ ომში ნედლი იარაღით, თანაც ისე რომ არავის მათთვის არ უსწავლია ახალი იარაღის მოვლა-მომსახურება (შეცდომა რომელსაც თითქმის ნახევარი საუკუნის შემდეგ გაიმეორებს ჩვენი საკუთარი თავდაცვის უწყება).  მეორეს მხრივ უნდა აღინიშნოს, რომ დადებით მხარეს განეკუთვნებოდა ის, რომ ამერიკელები საქმიანად უდგებოდნენ ურთიერთობებს სხვა ქვეყნის მწარმოებლებთან, წინააღმდეგ შემთხვევაში ალბათ ბევრად უფრო მძიმე მდგომარეობას მიიღებდნენ.ანალოგიური ისტორიების მოყოლა შეიძლება ძალიან ბევრ იარაღზე, რომელიც მიღებული იყო ამერიკელების მიერ შეიარაღებაში და უფრო მეტზე, რომელიც მიღებული არ იყო, მაგრამ ამ თემაზე საუბარი ცილდება ამ სტატიის მიზნებს.

არ აცდა თავისი წილი პრობლემების ჩვენი სტატიის გმირსაც, Beretta 92FS-ს. მიუხედავად იმისა, რომ კონკურსი, რომელიც წინ უძღვოდა ამ პისტოლეტის შეიარაღებაში მიღებას, პრინციპში ჩატარდა სამართლიანად და შეიარაღებულმა ძალებმა მიიღეს მართლაც საუკეთესო პისტოლეტი კონკურსზე წარმოდგენილებს შორის, პროცესი გამოდგა ხანგრძლივი და ძვირადღირებული. პისტოლეტის ჯარში ათვისებასაც არ ჩაუვლია უპრობლემოდ. პისტოლეტის მსახურობის ადრინდელ ეტაპზე ორი რამე მოხდა, რამაც მნიშვნელოვნად დააზარალა Beretta 92-ის რეპუტაცია, მაგრამ იარაღი და მისი მწარმოებელი არაფერ შუაში არ იყო, უბრალოდ თავისი როლი ითამაშა შეიარაღებულ ძალებში დამკვიდრებულმა კორუფციამ, ბიუროკრატიამ და თანდაყოლილმა არაეფექტურობამ. პირველი პრობლემა უკავშირდებოდა პისტოლეტის საკეტის დაზიანების შემთხვევებს, რაც გამოწვეული იყო არასტანდარტული (ზედმეტად მაღალ წნევიანი) ვაზნების გამოყენებით, რომელიც შეძენილი იქნა ცალკე, სანამ დაზუსტდებოდა მოთხოვნები ახალი ტიპის ტყვიაწამლის მიმართ. შეგახსენებთ, რომ იტალიური პისტოლეტი იყო პირველი 9მმ-ნი პისტოლეტი მიღებული შეიარაღებაში ამერიკაში. ასევე გარკვეულ სპეც-დანიშნულების ნაწილებში პისტოლეტებზე კუსტარულად მაყუჩების დაყენებამ ზედმეტად დაამძიმა პრობლემის ხარისხი და სწორედ ამნდ მოხდა რამდენიმე შემთხვევა რასაც მოყვა მსროლელების ტრავმირება საკეტის ნამსხვრევებით. რა თქმა უნდა ასეთი რამეები (კონსტრუქციის თვითნებური ცვლილება, ექსპლუატაციის წესების დარღვევა, ზედმეტად ცხელი ვაზნები) ცილდებოდა იმ პარამატრებს რაზეც გათვლილი იყო პისტოლეტი და ბუნებრივია წარმოიშვა პრობლემები. მიუხედავად იმისა, რომ მწარმოებელი არაფერ შუაში არ იყო, Beretta-მ შიატანა ცვლილებები კონსტრუქციაში. ასე რომ საკეტის გატეხვის შემთხვევაშიც მსროლელის დაზიანება უკვე გამორიცხული იყო. ასევე გამოვიდა მოდელები გაძლიერებული, ვიზუალურად გასქელებული საკეტებით, მაგრამ ეს მეტ წილად იყო სარეკლამო ხრიკი ვიდრე პრაქტიკული საჭიროებით განპირობებული ცვლილება. პისტოლეტები ასეთი საკეტით არასდროს არ იყო შეძენელი აშშ-ის შეიარაღებული ძალების მიერ.

berettam9787

როდესაც ჯარი როგორც იქნა ჩამოყალიბდა იმაზე თუ როგორი უნდა იყოს 9მმ-ნი ვაზნა მას მერე პრობლემა საკეტების დაზიანებასთან არასდროს კვლავ აღარ წარმოჩენილა. მეორე შემთხვევა უკავშირდება ჯარის „თანხების დაზოგვის“ მცდელობას რის შედეგადაც მოხდა შესყიდვა კრიტიკულად მნიშვნელოვანი დეტალების (მაგალითად ლულის ჩამკეტი ბჯენის და მჭიდების) სხვა მწარმოებლებისგან. თანხების დაზოგვას თავდაპირველად ადგილი ნამდვილად ქონდა, მაგრამ რის ფასად? პისტოლეტებმა უბრალოდ შეწყვიტეს მუშაობა. აღმოჩნდა, რომ მჭიდების რესურსი შემცირებულია, ქვიშიან ჰავაში ეს მჭიდები არ მუშაობდნენ საიმედოთ, ხოლო ბჯენები ნაადრევად გამოდიოდნენ მწყობრიდან. პრობლემის იდენტიფიკაციის და გამოსწორების შემდეგ, საჩივრებიც საიმედოობაზე და რესურსზე შეწყდა. Beretta 92FS/M9 30-წელზე მეტი იყო შეიარაღებაში და ეს პერიოდი საკმარისი აღმოჩნდა, რომ ჯარი საბოლო ჯამში მიმხვდარიყო რა არის საჭირო იმისთვის, რომ პისტოლეტების „პარკი“ ყოფილიყო მუშა მდგომარეობაში, მაგრამ ამ პერიოდისთვის პისტოლეტები უკვე იმდენად დაძველდნენ, რომ მათი შენახვა სახელმწიფოს სულ უფრო ძვირი უჯდებოდა, ამიტომ მიღებული იყო ლოგიკური გადაწყვეტილება ახალ პისტოლეტზე კონკურსის გამოცხადების. თავის მხრივ „ბერეტაც“ პატარ-პატარა ცვლილებებით კიდე უფრო ხვეწავდა პისტოლეტის კონსტრუქციას, რომელმაც საბოლოო ჯამში მიიღო რეპუტაცია  ზუსტი იარაღის უმაღლესი შესრულებით, რომელიც პრაქტიკულად არასდროს არ ჭედავდა. ვიზუალურად ეს ცვლილებები ნაკლებად შესამჩნევი იყო, მაგრამ პირველ რიგში ამ ცვლილებების წყალობით რადიკალურად იზრდებოდა პისტოლეტის რესურსი. რა თქმა უნდა ბერეტაში იცოდნენ იმ პრეტენზიების შესახებ, რომლებიც ქონდათ მომხმარებლებს მისი პისტოლეტების მიმართ. მათი უმეტესობა უკავშირდებოდა პისტოლეტის ზომას, წონას, ერგონომიკას, უნივერსალური სამაგრის არ არსებობას და ასე შემდეგ ამიტომ დროდადრო სპეციალურ საიუბილეო მოდელებთან ერთად გამოდიოდა პისტოლეტებს სხვადასხვა შესრულებით, ზოგი წარმატებული როგორც Elite II ან Vertec, ზოგიც არც ისე როგორიც მაგალითად სპეციფიური დიზაინის მქონე 90-two . სპეციალურად აშშ-ის შეიარაღებული ძალებისთვის გარდა FS მოდელისა ბერეტამ შექმნა ორი განსაკუთრებული იარაღი Beretta M9A1, წვრილმანებში დახვეწილი შესანიშნავი იარაღი, რომლის ძირითადი ვიზუალური განსხვავება იყო ჩარჩოზე შესრულებული MIL-STD 1913 ტიპის სამაგრი და ასევე რადიკალურად განახლებული M9A3, რომელიც უნდა გამხდარიყო ახალი პისტოლეტი რომელიც შეცვლიდა M9-ს (ასეთი ინდექსი მიენიჭა მას შეიარღებაში მიღების შემდეგ). M9A3 იყო ბერეტას მცდელობა ეპასუხა ყველა იმ საჩივარზე, რომელიც ოდესმა გამოთქმულია Beretta 92-ის მიმართ და ასევე მოერგო ის ახალ მოთხოვნებს რომელიც წამოაყენა ჯარმა. ცვლილებების არასრული ჩამონათვალი ასე გამოიყურებოდა: შეთხელებული ტარი, რომელიც ერგებოდა უმეტესობა მსროლელის ხელს; ადვილად ხილვადი ტრიტიუმის სამიზნე მოწყობილობები; ლულა მაყუჩის დაყენების შესაძლებლობით. მცველი საკეტზე შენარჩუნებულ იქნა, მაგრამ შეიცვალა მისი გამორთლ მდგომარეობაში განლაგების კუთხე, რაც გამორიცხავდა მის შემთხვევით ჩართვას საკეტის გადაკვრის დროს.  რა თქმა უნდა პისტოლეტი აღჭურვილი იყო უნივერსალური სამაგრით და ასევე კომპლექტდებოდა 17 ვაზნიანი გაზრდილი საიმედოობის მჭიდებით. ყველაფერი ეს შეფუთული ლამაზ ქვიშის ფერ დაფარვაში. ჩემი აზრით M9A3 არის კვინტესენციური იარაღი, რომელშიც თავმოყრილია Beretta 92-ის ექსპლუატაციის მრავალწლიანი გამოცდილება და როგორც სხვა მოდელებში ნაცადი ასევე ახალი გადაწყვეტილებები. ბერეტას ჩანაფიქრით M9A3 უნდა ყოფილიყო ლოგიკური არჩევანი რომელიც ჩაანაცვლებდა მოძველებულ M9-ებს ზედმეტი დამატებითი ხარჯების გარეშე, რომელიც უკავშირდებოდა მეიარაღეების გადამზადებას, ტექნიკური/სასწავლო მასალების განახლებას და ასე შემდეგ.  მაგრამ  ჯარმა უარი თქვა ამ პისტლეტის განხილვაზეც კი და მიიღო შეიარაღებაში SIG P320. თანამედროვე პისტოლეტი, შექმნილი ყველა „მოდური“ ტრენდის შესაბამისად.  მოდულური, პლასტმასის ჩარჩოთი, შიდა დამრტყმელით…. და ქვიშის ფერში.

m9a3111

ბერეტა უშვებდა 92-ე მოდელის სხვადასხვა მოდიფიკაციებს, სადაც ექსპერიმენტირებდა სხვადასხვა ტექნიკური და დიზაინერული გადაწყვეტილებებით, მაგრამ საუკეთესო გადაწყვეტილებებმა თავი მოიყარეს სწორედაც რომ M9A3-ში.

Lucky Gunner-ის “Beretta 92″-თვის მიძღვნილ ვიდეოში აღნიშნეს ზუსტი ტენდენცია, რომელიც ასახავს ამ პისტოლეტის ამჟამინდელ მდგომარეობას. რეპუტაციის, იერსახის და ფასის გამო 92-ე მოდელი მოწონთ დამწყები მსროლელების გარკვეულ რაოდენობას, მისი პოპულარობა კლებულობს თანამედროვე „ფეშენ-ტაქტიკურ-იუთუბ“ წრეებში და უკვე შემდგომ აღმოაჩენთ, რომ ბევრი ავტორიტეტული ადამიანი იარაღების და სროლის სამყაროდან ძალიან აფასებს ამ კლასიკურ იტალიურ პისტოლეტს და უპირატესობას ანიჭებს მას სხვა ანალოგიური ტიპის 9მმ-ან პისტოლეტებთან შედარებით. მათ შორის არიან მასად აიუბი, კენ ჰაკატორნი, ერნსტ ლანგდონი, ბილ უილსონი (Willson Combat-ის დამფუძნებელი და ბერეტას იარაღების ერთ-ერთი ყველაზე სერიოზული კოლექციონერი).  ბერეტას ფასიც არ არის ტყუილა ნახსენები. აშშ-ში ახალი სტანდარტული ბერეტა 92 ღირს 500-600 დოლარის ფარგლებში. მეორადები შეასაბამისად კიდე უფრო ნაკლები. მე მეეჭვება 500 დოლარად ნახოთ იარაღი უკეთესი შესრულებით ან თუნდაც უკეთესო საბრძოლო თვისებებით ან საბრძოლო ბიოგრაფიით ვიდრე Beretta 92. ფასი დაბალია იმიტომ, რომ როდესაც ამდენიხანი უშვებ იარაღს და ყიდი ასეთი რაოდნეობით, მისი შექმნის და წარმოების ათვისების ხარჯები დიდიხანია ამოღებულია და ამიტომაც შესაძლებელია ფასის დაწევა. საქართველოში ახალი ბერეტას ფასი იწყება 1900-2000 ლარიდან და ანალოგიურად მე გამიჭირდება დავასახელო ორმაგი მოქმედების პისტოლეტი, რომელიც ამ ფასში იქნებოდა მასზე უკეთესი.

მაგრამ ამავე დროს რამდენადაც მე, სხვა მსროლელებს და კიდე ძველი სკოლის იარაღის გურუებს არ უნდა მოგვწონდეს ეს პისტოლეტი, ეჭვგარეშეა, რომ თუნდაც რადიკალურად განახლებული, “Beretta 92″ მაინც არის 60-ნი 70-ნი წლების იარაღი. მთლიანად მეტალის, ორმაგი მოქმედების დამრტყმელ-სასხლეტი მექანიზმით, გარედან განლაგებული ჩახმახით, საკეტზე განლაგებული მექანიკური მცველით. არაფერი ეს უკვე აღარ გვხვდება იარაღებში, რომლებსაც ეხლა უშვებენ მწარმოებლები. თუნდაც პისტოლეტის იერსახეც არის მოძველებული, უამრავი კუთხით, ღილაკებით და ბრკეტებით. დიახ, ნებისმიერი იარაღის მოყვარულისთვის “Beretta 92″-ის დიზაინი ისეთივე ნაცნობი და საყვარელი იქნება, როგორც ავტომოყვარულისთვის 60-ნი ლების ფორდ მუსტანგის ან პორშე 911 ფორმები, მაგრამ რეალობა ის არის, რომ უმეტესობა მაინც წავა და იყიდის ჰიუნდაი ელანტრას.

ასე, რომ P320-ის გამარჯვება იქნებოდა ლოგიკური და სამართლიანი, რომ არა ერთი ნიუანსი. ამჯერად ჯარმა ისევ მიქარა და მიიღო ნაჩქარები გადაწყვეტილება, კონკურსის ბოლომდე დასრულების გარეშე. ეტაპი, რომელიც გულისხმობდა კონკურსანტი პისტოლეტების გამოცდას, იმის დასადგენად თუ რომელი პისტოლეტის არის საუკეთესო იარაღი, უბრალოდ არ ჩატარდა. როგორც ჩანს გადამწყვეტი გახდა SIG Sauer-ის რადიკალურად დაბალი ფასი. ასე, რომ ჯარი როგორც ხედავთ „ტრადიციას“ არ ღალატობს. ერთის მხრივ გადაწყვეილება მიღებულ იქნა სწრაფად, დაიზოგა ასევე საკმაოდ ბევრი ფული, დრო  მაგრამ ამავე დროს კონკურსის ძალიან მნიშვნელოვან  ეტაპზე ითქვა უარი. დრო გვაჩვენებს, რამდენად სწორი იყო ეს გადაწყვეტილება და რამდენად შეძლებს SIG Sauer-ი ასეთ დაბალ ფასში კონტრაქტის პირობების შესრულებას.

ზემოთ ხსენებულ ბილ ვილსონს და ერნსტ ლანგდონს უკავშირდება ისტორია, რომელმაც თუ შეიძლება ასე ითქვას გააღვიძა ინტერესი ამ კლასიკური პისტოლეტის მიმართ. 2014 წელს ბილ ვილსონი დაუკავშირდა ერნსტ ლანგდონს და ორივემ გადაწყვიტეს კასტომიზირებული “Beretta 92″-ების გამოშვება, რომლებსაც ექნებოდათ ერნსტ ლანგდონის მიერ დახვეწილი დამრტყმელ-სასხლეტი მექანიზმები (უკანასკნელი სპეციალიზირდებოდა ამ პისტოლეტების გაუმჯობესებაზე და საასპარეზო იარაღის დონემდე მიყვანაზე) და ასევე რიგი სხვა დამატებითი ოფციების. პირველი პისტოლეტი, რომელიც მათ გამოუშვეს იყო მოდელი Brigadier Tactical, სრული ზომის მოდელი 92, უნივერსალური სამაგრით, გაძლიერებული საკეტით და დეკოკერით ნაცვლად მცველისა, როგრც G მოდელებში. მას მოყვა მოდელი 92G Compact Carry, კომპაქტური პისტოლეტი ასევე დეკოკერით ნაცვლად მცველისა.  2017 წელს მათ დაემატა ალბათ „Beretta“-ს და „Willson Combat“-ის  საუკეთესო პრაქტიკული მოდელი “Сenturion Tactical”, რომელიც არის ერთგვარი ჰიბრიდი, Brigadier Tactical-ის სრული ზომის ჩარჩო, კომპაქტური საკეტით და მოკლე ლულით.

BerrettaCenturion123

WC-ის საფირმო დაფარვა, კასტომიზირებული საასპარეზო დამრტყმელ-სასხლეტი მექანიზმი, კენ ჰაკატორნის დიზაინის გაუმჯობესებული სამიზნე მოწყობილობები, ხელით მორგებული დეტალები, ახალი ქრომ-სილიკონის ზამბარების კომპლექტი, დამოკლებული ლულით დამცავი გვირგვინით, დამშვენებული WC-ის საფირმო ტარის  G-10-გან დამზადებული სალოყეებით Сenturion Tactical ალბათ არის 92-ე მოდელის ევოლუციის პიკი.

ახალ პისტოლეტებს WC-ს აწვდის Beretta, და WC-ს საწარმოში ხდება მათი „გადაკეთება“, გარდა ამისა ნებისმიერს შეუძლია გაუგზავნოს თავისი პისტოლეტი „გადასაკეთებლად“ და ასევე WC ყიდის დეტალებს, რომლის საშუალებით შეგიძლიათ თავად გააუმჯობესოთ თვქენი პისტოლეტი. ფასიდან გამომდინარე, რომელიც არ ცდება 1200-1300 დოლარს მთლიანად WC-ის მიერ გაუმჯობესებულ ახალ პისტოლეტში, ამ სერიის პისტოლეტები ალბათ არიან ერთ-ერთი თუ არა ყველაზე საუკეთესო 9მმ-ნი ორმაგი მოქმედების დამრტყმელ-სასხლეტ მექანიზმიანი პისტოლეტები მსოფლიოში.

ბოლოს მინდა აღვნიშნო, რომ Beretta 92-ის ევოლუცია წავიდა სწორი გზით, როდესაც აქცენტი კეთდებოდა პისტოლეტის ერგონომიკის და საბრძოლო თვისებების გაზრდაზე, რასაც თან ახლდა პისტოლეტის იერსახის გაუმჯობესებაც. ეს განსაკუთრებულად ნათლად ჩანს მისი “ისტორიული” კონკურენტის P226-ის ევოლუციასთან შედარებით, სადაც აქცენტი პირველ რიგში კეთდებოდა ვიზუალურ მხარეზე, რამაც საბოლოო ჯამში მიგვიყვანა ე.წ. ლეგიონის სერიის პისტოლეტებამდე, რომლებიც უფრო “ტირის  სათამაშოების” კატეგორიას განეკუთვნებიან ვიდრე საბრძოლო იარაღს. რად ღირს თუნდაც რაღაც “ელიტარულ” კლუბში წევრობის ბილეთი, რომელიც ამ პისტოლეტებს მოყვებათ. ვერც ერთი სერიოზული ადამიანი ამ ამრკეტინგულ სვლას ვერ შეაფასებს ღიმილის გარეშე.  ნაწილობრივ ეს ალაბთ იმის ბრალია, რომ ორივე კომპანიამ აირჩია  განვითარების განსხვავებული გზები (SIG-ს სათავეში ჩაუდგა დევიდ კოენი, რომელიც მანამდე იყო “ტაურუსის” თავკაცი)  და ასევე იმით, რომ “ბერეტას” დახვეწაში ბოლოს ჩაერთო მძიმე არტილერია, ძველი სკოლის ექსპერტების, ერნსტ ლანგდონის და ბილ ვილსონის სახით და ბუნებრივია საბოლოო პროდუქტი უნდა ვივარაუდოთ არის ახლოს იდეალთან.

7e07c28fd7fcac1c78dad276e7aa

DA/SA VS Striker

August 14th, 2018

არც ისე დიდიხნის წინ პისტოლეტები ორმაგი მოქმედების (DA/SA) ტიპის დამრტყმელ-სასხლეტი მექანიზმებით დომინირებდნენ და მიუხედავად იმისა, რომ ე.წ. “სტრაიკერები” არსებობენ ერთ საუკუნეზე მეტი, მხოლოდ 80-ნი წლების ბოლოს, “გლოკის” პისტოლეტების გამოჩენამ წარმოშვა თავისებური ტრენდი, როგორც მექანიზმზე შიდა დამრტყმელით ასევე რა თქმა უნდა პოლიმერის ჩარჩოზე. ამჟამად სწორედ პოლიმერის ჩარჩოიანი “სტრაიკერი” არის თანამედროვე სამსახურებრივი/თავდაცვითი პისტოლეტის ახალი პარადიგმა, მაშინ როდესაც სულ უფრო ნაკლები ახალი ორმაგი მქომედების პისტოლეტები ჩნდება ბაზარზე. მიუხედავად ამისა, მაინც ჯერ კიდევ დიდია რაოდენობა იმ ადამიანების, რომლებიც კვლავ უპირატესობას ანიჭებენ კლასიკურ DA/SA ტიპის მექანიზმს ისევე, როგორც მწარმოებლები ჯერ კიდევ უშვებენ საკმარისი რაოდენობის პისტოლეტებს ასეთი მექანიზმებით. ამ სტატიაში ჩვენ შევეცდებით შევადაროთ ორივე ტიპის დამრტყმელ-სასხლეტი მექანიზმები და შევეცდებით დავადგინოთ მათი სუსტი და ძლიერი მხარეები.

ჯერ გავერკვიოთ ტექნიკურ ნიუანსებში. ჩახმახიანი DA/SA (Double Action/Single Action) მექანიზმი (რუსულად механизм двойного действия, ქართულად ორმაგი მოქმედების მექანიზმი) გულისხმობს  გარედან განლაგებულ ჩახმახს, პირველი გასროლის წარმოებას მისი წინასწარი შეყენებით (ერთმაგი რეჟიმი) ან შეყენების გარეშე (ორმაგი მოქმედება) მომდევნო გასროლებით ერთმაგ რეჟიმში. მეორეს მხრივ “სტრაიკერი” არის პისტოლეტი, როგორც წესი შიდა დამრტყმელით, ჩახმახის გარეშე. დამრტყმელის შეყენება ხდება საკეტის მოძრაობით. უნდა აღინიშნოს რომ “სტრაიკერში” იგულისხმება კონკრეტული კონსტრუქცია შიდა დამრტყმელით, ხოლო დამრტყმელ-სასხლეტი მექანიზმი შეიძლება იყოს რამოდენიმე ტიპის, წინასწარი შეყენებით როგორც “გლოკი”, ერთმაგი მოქმედების როგორც Springfield XD, ან ჰიბრიდული როგორც Walther P99-ში სადაც გასროლის წარმოება შესაძლებელია დაშვებული დამრტყმელით და ასევე შესაძლებელია დამრტყმელის უსაფრთხო დაშვება ღილაკზე დაჭერით, როგორც დეკოკერის გამოყენებისას კლასიკურ DA/SA მექანიზმიან პისტოლეტში და უკვე ამის შემდეგ პირველი გასროლის წარმოება მხოლოდ სასხლეტზე დაჭერით, როგორც ტიპიურ DA/SA პისტოლეტში.

dasastriker1

“სტრაიკერში” საბრძოლო ზამბარის ფუნქციას ასრულებს დამრტყმელის ზამბარა, რომელიც უკანასკნელთან ერთად მოთავსებულია საკეტში. ტიპიურ  DA/SA პისტოლეტში საბრძოლო ზამბარა, რომელიც გადაცემს ძალას ჩახმახს განლაგებულია ტარში და აწვება ჩახმახს ქვევიდან, უფრო იშვიათად ის შეიძლება იყოს განლაგებული პირდაპირ ჩახმახის შიგნით (მაგალითად Grand Power K100, TT). (სურათი ჩასწორებულია).

ერთ-ერთი ყველაზე დიდი მინუსი ან უფრო სწორედ თავისებურება, რომელიც გააჩნია DA/SA პისტოლეტებს არის მათი სასხლეტის მოქმედების პრინციპი. მარტივად, რომ ავხსნა, თქვენ გაქვთ პისტოლეტი ორი სასხლეტით, მძიმე და გრძელი სვლით  ორმაგი მოქმედების რეჟიმში, მსუბუქი და მოკლე სვლით ერთმაგი მოქმედების რეჟიმში. ეს წარმოშობს პრობლემას, რომლის მნიშვნელობა მხოლოდ იზრდება იმის გათვალისწინებით, რომ უმეტესობა DA/SA  პისტოლეტების პატრონებს ურჩევნიათ ისროლონ მხოლოდ ერთმაგ რეჟიმში და საერთოდ არ აქცევენ ყურადღებას სროლას ორმაგი მოქმედების რეჟმში, სწრაფი მომდევნო გასროლით ერთმაგი მოქმედების რეჟიმში. სწორედ ეს არის ყველაზე მნიშვნელოვანი თავისებურება, რომელიც უკავშირდება DA/SA  ტიპის პისტოლეტის ეფექტურ გამოყენებას. უნარი განახორციელოთ ზუსტი და სწრაფი გასროლა ორმაგ რეჟიმში და სწრაფი მომდევნო გასროლა ერთმაგი მოქმედების რეჟიმში. ამ ილეთის ათვისება არ არის რთული, უბრალოდ ის ითხოვს დროს და პრაქტიკას.  თუ ასეთი სროლის ტექნიკას თქვენ არ ფლობთ, თქვენ არ იცით სროლა DA/SA პისტოლეტიდან, სტრაიკერებს, მეორეს მხრივ პირველიდან ბოლო გასროლამდე სასხლეტი აქვთ ერთნაირი და ეს პრობლემაც არ არსებობს.

სტატიის კონტექსტიდან გამომდინარე განსაკუთრებულ ინტერესს წარმოადგენს გერმანული პისტოლეტი Walther P99, რომელიც წარმოადგენს სტრაიკერის და DA/SA პისტოლეტის ჰიბრიდს. სროლა ამ პისტოლეტიდან შეიძლება როგორც “შეყენებული” დამრტყმელით ასევე “დაშვებული” დამრტყმელით, როგორც ტიპიური SA/DA პისტოლეტის შემთხვევაში. აღნიშნულ პისტოლეტს ასევე გააჩნია “დეკოკერი”. მაგრამ გარდა ამისა ამ ყველაფერისა მას აქვს სასხლეტი უნიკალური ფუნქციით, ვაზნის მიწოდების შემდეგ სასხლეტი რჩება უკიდურესად წინა მდგომარეობაში მიუხედავად იმისა, რომ დამრტყმელი “შეყენებულია”. იმისთვის რომ განახორციელოთ გასროლა მას უნდა დააწვეთ რის შემდეგ ის გადადის უკან და იკავებს პოზიციას როგოროც შეყენებული დამრტყმელის შემთხვევაში, მათ შორის უკვე ყოველი მომდევნო გასროლის შემდეგაც. “ვალტერში ასეთ სასხლეტს დაარქვეს “Anti Stress”. ამ ჩემი აზრით ზედმეტი უსაფრთხოების მექანიზმის გადალახვა წააგავს DA/SA პისტოლეტის სასხლეტთან მუშაობის ტექნიკას, როდესაც გასროლის წინ სანამ აიტანთ პისტოლეტს სამიზნე ხაზზე თითით იწყებთ სასხლეტზე დაჭერას, იმისთვის რომ პისტოლეტის სამიზნე ხაზზე მოთავსების შემდეგ სასხლეტი “ვალტერზე” მოვიდეს “ნორმალურ” მდგომარეობაში ხოლო სასხლეტი DA/SA პისტოლეტზე იყოს ნაწილობრივ უკან მისული და საჭირო იყოს სულ ცოტათი ბოლომდე მასზე დაჭერა რომ მოხდეს გასროლა. ეს ტექნიკა არის განხილული რამდენიმე რესურსზე და არ გამოვრიცხავ, რომ არიან ინსტრუქტორები, რომლებიც ამ ტექნიკას ასწავლიან, მაგრამ ჩემი აზრით ასეთ ტექნიკას აქვს პოტენციალურად საშიში ნაკლი. სასხლეტთან იწყებთ მუშაობას სანამ პისტოლეტის მიმართულია სამიზნეზე. სტრესის პირობებში სასხლეტთან ასეთი ნატიფი მუშაობა შეიძლება არ გამოვიდეს და მოხდეს უნებლია გასროლა, მაგრამ ალბათ გააჩნია მსროლელის მომზადების დონეს.

რა თქმა უნდა არის სხვა მიზეზებიც რომლებმაც განაპირობეს “სტრაიკერების” დომინირება. პირველ რიგში ტიპიური “სტრაიკერი” შედგება ნაკლები დეტალისგან.  მაგალითად “გლოკი” შედგება სულ 32 დეტალისგან და აბსოლუტური უმეტესობა დეტალების (გარდა დამრტყმელისა და დამრტყმელის მცველისა) არის ნაშტამპი ან პლასტმასის რაც ბუნებრვია ამცირებს ასეთი პისტოლეტის ფასს. შედარებისთვის Beretta 92SF, კლასიკური DA/SA პისტოლეტი, შედგება 75 დეტალისგან.  შესაბამისად მწარმოებლისთვის ახალი სტრაიკერის შექმნაც და გამოშვებაც უფრო ადვილი და იაფია.

სტრაიკერების კიდევ ერთი უპირატესობა მდგომარეობს იმაში, რომ სასხლეტი ასეთ პისტოლეტებზე, როგორც წესი შედარებით მოკლე და მსუბუქია, ხოლო პირველი გასროლიდან ბოლო გასროლამდე, სასხლეტის სვლა და წონა არ იცვლება.  DA/SA პისტოლეტებს მეორეს მხრივ იმისთვის რომ განახორციელოთ პირველი გასროლა ორმაგი მოქმედების რეჟიმში უნდა შეკუმშოთ საკმაოდ მძიმე საბრძოლო ზამბარა და სასხლეტის სვლაც გრძელია, რაც ბუნებრივია საგრძნობლად ართულებს სწრაფ და ზუსტ სროლას. ყოველი შემდეგი გასროლა რა თქმა უნდა უკვე განხორციელდება უფრო “კომფორტულ” და მოსახერხებელ ერთმაგ რეჟიმში, მსუბუქი სასხლეტით და მისიმოკლე სვლით. რა თქმა უნდა შესაძლებელია DA/SA პისტოლეტის ტარება სულ შეყენებული ჩახმახით და მცველზე. ამის შესაძლებლობა გააჩნია მაგალითად CZ-75-ს, მაგრამ ძალიან ბევრი ადამიანი და აბსოლუტურად ყველა უწყება, თვლის (სამართლიანად), რომ პისტოლეტი შეყენებული ჩახმახით არის ზედმეტი პასუხისმგებლობა. თუნდაც ეს პისტოლეტი იყოს აყვანილი მცველზე, ამიტომ ცხადია პისტოლეტის ტარება როგორც წესიყოველთვის ხდება დაშვებული ჩახმახით.  უშუალოდ იარაღის გამოყენებამდეც კი ჩახმახის შეყენება, მაგალითად ამერიკის პოლიციურ სამსახურებში განიხილებოდა, როგორც პოტენციალურად საფრთხის შემცველი მოქმედება, რამაც მათ შორის ასევე განაპირობა ამ ქვეყნის პოლიციურ სამსახურებში უარის თქმა პისტოლეტებზე ერთმაგი რეჟიმით, რომლებსაც ჩაენაცვლა ან “სტრაიკერები” ან პისტოლეტები გარეთ განლაგებული ჩახმახებით მაგრამ მისი შეყენების შესაძლებლობის გარეშე. ე.წ. DAO (Double Action Only, ქართულად მხოლოდ ორმაგი მოქმედების). პისტოლეტები ასეთი მექანიზმებით ჩადგნენ სადღაც შუაში “სტრაიკერებსა” და DA/SA პისტოლეტებს შორის.  მიუხედავად იმისა, რომ ასეთი პისტოლეტებიდან პრინციპში შესაძლებელია სწრაფი და ზუსტი სროლა მათ აქვთ უფრო ცუდი სასხლეტები ვიდრე “სტრაიკერებს” და ამავე დროს არ აქვთ ერთმაგი სროლის რეჟიმი, როგორც DA/SA პისტოლეტებს.  პისტოლეტებს ასეთი “პოლიციური” სასხლეტებით უშვებდნენ მაგალითად Para-Ordnance (LDA), Sig-Sauer (DAK), H&K (LEM).  ყველა ეს სისტემა იყო გათვლილი იმაზე, რომ მოხსნილიყო შეყენებული ჩახმახის ფაქტორი, როგორც დამატებითი პასუხისმგებლობის ფაქტორი პოლიციური სამსახურებისთვის. შეყენებული ჩახმახი განიხილებოდა, როგორც ზედმეტად სახიფათო მდგომარეობა გაუწვრთნელი პოლიციელებისთვის და გარდა ამისა ის გამოიყენებოდა როგორც სამხილი პოლიციელების წინააღმდეგ, რომლებმაც გამოიყენეს იარაღი სამსახურეობრივი მოვალეობის შესრულების დროს.  დიახ, 80-ნი წლების დასაწყისში იყო რამდენიმე პრეცენდენტი, როდესაც გასროლა დაბრალდა შეყენებულ ჩახმახს, რომლის შეყენებაც ჩაითვალა სასამართლოს მიერ, როგორც  ქმედება, რომელმაც მოყვანა იარაღი “პოტენციალურად საშიშ” მდგომარეობაში. ვიღაცას გაეცინება მაგრამ ასეთ პრეცენდნენტებს მოყვა ძალიან შორს მიმავალი შედეგები. აშშ-ში, 70-ან წლებში ერთი ხელის თითებზე ჩამოთვლიდი მხოლოდ ორმაგი მოქმედების რევოლვერებს და ანალოგიური პისტოლეტები პრაქტიკულად არ არსებობდა. 2000-ან წლებში ასეთი პისტოლეტები და რევოლვერები ქონდა პრაქტიკულად ყველა მეტ ნაკლებად  მსხვილმწარმოებელს. “სტრაიკერების” გამოჩენიდან და მათი მოდელების რიცხვის ზრდასთან ერთად “მხოლოდ ორმაგი” მოქმედების პისტოლეტების პოპულარობამ და გავრცელებამ მკვეთრად იკლო. მხოლოდ ორმაგი მოქმედების ჩახმახიანი პისტოლეტები ჩემი აზრით არის ის იარაღი, რომელზეც ადამიანმა არჩევანი არ უნდა გააკეთოს. ასეთი იარაღის გამოჩენა განპირობებული იყო იურიდიული ნუანსებით და არა იმით, რომ გაუადვილოს ადამიანს იარაღის ეფექტური გამოყენება ან თუნდაც გაზარდონ იარაღის უსაფრთხოების ხარისხი.

P1030574

ავტორის კუთვნილი H&K P2000LEM არის ტიპიური 2000-ნი წლების დასაწყისის პოლიციური იარაღი. LEM (Law Enforcement Module)  დამრტყმელ-სასხლეტი მექანიზმის თავისებურება იყო ის რომ შესაძლებელი იყო ჩახმახის შეყენება მისი ვიზუალური შეყენების გარეშე. ეს მიიღწეოდა ორიგინალური დამრტყმელ-სასხლეტი მექანიზმის გამოყენებით, რომელიც პრაქტიკულად იეყნებდა ორად გაყოფილ ჩახმახს, შიდა ჩახმახი შეყენდებოდა მაგრამ გარე ჩახმახი ბრუნდებოდა ისევ უკიდურესად წინა მდგომარეობაში. როგორც წესი ყიველთვის, როდესაც იგონებ რთულ/უცნაურ იურიდიულ ბარიერებს  იბადება ასეთივე  რთული და უცნაური გადაწყვეტილებები, რომლებიც ამ ბარიერებს გვერდს უვლიან. 

ერთი შეხედვით “სტრაიკერი” უპირობოდ უკეთესია ვიდრე მხოლოდ ორმაგი ან DA/SA პისტოლეტები და გაყიდვებიც და მწარმოებლების კატალოგებიც ამას ადასტურებენ მაგრამ ჩემი აზრით თუ მხოლოდ ორმაგი მოქმედების პისტოლეტები უნდა ჩაბარდნენ წარსულ,  DA/SA პისტოლეტების ჩამოწერა ჯერ აშკარად ნაადრევია. ასეთ პისტოლეტებს გააჩნიათ თვისებები, რომლებიც არ აქვთ “სტრაიკერებს” და ეს თვისებები ვიღაცისთვის შეიძლება აღმოჩნდეს მნიშვნელოვანი და მან ჩათვალოს, რომ DA/SA პისტოლეტი მისთვის უფრო მისაღებია.  მაგალითად DA/SA პისტოლეტი ვაზნით სავაზნეში, მცველზე აყვანის გარეშეც არის ისეთივე უსაფრთხო, როგორც მაგალითად დატენილი რევოლვერი. ჩახმახის წონის და გრძელი სვლის გამო ის უფრო უსაფრთხოა ვიდრე “სტრაიკერი” ვაზნით სავაზნეში. გასაგებია, რომ “სტრაიკერი” არ გაისვრის ჩახმახზე დაჭერის გარეშე, მაგრამ ადამიანი არის ძალზედ არასრულყოფილი არსება, რომელიც უშვებს შეცდომებს და ამიტომ ცხადია ალბათობა უბედური შემთხვევის პირველ შემთხვევაში იქნება უფრო ნაკლები ვიდრე მეორეში. ხშირად ამას იყენებენ იმისთვის, რომ გააკრიტიკონ “სტრაიკერები” როგორც სახიფათო იარაღი და რახან “გლოკი” ყველაზე პოპულარული “სტრაიკერია” ყველაზე მეტი ხვდება სწორედ მას. რეალობა ის არის რომ ნებისმიერი პისტოლეტი არის პოტენციურად სახიფათო ინსტრუმენტი, ამიტომ  უსაფრთხოების ტექნიკის დაცვა აუცილებელია. თუ ტექნიკის დარღვევას მოყვა გასროლა, ეს არ არის იარაღის ბრალი, ეს არის მსროლელის ბრალი. მე პირადად მოხარული ვიქნები თუ ეს მარტივი ჭეშმარიტება დავა იმ ადამიანებამდე ვინც ყვებიან საზარელ ისტორიებს სახიფათო “გლოკებზე”, რომლებიც თურმე თავისით ისვრიან. დიახ, თეორიულად პისტოლეტის ოთხი მცველით იქნება უფრო უსაფრთხო ვიდრე პისტოლეტი მცველის გარეშე, სადაც თითო მცველი იქნება თავისებური ბარიერი რომელიც ამოქმედდება უსაფრთხოების ტექნიკის დარღვევის შემთხევაში და შეამცირებს უნებლიე გასროლის ალბათობას, მაგრამ ამავე დროს ყოველი დამატებითი მცველი არის დამატებითი დეტალები, რაც ართულებს კონსტრუქციას და არის დამატებითი მანიპულაციები, რაც საჭიროა რომ პისტოლეტი მოვიყვანოთ საბრძოლო მდგომარეობაში. სახელგანთქმულ შეხვედრაზე სადაც გასტონ გლოკი შეხვდა პოლიციის და ჯარის წარმომადგენლებს გადაწყდა რომ მექანიკური მცველი მომავალ პისტოლეტზე საერთოდ იქნებოდა ზედმეტი. გარდა ამისა ფაქტი ჯიუტია, ორ ალბათ ყველაზე გავრცელებულ პისტოლეტზე მსოფლიოში – “სტრაიკერ” “გლოკზე” და DA/SA SIG Sauer P226-ზე მექანიკური მცველი საერთოდ არ არის გათვალისწინებული.

ზოგადად ითვლება, რომ “სტრაიკერი” ვაზნით სავაზნეში აუცილებლად უნდა იდოს კარგი ხარისხის ბუდეში. პირადად მე მაგალითად თავს ვიგრძნობ არაკომფორტულად, თუ მექნება “გლოკი” ვაზნით სავაზნეში, გაყრილი “მექსიკურად” ქამარში ან უბრალოდ იდება ჯიბეში ან ეგდება ზურგჩანთაში. დამეთანხმებით პისტოლეტი ყოველთვის არ შეიძლება რომ იყოს მოთავსებული ბუდეში. ასეთ მდგომარეობაში “გაშიშვლებული” სასხლეტი, რომელსაც აქვს მოკლე სვლა და საჭიროა მხოლოდ 2.5-3 კგ ძალა რომ ის ამოქმედდეს არის პირადად ჩემთვის პოტენციალურად სახიფათო სიტუაცია. მეორეს მხრივ Beretta 92FS ვაზნით სავაზნეში, დაშვებული ჩახმახით, სასხლეტის  გრძელი სვლით და წონით 6კგ-ის ფარგლებში გაცილებით ნაკლები ალბათობით გამოიწვევს რაიმე სახიფათო სიტუაციის წარმოშობის ალბათობას. ვისთვის როგორ,მაგრამ ჩემთვის ასეა და ბევრი იფიქრებს ჩემნაირად.

tgholster1

ე.წ. “trigger holster”არის საკმაოდ პოპულარული უსაფრთხოების სისტემა “სტრაიკერისთვის”, რომელიც ნაწილობირვ პასუხობს სტრაიკერის შენახვა-ტარების პრობლემას ბუდის გარეშე. ის უფრო კომპაქტური და მსუბუქია ვიდრე ბუდე და ამავე დროს უფრო იაფიც ღირს.   

განვიხილოთ პრაქტიკული მაგალითი N1. ადამიანს საძინებელთან, მაღვიძარას გვერძე უდევს “გლოკი” ვაზნით სავაზნეში. მაღვიძარა რეკავს, კაცი ცდილობს ნახევრად ძილში, ხელით მიაგნოს მაღვიძარას და შემთხვევით აჭერს ხელს სასხლეტს. ისმის გასროლა, ტყვია ხვდება კაცს ხელში და მძიმე ჭრილობას აყენებს მას.

პრაქტიკული მაგალითი N2. ქალი პოლიციელი ბრუნდება სახლში. სთხოვს თავის ქმარს რაღაცა ამოიღოს ჩანთიდან. რამდენიმე წამში ისმის გასროლა და ქმარი კვდება ადგილზე. ჩანთაში იდო პისტოლეტი ვაზნით სავაზნეში. აღარ მახსოვს ეს იყო “გლოკი” თუ .38 კალიბრის რევოლვერი. ასეთი რამე შეიძლება მოხდეს ნებისმიერი იარაღით. “გლოკიც” და “ბერეტაც” გაისვრის ჩახმახზე დაჭერისას. უბრალოდ “ბერეტას” შემთხვევაში დაჭირდება უფრო ძლიერი დაჭერა, რაც ამცირებს უნებლიე გასროლის ალბათობას.ეს არის და ეს. შედარებით ხისტი სასხლეტი გრძელი სვლით ასევე უზრუნველყოფს უსაფრთხოებას თუ ხელზე კიკეთიათ სქელი ხელთათმანები.

ასეთი შემთხვვა შეიძლება მოხდეს ნებისმიერი იარაღით, მაგრამ ცხადია რაც უფრო მეტი ძალა არის საჭირო სასხლეტზე დასაჭერად მით უფრო მცირდება ასეთი შემთხვევის დადგომის ალბათობა. სწორედ ამიტომ ყველაზე პოპულარლ “სტრაიკერზე” “გლოკზე” ერთი დრო იყო პოპულარული სასხლეტის დამძიმება, როგორც მცდელობა თავის დაზღვევის უნებლიე გასროლებისგან. მოგვიანებით, როდესაც მოხდა სასწავლო პროგრამების ადაპტაცია, გამოჩნდა ახალი ტიპის და ახალი მასალების ბუდეები, მომხმარებლებმა უკეთ შეისწავლეს პისტოლეტი, საჭიროება ხელოვნურად დამძიმებულ სასხლეტებში პრაქტიკულად გაქრა.

. აქვე უნდა დავძინო, რომ DA/SA პისტოლეტზე, ჩახმახის ხელით დაწევა არის პოტენციურად სახიფათო მოქმედება. სწორედ ამიტომ ბევრი მწარმოებელი იყენებს “დეკოკერს”, მოწყობილობას, რომელიც გაძლევს საშუალებას დაუშვა ჩახმახი უსაფრთხოდ ცალკე ღილაკზე დაჭერით. ზოგ პისტოლეტზე დეკოკერი ოფციონალურია (მაგალითად СZ-75-ზე), ზოგზე სტანდარტული ოფცია (მაგალითად SIG Sauer P226 ან Beretta 92FS-ზე).  თუ გაქვთ DA/SA პისტოლეტი დეკოკერის გარეშე, აუცილებლად უნდა ისწავლოთ ჩახმახის უსაფრთხო დაშვების ტექნიკა, რომელიც გულისხმობს ჯერ ჩახმახის საიმედო დაფიქსირებას, შემდეგ სასხლეტზე დაჭერას მისი გათავისუფლების მიზნით და როგორც კი ის გათავისუფლდება აუშვათ თითი სასხლეტს, რითიც გააქტიურდება დაცვის მექანიზმები რომლებიც გამორიცხავენ გასროლას თუ ჩახმახი გაგისსხლტად. ყველა თანამედროვე პისტოლეტი არის დაცული ამისგან, ერთი პირობით, სასხლეტზე არ უნდა იყოს დაჭერილი თითი. წინააღმდეგ შემთხვევაში პისტოლეტი “ჩათვლის” რომ თქვენ გინდათ სროლა და გაისვრის კიდევაც.  DA/SA პისტოლეტის მაღალ თანდაყოლილ უსაფრთხოების დონეს ასევე უზრუნველყოფს მაგალითად ის, რომ ბუდეში მოთავსებისას, სწორი ტექნიკის გამოყენებით (დიდი თითი კეტავს ზევიდან ჩახმახს) შეუძლებელია მოხდეს გასროლა, არა და იარაღის ბუდეში მოთავსება არის ასევე პოტენციურად 0 სახიფათო მოქმედება რა დროსაც სტატისტიკურად ძალიან ბევრი შემთხვევითი გასროლა ხდება

gdfgdf

დიდი თითი კეტავს ჩახმახს, სასროლი თითი არის შორს სასხლეტისგან. სწორედ ასე უნდა მოათავსოთ ჩახმახიანი პისტოლეტი ბუდეში. როგორც ავიაციაში თვითმფრინავის აფრენა-დაშვებისას ისე სროლაში, უმეტესობა უბედური შემთხვევების ხდება იარაღის ამოღება-ჩადებისას.

ეხლა რაც შეეხება სასხლეტებს. გასაგებია, რომ “სტრაიკერებს” სასხლეტი აქვთ ერთნაირი, პირველიდან ბოლო გასროლამდე, მაგრამ ამავე დროს, ჩემი აზრით პირდაპირ ყუთიდან, უმეტესობა DA/SA პისტოლეტს ერთმაგი მოქმედების რეჟიმში აქვს შესანიშნავი სასხლეტი, რომელიც უმეტეს შემთხვევაში ბევრად ჯობია “სტრაიკერის” სასხლეტს. ეს ყოველგვარი ჩარევის, ტუნინგის, კასტომიზაციის და ნაწილების გამოცვლის გარეშე. ეს გემოვნების და მიჩვევის ამბავია მაგრამ ალბათ ამაშიც ბევრი დამეთანხმება.

რაც შეეხება პირველ გასროლას ორმაგ რეჟიმში, ეს თავისებურება დაიძლევა მხოლოდ პრაქტიკით. უმეტესობა კარგი ხარისხის პისტოლეტებზე ორმაგი მოქმედების რეჟიმში სასხლეტი არ არის იმდენად მძიმე და უხეში, რომ სროლა გახადოს შეუძლებელი. უბრაოდ არის საჭირო პრაქტიკა. ბევრი მსროლეი და წლების განმავლობაში მეც, ვერ უძლებენ ცდუნებას და ყოველთვის პირველ გასროლამდე წინასწარ აყენებდნენ ჩახმახს. რეალურ ცხოვრებაში, როდესაც მოგიწევთ იარაღის გამოყენება, ამის ფუფუნება შეიძლება არ გქონდეთ, ამიტომ უნდა გამოიმუშავოთ უნარი განახორციელოთ სწრაფი პირველი გასროლა ორმაგი მოქმედების რეჟიმში და სწრაფი დაყოლილი გასროლა უკვე ერთმაგი მოქმედების რეჟიმში. როგორც აღვნიშნე ეს უნარი მიიღწევა ვარჯიშით.

მას მერე რაც დახვეწავთ ორმაგი მოქმედების რეჟიმში სროლას, გაოცებულები დარჩებით რამდენად სწრაფად და ზუსტად შესაძლებელია ასე სროლა, რასაც ეს სამიზნე ადასტურებს. არსებობს კიდევ დამატებითი საიდუმლოებები, როგორ გააუმჯობესოთ DA/SA პისტოლეტის სასხლეტი ორმაგი მოქედების რეჟიმში. მაგალითად DA/SA Beretta 92-ზე მხოლოდ ორმაგი მოქმედების მოდელიდან აღებული საბრძოლო ზამბარის დაყენება და ა.შ. 

უმეტესობა DA/SA პისტოლეტების (და ნაწილი “სტრაიკერების”) აღჭურვილია მექანიკური მცველებით. მექანიკური მცველი არის დამატებითი უსაფრთხოების საფეხური, მაგრამ ამავე დროს დამატებითი საფეხური, რომელიც უნდა გადალახოთ რომ შეძლოთ გასროლის წარმოება. ამიტომ იარაღის ამოღებისას მცველის მდგომარეობის შემოწმება უნდა გახდეს ავტომატური მოქმედება. მცველს აქვს კიდევ ერთი უპირატესობა.  თუ მოხდა საშინელება და თქვენ იარაღი წაგართვეს, თავდამსხმელს ასევე მოუწევს ჯერ გარკვევა როგორ მოხსნას იარაღი მცველიდან. მაგალითად Beretta 92-ზე მცველი ირთვება მისი გადაწევით ზევით, მაშინ როდესაც საქართველოში ბევრად უფრო გავრცელებულ “მაკაროვზე” პირიქით, ღილაკის გადაწევით ქვევით. სანამ თავდამსხმელი გაერკვევა რატომ ვერ ისვრის თქვენი პისტოლეტიდან, ეს მოგცემთ პატარა, მაგრამ შანს, თავი დააღწიოთ საფრთხეს გაქცევით ან შეეცადოთ დაიბრუნოთ იარაღი ან თუ უკიდურესად კარგად ხართ მომზადებულები გამოიყენოთ დამხმარე (მეორე) იარაღი.

czcl

მექანიკური მცველი СZ-75-ზე ირთვება მხოლოდ შეყენებულ ჩახმახზე. ჩემი აზრით ყველა პისტოლეტზე მექანიკური მცველი უნდა იზიარებდეს ამ თავისებურებას.

ჩვენ პოლიციაში ერთმაგი მოქმედების “სტრაიკერების” და შეიარაღებულ პროფესიონალებს შორის ერთ-ერთი ყველაზე არაპოპულარული მოდელის (Blackhawk SERPA) ბუდეების გამოჩენას მოყვა ტალღა უნებლიე გასროლების და რამდენიმე შემთხვევაში ამას მოყვა სიცოცხლის მოსპობა. წლების წინ ბევრმა ამერიკულმა პოლიციის სამსახურმა ანალოგიური შეცდომები დაუშვა “სტრაიკერებზე” გადაიარაღებისას, ან თუნდაც უფრო ადრე, როდესაც რევოლვერებს ჩაენაცვლა მცველიანი პისტოლეტები, რის გამოც გახშირდა შემთხვევები, როდესაც პოლიციელები აყოვნებდნენ ცეცხლის გახსნას, იმიტომ რომ ავიწყდებოდათ მცველის გამორთვა. ვერანაირი მცველი და უსაფრთხოების სხვა სისტემები, ვერ დაიცავენ ადამიანს თუ ის არ იცავს უსაფრთხოების წესებს და არ იცნობს თავის იარაღს.  იარაღის მოწყობილობის და უსაფრთხოების წესების ცოდნა, უსაფრთხოების წესების დაცვა, კარგი ხარისხის აღჭურვილობა არის აუცილებელი იმისთვის, რომ უბედური შემთხვევის ალბათობა დავიდეს მინიმუმამდე.  თუ ლაპარაკი გვაქვს უწყებებზე, შესაბამისად თანამშრომლების ადეკვატური ტრენინგი და კარგი ხარისხის აღჭურვილობით უზრუნველყოფა არის უკიდურესად მნიშვნელოვანი.

როგორც ხედავთ ძირითად განსხვავებები “სტრაიკერებსა” და DA/SA პისტოლეტებს შორის მეტ წილად უკავშირდება უსაფრთხოებას და სასხლეტის “ხასიათს” და ეს ნამდვილად ასე არის, მაგრამ არის კიდე სხვა ნიაუნსები, რომლებსაც მე მინდა, რომ თქვენ ყურადღება მიაქციოთ და ამჯერად ეს ნიუანსები გამომდინარეობეს უფრო ორივე ტიპის პისტოლეტების კონსტრუქციულ თავისებურებებიდან. როგორც აღვნიშნე, სტრაიკერები უფრო მარტივი კონსტრუქციის არიან და იყენებნ უფრო მარტივ დეტალებს. ეს ნიშნავს რომ თეორიულად “სტრაიკერები” უფრო იშვიათად უნდა ფუჭდებოდნენ ხოლო თუ რომელიმე დეტალი გამოვიდა მწყობრიდან მისი ღირებულება იქნება ნაკლები. იგივე “გლოკის” დამრტყმ;-სასხლეტი მექანიზმის დეტალები პრაქტიკულად კაპიკები ღირს. ასევე “სტრაიკერები” წარმოადგენენ დახურულ კონსტრუქციას. საკეტი როგორც წესი დახურულია ხუფით და ყველა მოძრავი დეტალი არის საკეტის ან ჩარჩოს ქვეშ მოთავსებული. მეორეს მხრივ ნებისმიერი რამ (ტანსაცმლის ნაწილი, თითი, ტალახი) მოთავსებული გარედან განლაგებულ ჩახმახსა და დამრტყმელს შორის, პრაქტიკულად გამორიცხავს გასროლას. უკიდურესად კომპაქტურ პისტოლეტებში, რომელთა ტარება მოისაზრება ჯიბეში, გარედან გნლაგებული ჩახმახი შეიძლება რამეს წამოედოს მაშინ როდესაც უფრო გარსშემოდენილი “სტრაიკერის” შემთხვევაში ეს არ მოხდება.  თავის მხრივ ხშირად მესმის მოსაზრება, რომ განსხვავებით “სტრაიკერისგან”, DA/SA პისტოლეტის შემთხვევაში თუ მოხდა ვაზნის მტყუნება, შესაძლებელია სასხლეტზე ხელმეორედ დაჭერით მაინც მოახდინოთ გასროლა. თეორიულად ეს ასე არის, მაგრამ რეალურ ცხოვრებაში ვაზნის მტყუნება არის იმდენად იშვიათი, რომ შეიძლება მთელი ცხოვრება ისროლოთ პისტოლეტებიდან და ასეთი მტყუნება არ განიცადოთ.

იმედია აღნიშნულ სტატიაში თქვენ იპოვეთ პასუხები შეკითხვებზე, რომლებიც გაწუხებდათ და  დაგეხმარეთ სწორი არჩევანის გაკეთებაში.

ყოველდღიური დანა “ჰიბრიდი”

July 30th, 2018

რამდენიმე წლის წინ მე მომივიდა პატარა შემთხვევა, რომელმაც გარკვეულწილად შეცვალა ჩემი შეხედულებები იმაზე თუ როგორი უნდა იყოს დანა “ყოველდღიური ტარებისთვის”. მოხდა კიდე შემდეგი, სამსახურის პიკაპით ვტრიალდებოდი ეზოში და გამომდინარე იქიდან რომ მანქანის გაბარიტებს შეჩვეული არ ვიყავი, ვერ დავინახე ასფალტის პატარა გორაკი და წამოვდე მას უკანა ბამბერი. მანქანამ არ მიიღო დაზიანება მაგრამ ჩამოძვრა სანომრე ნიშანი, რომელიც პირდაპირ პლასტმასის ბამპერზე იყო დამაგრებული. საჭირო გახდა ორი ხრახნით სანომრე ნიშნის უკან თავის ადგილას დაყენება. მანქანში მე მქონდა ორი დანა, Kershaw Secret Agent და SOG Topo Meridian.  ორივე აღმოჩნდა გამოუსადეგარი ამ დავალებისთვის და მიშველა იმან, რომ თან მქონდა პირადი მანქანის გასაღები და ზედ მინიატურული “ვიქტორინოქსი”, რომელსაც არა ერთი არამედ ორი სახრახნისი ქონდა.

როგორ აღმოჩნდა ისე, რომ მიუხედავად იმისა, რომ მაქვს ამდენი დანა (ამ მომენტში დაახლოებით 20 ცალი) ყველაზე ხშირად გამოყენებული რჩება მინიატურული “ვიქტორინოქსი”? ალბათ იმიტომ რომ თუ თქვენი საქმიანობა პირდაპირ არ უკავშირდება დანით მუშაობას, რეალურად ქალაქის პირობებში ჯადოსნური ფოლადები რომლებიც არ ბლაგვდება (ბლაგვდება, მართალია ცოტათი უფრო გვიან, მაგრამ გალესვა ასეთი ფოლადისგან დამზადებული პირის მერე ხდება ტანჯვა) , სუპერ გამძლე პირის საკეტები/ფიქსატორები და საკეტების საკეტები (ჩემ СRKT Сasper-ზე ორი საკეტია)  კარგავენ თავის აზრს და ასეთი დანა ხდება სხვა არაფერი თუ არა სათამაშო, აქსესუარი, რომელსაც უბრალოდ ვერ იყენებთ.

რამდენადაც მე არ უნდა მიყვარდეს “ვიქტორინოქსები” უმეტესობას თუ არა ყველა საშუალო და პატარა ზომის დანებს აკლია პირის ფიქსატორი რაც გამოუსადეგარს ხდის მათ მაგალითად თავდაცვით სცენარებში გამოყენებისგან. დიდი შვეიცარული დანები აღჭურვილია ფიქსატორებით, მაგრამ სატარებლად ისეთი კომფორტულები აღარ არიან.

61yQs7Ft2lL._SX466_

Victorinox Hunter XT არის ძალიან კარგი ზომის, გააჩნია ადვილად გასახსნელი პირი ფიქსტორით მაგრამ არ გააჩნია არც ერთი ბრტყელი სახრახნისი. ორი ხერხიც ზედმეტია და ქალაქის პირობებში არაფერში არ გამოგადგებათ.  

ჩემი მოსაზრება მდგომარეობს იმაში, რომ ალბათ დანა, რომელიც იქნებოდა გამოსადეგი თავდაცვისთვის და ამავე დროს ექნება გარკვეული უტილიტარული ფუნქციები იქნებოდა “must have” აქსესუარი ნებისმიერი ადამიანისთვის თუნდაც იმისთვის ვინც ცხოვრობს ქალაქში. ასეთი “ჰიბრიდი” ასევე უნდა იყოს საკმარისად პატარა მისი ყოველდიური კომფორტული ტარებისთვის. გასაგებია რომ სპეიცაილიზირებული ინსტრუმენტი იქნება უფრო გამოსადეგი იმ კოკრეტულ ფუნქციაში, რომლისთვისაც ის არის შექმნილი, მაგრამ უმეტეს შემთხვევაში ადამიანს არ აქვს საშუალება თან იქონიოს რამდენიმე ინსტრუმენტი ამიტომ საჭიროა ერთი და უნივერსალური.

ასეთი ჰიბრიდები პრინციპში არსებობდა და არსებობს უბრალოდ მათი რაოდენობა ყოველთვის იყო ძალიან მცირე. მაგალითად Leatherman-ის E33/55 სერიის დანები. ერგონომიული ტარით, სრულფასოვანი პირით, ფიქსატორით და ამავე დროს სახრახნისებით და კარაბინით, ერთგვარი ტრადიციული დასაკეცი დანის და “მულტი-ინსტრუმენტის” ჰიბრიდი. სამწუხაროდ ამ დანების წარმოება ეხლა შეწყვეტილია.

28-c33t

Leatherman E33t Crater

დღეს ძალიან პოპულარულია პატარა ზომის დანები ფიქსირებული პირებით, კონცეფცია, რომელიც მე ძალიან მომწონს. ასეთი დანები ძალიან გამძლე ინსტრუმენტებია მაგრამ ასეთი დანა არაპოლიტკორექტულია. თუნდაც იყოს ძალიან მცირე ზომის. დასაკეცი დანით ვერავის ვერ გააკვირვებ და დანა ფიქსირებული პირით ქარქაშში ქამარზე ალბათ ბევრს გააკვირვებს და შეკითხვებს გაუჩენს. გარდა ამისა მე არ მეგულება ასეთი დანა ინსტრუმენტების ნაკრებით.

ასეთი ჰიბრიდის ძიებამ ბოლოს მომიყვანა კიდევ ერთ საინტერესო დანასთან რომელსაც უშვებს Kershaw. მოდელი Shuffle უკვე მეორე თაობაში გამოდის და ამ პატარა დანას აქვს საკმაოდ საინტერესო კონსტრუქცია და თვისებები. “ამერიკულ ტანტოს” სტილში შესრულებული პირი მოთავსებულია ორი ფოლადის ფირფიტას შორის რაც უზრუნველყოფს კოსნტრუქციის სიმყარეს და გამძლეობას. პირი მოკლე და სქელია. თხელი პლასტმასის სალოყეების და მარტივი ლაინერ ლოქის ტიპის ფიქსატორის წყალობით დანა ასევე არის ძალიან თხელი. ორივე მხრიდან მას ასევე გააჩნია ბოთლების გასახსნელი და საკმაოდ გამძლე ბრტყელი სახრახნისი. პირის სიგრძე 6 სმ-ია, სიგრძე გაშლილ მდგომარეობაში სულ რაღაც 16 სმ. წონა 90 გრ.  პლიუსებს განეკუთვნება ტარის ფორმა, რომელიც მიუხედავად იმისა, რომ პატარაა უზრუნველყოფს დანის ძალიან მყარ და საიმედო ჭერას. ორივე ინსტრუმემტი. გასახსნელი და სახრახნისი არ არის იდეალური მაგრამ მყარია, არ ზრდის გაბარიტებს და ხელს არ უშლის დანის ჭერას.

KE-8750TTANBW

Kershaw Shuffle II გამოდის ბევრ ფერში და მისი ფასი არ აღემატება 20 დოლარს. 

 

დანებით გატაცება კარგია იმით, რომ ის ბევრად უფრო იაფი ჯდება ვიდრე გატაცება ცეცხლსასროლი იარაღით, ასე რომ ახალი და საინტერესო კონსტრუქციის დანების ძიება გაგრძელდება.

პრაქტიკული შაშხანა – Mossberg MVP Flex 5.56 Nato (updated)

June 21st, 2018

P1090435

The rifle itself has no moral stature, since it has no will of its own. Naturally, it may be used by evil men for evil purposes, but there are more good men than evil, and while the latter cannot be persuaded to the path of righteousness by propaganda, they can certainly be corrected by good men with rifles. ~Jeff Cooper

 სანამ მორიგ მიმოხილვას შემოგთავაზებდით, ეგრევე მინდა დავიწყო იმით, რომ მე არანაირად არ ვარ გრძივად მოსრიალე საკეტიანი შაშხანების  გაწაფული მომხმარებელი. მართალია ასეთი შაშხანებიდან მე წლებია ვისვრი, მაგრამ ჩემ ხელში არც ისე ბევრმა მოდელმა გაირა, ალბათ სულ ათამდე, იმისთვის, რომ მე ჩამომეყალიბებინა ჩემი აზრი იმაზე თუ როგორი უნდა იყოს კარგი შაშხანა გრძივად მოსრიალე საკეტით ან მითუმეტეს გამიჭირდება ჩამოვაყალიბო, როგორია იდეალური შაშხანა და რა აუცილებელ მოთხოვნებს უნდა  ის პასუხობდეს. ამიტომ ჩემი ცხოვრების ამ ეტაპზე ყველაფერში რაც ეხება ასეთ შაშხანას, მისი ოპტიმალური კონფიგურაციის შერჩევას,  მე ვხელმძღვანელობ სახელგანთქმული პოლკოვნიკი ჯეფ კუპერის წიგნში „Art of the rifle” გამოთქმული „პოსტულატებით“. თუ ეს წიგნი წაკითხული გაქვთ იცით, რომ ის არ ეხება სპორტულ სროლას ბეტონის მაგიდებიდან, ის ეხება ადამიანის მიერ მტრულად განწყობილ გარემოში შაშხანის ეფექტურ და პრაქტიკულ გამოყენებას, იქნება ეს სახიფათო ნადირობა აფრიკაში თუ ბრძოლის ველი. მე მიყვარს ბუნებაში ყოფნა, ფეხით სიარული და მიზანში სროლა. აქიდან გამომდინარე ჩემი აზრით, კარგი პრაქტიკული/გამოსადეგი  შაშხანა უნდა იყოს მსუბუქი, კომპაქტური, ადეკვატურად ზუსტი და საიმედო, უძლებდეს ექსპლუატაციას გართულებულ პირობებში. სამწუხაროდ შაშხანების სამყაროში მოდას დღეს ქმნის სხვა მიმართულება, რომელსაც ნაკლები საერთო აქვს პრაქტიკულ საჭიროებებთან. ლაპარაკი მაქვს სპორტულ სროლაზე, კონტროლირებად გარემოში, სადაც ისვრიან ხან მაგიდებიდან, ხან შაშხანაზე მიმაგრებული ქვიშის ტომარებით, ხან რთული კონსტრუქციის სადგარებიდან, იარაღებიდან რომელთა წონა გამორიცხავს ფეხით ხანგრძლივ გადაადგილებას. ყველაფერი შაშხანიდან სროლის ამ მიმართულებაში ემსახურება ერთ მიზანს, მაქსიმალურად გამორიცხოს ადამიანის მონაწილეობა გასროლის პროცესში.  ყველა „ჩაციკლულია“ მაქსიმალურ სიზუსტეზე იმაზე ფიქრის გარეშე, თუ რა სიზუსტის ჩვენებას შეძლებს მსროლელი 10 კმ-ნი მარშის შემდეგ 35 გრადუსიან სიცხეში უცნობ მანძილზე სროლისას. ერთის მხრივ ეს გართულება სიზუსტეზე კარგია, იმიტომ რომ მომხმარებლები ითხოვენ მაქსიმალურ სიზუსტეს და შესაბამისად იზრდება შაშხანების და მათი კომპონენტების ხარისხი, ცუდია იმიტომ, რომ ეს იწვევს შაშხანის პრაქტიკული გამოყენების ოსტატობის თუ შეიძლება ასე ითქვას ეროზიას. იმისთვის, რომ უკეთ ავხსნა რას ვგულისხმობ ამაში მოვიყვან ორ მაგალითს კუპერის უკვე ხსენებული წიგნიდან, სადაც ის საუბრობს მისი აზრით დიდებულ მსროლელებზე.

“უაიტს  წარმოდგენა არ ქონდა რა არის ბალისტიკა ან ოპტიმალური სასროლოსნო პოზიცია. მის მიერ ნასროლი ჯგუფები არ იყო მაინცდამაინც პატარა მაგრამ ყოველთვის იყო ერთნაირი. 100 ნაბიჯიდან ყველა მისი ნასროლი  ჯდებოდა 10 სმ-ან წრეში, მიუხედავად განათების, პოზიციის, სროლის პირობების და სროლის სიჩქარისა.  დაწყნარებულ გულზე თუ გადაღლილი, დგომიდან თუ წოლიდან, ჩქარა თუ ნელა მისი მორტყმულები არ ცილდებოდა დამიზნების წერტილს 5 სმ-ზე მეტად. ასეთი შედეგით არ იგებენ მედლებს, ასეთ შედეგზე არ თხზავენ ლეგენდებს, მაგრამ სწორედ ეს უნდა ხდებოდეს შაშხანიდან  ყოველი გასროლისას. მე პატივს ვცემ ყველა ცნობილ და უცნობ გმირს მაგრამ უნდა ვაღიარო, რომ სტუარტ ედვარდ უატი არის შაშხანის დიდებული ოსტატი.”

“საუკეთესო გასროლა, რომლის მოწმეც მე გავხდი, ეკუთვნის კერი ფინს და ეს მოხდა როდეზიაში. ჩვენ ვმოძრაობდით ბუჩქებში და კერი პირველი შეხვდა აფრიკულ კამეჩს. კერი გაშეშდა ერთ ადგილას და 25 ნაბიჯიდან დააჭედა ტყვია თავის .470 კალიბრის შაშხანიდან, კამეჩს პირდაპირ თვალებს შუა, მანამდე სანამ ის დაიძრებოდა მისი მიმართულებით. კერი ბრძოლაში დაიღუპება როდეზიაში, ხოლო იმ კამეჩის შუბლგახვრეტილი ქალა ამშვენებს ტერასას ჩვენ სახლში, არიზონაში. დიდებული მსროლელის მშვენიერი ძეგლი”

როგორც ხედავთ არც ერთი ეს ადამიანი არ ისროდა მაგიდიდან ორ კილომეტრზე, არ ქონდა ყველაზე ძვირადღირებული შაშხანა ყველაზე უახლესი “სკოპით” და არ იყენებდა აიპადში ჩაწერილ ყველაზე ბოლო ვერსიის ბალისტიკურ კალკულატორს. ყველა ეს ადამიანი პირველ რიგში იყო ეფექტური მსროლელი, რომლებიც იყენებდნენ თავისი იარაღის პოტენციალს მაქსიმალური ეფექტურობით და ეფექტიანობით იქ და იმ დროსა სადაც მათ ეს ჭირდებოდათ. სამწუხაროდ ხშირად ჩვენ გვავიწყდება, რომ ადამიანი-იარაღის სისტემაში მთავარი არის ადამიანი და არა იარაღი. ვერანაირი სუპერ ძვირადღირებული იარაღი და “სკოპი” ვერ გაზრდის ამ სისტემის ეფექტურობას თუ ადამიანი არის ნაგავი. კონტროლირებად გარემოში აღჭურვილობას აქვს დიდი მნიშვნელობა, მაგრამ იარაღის პრაქტიკული გამოყენება მისი პირდაპირი დანიშნულებით ხდება ყოველთვის არაკონტროლირებად გარემოში, ამიტომ ნებისმიერი მსროლელის უმთავრეს მიზანს უნდა წარმოადგენდეს თავისი ზუსტი სროლის უნარების დახვეწა არაკონტროლირებად გარემოში, სადაც თქვენი მტერი არის არა ოპტიკა მცირე გადიდებით, არამედ საკუთარი თავი და გარემო, რომლის გაკონტროლება პირველ შემთხვევაში ძალიან ძნელია, მეორე შემთხვევაში შეუძლებელი.

While accuracy is the great god of the rifleman, its single-minded pursuit may occasionally obscure some of the facts of life. The difference between one-minute accuracy and two-minute accuracy is the difference between heaven and hell to the purist, but I sometimes wonder if it matters much in a weapon intended for general use in the field. ~ Jeff Cooper

ჯეფ კუპერს ასევე ეკუთვნის ე.წ. „სკაუტ შაშხანის“ კონცეფცია, რომელიც ჩემი აზრით არის ძალიან საინტერესო. ტიპიური „სკაუტ შაშხანა“ არის კომპაქტური (1 მეტრამდე) და მსუბუქი (3.5კგ-მდე) იარაღი, როგორც წესი .308 კალიბრის, რომელიც გაძლევს საშუალებას მოარტყა ადამიანისხელა სამიზნეს 450 მეტრის მანძილზე.  ეს იარაღი შექმნილია ადამიანისთვის, რომელიც მოქმედებს მარტო ან პატარა ჯგუფის (2-3 კაცი) შემადგენლობაში. როგორც წესი ეს იარაღი აღჭურვილია დაბალი გადიდების ოპტიკით, საშუალო და ახლო მანძილებზე სწრაფი და ეფექტური სროლის წარმოებისთვის. იყო სხვა, უფრო დეტალური მოთხოვნებიც, ტევადობა მინიმუმ 10 ვაზნა, სადგარი, რომელიც ინტეგრირებული იქნებოდა სინთეტიკურ სარეცელში, სათადარიგო მჭიდით კონდახში და ასევე აუცილებელი იყო სარეზერვო, რკინის სამიზნე მოწყობილობები. მიუხედავად იმისა, რომ ეს კონცეფცია გაჩნდა 80-ნი წლების დასაწყისში, უკანასკნელ წლებში ინტერესი ასეთი შაშხანების მიმართ გაიზარდა და თუ ადრე მხოლოდ ავსტრიული Steyr-Mannlicher-ი უშვებდა ნამდვილ „სკაუტ შაშხანას“, ანალოგიური მოდელები ეხლა გააჩნია ბევრ სხვა მწარმოებელს, მაგალითად Mossberg-ს , CZ-ს, Savage-ს, Ruger-ს.

cz557 ranger

СZ 557 Range Rifle კონცეფციით ახლოს დგას “სკაუტ შაშხანასთან”, თუმცა ამ მოდელის გაჩენას სხვა წინაისტორია აქვს. ეს მოდელი არის კარგი მაგალითი პრაქტიკული შაშხანის გრძივად მოსრიალე საკეტით.

ასე, რომ დაივიწყეთ მაგიდები, ქვიშის ტომრები და სხვა ტიპის სადგარები და დაუბრუნდით საფუძვლებს. მაგიდა ჩვენმა წინაპრებმა შექმნეს კომფორტისთვის, იმისთვის, რომ საჭმლის მიღება შეგვეძლო გამართული ხერხემალით და საჭმელმა ადვილად ჩააღწიოს კუჭამდე.  მოგვიანებით საჭმლის მოყვარულებმა აღმოაჩინეს, რომ სროლა მაგიდიდან მათთვის უფრო კომფორტულია, იმიტომ რომ მაგიდის ქვეშ თავსდება საჭმლით გაბერილი მუცელი, რომელიც სხვაგვარად მათ სროლაში ხელს უშლიდა. ასევე გასათვალისწინებელია, რომ მაგიდა მაინც ადამიანის შექმნილია და ტყეებში და მთებში როგორც წესი არ გვხვდება, თუნდაც ჩვენ ქვეყნაში, სადაც ბუნებაში საკვების მიღება გავრცელებული რიტუალია. სამწუხაროდ პრაქტიკულად ყველა დინამიური სროლის დისციპლინა მათ შორის IPSC თავიდან იყო ჩაფიქრებული, როგორც პრაქტიკული სპორტი. ამ დისციპლინების შექმნის სათავეებში იდგა ხალხი რეალური საბრძოლო გამოცდილებით. შემდეგ მოხდა ის, რაც უნდა მომხდარიყო. პრაქტიკულმა ნაწილმა დატოვა ეს დისციპლინები და უმეტესობა ამ დისციპლინებს ისეთივე პრაქტიკული ღირებულბა აქვს, როგორც, რომ ცხოვრობდე კრიმინოგენურ უბანში და დადიოდე ოლიმპიურ ფარიკაობაზე იმისთვის რომ თავი დაიცვა კრიმინალებისგან. იარაღი, რომელიც გამოიყენება იქ, გამოიყენება მხოლოდ იქ, თუმცა ადრე ხალხი მოდიოდა ამ შეჯიბრებებზე იარაღით რომელსაც ატარებდა, რომლითაც მსახურობდა, ნადირობდა, იყენებდა თავდაცვისთვის. მთლად უარესი, როდესაც სროლის დისციპლინები კარგ ფიზიკურ ფორმასაც არ ითხოვენ. საკმარისია შეძლო ტრაკის აწევა სავარძლიდან  და ჯიპამდე მიტანა, რომ მიაღწიო რენჯამდე, ითვლება რომ უკვე საკმარისად კარგ ფიზიკურ ფორმაში ხარ. მე ჩემ მეგობრებთან ერთად გვირჩევნია რამდენიმე კილომეტრი ფეხით ვიაროთ სასროლეთამდე, რომ დავღალოთ ორგანიზმი. არ არის იშვიათობა 10-15 კმ-ნი მარშებიც. დაუმატეთ ამას გარბენები პოზიციიდან სამიზნემდე და უკან, დამიჯერეთ კარგი ვარჯიში გამოდის. დამატებით ისწავლით სუნთქვის და გულისცემის კონტროლს.  არის სხვა მეთოდებიც.  მაგალითად ისრაელში, ინსტრუქტორი-სნაიპერები აიძულებენ სტუდენტებს ეძინოთ მუცელზე და ასე აჩვევენ მათ სამიზნეების ძიებისას საათობით მუცელზე წოლას, აიღეთ ეს მიდგომები შეიარაღებაზე, თუ გინდათ გახდეთ სერიოზული მსროლელი შაშხანიდან.  მეეჭვება ვინმემ წაიღოს 15 კილომეტრიან მარშზე ქვიშის ტომარა ან თუ ასეთი მოწადინებული  ენთუზიასტი მოიძებნება, მეეჭვება მან ტომარა მიიტანოს დანიშნულების ადგილამდე და ის გზაში, ხევში არ მოისროლოს. ან მოდით ასეთ რამეს ვიკითხავ? რამდენი შაშხანის პატრონი ვარჯიშობს მათი ახლო მანძილებზე გამოყენებაში? 1 მეტრი? 5 მეტრი? მოძრაობისას? არა და არც თუ ისე დიდი ხნის წინ ეს ყველაფერი განიხილებოდა აუცილებელ ტექნიკად მსროლელის არსენალში. დღეს ეს არავის აღარ ახსოვს.

jeff-cooper-gunsite-gossip-gunsite-gargantuan-8

კიდევ ერთი მნიშვნელოვანი რამე, რაც პრაქტიკულად დავიწყებას მიეცა მაგიდების და ჯიპების ეპოქაში, არის ღვედის გამოყენება. ჯეფ კუპერი თვლიდა, რომ ღვედი შაშხანაზე ისეთივე მნიშვნელოვანია, როგორც ბუდე პისტლეტისთვის. სამწუხაროდ სროლა ღვედის დახმარებით პრაქტიკულად დავიწყებულია. სურათზე არის თავად კუპერი  ე.წ. СW Sling, რომელიც მათ შორის ძალიან მოწონდა კუპერს. მისი მუშაობის პრინციპი წესით კარგად უნდა ჩანდეს ამ ილუსტრაციიდან. 

შაშხანის გამოყენების ასეთი ფილოსოფიიდან გამომდინარე, ჩემი აზრით (რომელსაც მე არავის თავზე არ ვახვევ) შაშხანა გრძივად მოსრიალე საკეტით უნდა იყოს, გავმეორდები მსუბუქი, ზუსტი, რასაც ამერიკელები ეძახიან slick, ანუ მაღალ ბალახში, ბუჩქებში გავლისას არ უნდა ედებოდეს არაფერს და არ უნდა კრიფავდეს ჭუჭყს და მტვერს. წონას რაც შეეხება, კუპერის წიგნში აღწერილია მეთოდი, რომლითაც შეძლებთ დაადგინოთ, რამდენად ოპტიმალურია თქვენთვის შაშხანის წონა. უნდა შეძლოთ შაშხანის ვერტიკალურ მდგომარეობაში და გაშლილ ხელში ჭერა 1 წუთის განმავლობაში. თუ ხელი დაგეღალათ და შაშხანას ვეღარ იკავებთ, ის თქვენთვის მძიმეა. მძიმე იარაღი კარგია თუ სასროლეთზე მიდიხარ “ჯიპით” და იქ გხვდება ბეტონის მაგიდა. მძიმე იარაღი ცუდია თუ გიწევს მისი საკუთარ კუზზე თრევა მთელი დღის განმავლობაში. გარდა ამისა მძიმე იარაღით მანევრირებაც ძნელია. მსუბუქი შაშხანა მაინც იქნება ზომიერად მსუბუქი, ოპტიკის, ბიპოდის და სხვა მოწყობილობების დაყენების მერეც.

Hold your rifle out shoulder high, at arm’s length, by the small of the stock, muzzle up, and hold it for 60 seconds. If this test is painful for you, you are either badly out of shape or your rifle is too heavy for you. ~ Jeff Cooper

სიზუსტეს რაც შეეხება, არც ისე დიდიხნის წინ, საარმიო სნაიპერული შაშხანისთვის იყო დადგენილი არაფორმალური სტანდარტი 1MOA 100 მეტრზე, ანუ პირობითად დაახლოებით 3სმ 100 მეტრზე. ნიშნავს ეს იმას, რომ შაშხანა, რომელიც ისვრის 4 სმ-ს 100 მერზე არ არის ზუსტი? ჩემი აზრით არა. საბჭოთა ჯარში 8 სმ 100 მეტრზე დიდი ხანი ითვლებოდა მისაღებ სიზუსტედ საშტატო დრაგუნოვის სისტემის შაშხანისთვის. მეორეს მხრივ ცხადია, რომ საველე პირობებში ისეთივე ზუსტი სროლა, როგორც რენჯზე მისროლისას იქნება შეუძლებელი, ასე რომ აქ მოქმედებს ჩემი აზრით ასეთი წესი, რაც უფრო ზუსტია შაშხანა მით უკეთესი. ერთი შენიშვნით, თუ შენარჩუნებული იქნება ზომიერი წონა. მსუბუქი, მოკლე და ზუსტი შაშხანის დაზმადება საკმაოდ რთული ტექნიკური დავალებაა. უმეტესობა საბაზისო მოდელებს, როგორც წესი აქვთ ძალიან კარგი ლულები და ძალიან ცუდი, რბილი პლასტმასის კონდახები. ასეთი შაშხანები ისვრიან სტაბილურად 4.5-5 სმ-ან ჯგუფებს 100 მეტრზე მაგრამ ბედინგის, სარეცელის გამოცვლით ან მოდიფიკაციით (ამოვსება ეპოქსიდით)  შესაძლებელია სიზუსტის დაყვანა 3.5-2.5-სმ-მდე. ეს აბსოლუტურად საკმარისია, რომ დააკმაყოფილოს მოთხოვნები, რომელსაც კუპერი უყენებს “სკაუტ შაშხანებს”.

როდესაც მე გადავწყვიტე ასეთი პრაქტიკული შაშხანის შეძენა, რამდენიმე კვირის განმავლობაში, მე ვიყავი დაკავებული ჩვენ ბაზარზე არსებული მოდელების და ფასების შესწავლით.. განიხილებოდა სხვადასხვა ვარიანტები, СZ 557 Range Rifle, CZ 527 Varmint, Mossberg MVP, Tika T3 და სხვადასხვა კალიბრები (.308 Win, 5.56 Nato, 7.62x54r ან 7.62×39) . CZ527 და MVP-ს გარდა ყველა შაშხანის ფასი აღემატებოდა 3000 ლარს, რასაც დაემატებოდა ოპტიკის, „რინგების“, ვაზნების და სხვა აქსესუარების ღირებულება, რის შედეგადაც ფასი გაიზრდებოდა 4000 ლარამდე. რჩებოდა .223 კალიბრის СZ527 Varmint (2220 GEL) და ორი „მოსბერგი“ MVP, .308 და 5.56 კალიბრში (2800 ლარი). ამ ფასში ორივე ამერიკული შაშხანა უკვე იყო ქარხნულად დაკომპლექტებული UTG “Bug Buster” 3×9 ოპტიკით, ორივე იარაღი შესაბამისად იყენებდა სტანდარტულ AR-10-ის (.308) და AR-15-ის (5.56) მჭიდებს. საბოლოო არჩევანი გაკეთდა “მოსბერგის” 5.56 კალიბრის ვერსიაზე, მიუხედავად იმისა, რომ განსხვავებით .308 კალიბრის შაშხანისგან მოდელ MVP FLEX-ს არ ქონდა რკინის სამიზნე მოწყობილობები. სახლში მქონდა AR-15-ის მჭიდები, ასევე 5.56 კალიბრის Arsenal SAR-SF, რაც ნიშნავდა, რომ არც ვაზნები მექნებოდა საყიდელი და არც საწმენდი კომპლექტი ასე, რომ ასეთი არჩევანი მე მომეჩვენა გამართლებულად. საღამოს უკვე სალხში შემქონდა დიდი ცისფერი კოლოფი, ზედ ყვითელი საფირმო წარწერით.

რა მერგო მე 2800 ლარად? ერთი შაშხანა შავი სინთეტიკური კონდახით, 16 ინჩიანი საშუალო სისქის ლულით (ბიჯი 1:9), ერთი 10 ვაზნიანი „მაგპულის“ P-mag-ით, ზედ დაყენებული კომპაქტური UTG-ს 3-9×32 ოპტიკით, მოთავსებული ამავე კომპანიის სწრაფად მოსახსნელ „რინგებში“.  სწორედ ასეთ კონფიგურაციაში იარაღმა დატოვა ქარხანა. იარაღის რკინის დეტალები დაფარულია შავი მქრქალი დაფარვით, რომელსაც მოსბერგი ეძახის mate blue და რომელიც ძალიან გავს პარკერიზაციას. იარაღს გააჩნია მექანიკური მცველი განლაგებული საკეტის სახელურთან მარჯვენა მხარეს. უნდა აღინიშნოს, რომ MVP-ის კალიბრი არის 5.56 NATO და არა .223 Remington, რაც ნიშნავს, რომ ამ კარაბინში შეიძლება როგორც კომერციული .223 კალიბრის ამუნიციის, ასევე 5.56 NATO-ს ვაზნების უსაფრთხო გამოყენება.

I suspect that superb accuracy could be had from a 16-inch bull barrel properly set up, if anyone wanted to build one. ~Jeff Cooper

ცალკე აღწერას იმსახურებს FLEX სისტემა. მარტივად რომ ავხსნათ FLEX არის „მოსბერგის“ მიერ შექმნილი გადაბმის სქემა, რომელიც გაძლევთ საშუალებას მარტივად შეცვალოთ სარეცელის კონსტრუქცია. უბრალოდ ამოწიეთ ფიქსატორი, გადაატრიალეთ ის და იარაღი პრქტიკულად ორად გაიყოფა. აღნიშნულ სქემას აქვს ორი დიდი პლიუსი: შეგიძლიათ სწრაფად შეცვალოთ სარეცელის კონფიგურაცია; ის მნიშვნელოვნად ამცირებს იარაღის გაბარიტებს რაც აადვილებს მის გადატანას. სტანდარტულ კონფიგურაციაში ჩვენ შაშხანაზე ეყენა AR-15-ის პისტოლეტის სახელური და mil-spec ბუფერის მილი ასეთივე სტანდარტული UTG-ს წარმოების კონდახით. ასეთ კონფიგურაციაში შაშხანის სიგრძე არ აღემატება 94 სმ-ს.  65 დოლარად ამერიკაში შესაძლებელია შეძენა კლასიკური კონდახის, ნახევრად პისტოლეტური სახელურით.  FLEX სისტემა პირველად გაჩნდა „მოსბერგის“ თოფებზე, მაგრამ შემდგომ გადაინაცვლა შაშხანებში. update: სახელური მხოლოდ გარედან გავს სტანდარტულ AR15-ის სახელურს, სინამდვილეში ადგილი რომელზეც ის მაგრდება და ხრახნი არის არა mil-spec. იმისთვის რომ სახელური გამოცვალოთ საჭირო გახდება ახალიცსახელურის ინდივიდუალური მორგება.

FLEX გადაბმის სისტემა ახლოდან. Mossberg-ის Varmint and Predator Rifle (MVP)-ის გამოშვება დაიწყო 2011 წელს და პირობითად შეიძლება ითქვას რომ შაშხანების ეს ოჯახი განეკუთვნება ამ კომპანიის მიერ წამოებული შაშხანების მესამე თაობას. მანამდე მოსბერგმა გამოუშვვა ATR და 4×4 ტიპის შაშხანები და MVP სერიაც კონსტრუქციულად მეტ წილად დაფუძნებულია ამ შაშხანებზე. 5.56 კალიბრის შაშხანას მალევე მოყვა .308 კალიბრის, კომპაქტური და მსუბუქი Patrol მოდელი, რომელიც იკვებებოდა, როგორც M-14-ის ასევე LR-308/SR-25-ის მჭიდებიდან რაც არის წინა თაობების შაშხანებისგან ძირითადი განსხვავება. უკანასკნელი (.308 კალიბრის) მოდელი ასევე იყიდება საქართველოში და იგივე ფასი ღირს რაც 5.56 კალიბრის MVP. მე კი მინდოდა 5,56 კალიბრის შაშხანა Patrol შესრულებით, მაგრამ რა გაეწყობა, საქართველო პატარა ქვეყანაა და ასორტიმენტიც ძალიან შეზღუდულია ….. 

mvp 308

.308 კალიბრის MVP Patrol. 

ვიღაცა ალბათ გაიფიქრებს, როგორ გავრისკე მე „მოსბერგის“ შეძენა, ეს კომპანია არც ისე დიდიხანია უშვებს შაშხანებს და ასევე მისი ხრახნლულიანი პროდუქცია თითქმის არ არის ცნობილი საქართველოში, მაგრამ საქმე იმაშია, რომ  მე მქონდა საშუალება ახლოს გამეცნო „მოსბერგის“ წარმოების  AR-15 20 ინჩიანი ლულით და იარაღი გამოდგა ძალიან ზუსტი თუმცა ჟინიანი “ხასიათით”. “ხასიათი” გამოიხატა იმაში, რომ ეს იარაღი კონკრეტული მუხტებით ისროდა ზუსტად ხოლო სხვა მუხტებით აჩვენებდა ისეთ დაბალ სიზუსტეს, რომ ჩვენ თავდაპირველად გვეგონა, რომ ან იარაღი ან ოპტიკა იყო დეფექტური. ამის გარდა მე ზურგს მიმაგრებდა ძალიან პოზიტიური გამოხმაურებები ინტერნეტში. ასევე არ მოვიტყუები, მე მინდოდა რამე სიახლე, რამე უჩვეულო იარაღი, რომლის შესახებ შესაძლებელი იქნებოდა კარგი მიმოხილვის დაწერა. Mossberg MVP ამისთვის იდეალურად გამოდგებოდა.

mossberg variants

MVP სერიის შაშხანების ნაირსახეობები 

ასეთი „მოსბერგი“ აშშ-ში ღირს 765 დოლარი (ოპტიკის გარეშე), რაც ცოტათი უფრო მეტია ვიდრე ტიპიური საბაზისო შაშხანები, რომლებიც 450-550 დოლარის ფარგლებში ღირს, მაგრამ სამაგიეროდ „მოსბერგს“ აქვს FLEX სისტემა, 6 პოზიციანი კონდახი დამატებითი რეზინის ამორტიზატორით, მოსახსნელი მჭიდი, “მოსბერგის“ საფირმო რეგულირებადი LBA დამრტყმელ-სასხლეტი მექანიზმით (რეგულირების დიაპაზონი 1300-3000 გრამი) და უკვე დაყენებული პიკატინის სამაგრი. დამატებით ლულაზე შესრულებულია ჭრილები, რაც ამცირებს მის მასას და ხელს უწყობს სწრაფ გაგრილებას, საკეტზე შესრულებულია სპირალური ჭრილები როგორც მაღალი დონის შაშხანებზე. სასხლეტზე ამოჭრილი „ელვა“ (LBA – Lightning Bolt Action, Lightning – ელვა) ასევე იუწყება, რომ “MVP” ცოტათი უფრო მეტია ვიდრე საბაზისო შაშხანა.

mvp barel

საშუალო სისქის ლულის გამოსასვლელი კონუსური ფორმის არის, რაც ინახავს მას გარე დაზიანებებისგან. ლულა სარეცელს არ ეხება. პრაქტიკულად იგივე პროფილის და კონფიგურაციის ლულა აყენია ორიგინალურ Steyr-Mannlicher-ის “სკაუტ შაშხანაზე” . 

შაშხანის სარეცელი არის პლასტმასის, მაგრამ ჩემი შეგრძნებით პლასტმასა არის უფრო ხისტი ვიდრე მაგალითად „სევიჯის“ შაშხანებში. 6 პოზიციანი გასაშლელ კონდახს აქვს საკმაოდ დიდი თავისუფალი სვლა, რაც ალბათ არ „უხდება“ შაშხანას გრძივად მოსრიალე საკეტით, მაგრამ ეს პრობლემა ადვილად მოგვარებადია. ასეთი ტიპის სარეცელი არის როგორც წესი ძალიან მსუბუქი, იაფიც მაგრამ იმის გამო, რომ ის ძალიან რბილია, როგორც წესი ეს ნეგატიურად აისახება სიზუსტეზე. ხანდახან გასროლის მომენტში დეფორმაცია იმდენად დიდია, რომ ხდება ლულის და სარეცელის კონტაქტი რაც პრაქტიკულად ნიშნავს, რომ ლულა თავისუფლად დაკიდებული აღარ არის.

mvpsafe

„მოსბერგის“ 2 პოზიციანი მცველი და მჭიდის ღილაკი. მჭიდის ღილაკი ჩამალულია სარეცელის შიგნით და ვიღაცა ჩათვლის, რომ ის ნაკლებად მოსახერხებელია, მაგრამ სამაგიეროდ ის არ წამოედება რამეს და თქვენ არ დარჩებით იარაღით მჭიდის გარეშე. ზოგადად შაშხანაზე გრძვიდად მოსრიალე საკეტით, რომელზეც ყენდება 30 ვაზნიანი მჭიდი, მჭიდის გამოცვლის სისწრაფე არის უკანასკნელი რაც უნდა აგაღელვებდეთ. საკეტის ამოსაღები ღილაკი განლაგებულია შაშხანის მარცხენა მხარეს. 

რაც შეეხება ოპტიკას და „რინგებს“, მე თავიდან სკეპტიკურად ვიყავი განწყობილი, რადგან UTG-მ მიუხედავად იმისა, რომ საგრძნობლად აწია ხარისხის დონე და უშვებს პროდუქციას აშშ-ში, მაინც არ განიხილება, როგორც სერიოზული მწარმოებელი. როგორც ინტერნეტში წერე ხოლმე:  „მეგობრები არ აძლევენ  მეგობრებს UTG-ს პროდუქციის შეძენის უფლებას“….. შესწორების მექანიზმი ოპტიკაზე მუშაობდა მკაფიოდ, ლინზები იყო სუფთა. სწრაფად მოსახსნელი რინგები ჩემი აზრით ამ იარაღზე არის ზედმეტი. თანაც ეს რინგები არის იაფფასიანი, ერთ ცალზე ფიქსატორი აშკარად გადაბრეცილი იყო და თუ პირველი რინგი საიმედოთ ფიქსირდებოდა პიკატინის სამაგრზე, მეორე რინგის საიმედოთ დაფიქსირება იყო პრობლემური. მარეგულრებელი ხრახნის გადატრიალებით რინგი ან არ ფიქსირდებოდა საიმედოთ ან უბრალოდ შეუძლებელი იყო ბერკეტის ჩაკეტვა. სანამ მე გადავწყვიტავდი “აპგრეიდს” და ჩამოვყალიბდებოდი რა მიმართულებით დავიწყებდი გაუმჯობესებებს, გადავწყვიტეთ შაშხანის ტესტირება ქარხნული კომპლექტაციით.

რენჯზე ჯერ სწრაფად გავასწორეთ იარაღი 25 მეტრზე, დავრწმუნდით რომ სამიზნეში “ვიჯექით” და შევუდექით 100 მეტრზე გასწორებას, მათ შორის სხვადასხვა მუხტების ტესტირებით. პრინციპში ეგრევე გამოჩნდა UTG-ის ოპტიკის სუსტი მხარეები. პირველ რიგში, ოპტიმალური ფოკუსისთვის თვალი უნდა გქონდეთ ამ ოპტიკის ოკულართან ძალიან ახლოს. მოკლე eye relief არის სერიოზული ნაკლი ოპტიკისთვის, რომელიც მათ შორის ახლო მანძილებზე სროლისთვის გამოიყენება. გარდა ამისა აღმოჩნდა, რომ “მილ-დოტ” ბადეს აქვს სქელი ჯვარი რის გამოც პატარა სამიზნეებზე სროლა საკმაოდ პრობლემატური აღმოჩნდა. 100 მეტრზეც, ჯვარი სამიზნის სოლიდურ ნაწილს მთლიანად ფარავდა. მეორეს მხრივ ოპტიკის დადებით მხარეებს განეკუთვნება „დამჯერი“ შესწორებების მექანიზმი და მართლაც კარგი ლინზები და შუქის გამტარიანობა. გარდა ამისა ოპტიკას მოყვება ლინზების დამცავი გასახსნელი ხუფები. დოლურებს აქვს ზეროს რესეტის ფუნქცია და ასევე შესაძლბელია ბადის განათება. რომ არა ძალზედ მოკლე eye relief  ოპტიკა იქნებოდა პრინციპში კარგი და გამოსადეგი. ცალკე ქებას იმსახურებს “მოსბერგის” დაპატენტებული, რეგულირებადი დამრტყმელ-სასხლეტი მექანიზმი. ქრხნული “სეთინგი” იყო თითქმის იდეალური. თუ ის არ მოგწონთ, შესაძლებელია მისი წონის რეგულირება. შესაბამისი ინსტრუქცია შედის იარაღის კომპლექტში.

როგორც უკვე აღვნიშნე „მოსბერგი“ იკვებება სტანდარტული AR-15-ის მჭიდებიდან. ამის გამო საკეტის თავზე განლაგებულია მოძრავი ჩამჩა, რომელიც იღებს ვაზნებს მჭიდიდან. ასეთი გადაწყვეტილება საჭირო გახდა იმის  გამო, რომ მჭიდი ჩვეულებრივზე უფრო დაბლა ზის. როდესაც პირველად გავეცანი ამ ტექნიკურ გადაწყვეტილებას მე ჩავთვალე რომ ეს თხელი რკინის დეტალი იქნებოდა პატარა სიცოცხლის ციკლით, მაგრამ იმის მერე წლები გავიდა და ჯერ არ შემხვედრია ჩივილები ამ დეტალზე. ჩვენ ასევე სპეციალურად შევამოწმეთ რამდენად საიმედოთ მუშაობს 30 ვაზნიანი ალუმინის მჭიდები და არანაირი პრობლემა არ დაგვიფიქსირებია. მიუხედავად იმისა, რომ ვაზნის მიწოდების კუთხეც შესაბამისად დიდია არანაირი პრობლემა მიწოდებისას არ ყოფილა. პარკერიზაცია “გადაპრიალდა” და საკეტი მოძრაობდა სალულე კოლოფში რბილად და ყოველგვარი წინაღობის გარეშე. აქვე უნდა დავამატო რომ მე ვიყენებდი სტანდარტულ ალუმინის STANAG მჭიდებს. როგორც ინტერნეტში წერენ “Magpul”-ის მჭიდები ასე კარგად არ მუშაობენ ამ იარაღში, ასე რომ გაითვალისწინეთ ეს შენიშვნა.

mvp bolt

MVP-ის საკეტი ეკონომიურობის და ეფექტიანობის ნიმუშია. საკეტის თავი ცალკე დეტალია, ზედ განლაგებულია ორი ბჯენი, ექსტრაქტორი და ყვინთა ეჟექტორი. სპირალური ჭრილები უბრალოდ უხდება და ასევე ქმნის სივრცეს სადაც ექცევა ჭუჭყი, ტალახი, თოვლი და საკეტს ეძლევა საშუალება თავისუფლად მოძრაობის. ასევე კარგად ჩანს ჩამჩა, რომელიც იღებს ვაზნებს მჭიდიდან. 

რაც შეეხება სიზუსტეს მე ველოდი 5.5-6 სმ-ს 100 მეტრზე. ასეთი ოპტიკით, და ასეთი წონით, თანაც პლასტმასის სარეცელით, მეტის მოლოდინი არც უნდა გვქონოდა. საშუალო სიზუსტე გამოვიდა 6.2 სმ 100 მეტრზე. სროლა ხორციელდებოდა წოლიდან, საყრდენად გამოიყენებოდა ზურგჩანთა. ყველაზე დიდი ჯგუფი მიღებულ იქნა ჩეხური S&B 55gr FMJ ვაზნით. ყველაზე პატარა 62 გრანიანი FMJ ვაზნით.

სროლის დროს, როგორც ველოდეთ დიდ პრობლემას ქმნიდა იარაღის წონა, რის გამოც ოპტიკაში კარგად ჩანდა გულის ცემა. მიუხედავად ამისა, გასროლები დროზე იყო ადვილი. ფართო ხედვის კუთხე და კარგი სასხლეტი, სუფთა ლინზებთან ერთად ადვილად გაძლევდათ საშუალებას 100 მეტრიდან სილუეტის თავში სწრაფი გასროლის განხორციელებას. მიუხედავად ამისა ჩვენ დაგვრჩა შთაბეჭდილება, რომ ამ შაშხანას მეტი შეეძლო. როგორც ჩანს მოდელები ალუმინის შასით და ლამინატის სარეცელით უფრო ზუსტად ისვრიან ვიდრე მოდელები მსუბუქი პლასტმასის კონდახით, რაც გასაკვირი არ არის. არსებული მიმოხილვების მიხედვით, ასეთი მოდელები აჩვენებენ სიზუსტეს სადღაც 1.3 MOA-ს ფარგლებში რაც ძალიან კარგი შედეგია ბიუჯეტური შაშხანისთვის.

რენჯიდან დაბრუნების შემდეგ გახდა ცხადი, რომ სიზუსტის რადიკალურად გაზრდისთვის საჭიროა: ოპტიკის შეცვლა, უფრო ვიწრო ჯვარით და გრძელი eye relief-ით; კარგი ხარისხის “ფეხები”; ახალი საიმედო რინგები, იმიტომ რომ UTG-ის რინგების ნდობა არ შეიძლებოდა. სასურველი იყო ბედინგი და პიკატინის სამაგრის ვინტების დაფიქსირება “ლოქტაიტით”. მოკლე და უფრო ხისტი სარეცელის გამო, იმისთვის რომ გამორიცხული ყოფილიყო “ფეხებზე” ხტუნვა, მისი ეპოქსიდით ამოვსება იქნებოდა ზედმეტი. სასურველი იყო კონდახზე სალოყეს დაყენება. შესაბამისად პიკატინის სამაგრი დამაგრდა რესივერზე ეპოქსიდის გამოყენებით; რესივერის უკუცემის ბჯენი (recoil lag) “ჩავაწვინეთ” ეპოქსიდის საწოლში;  ახალ “Vortex”-ის დაბალ “რინგებზე” დადგა ასევე  “Vortex”-ის სკოპი Сrossfire II 3-9×40; დაყენდა Harris-ის საშუალო სიმაღლის ბიპოდი; დამატებით საკუთარი ძალებით მოვახდინე სარეცელის კამუფლირება.

20180611_195418

 მოკლე ბიპოდი თეორიულად უფრო სტაბილურია, უფრო კომპაქტურიც არის მაგრამ, გრძელი ბიპოდი მოგცემთ სროლის საშუალებას მაგალითად შედარებით გრძელი ბალახიდან. ასეთი ბიპოდი ასევე ხდის შესაძლებელს 30 ვაზნიანი მჭიდების გამოყენებას. ოპტიკა მაქსიმალურად ლულის ღერძთან ახლო დგას.  ვერტიკალური სახელურიც გამოდგა ძალიან მოსახერხებელი.  

სამწუხაროდ, როგორც ეს ხშირად ხდება ხოლმე მოყვარულების შემთხვევაში, ბედინგის შემდეგ მე ვერ მოვახერხე სალულე კოლოფის სარეცელიდან ამოღება. როგორც ჩანს ეპოქსიდმა “კბილი” გაიკეთა და არ მაძლევდა საშუალებას სალულე კოლოფის და სარეცელის განცალკევებას. სალულე კოლოფი ხრახნების მოხსნის შემდეგ ოდნავ მოძრაობდა, უბრალოდ რაღაცა უშლიდა ხელს რომ ის ბოლომდე ამოსულიყო.   მორალურად მე მზად ვიყავი ამისთვის, იქიდან გამომდინარე რომ სალულე კოლოფზე იყო რამდენიმე ჩაღრმავება და ასევე ამ ორ დეტალს შორის იყო მოთავსებული პლასტმასის დეტალი, მჭიდის ფიქსატორით. ალბათ ერთი ძლიერი დარტყმა საკამრიის იქნებოდა რომ სალულე კოლოფი გათავისუფლებულიყო, მაგრამ მე ჩავთვალე რომ ამ ეტაპზე ამის საჭიროება არ იყო და დავტოვე ყველაფერი როგორც იყო.

ეხლა ორი სიტყვით არჩეულ ოპტიკაზე. ჩემს მიერ არჩეულ მოდელს გააჩნდა BDC ტიპის ბადე, რომლის მოყვარული მე არ  ვარ.  უმეტეს შემთხვევაში საერთოდ უცნობია რა იარაღზე და მუხტზეა ასეთი ბადეები გათვლილი. ჩემი აზრით მიზეზი რის გამოც ოპტიკები გამოდის ასეთი ბადით (და იყიდება) არის მხოლოდ და მხოლოდ მარკეტინგი. ოპტიკას აქცს BDC ბადე რომელიც გაძლევს საშუალებას ისროლო სხვადასხვა მანძილზე! ვა! მოდიდ ამას ვიყიდი….  მაგრამ რეალურად, როგორ უნდა გამოიყენო ეს ფუნქცია არავინმა არ იცის და არც იყენებს. თუ თქვენი იარაღი არ არის ზუსტად ის და იმ მუხტით, რომელიც გამოყენებულ იქნა მისი შედგენისას, ერთადერთი გზა გამოიყენოთ BDC ბადე არის, დაიმახსოვროთ კონკრეტულ დისტანციაზე განულების შემდეგ, BDC ბადის რომელი დამიზნების ელემენტი რა მანძილზე ემთხვევა მოხვედრის წერტილს (ადგენთ სროლით ან გათვლებით ბალისტიკური კალკულატორის გამოყენებით) და ამის მიხედვით გამოიყენოთ BDC ბადის ელემენტები. ამ მიზნისთვის ოპტიკას მოყვა დეკალი, რომელზეც ასახულია BDC ბადე და გათვალისწინებულია გრაფები სადაც ჩაწერთ მანძილებს. “ვორტექსის” საიტზე ასევე არის ბალისტიკური კალკულატორი, რომელიც მოგცემთ საშუალებას მოარგოთ BDC ბადე თქვენს მიერ გამოყებებულ მუხტს.  დეკალი შესაბამისი მინიშნებებით ეკრობა იარაღს და ეს გაძლევთ საშალებას მეტ-ნაკლები ეფექტურობით გამოიყენოთ აღნიშნული ბადე. კარგია რომ “Vortex”-ში ესმით ამდენი და ამაზე ზრუნავენ. მე მერჩივნა “მილ დოტი” ან ბანალური “დუპლექსი” მაგრამ საქართველოში  ოპტიკის არჩევანი ძალზედ შეზღუდულია ასე, რომ დავკმაყოფილდი იმით, რომ ჯვარი იყო თხელი ხოლო ოპტიკა ასევე შედარებით ნაკლებს იწონიდა.

cf2_turrets-t

Сrossfire II-ის შესწორების მექანიზმის დოლურები არის დაბალი, დაცული ხუფებით და მათი დატრიალება შეიძლება თითებით, ინსტრუმენტის (მონეტის) დახმარების გარეშე.

როგორც იქნა მოვიდა დრო რენჯზე მეორე გასვლის იმისთვის, რომ დაგვედგინა რამდენად პოზიტიური შედეგეი გამოიღო განხორციელებულმა ცვლილებებმა. ახალი ოპტიკის და “ბიპოდის” წყალობით სროლა ბევრად უფრ კომფორტული გახდა. პირველივე ჯგუფებმა დაადასტურეს, რომ იარაღი ბევრად უკეთესად ისროდა ვიდრე ქარხნულ კომპლექტაციაში. ჯგუფი შემცირდა 6.2სმ-დან 3.9 სანტიმეტრამდე. ყველაზე საუკეთესო ჯგუფი მიღებულ იქნა SMK-ს 69 გრანიანი ტყვიით, შთამბეჭდავი 2.4 სმ 100 მეტრზე. ყველაზე დიდი გაბნევა ისევ წილად ხვდა ჩეხური S&B-ის მუხტს 55 გრანიანი ტყვიით.

update: როგორც ჩანს ჩვენ მივაკვლიეთ ყველაზე ოპტიმალურ მუხტს როგორც მოსბერგის MVP ასევე MMR სერიის 5.56 კალიბრის შაშხანებისთვის 1:9 ტვისტით. ეს არის: დენთი wc844 22.5 gr, ტყვია Sierra Match King 69gr.  ვაზნის სრული სიგრძე 57 მმ. ეს მუხტი აჩვენებს საუკეთესო შედეგს ორივე იარაღში.  ამ მუხტით ჩვენმა შაშხანამ აჩვენა წარმოუდგენელი ასეთი კლასის იარაღისთვის 18მმ-ნი ჯგუფი 150 მეტრზე. 

3.9 სმ იარაღიდან, რომელიც იწონის 3კგ-ზე ცოტათი მეტს, იკვებება ორ რიგიანი მჭიდით და აქვს 5.56 Nato-ს სავაზნე, არის ძალიან კარგი შედეგი. რატომ? ორ რიგიანი მიწოდება არ არის ოპტიმალური მაქსიმალური სიზუსტის მისაღწევად გამომდინარე იქიდან, რომ ყოველ მიწოდებაზე ვაზნა სხვაგვარად თავსდება სავაზნეში, ხან მარჯვნიდან და ხამ მარცხნიდან, რაც თეორიულად განაპირობებს ჰორიზინტალურ გაფანტვას. არც 5.56 Nato სავაზნე თავისი გრძელი ყელით (ოპტიმიზირებული საიმედოობისთვის და უსაფრთხოებისთვის)  არ ჯდება ზუსტი შაშხანის კონცეფციაში. ნუ დაგვავიწყდება კონდახის სქემაც, რომელიც შექმნილია მოლე საიერიშო შაშხანისთვის. ასე, რომ გავმეორდები საშუალო სიზუსტე 3.9 სმ ასეთი იარაღიდან არის ჩემი აზრით ძალიან კარგი შედეგი. რამდენიმე სიტყვა მინდა ვთქვა 5.56 კალიბრის MVP-ში გამოყენებულ ხრახნების ბიჯზე, რომელიც შეადგენს 1:9-ს. ეს არის კარგი ბიჯი, რომელიც უზრუნველყოფს ადეკვატურ სიზუსტეს სხვადასხვა წონის ტყვიების გამოყენებისას. მე არ მესმის ეს საყოველთაო გატაცება 1:7 “ტვისტით”. ბოლოსდაბოლოს გადით მაღაზიაში და ცადეთ პოვნა რამე მუხტის რომელიც იყენებს 62-69 გრანზე უფრო მძიმე ტყვიას. აბსოლუტური უმეტესობა არის მუხტები კიდე უფრო მსუბუქი 55 გრანიანი ტყვიით. ასე რომ 1:9 არის კარგი ვარიანტი.

როგორც ხედავთ, MVP არ არის აღჭურვილი რამე ტიპის სალულე მოწყობილობით. უკუცემა იმდენად მცირეა, რომ მუხრუჭის გამოყენებას აზრი არ აქვს.  ლულის ალს რაც შეეხება, მართალია ლულა 16 ინჩიანია მაგრამ მალევე მზის ჩასვლის შემდეგ, თქვენ ამჩნევთ შთამბეჭდავ ცეცხლის ბურთს. დაახლოებით 100 გასროლის შემდეგ არანაირი პრობლემა ან დაბრკოლება არ დაფიქსირებულა. მიწოდება იყო ნარნარი, ექსტრაქცია პოზიტიური. მხოლოდ ერთ ვაზნაზე მოხდა ძალიან იშვიათი დაბრკოლება, ამაალებლის მტყუნება, რაც ვერ დაბრალდება იარაღს. საკეტი თავიდან ისე რბილად არ მოძრაობდა, მაგამ როდესაც დაფარვა ოდნავ გადაპრიალდა, მოძრაობა გახდა ძალიან რბილი.

ეხლა გადავიდეთ მათემატიკზე. ახალი ოპტიკის, რინგების და ბიპოდის ფასმა შეადგინა 590 ლარი. ქარხნული ოპტიკის ფასის გამოკლებით, იარაღის საბოლოო ფასმა შეადგინა 3240 ლარი. ეს 300 ლარით მეტია ვიდრე  “შიშველი” იგვიე კალიბრის Tika T3. ოპტიკის, რინგების და ბიპოდის დაყენების შემდეგ სხვაობა ორს შორის იქნება სულ რაღაც 250 ლარი. მაგრამ მოსბერგს ექნება უპირატესობა ორ რამეში, შესაძლებლობა მისი ორად “დანაწევრების” და იაფი ადვილად საშოვნელი მჭიდები. Tika-ს მხარეს იქნება რეპუტაცია და ზოგადად უკეთესი შესრულება + რკინის სამიზნე მოწყობილობები, რომელიც “მოსბერგს” არ გააჩნია. გარდა ამისა “მოსბერგს” აქვს  5.56 Nato-ს სავაზნე რაც ჩვენი ქვეყნისთვის დიდი პლიუსია.  მაინც, ალბათ ყველაზე ხელმისაწვდომ .223 კალიბრის შაშხანად რჩება СZ527 Varmint, რომლის ფასუ 2200 ლარია, რაც ნიშნავს, რომ მიიღებთ ბოლომდე გამზადებულ შაშხანას, რომლის ფასიც იქნება 3000 ლარზე ნაკლები (მოსბერგის ანალოგიური “სეტაფით” გამოდის 2790 ლარი). ამ იარაღის მინუსები იქნება პატარა ტევადობის ძნელად საშოვნელი მჭიდი. მაგრამ ჩემი აზრით ყველაზე დიდი პრობლემა ის არის, რომ “მოსბერგის” ფასში მოგდის იგივე კალიბრის AR-15-ის საბაზისო მოდელი + რამე ბიუჯეტური ოპტიკა. სიმართლე გითხრათ მე გამიჭირდება არგუმენტირება, თუ რატომ უნდა იყიდოთ “მოსბერგი” და არა AR-15, რომელიც არც ღირს ამაზე დავა ბევრად უფრო უნივერსალური იარაღია, ამავე დროს ასევე მსუბუქი და კომპაქტურიც. სიზუსტით “მოსბერგი” შეიძლება უპირატესი იყოს, მაგრამ არა, იმდენად რომ ეს განიხილებოდეს, როგორც სერიოზული არგუმენტი მის (“მოსბერგის”) სასარგებლოდ (ვგულისხმობ მოდელებს პლასტმასის სარეცელით).  მაგალითად მე, ვიყიდე “მოსბერგი” იმიტომ, რომ უკვე მქონდა ოთხი AR-15 და იმიტომ, რომ მინდოდა რაღაც სიახლე. გარდა ამისა ასეთი შაშხანა ბევრად უფრო ეკონომიური იარაღია ვიდრე “ნახევრად-ავტომატი”. ვგულისხმობ იმას, რომ ნაკლებ ვაზნებს ხარჯავთ რენჯზე. რა თქმა უნდა 5.56 კალიბრის “ბოლტი” უფრო ეკონომიურია ვიდრე თუნდაც .308 კალიბრის იგივე ტიპის შაშხანა. პრინციპში სულ ეს არის. არ მგონია საქართველოში მოიძებნოს ბევრი ადამიანი, რომელიც გადაიხდის AR-15-ის ფასს იგივე კალიბრის შაშხანაში გრძივად მოსრიალე საკეტით. ამავე დროს უნდა აღვნიშნო, რომ “მოსბერგს” აქცს პოტენციალი სიზუსტის კიდე უფრო გაუმჯობესების და ასეთ შემთხვევაში ის უკვე ერთი თავით უკეთესი იქნება ვიდრე ნებისმიერი საბაზისო AR-15. ასევე თუ გინდათ გამოიკვლიოთ 5.56 კალიბრის ბალისტიკის და სიზუსტის სრული პოტენციალი, ალბათ შაშხანა გრძივად მოსრიალე საკეთით უკეთესი არჩევანი იქნება ვიდრე “ნახევრად ავტომატი”. მოკლედ გადაწყვეტილება თავად მიიღეთ.

ვიღაცა ჩათვლის, რომ 5.56 კალიბრი არის არაადეკვატური ასეთი ტიპის შაშხანისთვის, მაგრამ თავად განსაჯეთ: 55 გრანიანი ტყვია დატოვებს ლულას საწყისი სიჩქარით თითქმის 1000 მ/წ-ში. გასწორებული 200 მეტრზე (ყველაზე ოპტიმალური ზერო ამ კალიბრისთვის და იარაღითვის),  250 მეტრამდე ნასროლი ერთ წერტილში ყველა მოხვედრა იქნება მაქსიმუმ 8 სმ-ით დაშორებული დამიზნების წერტილიდან. სილუეტის დაზიანება ყოველგვარი შესწორების (ცენტრში დამიზნებით) იქნება შესაძლებელი 350 მეტრამდე მანძილზე (ვარდნა 44 სმ). 300 მეტრამდე ტყვიას ექნება საკმარისის სიჩქარე რომ სრულად გამოიყენოს დაზიანების მექანიზმი იქნება ეს ფრაგმენტაცია თუ  ექსპანსია.

მე ჩემი მხრიდან უკიდურესად კმაყოფილი ვარ “მოსბერგის” ამ პატარა შაშხანით. ეკონომიურ, გამძლე, ზუსტი და მსუბუქი, უნიკალური იერსახით და პოტენციალით, რომლის გასარკვევად საჭიროა კიდე ბევრი გასვლა რენჯზე და სხვადასხვა მანძილებზე სროლა. ჩემთვის ასეთი სცენარი სრულად მისაღებია.

35804743_658725661136261_1406257393192402944_n