—- Welcome to ShootersCentral—-

May 14th, 2011

პატივცმულო მკითხველო, მოგესალმებით ჩვენს ბლოგზე. shooterscentral.ge არის დამოუკიდებელი ინტერნეტ რესურსი სადაც თქვენ შეგიძლიათ წაიკითხოთ ცეცხლსასროლი იარაღის ისტორიის შესახებ, გაეცნოთ სხვადასხვა იარაღის ტესტირების შედეგებს, მიიღოთ პრაქტიკული, სასარგებლო რჩევები, სროლაზე, იარაღის მოვლაზე,  გაეცნოთ ჩვენს მიერ მომზადებულ ანალიტიკურ სტატიებს სადაც მიმოხილულია იარაღის ბრუნვასთან და გამოყენებასთან დაკავშირებული საკითხების ფართო სპექტრი.

ჩვენი მიზანია მკითხველს მივაწოდოთ ობიქტური და დამოუკიდებელი ინფორმაცია. ხელი შეუწყოთ საქართველოში იარაღის კულტურის განვითარებას, დავეხმაროთ კანონმორჩილ იარაღის მფლობელებს უკეთ გაერკვიონ იარაღის მოწყობილობაში, გამოყენებაში, მასთან უსაფრთხოდ მოპყრობაში და თავისთვის იარაღის არჩევაში.

ჩვენ ვაკეთებთ მაქსიმუმს რომ სტატიები იყოს ზუსტი, ამომწურავი და ამავე დროს იყოს დაწერილი გამართულ ქართულ ენაზე. ავტორები კარგად ერკვევიან საკითხში მაგრამ არ არიან პროფესიონალი ჟურნალისტები. შესაბამისად ნებისმიერი ხასიათის შეცდომის აღმოჩენის შემთხვევაში შეგიძლიათ გვაცნობოთ კომენტარის დატოვებით ან გვესტუმრეთ ბლოგის Facebook-ის გვერდზე და იქ გვიამბეთ პრობლემის შესახებ ან მოგვწერეთ თქვენი შენიშვნები და სურვილები. მანდვე შეგიძლიათ დასვათ შეკითხვები და თუ შეკითხვა საკმარისად საინტერესოა, პასუხი მასზე ბლოგზეც გამოქვეყნდება.   თქვენი მხარდაჭერა ჩვენთვის ძალიან მნიშვნელოვანია.

სტატიების სრული ჩამონათვალი განყოფილებების მიხედვით იხილეთ ამ ბმულზე. ჩამონათვალი ჯერ არ არის სრული, მაგრამ ნელ-ნელა ვამატებ და კვირის ბოლომდე კატალოგი იქნება სრული. 

გაუფრთხილდით ბუნებას, დაიცავით კანონი და იარაღთან უსაფრთხო მოპყრობის წესები, ბევრი იკითხეთ, ბევრი ივარჯიშეთ და ბევრი ისროლეთ. shooterscentral.ge-ს გუნდი გისურვებთ წარმატებას.

იარაღთან უსაფრთხო მოპყრობის წესები:

  1. ყველა იარაღი ყოველთვის დატენილია და მოეპყარით მას შესაბამისად
  2. არასდროს არ მოათავსოთ თითი სასხლეტზე თუ არ აპირებთ გასროლის განხორციელებას
  3. არ დაუმიზნოთ იარაღი არაფერს რისი განადგურებასაც არ აპირებთ.
  4. ყოველთვის იცოდეთ რას ესვრით და რა არის სამიზნის უკან.  

ბლოგი შემეცნებითი ხასიათის არის და არ წარმოადგენს სამოქმედო ინსტრუქციას ან სახელმძღვანელოს. ბლოგის გუნდი ვერ აგებს პასუხს იმ შემთხვევებზე რაც გამოწვეული იქნება წაკითხულის არასწორი ინტერპრეტაციით. 

13062207_2039212112969993_5844122187746597992_n

პატარა დიდი პისტოლეტი – Walther P22

September 10th, 2016

14137996_2130048007219736_54210397743476649_o

ჩვენი მორიგი ტესტირების ობიექტი ამჯერად არის საქართველოში საკმაოდ გავრცელებული მცირეკალიბრიანი პისტოლეტი “Walther P22″.  ვალტერი ამ პისტოლეტს უშვებს 2001 წლიდან და შეიძლება ითქვას რომ პისტოლეტი კომერციულად წარმატებული გამოდგა, ხოლო რატომ, შევეცდებით მის მიმოხილვაში ავხსნათ.

კონსტრუქციულად „P22“ არის ტიპიური „ბლოუბექი“ ანუ ის იყენებს თავისუფალ საკეტს და ფიქსირებულ ლულას. საკეტი ორ კომპონენტიანია, საკეტის ჩარჩო დამზადებული მსუბუქი შენადნობისგან, ხოლო მის შიგნით ერთი ხვეული პინი იჭერს საკეტის გულს, რომელშიც მოთავსებულია დამრტყმელის მცველი, დამრტყმელი და ექსტრაქტორი. პისტოლეტის ჩარჩო პლასტმასის არის.  ტარს ისევე როგორც “Walther P99″-ზე, აქვს საზურგის გამოცვლის ოფცია. პისტოლეტი ვიზუალურად გავს 9მმ-ან Walther P99-ს თუმცა ბევრად უფრო მსუბუქია და შედარებით პატარა. ისევე როგროც P-99-ზე საზურგეები იდეალურად შესრულებულია, ადვილად იხსნება (საკმარისია გამოაძროთ შტიფტი ტარის ძირში) და დაყენებული ის გამოიყურება, როორც ტარის განუყრელი ნაწილი. ამიტომაც პისტოლეტს აქვს ძალიან ერგონომიული სახელური. მისი წყალობით პისტოლეტი მიუხედავად იმისა, რომ პატარაა ღრმად ზის ხელში მაგრამ ამავე დროს ძალიან დიდი ხელებიც რომ გქონდეთ, საკეტი ხელს არ წამოედება. ჩარჩოზე ასევე შესრულებულია პატარა ზომის „პიკატინის“ სამაგრი, რომელზეც ყენდება ვალტერის ორიგინალური აქსესუარების განკუთვნილი სპეციალურად ამ იარაღისთვის. პისტოლეტი იწონის 430 გრამს. ლულის სიგრძე მოკრძალებული 87მმ-ია ხოლო მის ბოლოზე შესრულებულია ხრახნები და დაყენებულია ხრახნების დამცავი ხუფი. ქანჩი მის მოსახსნელად შედის პისტოლეტის კომპლექტში.

twop22

ჩვენი პისტოლეტის ჩარჩო კონსერვატიული შავი ფერის არის, მაგრამ ეხლა “P22”-ები გამოდის სხვადასხვა ფერის  ჩარჩოებით. მარცხნივ სტანდარტული პირობითად პირველი თაობის პისტოლეტი, მარჯვნივ პისტოლეტი ახალი დიზაინით, რომელიც ამჯერად წააგავს Walther PPQ-ს და კამუფლირებული ჩარჩოთი. პისტოლეტს კომპლექტში მოყვება ორი მჭიდი, სათადარიგო კორები (წინა სამიზნე მოწყობილობა), გასაღები, ლულის დაბოლოების დამცავი ხუფის ქანჩი, ტარის საზურგეები, ინსტრუქცია, პლასტმასის ღერძი (მის დანიშნულებზე ცოტათი მოგვიანებით მოგოყვებით)  და ყველაფერი ეს ჩალაგებულია პლასტმასის კეისში. 

P-22-ის დამრტყმელ-სასხლეტი მექანიზმი ორმაგი მოქმედების არის, გარედან განლაგებული ჩახმახით.

3-1019754_1

იარაღს მოყვება ორი 10 ვაზნიანი მჭიდი კომპლექტში. მჭიდის კორპუსი ფოლადის არის, ხუფები პლასტმასის. მჭიდებს გვერდიდან აქვთ ღილაკი, რომ თითით დაწიოთ ზამბარა მჭიდის ვაზნებით ავსებისას. ეს ოფცია ჩემი აზრით არის აუცილებელი მცირეკალიბრიანი იარაღების მჭიდებზე მაგრამ სამწუხაროდ მას ბევრი არ იყენებს.

პისტოლეტის სამიზნე მოწყობილობები პლასტმასის არის. უკანა სამიზნე მოწყობილობის რეგულირება შესაძლებელია ჰორიზონტალურ სიბრტყეში, ხრახნის მეშვეობით. ვერტიკალური შესწორებისთვის შესაძლებელია წინა სამიზნე მოწყობილობის გამოცვლით, რომლებიც პისტოლეტს კომპლექტში მოყვება. ყველაფერი ეს იარაღის მისროლას მნიშვნელოვნად აადვილებს.

“P22” არის უსაფრთხო იარაღი. ის აღჭურვილია მთელი რიგი უსაფრთხოების სისტემებით, მათ შორის მექანიკური მცველით, დამრტყმელიs მცველით და მჭიდის მცველით. ასევე საკეტის ზედა ნაწილში არის ღარი, რომელშიც ჩანს ვაზნა მოთავსებული სავაზნეში. მექანიკური მცველი განლაგებული საკეტზე ბლოკავს დამრტყმელს და არ აძლევს საშუალებას ჩახმახს მიწვდეს მას. ანუ სასხლეტს რომ დააჭიროთ ჩახმახი დაეცემა მაგრამ უბრალოდ ის დაეჯახება მცველის ღერძს და ვერ მიწვდება დამრტყმელს. მაგალითად იმისთვის რომ დაუშვათ ჩახმახი შესაძლებელია დააყენოთ იარაღი მცველზე და დააჭიროთ სასხლეტს. ჩახმახი დაეცემა ისე თითქოს მოხდა დეკოკერის გამოყენება, მაგრამ ჩემი რჩევა იქნება ნაცვლად სასხლეტზე დაჭერისა, ჯობია დაუშვათ ჩახმახი თითით, რომ გამორიცხოთ გასროლა, თუ მაგალითად დაგავიწყდათ იარაღის მცველზე დაყენება. დამატებით დამრტყმელის მცველი გამორიცხვას გასროლას თუ არ მოხდა სასხლეტზე თითის დაჭერა. მაგალითად თუ იარაღი დავარდა ჩახმახით მიწაზე. მჭიდის მცველი თიშავს სასხლეტს და თუ მჭიდი იარაღში მოთავსებული არ არის გასროლა შეუძლებელია. ჩემი აზრით ეს უსაფრთხოების ფუნქცია უკვე ზედმეტია. თუ ეს ყვეალფერი საკმარისი არ არის, გეტყვით ასევე რომ შესაძლებელია პისტოლეტის გასაღებზე ჩაკეტვა. ჩარჩოს მარჯვენა მხარეს არის „კლიტე“ რომელიც იკეტება გასაღებით. გასაღები პისტოლეტს კომპლექტში მოყვება.

“P22” შედარებით ადვილად იშლება. დარწმუნდით რომ იარაღი განმუხტულია, ისევე როგოც Walther P99-ზე, ჩამოწიეთ დაბლა საკეტის ჩამკეტი, შემდეგ როგორც „მაკაროვზე“ გაწიეთ საკეტი ბოლომდე უკან და აწიეთ მაღლა. საკეტი უნდა მოცილდეს ჩარჩოს. ამოიღეთ დამაბრუნებელი ზამბარა და მისი ღერძი, რომელიც სხვათაშოის არის ფოლადის და არა პალსტმასის.  იარაღი მზად არის გასაწმენდად.

პისტოლეტის კონსტრუქცია ტექნიკურად გავს Walther G22 ტიპის შაშხანას. ეს არის ლითონის რესივერი, რომელიც აერთიანებს ლულას და დამრტყმელ სასხლეტ მექანიზმს და ის მოთავსებულია პლასტმასის ჩარჩოში. პისტოლეტის დამრტყმელ-სასხლეტი მექანიზმი დამზადებულია ნაბეჭდი და ჩამოსხმული (MIM) ნაწილებისგან და ისევე როგორც G22, “P22”-ის კონსტრუქცია არანაირად არ არის მარტივი და საკმაოდ ბევრ დეტალსაც იყენებს. ორივე ასე ვთქვათ ტიპიური გერმანული იარაღებია, რთული მაგრამ მუშა და საიმედო. ორივე იარაღი ასევე იყენებს ერთი და იგივე მჭიდებს, განსხვავდება მხოლოდ ხუფების ფორმაშია.

უფრო სერიოზული წმენდისთვის შესაძლებელია ლითონის რესივერის პლასტმასის ჩარჩოდან ამოღება.  ამისთვის უნდა ამოაგდოთ ორი პინი და ამოწიოთ ლითონის რესივერი, რომელიც ტექნიკურად არის იარაღის ძირითადი ნაწილი და სწორედ მასზე და ასევე საკეტზე არის დატანილი სერიული ნომერიც. ყუარადღება მიაქციეთ საკეტის შემაკავებელს და მის V ფორმის ზამბარას, რომ დაშლისას ზამაბარა არ ამოხტეს და არ დაიკარგოს. შესაძლებელია რესივერის ბოლომდე დაშლა, ორი ხრახნის ამოღების შემეგ მაგრამ, ამის გაკეთებას ვურჩევ იმას ვისაც აქვს ასეთ შედარებით რთულ დ ფაქიზ მექანიზმებთან მუშაობის გამოცდილება. თუ ოდესმე ამოიღებთ რესივერს ჩარჩოსგან, დარწმუნდით რომ ხსენებული ორი ხრახნი, რომელიც კრავს რესივერის ორ ნახევარს ბოლომდე გადაჭერილია და თუ არის საშუალება გამოიყენეთ ხრახნების ფიქსატორი (ლურჯი “locktite”).

p22resiver

ჩარჩოდან ამოღებული “P22”-ის ლითონის რესივერი, რომელიც აერთიანებს ლულას და დამრტყმელ-სასხლეტ მექანიზმს.

პისტოლეტის დამაბრუნებელი ზამბარა და მისი ღერძი არ არის გადაბმული ანუ ცალკე დეტალებია. აწყობისას თუ ზამბარა შიგნით აიხლართა და ამასობაში მოახერხეთ და საკეტი გაუკეთეთ ჩარჩოს, ჩათვლეთ, რომ სერიოზულ შარში ხართ. იარაღის დაშლა და ზამბარის მოხსნა ხდება ძალიან რთული და შესაძლებელია ზამბარის ან იარაღის დაზიანება. ეს რომ არ მოხდეს აწყობისას გამოიყენეთ პლასტმასის ღერძი რომელიც  კომპლექტში მოყვება პისტოლეტს.

p22guide rod

იმისთვის რომ ზამბარა არ აიხლართოს შიგნით, წამოაცვით მას პლასტმასის ღერძი. როგორც კი საკეტს გაუკეთებთ ჩარჩოს ის თავისი ამოვარდება.

რაიმე დამატებითი, განსაკუთრებულ პროცედურები ან თავისებურებები ამ იარაღის მოვლისთვის არ არსებობს. უბრალოდ მიაქციეთ ყურადღება ორ ხრახნს რომელიც კრავს ფოლადის ქვე-ჩარჩოს და შეეცადეთ ლულის წმენდისას არ გამოიყენოთ რკინის შომპოლი. დანარჩენში ეს იარაღი ისევე იწმინდება, როგორც ნებისმიერი სხვა ნახევრად-ავტომატური პისტოლეტი და რა თქმა უნდა read the fucking manual, ანუ წაიკითხეთ წყეული ინსტრუქცია, სადაც მოცემულია ის მინიმუმი რაც უნდა იცოდეთ თქვენ იარაღზე.

რაც შეეხება “P22”-ის გამოყენების ფილოსოფიას, ის  არის „პლინკერი“, შექმნილი Walther P99-ის „მოტივებზე“, მაგრამ იმის თქმა რომ “P22” არის “P99”-ის სავარჯიშო ვარიანტი ნამდვილად არ შეიძლება. პისტოლეტები გვანან ერთმანეთს მხოლოდ ვიზუალურად, ხოლო მასა, გაბარიტები, მართვის ელემენტები და კონსტრუქცია ძირეულად განსხვავდება. “P22” არის ტიპიური „კვაზი ტაქტიკური“ პლინკერი, ანუ მცირეკალიბრიანი პისტოლეტი გასართობი სროლისთვის, მაქსიმალურად მიმზგავსებული საბრძოლო იარაღს. მცირეკალიბრიანი პისტოლეტების მეორე ოჯახს განეკუთვნება მოდელები, რომლებიც განკუთვნილია მიზანში სროლისთვის და სპორტისთვის. ესენია მაგალითად Colt Woodsman, Hi-Standard, Browning Buckmark, Ruger Mk1,2,3 და ასე შემდეგ. რომელ მოდელზე გააკეთოთ არჩევანი თქვენი საქმეა, მაგრამ ჩემი აზრით “P22” და მისი ანალოგები უფრო გათვლილია ადამიანებზე, რომლებიც ყიდულობენ თავის პირველ იარაღს ან სურთ ასწავლონ სროლა თავის შვილებს. იარაღი ლამაზად, „ტაქტიკურად“ გამოიყურება. სავსეა უსაფრთხოების სისტემებით, მაგრამ მისი მოდით ასე ვთქვათ საბრძოლო თვისებები და გამძლეობა გრძელვადიან პერსპექტივაში საკითხავია. ლულა მეტისმეტად მოკლეა, პლასტმასის სამიზნე მოწყობილობები ვერ გაუძლებენ უხეშ მოპყრობას. მოკლედ “P22”  არის კლასიკური სამოქალაქო „პლინკერი“, მაგრამ თავისი უნიკალური თვისებებითაც. ესენია მცირე ზომები და წონა, იარაღი ძალიან ადვილად იშლება, ხელმისაწვდომია ბევრი აქსესუარი და მას აქვს ყველაფერი რაც გვხვდება საბრძოლო და თანაც ძვირიან, თანამედროვე პისტოლეტებში. ფასს რაც შეეხება, საქართველოში “P22” საკმაოდ ბევრია და ფასიც არ არის მაღალი. ამ სტატიის დაწერის მომენტისთვის ერთ მაღაზიაში მართალია “P22” -ს ადევს 1650 ლარი, მაგრამ ავტორმა შეიძინა მეორადი იარაღის ბაზარზე პრაქტიკულად ახალი პისტოლეტი სულ რაღაც 500 ლარად.

viridianp22

“P22” არის ხარისხიანად შესრულებული იარაღი. დეტალები უნაკლოდ არის შესრულებულია. არაფერი არ არის მორყეული ან ცუდათ მორგებული. მიუხედავად მოკრძალებული ზომებისა და არც ისე დიდი ფასისა პისტოლეტი არ გამოიყურება როგორც იაფი იარაღი. შთაბეჭდილებას ოდნავ აფუჭებს სხვადასხვა წარწერების და დამღების სიმრავლე მაგრამ ეს გემოვნების ამბავია. სურათზე პისტოლეტს დამატებით დაყენებული აქვს ლაზერული სამიზნე მოწყობილობა Viridian WP22.  

სიმართლე რომ გითხრათ ეს “P22” არის უკვე მესამე, რომელიც ჩემ საკუთრებაში იყო. სულ პირველი “P22” მე შევიძინე ჯერ კიდევ იმ დროს როდესაც საერთოდ არც ვფიქრობდი მეწერა იარაღებზე. მეორეც არც ისე დიდიხნის წინ მქონდა მაგრამ დიდი ხანი არ გამიჩერდა. მახსოვს ის პირველი „ვალტერი“ რომ შევიძინე, მივიტანე ტირში სადაც დამხვდა ჩემი მეგობარი და ცელოფნის პარკში მას ჩალაგებული ქონდა ასე 300-400 ძველი, ჯერ კიდევ საბჭოთა წარმოების ვაზნა. უმეტესობა დაფარული გამხმარი პარაფინით და რა თქმა უნდა რკინის მასრებით.  დროში ორივე შეზღუდული ვიყავით და ამიტომაც ეს ვაზნები ისე სწრაფად ვისროლეთ რამდენად სწრაფადაც ვახერხებდით ორი მჭიდის ვაზნებით ავსებას. პისტოლეტს ბოლი ასდიოდა მაგრამ ეს ვაზნები შეჭამა მნიშვნელოვანი შეფერხებების გარეშე. ამის მერე მე მიუხედავად იმისა, რომ არ მომწონს თანამედროვე „ტაქტიკური პლინკერები“ (Walther P22, SIG Mosquito, GSG-1911), ჩემთვის ჩავინიშნე რომ პატარა „ვალტერი“ არ არის ზედმეტად პრეტენზიული ვაზნებთან მიმართებაში, რასაც ვერ ვიტყვი SIG Mosquito-ზე, რომელიც არ მუშაობდა ყველა ვაზნასთან.

მცირეკალიბრიან იარაღის საიმედოობის ხარისხი პირველ რიგში ზარალდება გამოყენებული ვაზნის გამო. .22LR არ არის ვაზნა, რომელიც მაინცდამაინც საუკეთესოა ავტომატური იარაღისთვის. თავიდან ეს ვაზნა იქმნებოდა რევოლვერებისთვის და ხელით გადასატენი შაშხანებისთვის. როდესაც ჯონ ბრაუნინგი ქმნიდა თავის 1905 წლის მოდელის პისტოლეტს, მან როგორც ჩანს დაასკვნა რომ .22LR არ იქნებოდა საიმედო და ამიტომაც შექმნა მისი ანალოგი ცენტრალური აალებით – „6.35 ბრაუნინგი“. ბუნებრივია გარსით დაფარული ტყვიის და ცენტრალური აალების სქემის გამო ეს ვაზნა ბევრად უფრო ძვირი გამოვიდა და ვერ ჰპოვა ისეთი გავრცელება, როგორც .22LR-მა. უკანასკნელს აქვს რბილი ტყვია,  გარსის გარეშე და თხელი მასრა, რის გამო ტყვიის თავის ან ვაზნის დეფორმაცია შესაძლებელია ხელით. დენთის ნესტის ზემოქნედებისგან დაცვის მზინით გამოიყენება პარაფინი, რომელიც დამატებით აბინძურებს იარაღს ხოლო თუ ის გახმა საგრძნობლად ზემოქმედებს საიმედოობაზე და ბოლოს მასრას აქვს რკალი, რომლის დიამეტრი მასრის დიამეტრზე დიდია რაც განაპირობებს სპეციფიური მჭიდის  გამოყენებას სადაც ვაზნები ლაგდება კუთხით და როგორც წესი ერთ რიგად, რის გამო მიუხედავად ვაზნის პატარა ზომისა აბსოლუტური უმეტესობა პისტოლეტების იყენებს მაქსიმუმ 10 ვაზნიან მჭიდებს. ჩემი დაკვირვებით არც წრიული აალების სქემა არ გაოირჩევა საიმედოობით, იმიტომ რომ ყველაზე ხშირი დაბრკოლება .22lr ვაზნების სროლისას არის როდესაც დამრტყმელის დარტყმას არ მოყვება გასროლა. და ბოლოს გარდა ამ ყველაფრისა ამ კალიბრის სხვადასხვა მუხტების საწყისი სიჩქარეები შეიძლება მნიშვნელოვნად განსხვავდებოდეს. 240 მ/წ-დან 520 მ/წ-მდე რაც ორმაგი განსხვავებაა.  მნიშვნელოვნად შეიძლება განსხვავდებოდეს ტყვიის ფორმაც. ამ პრობლემის აღმოფხვრის მიზნით ბოლო დროს მწარმოებლები აკომპლექტებენ იარაღებს სხვადასხვა წონის დამაბრუნებელი ზამბარებით, რომლებიც გათვლილია ვაზნებზე სხვადასხვა საწყისი სიჩქარით ან უბრალოდ უთითებენ ინსტრუქციაში რა ტიპის ვაზნების გამოყენება სასურველია იმისთვის რომ იარაღი საიმედოთ მუშაობდეს. ყველაფერი ამის გათვალისწინებით ბუნებრივია, რომ .22 კალიბრის ავტომატური იარაღები გამოირჩევიან ნაკლები საიმედოობით, რაც დასტურდება ჩემი ჩანაწერებითაც. წლების განმავლობაში ათობით მცირეკალიბრიანი იარაღის ექსპლუატაციისას, დაბრკოლებები იმდენი დაგროვდა, რომ მე გამოვყავი .22 კალიბრის იარაღების სტატისტიკა ცენტრალური აალების ვაზნებზე გათვლილი იარაღების სატატისტიკისგან.

p22options

ოფციებით გაჯერებული P22, პრაქტიკულად ყველაზე მდიდრულად დაკომპლექტებული .22 კალიბრის პისტოლეტია. მეტის მოთხოვნა ამ ფასად უბრალოდ არ შეიძლება. 

ასე რომ შეეგუეთ, რომ თუ იყენებთ სხვადასხვა .22lr კალიბრის ვაზნებს, ადრე თუ გვიან მიაგნებთ ისეთს, რომელზეც თქვენი იარაღი კატეგორიულ უარს იტყვის. ზოგ იარაღი უფრო გათვლილია სწრაფ და ზე-სწრაფ (high velocity, hyper velocity) ვაზნებზე, ეს ეხება მეტ წილად თანამედროვე იარაღებს, ზოგი პირიქით სტანდარტულ სიჩქარიან ვაზნებზე. ეს უკვე განსაკუთრებით ეხება ძველ იარაღებს, რომლებიც გამოშვებულია იმ დროს როდესაც ზე-სწრაფი .22 კალიბრის ვაზნები არც არსებობდა. ჩემი აზრით კარგი იარაღია ის რომელიც მუშაობს ყველაზე იაფ და სუსტ ვაზნებზე. “პლინკერი” უნდა სწორედ ასეთ ვაზნებზე მუშაობდეს საიმედოთ. იმიტომ რომ “პლინკინგი” ანუ გასართობი/რეკრეაციული სროლა პირველ რიგში ითხოვს იაფ ვაზნებს ხოლო სამიზნეს ტყვია რა სიჩქარით მოხვდება ამას არანაირი აზრი არ აქვს. გარდა ამისა ჩემი დაკვირვებით უფრო ნელი ტყვიები უფრო უკეთეს სიზუსტეს აჩვენებენ, რისი მიზეზიც არის სავარაუდოთ ის რომ რბილი ტყვია უკეთესად იჭრება ხრახნებში და კარგად სტაბილიზირდება. რხევა და ვიბრაციაც ნაკლებია.

400px-waltherp22ca

Walther P22CA, მოდელი გრძელი ლულით (127მმ) და ე.წ. ლულის სტაბილიზატორით რომელიც აგრძელებს საკეტის ფორმას და მასზე განლაგებული მორას წყალობით სამიზნე ხაზიც უფრო გრძელია 170მმ, 130მმ-ის ნაცვლად. დანარჩენში ეს პისტოლეტები აბსოლუტურად იდენტურია. 

შეიარაღებული ამ ცოდნით ჩვენ გქვონდა მოლოდინი რომ იარაღი უპრობლემოდ იმუშავებდა, მაგრამ ცხადია არ ველოდებოდით სპორტული იარაღის სიზუსტეს. ჩვენ სპეციალურად მოვაგროვეთ ექვსი მუხტი და დამატებით ნაყარი ძველი, ვაზნები სხვად სხვა ტიპის ტყვიებით. ვისროლეთ როგორც ზე-სწრაფი, სწრაფი, სტანდარტული და ასევე “საბ-სონიკ” მუხტები. ტყვიები იყო მრგვალთავიანი, ექსპანსიური, კონუსური ფორმის, დაფარვით და დაფარვის გარეშე, ლატუნის და რკინის მასრებით. მოკლედ პრაქტიკულად ყველანაირი .22lr კალიბრის ვაზნა, რომელიც შეიძლება შეგხვდეს. როგორც ველოდით და ვიმდეოვნებდით, პისტოლეტმა მოინელა ყველა ვაზნა შეფერხების გარეშე. ამიტომ შეიძლება ითქვას, რომ  P22 არის ერთ-ერთი ყველაზე საიმედო მცირეკლაიბრიანი პისტოლეტი, რომელიც ჩვენ შეგვხვედრია. ასევე ტესტირებისას ჩვენ მივაქციეთ ყურადღება იმას, რომ ექსტრაქცია იყო არაერთგვაროვანი. ძალიან სუსტი “ელეი სპორტის” გამოყენებისას, მასრები მსროლელის ფეხებთან ვარდებოდა, ორჯერ პისტოლეტი არ დადგა საკეტის შემაკავებელზე, რაც ნიშნავდა რომ კიდე ცოტაც და მოხდებოდა დაბრკოლება, მაგრამ მაინც პისტოლეტმა მოინელა ერთი კოლოფი ამ ვაზნების შეფერხების გარეშე. ინეტრენტში არის “რეცეპტები” P-22-ის “ტიუნინგის” მათ შორის ექსტრაქციის გაუმჯობესების, მაგრამ თუ იარაღი მუშაობს, მისი ხელის ხლება არ ღირს. შეგახსენებთ, მხოლოდ რომ სროლისას დამცავი სათვალე აუცილებელია. P-22-ის შემთხვევაში ის დაგიცავთ თქვენ დენთის ნაწილაკებისგან და თუნდაც უკან გამოსროლილი მასრისგან.

რა თქმა უნდა შემოწმდა პისტოლეტის სიზუსტე. სროლა ხორციელდებოდა ხელიდან 15 მეტრზე, ხოლო ქვემოთ მოცემულია სროლის შედეგები 15 მეტრზე ხელიდან.

Winchester SuperX Sub-sonic – 5.5სმ

Sellier&Bellot HP- 4.5სმ

Eley Sport – 5სმ

CCI MiniMag – 5.5სმ

Sobol LVE – 4.8სმ

Sellier&Bellot High Velocity – 4.8სმ

შედეგები არ არის განსაკუთრებულად გამაოგნებელი მაგრამ, იყო რამდენიმე მნიშვნელოვანი ნიუანსი. პისტოლეტს მკვეთრად გამოხატული ჩვევა აქვს ერთი ტყვია აქციოს “ფლაიერად” და ზევით ჯგუფები მოცემულია ერთი “ფლაიერის” გამორიცხვით (სამ შემთხვევაში ექვსიდან).  ფლაიერი არის ტყვია რომელიც ანომალიურად შორს არის ძირითადი შეჯგუფებისგან. ეს ფენომენი აღწერილია არა ერთ მიმოხილვაში სხვადასხვა პისტოლეტების. რა არის ამის მიზეზი დადგენა ძნელია. შესაძლებელია საქმე იყოს იმაში, რომ პირველი ვაზნა თავსდება მექანიკურად მსროლელის მიერ ხოლო დანარჩენი ვაზნები ავტომატურად გადატენვით და ვაზნის განთავსება სავაზნეში ხდება სხვანაირად რაც იწვევს ამ ფენომენს. მოკლედ არ ვიცი ზუსტად მაგრამ ეს ფენომენი ამ კონკრეტულ პისტოლეტში არსებობს. ტყვია ძალიან შორს არ ხვდება, უბრალოდ ის უფრო მეტად არის დაცილებული ძირითადი ჯგუფისგან. გარდა ამისა ჩვენ აღმოვაჩინეთ რომ უკანა სამიზნე მოწყობილობა ოდნავ თამაშობდა ზევით ქვევით რამაც ასევე ალბათ დააზარალა სიზუსტე მაგრამ, რაც არ უნდა იყოს P-22 არ არის სპორტული პისტოლეტი. 15 მეტრიდან ამ იარაღიდან გარანტირებულად გაარტყავთ “კოკა-კოლის” ქილას და მეტი მას არც მოეთხოვება. რა თქმა უნდა გაარტყავთ თუ სროლა იცით. თუ იცით არც P-22  არ გიმტყუნებთ. რაც მთავაროა ეს პისტოლეტი არის აბსოლუტურად საიმედო და არ გაჭედავს სროლისას. უბრალოდ არ დაგავიწყდეთ კარგად დაზეთოთ პისტოლეტი,  და წმენდისას მიაქციოთ ყურადღება რომ საკეტის სარკე, ექსტრაქტორი, მჭიდი და სავაზნე იყოს სუფთა.

ბოლოს დავამატებდი, რომ სროლა P-22-დან ძალიან სასიამოვნოა. უკუცემა პრაქტიკულად არ არის. იარაღი ზის ღრმად  ხელში მაგრამ გამორიცულია რომ საკეტი გამოედოს ხელს. სამიზნე მოწყობილობები დიდია და დამიზნება ადვილია თუმცა ჩემი აზრით უკანა სამიზნე მოწყობილობა ძალიან განიერია და მასში კორა ძალიან ვიწრო ჩანს. ხანდახან სამიზნეები ისეა შესრულებულია რომ შუქს ცუდათ ატარებენ და დამზინეაბ ძნელია, ამ შემთხვევაში პირიქით მაგრამ სამაგიეროდ ცუდი განათების პირობებში დამიზნება ცოტათი უფრო ადვილი იქნება. იარაღის მართვის ელემენტები უნაკლოდ მუშაობენ. მცველით, საკეტის შემაკავებლით, მჭიდის ღილაკით ოპერირება ადვილია. ყველაფერი თავის ადგილას არის და ისე მუშაობს როგორც უნდა მუშაობდეს გერმანული წარმოების იარაღში. პისტოლეტის სასხლეტი არის კარგი, ის არ არის უნიკალური, რამით გამორჩეული, თავისი მახასიათებლებით ის ზუსტად შეესაბამება იარაღის დანიშნულებას. სვლა სასხლეტს ოდნავ გრძელი აქვს, რესეტი კარგია, წონა ერთმაგ რეჟიმში 2.2 კგ, ორმაგ რეჟიმში 5.7კგ.  რამდენადაც ჩემთვის ცნობილია P-22 არის ყველაზე გავრცელებული .22 კალიბრის პისტოლეტი მსოფლიოში. საქართველოში ის “მარგოლინთან” ერთად ასევე ყველაზე ხშირად გვხვდება, და ეს გასაკვირი არ არის. ეს პისტოლეტი ისევე კარგად მუშაობს როგორც გამოიყურება.

P-22 არ არის თავდაცვითი იარაღი და მისი ამ როლისთვის რეკომენდირება არ შეიძლება. .22 კალიბრის ტყვიას 87მმ-ნი ლულიდან ექნება ძალიან დაბალი საწყისი სიჩქარე, მაგრამ რამე არ შეგეშალოთ, P-22 არის ცეცხლსასროლი იარაღი, რომელსაც შეუძლია მოკლას ადამიანი, უდიერად მოპყრობას ეს იარაღი არ გაპატიებთ და თუ ღმერთმა არ ქნას და მოგიწიათ ამ პისტოლეტის გამოყენება თავის დასაცავად, მაშინ გამოგადგებათ მისი ადვილად ხილვადი სამიზნე მოწყობილობები და უმჯობესია მჭიდში ელაგოს ყველაზე ძლიერი ვაზნები, მითუმეტეს როდესაც პისტოლეტს არანაირ შეზღუდვა ასეთი ვაზნების გამოყენებისას არ აქვს.

p1070663

გაბარიტებით და საცეცხლე ძალით P22 შუაში დგას “გლოკ 19″-სა და “ჩზ92″-ს შორის. 10+1 ვაზნაც კარგად ჯდება ამ პატარ პისტოლეტის ფორმატში. 

ამ მიმოხილვის დასასრულს მე მინდა გითხრათ, რომ P-22-ის შემთხვევაში, რაც უფრო ახალია პისტოლეტი მით უკეთესი. პირველი გამოშვების P-22-ები იყო საკმაოდ პრობლემური პისტოლეტები და ლომის წილი პრობლემების უკავშირდებოდა მჭიდების არასრულყოფილ კონსტრუქციას. ასე რომ იმისთვის, რომ P-22-მა საიმედოთ იმუშაოს, ახალი პისტოლეტიდან უნდა ისროლოთ 15-200 ძლიერი ვაზნა, რომ პისტოლეტი “მოჯდეს”, ეს ეხება პირველ რიგში დისკონექტორის ყურებს რომლებიც შესრულებულია სასხლეტის ბერკეტზე და ედება საკეტს და იარაღი უნდა იყოს კარგად დაზეთილი. როგორც წესი ასეთ შემთხვევაში P-22 უპრობლემოდ მუშაობს.

shooterscentral.ge-ს დასკვნა. Walther P-22 ითვლება იაფ იარაღად, ითვლება რომ ის შექმნილია Umarex-ის მიერ, რომელიც უშვებს აირსოფტ და პნევმატურ იარაღებს და მათ შორის ფლობს “Walther”-ს, ინტერნეტში ხშირად წერენ პრობლემებზე ამ პისტოლეტთან, მაგრამ ჩვენ გვაქვს მხოლოდ პოზიტიური გამოცდილება ამ იარაღთან და ჩვენ შეგახსნებთ გვქონდა სამი P-22. ჩვენი გამოცდილებიდან გამომდინარე P-22 არის ულტრა საიმედო და კარგი გასართობი პისტოლეტი. ის ისევე როგორც საბრძოლო პისტოლეტები დაკომპლექტებულია ყველაფრით რაც საბრძოლო პისტოლეტს უნდა ქონდეს მაგრამ ამავე დროს იყენებს იაფ ვაზნას, ღირს ნაკლები და არის ბევრად უფრო კომპაქტური. ეს პისტოლეტი არის იმისთვის ვისაც სურს დახვეწოს თავისი ზუსტი სროლის უნარი, ეს იარაღი არის შექმნილი გასართობი სროლისთვის და თქვენი მეგობრები შეაფასებენ მის მაგარ გარეგნობას და ყველა ერთად შესანიშნავად გაერთობით ამ იარაღიდან სროლისას. შეძენისას მიიღეთ გარანტიები რომ იარაღი უპრობლემოა. ეს წესი ეხება ყველა “ბიუჯეტურ” იარაღს.

დღის იარაღი: Garand M1C

August 30th, 2016

14199297_2128310810726789_2953589914782898321_n

Garand M1C მიღებული შეიარაღებაში 1944 წელს, არის 30-06 კალიბრის გარანდის სისტეემის ნახევრად-ავტომატური შაშხანის სნაიპერული ვერიანტი. იმ დროისთვის დასავლური ქვეყნების შეიარაღებულ ძალებში ჩვეულებრივ პრაქტიკად ითვლებოდა სტანდარტული საბრძოლო შაშხანების “კონვერტაცია” სნაიპერულ იარაღში. აღნიშნული ხორციელდებაოდა გადარჩეულ შაშხანებზე ოპტიკური სამიზნეების მონტაჟით და მათი ერგონომიკის გაუმჯობესებით, რაც მეტ წილად გამოიხატებოდა უფრო მოხერხებული კონდახების და სალოყეების გამოყენებაში. კონსტრუქციიდან გამომდინარე გარანდის შაშხანა იტენებოდა ვაზნების შეკვრებით, რომლებიც თავსდებოდა იარაღში ზევიდან, რაც ცხადია შეუძლებელს ხდიდა ოპტიკური სამიზნის განლაგებას იარაღის ზევიდან. აქიდან გამომდინარე და ჯარის მოთხოვნების შესაბამისად ოპტიკა იარაღზე განთავსდა მარცხენა მხარეს. M1E7 ტიპის ოპტიკის სამაგრი იქნა არჩეული (წარმოებული Griffin & Howe-ს მიერ) ხოლო ოპტიკური სამიზნე იყო Lyman-ის მიერ დამზადებული მოდელი Alaskan, 2.2 გადიდებით (სამხედრო ინდექსი M81). აღნიშნული კომბინაციაში Garand M1C იყო ეფექტური 500 მეტრამდე მანძილზე. იდეაში ამ იარაღს უნდა შეეცვალა სპრინგფილდის M1903A4 ტიპის სნაიპერული შაშხანა და რიგი სხვა სისტემების, რომლებიც გამოიყენებოდა ჯარში მაგრამ ეს არ მოხდა. M1C თავიდან აღმოჩნდა “პრობლემური შვილი” და გარდა იმისა, რომ მისი პოტენციალი, როგორც სნაიპერული სისტემის არც ისე მაღალი იყო, მთელი რიგი პრობლემები წამოიჭრა ამ მოდიფიკაციის იარაღის წარმოებისას. ასე მაგალითად შაშხანის დამზადებისას სალულე კოლოფის/რესივერის და ოპტიკის სამაგრსი წრთობა ხდებოდა ერთად რაც იწვევდა რესივერის დეფორმაციას. ასევე პრობლემას წარმოადგენდა დაშვებების შენარჩუნბა იარაღის ძირითადი ნაწილების წარმოებისას, რაც ნიშნავდა რომ ყოველი კომპონენტი იარაღის უნდა გადარჩეულიყო და ხელით გაზომილიყო იმის დადასტურებისთვის რომ ეს დეტალი შეესაბამებოდა სპეციფიკაციებს. ამის გამო ნაცვლად 21 ათასი შაშხანის მაგივარდ მეორე მსოფლიო ომის დრს დამზადდა მხოლოდ 7 ათასი, თუმცა უმეტესობა პრობლემების ნელ-ნელა გადაიჭრა წარმოების პროცესში. ამის გამო მეორე მსოფლიო ომის დროს სნაიპერული “გარანდების” გამოყენება არ იყო მასობრივი. M1C მომავალში დაემატა მოდელი M1D, ხოლო სხვაობა ორ იარაღს შორის იყო ოპტიკის დაყენების განსხვავებულ მეთოდი, სადაც მოდელ “D”-ში ოპტიკა მაგრდებოდა ერთ წერტილზე, გვერდიდან პირდაპირ ლულის უკანა ნაწილზე, სავაზნესთან და ლულა ახალ მოდელში იყო უფრო სქელ კედლიანი. 1945 წლიდან სნაიპერულ “გარანდებზე” დამატებით ყენდებოდა კონუსური ფორმის ლულის მოწყობილობა რომელიც ამცირებდა ლულის ალს და ართულებდა სნაიპერის აღმოჩენას. 1952 წელს აშშ-ის საზღვაო ფეხოსანთა კორპუსმა M1C მიიღო შეიარაღებაში როგორც სტანდარტული სნაიპერული შაშხანა ინდექსით MC52. ამჯერად იარაღი იყო აღჭურვილი “Kollmorgen”-ის მიერ წარმოებული ოპტიკური სამიზნით ოთხჯერადი გადიდებით. ორივე მოდიფიკაციის სნაიპერული ვარიანტების წარმოება გაგრძელდა კორეის ომის დროს და ამ ომში მოხდა სნაიპერული “გარანდების” პირველი და უკანასკნელი მასობრივი გამოყენება. ნაწილი სნაიპერული “გარანდების” იყენებდა “ახალ” M84 ტიპის ოპტიკურ სამიზნეს, რომელიც გამოირჩეოდა უკეთესი გამძლეობით მაგრამ იყო არაადეკვატურად სუსტი 2.2 გადიდებით. ასევე კორეის ომის დროს ხდებოდა კომერციული შაშხანების და ოპტიკური სამიზნეების გამოყენება დიდი ეფექტურობით, ასე მაგალითად მეიარაღე კაპიტანი და კარგი მსროლელი უილიამ ბროფი ხშირად სტუმრობდა წინახაზებს საკუთარი სანადირო “ვინჩესტერ M70″ ტიპის შაშხანით, რომელზეც ეყენა კომერციული, Unertl-ის წარმოების ოპტიკური სამიზნე ათჯერადი გადიდებით. ამ იარაღიდან ის ანადგურებდა კორეელ და ჩინელ ჯარისკაცებს 800-1000 მეტრის მანძილებზე და ასე ახდენდა ამ ტიპის იარაღის ეფექტურობის დემონსტრირებას, მაგრამ მიუხედავად იმისა, რომ უკვე ცხადი იყო რომ სნაიპერებს ესაჭიროებოდათ სპეციალიზირებული სნაიპერული სისტემა ძლიერი ოპტიკით და შაშხანი გრძივად მოძრავი საკეტით, შეიარაღებული ძალების სარდლობა ეწინააღმდეგებოდა ახალი სისტემის იარაღის შეიარაღებაში მიღებას. 1959 წელს “გარანდის” შაშხანი მოიხსნა შეიარაღებიდან. მიუხედავად ბევრი ნაკლოვანებისა რომელიც ახასიათებდა ამ იარაღს, “გარანდი” იყო პირველი მასობრივი წარმოების, ზომიერად საიმედო და ეფქტური ნახევრად ავტომატური საბრძოლო შაშხანა რის გამოც ის დამსახურებული სიყვარულით სარგეებლობს იარაღის და სროლის ენთუზიასტებს შორის.

 

14141579_2128310620726808_4137430134743675831_n

 

 

14199671_2128310887393448_6319232477701846318_n

დგუშიანი “AR-15″ თუ პირდაპირ შეფრქვევიანი “AR-15″? კითხვა ამაში მდგომარეობს

August 19th, 2016

ამ სტატიაში მე მინდა შევეხო ძალიან პოპულარულ თემას, რომელიც ეხება ჩვენთვის საყვარელ და კარგად ნაცნობ AR-15-ის (შემდგომში უბრალოდ “AR”) ტიპის ნახევრად-ავტომატურ იარაღს. ამჯერად მე ლაპარკი მაქვს ამ იარაღის „გადაყვანაზე“ საფირმო პირდაპირი შეფრქვევის სქემიდან, სქემაზე რომელიც იყენებს დგუშს მოკლე სვლით. აღნიშნული მოდიფიკაცია ერთ დროს იყო ძალიან პოპულარული მაგრამ ამ ბოლო დროს ჩემი დაკვირვებით ინტერესი ასეთი გადაკეთების მიმართ შემცირდა. ასეთი ნაკრებების მწარმოებლეები გაცხარებულები გვარწმუნებენ, რომ იარაღი რომელიც მუშაობს უკვე ნახევარი საუკუნეა არის დეფექტური და მათი პროდუქტის დაყენების შემდეგ “AR”-ი გახდება ისეთივე საიმედო როგორც AK-47.  უნდა აღინიშნოს, რომ „AR“-ის ავტომატიკის სქემის შეცვლა დგუშიან სისტემაზე არ არის რაღაც ახალი. ჯერ კიდევ 1967 წელს “კოლტმა” შექმნა “მოდელი 703″, “AR”-ი რომელიც იყენებდა დგუშიან სქემას. 80-ანი წლების დასაწყისში Rhino International Arms-მა შექმნა სავარაუდოთ პირველი კომერციული ნაკრები, სტანდარტული AR-ის დგუშიან სისტემაზე გადასაყვანად. 1984 წელს სამხრეთ კორეის ჯარმა მიიღო შეიარაღებაში Daewoo K2, საიერიშო შაშხანა, რომელიც არის “მძიმედ” მოდიფიცირებული „AR“-ი დგუშიანი ავტომატიკის სქემით,  2004 წელს კი “Heckler&Koch”-მა შექმნა HK416, რომელიც ასევე დაფუძნებული იყო “AR”-ზე მაგრამ ისევე როგორც K2, თავიდანვე იყო გათვლილი დგუშიან სქემაზე (შესაბამისად გაქრა ნაწილების თავსებადობა სტანდარტულ “AR”-თან). დღეს ძალიან ბევრი კომპანია უშვებს როგორც დგუშიან “AR”-ებს ასევე ნაკრებებს, რომლის საშუალებით ხდება პირდაპირ შეფრქვევიანი “AR”-ის გადაყვანა დგუშიან სქემაზე და სწორედ ასეთი კონვერტაციის  დადებით და უარყოფით მხარეებს ჩვენ განვიხილავთ ამ სტატიაში.

მიუხედავად იმისა, რომ ჩვენ ძალიან გვიყვარს “AR”-ის სისტემა და ვაფასებთ მის დადებით მხარეებს, როგორც ყველა იარაღს, “AR”-ს აქვს თავისი შეზღუდვები და სისუსტეები. “AR”-ი არის  მსუბუქი, მარტივი, ძალიან ზუსტი და ძალიან „ადვილად სასროლი“ იარაღი პრაქტიკულად ეტალონური ერგონომიკით. ამას ყველაფერს მეტ წილად განაპირობებს პირდაპირი შეფრქვევის სისტემის გამოყენება, რომელსაც ასევე უწოდებენ სისტემას შიდა დგუშით სადაც დგუშის როლს ასრულებს საკეტის თავი.  ამ სქემაში დენთის აირები აიღება ლულიდან, თხელი აირების მილით მიედინება საკეტის ჩარჩოსკენ, ჩაედინება საკეტის მიმღეების გავლით საკეტის ჩარჩოს შიგნით და იქ მოქცეული გადასცემს ენერგიას საკეტის თავს, რომელიც იწყებს უკან მოძრაობას, ბრუნვით იხსნება, იყოლიებს საკეტის ჩარჩოს რა დროსაც ხდება გასროლილი მასრის ექსტრაქცია. ეს სისტემა ითხოვს საჭირო წნევის შექმნას საჭირო დროს, იმისთვის რომ მოხდეს გადატენვის ციკლი. სისტემა არის მარტივი, იყენებს მინიმალურ დეტალებს და მინიმალური რაოდენობის მოძრაობას. უკუცემის იმპულსი არის დაბალი და დროში გაწელილი. გამომდინარე იქიდან რომ საკეტი, საკეტის გული,  ლულა, დამაბრუნებელი ზამბარა ერთ ხაზზეა განლაგებული, მოძრავ ნაწილებს აქვთ აქვთ დაბალი მასა და უკუცემა პირდაპირ მიმართულია მსროლელის მხარში, შესაბამისად ლულის ხტომაც მინიმალურია.  იარაღის ითხოვს მინიმალურ წმენდას, გამომდინარე იქიდან რომ მას დგუშიანი სქემისგან განსხვავებით არ გააჩნია  დენთის აირების კამერა, დენთის აირების მილი და დგუში თავისი ელემენტებით. რა თქმა უნდა ამ სქემას აქვს თავისი მინუსებიც. დენთის აირები პირდაპირ ხვდება საკეტის ჩარჩოს და სალულე კოლოფის (ზედა რესივერის) შიგნით, რაც  ჯერებით ინტენსიური სროლისას იწვევს იარაღის გახურებას, რაც თავისმხრივ ნეგატიურად ზემოქმედებს დეტალების რესურსზე. ამის შედეგად ზეთი ინტენსიურად ორთქლდება მაღალი ტემპერატურის გამო და იარაღი ითხოვს ხშირ დაზეთვას. სხვადასხვა მუხტების გამოყენება ცვლის წნევის იმპულსის მაჩვენებლებს (წნევას და მის ხანგრძლივობას) რაც ჯერებით სროლისას ნეგატიურად აისახება საიმედოობაზე.  საპრესორის გამოყენებისას ასეთი იარაღი არის ჩუმი ვიდრე დგუშიანი იარაღი, მაგრამ ის უფრო ინტენსიურად ბინძურდება.

firstoprod

„კოლტ 703“ შეიქმნა 1967 წელს, როგორც პასუხი პრობლემებზე რომლებიც შეემთხვა “AR”-ის ადრინდელ მოდელებს. როგორც კი პრობლემები გადაწყდა ადეკვატური მომსახურების უზრუნველყოფით და საჭირო მონაცმემების მქონე დენთის გამოყენებით, საჭიროება დგუშიან “AR”-ში გაქრა და „კოლტ 703“ ჩაბარდა ისტორიას.

რატომ გაჩნდა საერთოდ დგუშზე გადამყვანი ნაკრებები ან “AR”-ის დგუშიანი ვარიანტები?  სულ პირველი დგუშიანი “AR”-ი, კოლტის მოდელი 703 გაჩნდა როგორც ექსპერიმენტი, რომელიც მიზნად ისახავდა ადრინდელი “AR”-ების პრობლემების გადაწყვეტის გზების ძიებას. როგორც კი ზუსტად დადგინდა რა იყო მიზეზი პრობლემის, ამ იარაღმა დაკარგა ყოველგვარი აზრი და პროტოტიპის ფაზას ის არ გაცდა. ამერიკის ჯარმა გააგრძელა M16a1, შემდგომ M16A2-ის და M4-ის ექსპლუატაცია მანამ სანამ არ ჩაება გლობალურ ომში ტერორიზმის წინააღმდეგ და ბუნებრივია გაჩნდა მოთხოვნა უფრო გამძლე, ძლიერ და საიმედო იარაღზე. სამუშაოები ამ მიმართულებით წავიდა როგორც ახალი იარაღების შექმნით ასევე არსებული იარაღების გაუმჯობესების გზით. საბოლოო ჯამში არც ახალმა იარაღებმა და არც არსებულის მოდიფიკაციებმა ვერ დაარწმუნეს აშშ-ის შეიარაღებული ძალების სარდლობა გადაიარაღების მიზანშეწონილობაში მაგრამ ეს ცალკე ისტორიაა. “AR”-ის გაუმჯობესების ერთ-ერთ გზას წარმოადგენდა მისი დენთის აირების სისტემის მოდიფიკაცია, რასაც მოყვა პროტოტიპების გამოცდა და რადიკალურად მოდიფიცირებული “AR”-ის HK416-ის გამოჩენა. ცხადია ეს პროცესი სავსე იყო ინტრიგებით, სენსაციებით და ჭორებით, და სასროლოსნი საზოგადოება ამ პროცესს ყურადღებით აკვირდებოდა. იარაღის მწარმოებლებმა დაინახეს რომ ასეთ პროდუქტს ექნებოდა მოთხოვნა სამოქალაქო სექტორში, იმიტომ რომ ძალიან ბევრს მიაჩნია, რომ თუ რამეს იყენებს ჯარი ან პოლიცია ესეიგი სამოქალაქო მსროლელისთვისაც ეს გამოსადაგია. შესაბამისად მწარმოებლებმა გამოუშვეს ბაზარზე ნაკრებები და მთლიანი იარაღები, თავიდანვე დაპროექტებული დგუშიან სქემაზე. ჭორები და სკანდალები დაკავშირებული “M4″-ის არასაიმედოობასთან ხელს უწყობდა პარანოის განვითარებას, რაც თავისთავად გარანტია იყო კარგი გაყიდვების.

რა უპირატესობები გააჩნია დგუშიან “AR”-ს? პირველ რიგში რა თქმა უნდა ასეთი სქემის გამოყენებისას დენთის აირები აღარ ხვდება იარაღში. რაც ნიშნავს, რომ მოხსნილია გადახურების პრობლემა ჯერებით ხანგრძლივი სროლისას. იარაღი ნაკლებად სენსიტიურია სხვადასხვა მუხტების გამოყენებისას. საპრესორის გამოყენებისას არ მცირდება იარაღის საიმედოობა. რა პლიუსები მოაქვს “დგუშიან” სისტემას სამოქალაქო “AR”-ის შემთხვევაში? ჩემი აზრით პრაქტიკულად არაფერი. ანუ არაფერი რასაც იგრძნობთ ეგრევე, როდესაც ნაკრებს დააყენებთ. დაზოგავთ რამდენიმე მილილიტრ ზეთს, იმიტომ რომ ის ისე სწრაფად არ აორთქლდება. საკეტი არ იქნება ისე ინტენსიურად საწმენდი მაგრამ ინტენსიურად საწმენდი იქნბა დგუშის  სისტემის ელემნტები. წესით ეხლა უნდა გაგიჩნდეთ კითხვა, რა მინუსები გააჩნია დგუშზე კონვერტაციას და სწორედ აქ იწყება ამ სტატიის ყველაზე საინტერესო ნაწილი. ასევე იგრძნოთ რომ უკუცემა იმატებს, ბალანსი დაირღვევა და სიზუსტე სემცირდება მაგრამ ყველაფერს თავისი დრო.

როგორც პირდაპირ შეფრქვევიან სისტემას, ასევ დგუშიან სისტემას აქვს თავისი მინუსები. მაგალითად ფასი ფასი, რომელიც ემატება იარაღის ფასს. ანუ გამართულ იარაღს თქვენ უნდა დამატებით დაახარჯოთ მინიმუმ 300 დოლარი მარტო ნაკრების შესაძენად. ამას შეიძლება დაემატოს მისი დაყენების ხარჯები, ახალი ტიბჟირი და წინა სამიზნე მოწყობილობა. ამ ფასად შესაძლებელია სტანდარტული “AR”-ის სრულად დაკომპლექტება კარგი “ოპტიკით”, ღვედით და დამატებითი მჭიდებით, რაც ჩემი აზრით უფრო მიზანშეწონილია.

გასაგებია რომ საკეტი აღარ ხდება ისე გასაწმენდი, მაგრამ სამაგიეროდ იარაღს ემატება დენთის აირების კამერა, დგუში, გადამყვანი ღერძი რომელიც აერთიანებს დგუშს და საკეტს, დგუშის ზამბარა და შეიძლება სხვა დეტალებიც, გააჩნია რომელი მწარმოებლის ნაკრებს იყენებთ. ეს შეიძლება იყოს დენთის აირების რეგულატორიც. ეს ყველაფერი ზრდის დეტალების მათ შორის მოძრავი დეტალების რაოდენობას იარაღში და რაც მთავარია მის წონას.  დგუშიანი „AR“ იქნება უფრო მძიმე. დაახლოებით 150-300 გრამით. გარდა ამისა ეს 200-300 გრამი განთავსდება ყველაზე ცუდ ადგილას, იარაღის ლულაზე. დაუმატეთ ამას ტაქტიკური ფარანი, “ბიპოდი”, ვერტიკალური სახელური და იარაღის სიმძიმის ცენტრი გადაიწევს წინ და ბალანსი მნიშვნელოვნად გაუარესდება. იმის გამო, რომ „AR“-ში მჭიდის წინ პრაქტიკულად განლაგებულია მარტო ლულა, წინა სამიზნე მოწყობილობა, თხელი დენთის აირების მილი და მსუბუქი ტიბჟირი, „AR“-ით მანევრირება, სამიზნიდან სამიზნეზე გადატანა ძალიან ადვილია, ინერციის ძალა მცირეა და იარაღი ადვილად კონტროლირებადია. ეს თვისება შეეწირება დგუშიან სქემას.

pistonscheme1

ასე გამოიყურება ტიპიური დგუშიანი სქემები.  ზედა სქემაზე გამოიყენება სტანდარტული დენთის აირების მიმღები, რომელიც ამჯერად იღებს დგუშის ღერძის დარტყმას. ქვედა ვარიანტზე, “გრდემლი” რომელზეც ზემოქმედებს ღერძი შესრულებულია საკეტის ჩარჩოსთან ერთად. ზედა ვარიანტი იყენებს საკუთარ დენთის აირების ბლოკს, ქვედა ვარიანტი მიდის სტანდარტულ A2-ტიპის დენთის აირების ბლოკზე.  

ასევე გასათვალისწინებელია, რომ არ არსებობს რაიმე უნიფიცირებული, სტანდარტული დგუშის სისტემა. ყველა მწარმოებელი იყენებს საკუთარი კონსტრუქციის ნაკრებებს და ეს ეხება ყველა კომპონენტს რომელსაც ეს სისტემები იყენებენ. ეს კიდე ნიშნავს, რომ თუ რომელიმე კომპონენტი გამოვიდა მწყობრიდან, მოგიწევთ ორიგინალური დეტალის შეძენა. პირდაპირი შეფრქვევიანი სისტემები პირიქით მაქსიმალურად უნიფიცირებულია, რაც ნიშნავს, რომ თუ რამე გამოვიდა მწყობრიდან ან გამოსაცვლელია, წავა ნებისმიერი მწარმოებლის სტანდარტული ნაწილი, რომელიც ათას საიტზე იყიდება. პირდაპირ შეფრქვევიანი სისტემის მომსახურება და მდგომარეობის კონტროლი ადვილია. თუ რამე დეტალი გამოდის მწყობრიდან ზარალი მინიმალურია. შესაბამისად შეკეთების ხარჯიც ძალიან მცირეა. პრაქტიკულად ერთადერთი რაც შეიიძლება გაფუჭდეს არის უჟანგავი რკინის დენთის აირების მილი (8-15 დოლარი), დენთის აირების რგოლები, (3-5 დოლარი კომპლექტში) და შეიძლება დაიშვას ხრახნები, რომლებითაც მაგრდება დენთის აირების მიმღები საკეტზე, რაც ადვილად სწორდება მსროლელის მიერ. მეტი მანდ არაფერი არ ფუჭდება. ნახევრად ავტომატურ იარაღზე პირდაპირი შეფრქვევის სისტემის კომპონენტების რესურსი პრაქტიკულად შეესაბამება ლულის რესურს  ანუ ხშირად გამოსაცვლელი არაფერი არ არის. დენთის აირების რგოლების გამოცვლა რეკომენდირებულია ყოველი 5 000 გასროლა, მაგრამ რეალობაში მათი რესურსი ბევრად აღემატება ამ ციფრს.

ფაქტია, რომ დგუშზე გადაყვანილ „AR“-ებს გააჩნიათ ნაკლები რესურსი. ფაქტია, იმიტომ რომ ამას ადასტურებს ყველა ვისაც კი ქონია შეხება ორივე ტიპის ამ სისტემის იარაღთან და ხდებოდა მათი ექსპლუატაცია რესურსის სრულ ამოწურვანდე.  გაგიჭირდებათ ნახოთ ცნობილი სახე იარაღების სამყაროდან, რომელიც არის “AR”-ის დგუშზე გადაყვანის მომხრე.  ამის მიზეზი პირველ რიგში უნდა ვივარაუდოთ არის დგუშიანი სისტემის სირთულე და შეზღუდვები, რომლეებიც განპირობებულია იმით რომ ეს ნაკრები უნდა “ჩაატიოთ” იარაღში რომელიც ამაზე არ იყო გათვლილი. მეტი ნაწილი მათ შორის მოძრავი ნაწილი ზრდის გაუმართაობის ალბათობას. ზოგი სისტემა სხვაზე მეტ ხანს ძლებს მაგრამ ვერც ერთი ვერ ძლებს იმდენს რამდენსაც  „AR“ პირდაპირი შეფრქვევის სისტემით. ამ მხრივ საინტერესოა HK416-ის შექმნის ისტორია. გერმანელები მათთვის ჩვეული პედანტურობით ცდიდნენ “AR”-ზე დგუშიან სისტემას და მალე აღმოაჩინეს, რომ მისი გამძლეობა არ იყო მაღალი (ეხება ცხადია სამხედრო იარაღს ანუ იარაღს რომელიც ისვრის ჯერებით). იმისთვის, რომ მიეღწიათ სათანადო გამძლეობის ხარისხისთვის და მისაღები რესურსითვის, მათ მოუწიათ დგუშის ღერძის გასქელება რასაც მოყვა მათი იარაღის აპერის ფორმის და სიმაღლის ცვლილება, რომელშიც უნდა გატეულიყო გაძლიერებული/გასქელებული დგუში. ცხადია არც ერთი ნაკრები რომელიც დღეს იყიდება ასეთ რამეს არ ითვალისწინებს. ამიტომაც ყველაზე ხშირი გაუმართაობა უკავშირდება ზამბარის ან დგუშის ღერძის მწყობრიდან გამოსვლას. პოპულარულ “იუთუბ არხზე”  iraqveteran8888, მოხდა მაღალი კლასის LMT-ს წარმოების დგუშიანი AR-ის ტესტირება ჯერებით  ხანგრძლივი სროლისას. მწყობრიდან პირველი გამოვიდა სწორედ დგუში, რომელიც ჯერ გაიღუნა და შემდეგ დააზიანა ის ადგილი საკეტზე, რომელიც იღებდა დგუშის დარტყმას. გასროლილი ვაზნების რაოდენობა მწყობრიდან გამოსვლამდე? იგივე რაც პირდაპირ შეფრქვევიან “AR”-ზე. აი ასე.

iwv8888

ხსენებული ტესტირებისას დაზიანებული საკეტის ჩარჩოზე განლაგებული ღერძის გრდემლი და გაღუნული დგუში. იგივე ტესტირებისას პირდაპრი შეფრქვევიანი “AR”-ის დენთის აირების სისტემამ იმუშავა უპრობლემოდ და “დანებდა” M4/A2″ პროფილის ლულა რომელიც უფრო თხელი იყო ვიდრე დგუშიან “AR” -ში რომელიც შემდგომ გამოცადეს. ყველა M4A1-ზე ამჟამად ყენდება “SOCOM” პროფილის სქელ-კედლიანი ლულები, რომლებიც უფრო გამძლეა. 

424889313_1ac02f9fe2_z

დგუშიანი სქემის “აქილევსის ქუსლი” ყოველთვის იყო დგუშის დეფორმაცია. სურათზე (ზევიდან ქვევით) არის Daewoo K2-ის და “AK”-ს დგუშები. ორივე დეტალი მასიური და სქელია. გადამყვანი ნაკრებების დგუშის ღერძები თხელი და გრძელია, იმისთვის რომ შესაძლებელი იყოს მათი განლაგება სტანდართული  თხელი დენთის აირების მილის ადგილას. 

ასევე ფაქტია, რომ დგუშზე გადაყვანილი „AR“-ები ნაკლებად ზუსტია ვიდრე პირდაპირ შეფრქვევიანი. აღნიშნული დადასტურებულია ურიცხვი ტესტირებით, რომლის შედეგებიც შეგიძლიათ უპრობლემოდ მოიძიოთ ინტერნტეტში და მათი შედეგების აქ აღწერას აზრი არ აქვს.  ეს არ ნიშნავს რომ დგუშიანი „AR“-ი არ არის ზუსტი, უბრალოდ ის არ არის იმდენად ზუსტი როგორც „AR“ პირდაპირი შეფრქვევით. უკანასკნელში, ლულა პრაქტიკულად თავისუფლად დაკიდულია. დენთის აირები მიემართება პრაქტიკულად წინაღობის გარეშე პირდაპირ საკეტის შიგნით დენთის აირების მილის გავლით. დგუშიან სისტემაში ყველაფერი ხდება პირიქით, დენთის აირები ხვდება აირების კამერაში რომელიც განლაგებულია ლულაზე და ეჯახება დგუშს, რომელიც გადაცემს ენერგიას საკეტს. რა თქმა უნდა ენერგია ასევე გადაეცემა ლულასაც რის გამოც ლულა განიცდის ზემოქმედებას/დარტყმას რაც ზრდის მის ვიბრაციას და შესაბამისად გაფანტვას. ჯერებით სროლისას ეს პრობლემა მხოლოდ უარესდება და HK416-ზე ლულა გახადეს უფრო სქელი რომ ეს ვიბრაცია და ამით გამოწვეული ვერტიკალური გაფანტვა შემცირებულიყო. იარაღი გამოვიდა უფრო მძიმე ვიდრე ეს თავიდან იყო ჩაფიქრებული.საკეტი დგუშიან „AR“-ში იღებს დარტყმას, მაშინ როდესაც საკეტი პირდაპირ შეფრქვევიან „AR“-ში იღებს გაცილებით უფრო რბილ, დროში გაწელილ ზემოქმედებას რის გამოც უკუცემის იმპულსი დგუშიან “AR”-ში უფრო დიდია.

dasad2

გამხნევებული ბრიტანული SA85-ის გაუმჯობესების პროგრამის წარმატებით, „ხეკლერ&კოხის“ ინჟინრებმა „შეუტიეს“„AR“-ის პლატფორმას და როდესაც მიიღეს უარი მჭიდის კონსტრუქციის ცვლილებაზე („ნატოს“ სტანდარტის გამო), რაც რადიკალურად გაზრდიდა სისტემის საიმედოობას, დაიწყეს   „AR“-ის კონსტრუქციის სიღრმისეული შეცვლა და გამოუშვეს HK-416. სანამ იურიდიული ფორმალურობების გამო ისინი ვერ ახერხებდნენ იარაღის შეტანას აშშ-ს სამოქალაქო ბაზარზე, გამოცოცხლდნენ ამერიკული კომპანიები და შექმნეს ანალოგიური იარაღები, დაფუძნებული „AR“-ის სისტემაზე მაგრამ თავიდანვე გათვლილი დგუშიან სქემაზე. სურათზე ნაჩვენებია HK416-ის დენთის აირების სისტემა. ყველა ელემენტი ლულის ჩათვლით, მძიმე და მსხვილია იმისთვის რომ მიღწეულიყო პირდაპირ შეფრქვევიან სისტემასთან გათანაბრებული სროლის სიზუსტე, რესურსი და საიმედოობა. 

ზოგადად HK416-ის კონსტრუქციის შესწავლა, გვაძლევს საშუალებას დავინახოთ, რა უნდა იყოს შესრულებული დგუშიან „AR“-ზე, რომ ის იყოს 100%-ად გამძლე და რასაც თქვენ ვერ მიიღებთ დგუშზე გადამყვანი ნაკრების შეძენისას. მაგალითად ავიღოთ საკეტის და ქვედა რესივერის დიზანინი, რომელიც იცავს ქვედა რესივერს და ბუფერის მილს დაზიანებისგან, რომელსაც იწვევს საკეტის გადაბრეცა. ეს უნიკალური პრობლემა (bolt tilt) გაჩნდა იმის გამო, რომ საკეტი პირდაპირ შეფრქვევიან „AR“-ზე იღებს ენერგიას მოძრაობისთვის ცენტრიდან სადაც ხდება დენთის აირების აკუმულირება მაშინ როდესაც დგუშიან სისტემაში საკეტზე დარტყმა ხდება მის ზედა მხარეზე.

fkfhgfd

ამ სურათზე კარგად ჩანს დგუშიანი სქემის “გენეტიკური” ნაკლი, რომელმაც შეიძლება სერიოზული პრობლემები გამოიწვიოს. ავტოიტეტული და კომპეტენტური რესურსის vuurwapen blog-ის ავტორის „AR“-ი მასზე დაყენებული Ares-ის წარმოების ნაკრებით, სროლისას მწყობრიდან გამოვიდა იმის გამო რომ საკეტის დარტყმებმა იარაღის ბუფერის მილზე გამოიწვია ბუფერის ქანჩის დაშვება, კონდახი მილთან ერთად ჩატრიალდა, ზამბარის და ბუფერის შემაკავებელი თავისი ზამბარით კიდე ამოხტა თავისი ადგილიდან… ზოგ ნაკრებში ამ პრობლემას ექცევა ყურადღება, ზოგში არა. შედეგად ბუფერის მილის წინა ნაწილში დგუშიან “AR”-ებს აღენიშნება ხოლმე არათანაბარი ცვეთის ნიშნები.

საერთოდ როგორ და რატომ გაჩნდა HK416 ამერიკის ჯარში კონკრეტულად კი სპეციალური დანიშნულების ნაწილებში? იმიტომ, რომ მათ სურდათ მოკლე იარაღი, რომელიც საიმედოთ იმუშავებდა საპრესორთან ერთად მათ შორის ჯერებით სროლისას.  საპრესორები და ჯერებით მსროლელი სამოქალაქო გრძელ-ლულიანი იარაღი საქართველოში აკრძალულია და ამიტომაც ამერიკული „სპეცნაზის“ გამოცდილებას თქვენთვის არანაირი მნიშვნელობა არ აქვს. მითუმეტეს იმის გათვალისწინებით რომ მათ ხანმოკლე რომანის შემდეგ უარი თქვეს HK 416-ზე.

პირდაპირი შეფრქვევის სისტემა გამოცდილია ბრძოლაში და არსებობს უკვე ნახევარ საუკუნეზე მეტი. ბევრი რამე რაც უკავშირდება დგუშიან სისტემებს ჯერ ბოლომდე უცნობია. დგუშზე გადამყვან ნაკრებებს ბრძოლა არ უნახავთ, რომელიმე მსხვილ სამართალდამცავ სამსახურს ან საბრძოლო დანაყოფს ის არ გამოუყენებია. HK416-იც შედარებით ახალი სისტემაა.  მაგალითად HK416-ის ტესტირებისას 2007 წელს ამერიკაში, 2500-3000 გასროლის შემდეგ დაფიქსირდა სიზუსტის მკვეთრი დეგრადაცია. 2-3MOA-დან 5-MOA-მდე. ზუსტი მიზეზის დადგენა ვერ მოხდა მაგრამ დაბრალდა ეს დენთის აირების ნასვრეტის ეროზიას და იმ ადგილში ნამწვავის დაგროვებას. რა თქმა უნდა ნაკრებების კონსტრუქციებიც იხვეწება. მაგალითად ადრინდელი ნაკრებები იყენებდნენ სტანდარტულ A2 ტიპის დენთის აირების ბლოკს, მაგრამ მასზე დგუშის დარტყმა რომელიც საწყის მდგომარეობაში ბრუნდებოდა იწვევდა მის დეფორმაციას და ადგილიდან დაძვრას, რის გამო აღნიშნული დეტალი აღარ გამოიყენება და იცვლება სპეციალური დეტალით, რაც ართულებს ნაკრების მონტაჟს და ზრდის მის ფასს. იგივეე ეხება საკეტს. თუ ადრე გამოიყენებოდა სტანდარტული საკეტის ჩარჩო ეხლა უმეტესობა მწარმოებლების იყენებს ჩარჩოს რომელზეც დგუშის ღერძის “გრდემლი” შესრულებულია საკეტთან ერთად.

ლარი ვიკერსი ამერიკული “დელტას” ყოფილი ოპერატორი და ადამიანი რომელმაც ასევე მიიღო მონაწილეობა HK416-ის შექმნაში და აქტიურად იყო ჩართული ამ იარაღის “გაპიარებაში” განმარტავს, რომ დგუშიანი  „AR“-ის არჩევანი გამართლებულია თუ: ლულის სიგრძე 14.5 ინჩზე ნაკლები; იგულისხმება ხანგრძლივი სროლა ჯერებით; გამოიყენება ვაზნების ფართო სპექტრი; გამოიყენება საპრესორი. მეორეს მხრივ ”AR”-ის ექსპერტი და ცნობილი ინსტრუქტორი მდიდარი საბრძოლო გამოცდილებით მაიკ პანონი თვლის რომ საპრესორიით აღჭურვილი “10 ინჩიანი AR”-ის გამოყენება საბრძოლო პირობებში შესაძლებელია, მაგრამ იარაღი სპეციალურად უნდა იყოს მომზადებული ამ როლისთვის და სტანდარტული დეტალების ნაწილი უნდა შეიცვალოს. ზოგადად არც ერთი სერიოზული ინსტრუქტორი არ არის შემჩნეული  ”AR”-ის ლანძღვაში, იმ კომიკურ პერსონაჟებს არ ვთვლით რა თქმა უნდა, რომლებიც საკუთარი ქარიზმის და ხმამაღალი კატეგორიული ტონით იზიდავენ კლიენტებს და ამით ირჩენენ თავს.

authar15.11.3

ავტორის კუთვნილი 11.3 ინჩიანი ნახევრად-ავტომატური “AR” იყო აბსოლუტურად საიმედო ყველა ტიპის ვაზნასთან და ამავე დროს სტაბულურად ისროდა 1.5MOA-ს.

ყველაფერი ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, ჩემი აზრით სამოქალაქო “AR”-ის გადაყვანა დგუშიან სისტემაზე აზრს მოკლებულია. “AR”-ი არის კარგი სწორედ მისი პირდაპირი შეფრქვევის სქემის წყალობით. გადაიყვანო ეს სისტემა დგუშიან სქემაზე,  დაახლოებით იგივეა რომ იყიდოთ „სუბარუ იმპრეზა“, ამოიღოთ მისი ოპოზიტური ძრავი და ჩააყენოთ შიგნით „ტოიოტას“ ძრავი. ოპოზიტური ძრავი არის ის რაც ხდის „სუბარუს“ უნიკალურს. ოპოზიტური ძრავი გამოყენება ნიშნავს დაბალ სიმძიმის ცენტრს, ნაკლებ ვიბრაციას, სიმძლავრის და საწვავის ეკონომიურობის საუკეთესო შეფარდებას, ამას დამატებული უნიკალური ჟღერადობა. არ მოგწონთ „ოპოზიტური“ ძრავი? არ მოგწონთ პირდაპირი შეფრქვევის სქემა? მაშინ იყიდე სხვა მანქანა/იარაღი. ის ფული კიდე რომელიც უნდა დახარჯოთ აზრს მოკლებულ “აფგრეიდში” ჯობია უფრო საჭირო რამეში გამოიყენოთ.

ჩემი გამოცდილება პირდაპირ შეფრქვევიან “AR”-ებთან ძალიან პოზიტიურია. უამრავი ნასროლი ვაზნა და ნოლი პრობლემა. დიახ მე მინახია პრობლემები “AR”-ზე რომლებიც გამოწვეული იყო მჭიდებით და იმის გამო რომ პატრონები არ უვლიდნენ თავის იარაღს და გამოეპარათ რაღაცეები. მე არ მგონია რომ დგუშზე გადამყვან ნაკრებს გადაეწყვიტა რომელიმე ეს პრობლემა. ისევე როგორც მინახია როგორ ჭედავენ და ფუჭდებიან სამოქალაქო “კალაშნიკოვები”. არა მე არ ვარ დარწმუნებული რომ “AR”-ი არის საუკეთესო საბრძოლო იარაღი, იმიტომ რომ არ მიომია და არ მიმსახურია ამ იარაღით, მაგრამ ჩემი აზრით სამოქალაქო-თავდაცვითი და ტაქტიკური იარაღის როლში ეს სისტემა ერთ-ერთი საუკეთესოა. მოუარეთ “AR”-ს როგორც ყველა სხვა იარაღს, დამატებით კარგად დაზეთეთ “AR”-ის საკეტი, გამოიყენეთ ხარისხიანი მჭიდები, მიაქციეთ ყურადღება დენთის აირების მიმღების (gas key) ხრახნებს, დენთის აირების რგოლების მდგომარეობას და თქვენი იარაღი არასდროს არ გაჭედავს.

არც ერთი სისტემა არ არის დაცული არაკომპეტენტური მომხმარებლისგან. შორს რომ არ წავიდეთ, მაგალითად ავიღოთ ისევ HK416. ეს იარაღი შეიარაღებაში მიიღო ნორვეგიამ და ეგრევე წააწყდა სერიოზულ პრობლემებს საიმედოობასთან. მიზეზი რაოდენ ირონიულიც არ უნდა იყოს უკავშირდებოდა სწორედ რომ ნაქებ დენთის აირების სისტემას, კონკრეტულად კი დენთის აირების რეგულატორს. რატომღაც ჯარისკაცებს აუკრძალეს ამ კომპონენტის დაშლა და წმენდა რასაც მოყვა ამ მოწყობილობის ინტენსიური დაბინძურება რაც იწვევდა მის მწყობრიდან გამოსვლას ან თვითნებურად პოზიციის შეცვლა, რომელიც გამოიყენებოდა საპრესორით სროლისას. შეიძლება ვიდაოთ, რომ რეგულატორი არ უნდა იცვლიდეს პოზიციას და არ უნდა ძვრებოდეს იარაღს, მაგრამ ჭეშმარიტება არის იმაში რომ საჭიროა იარაღის კონსტრუქციის, მისი სუსტი და ძლიერი მხარეების ცოდნა და სათავისოდ გამოყენება.

დღის იარაღი: Colt Single Action Army

August 12th, 2016

img_9175.jpg_thumbnail0

 

შექმნილი 1873 წელს ამ რევოლვერს უწოდეს ახალი მოდელის ბრუნავი პისტოლეტი რკინის ვაზნისთვის. “კოლტის” ქარხანაში მას ეძახდნენ ასევე “მოდელ პ”-ს ხოლო მისი ყველაზე გავრცელებული მოდელის დასახელება იყო “Colt Single Action Army”. ეს რევოლვერი მეტსახელად “Peacemaker” (მშვიდობისმყოფელი) მექანიკური საიმედოობის და ძლიერი კალიბრების წყალობით გახდება ალბათ ყველაზე პოპულარული და ლეგენდარული ამერკული იარაღი, ასოცირებული კოვბოებთან, ველურ დასავლეთან და ვესტერნებთან. 77 წლის განმავლობაში “კოლტმა” გამოუშვა 400 000-მდე “პისმეიკერი” სხვადასხვა კონფიგურაციაში. “კოლტის” 6 ვაზნიანი ერთმაგი მოქმედების რევოლვერი იყო მექანიკურად საიმედო, ზუსტი და ერგონომიული იარაღი. მისი დატენვა ხდებოდა რიგ-რიგობით 5 ვასროლილი მასრის ამოგდებით და ასვე რიგ-რიგობით ახალი 5 ვაზნის დოლურაში მოთავსებით. რევოლვერი ტექნიკურად ექვს ვაზნიანია მაგრამ დაშვებულ მდგომარეობაში ჩახმახი ედება ვაზნას და რევოვლერის დავარდნისას ან ჩახმახზე აგრედან დარტყმა საკმარისი იყო რომ რევოლვერს გაესროლა ამიტომ ჩვეულბერივ პრაქტიკად ითვლებოდა 5 ვაზნის ჩალაგება დოლურაში და ჩახმახის ცარიელ სავაზნეზე დაშვება. ზედმეტად გართულებული დატენვის პროცედურის გამო, ორი რევოლვერის ტარება ასევე იყო ჩვეულებრივი და გავრცელებული პრაქტიკა. “პისმეიკერი” გამოდიოდა მრავალ კონფიგურაციაში ლულის სიგრძის და კალიბრების სხვადასხვა კომბინაციებით, ხოლო კალიბრებში ყველაზე პოპულარული იყო .45 Colt, 44-40 და 38-40. “პისმეიკერის” სახელგანთქმულ “ოპერატაროებს” შორის არიან ამერიკელი გენერალი ჯორჯ პატონი, უაიტ ერპი, ბეტ მასტერსონი, მექსიკელი რევოლუციონერი პანჩო ვილია. “პისმეიკერს” აქებდნენ და ხმარობდნენ ასევე ცნობილი მსროლელები, ჩიკ გეილორდი, ელმერ კეიტი, ჯეფ კუპერი (რომელმაც ამ რევოლვერიდან მოკლა თავისი პირველი მოწინააღმდეგე), ბობ მუნდენი და ა.შ.
მეორე მსოფლიო ომის დროს კოლტმა შეწყვიტა “პისმეიკერების” წარმოება და ომის დასრულების შემდეგ ინტერესი მათ მიმართ პრაქტიკულად გაქრა, მანამ სანამ 50-ან წლებში არ დაიწყო ტელევიზიის “ოქროს ეპოქა” და კოვბოური შოუები და ფილმები სარგებლობდნენ დიდი პოპულარობით, რამაც ბუნებრივია გაზარდა ინტერესი “პისმეიკერის” მიმართ და კოლტმა განაახლა მათი წარმოება. მესამე თაობის “პისმეიკერებს” კოლტის სპეციალური სახელოსნო (Colt Custom Shop) დღემდე უშვებს. “პისმეიკერის” კონსტრუქცია გამოყენებული იქნა ბევრი სხვა კომპანიის მიერ, რომლებიც უშვებენ როგორც კოლტის ზუსტ ასლებს ასევე მის კონსტრუქციაზე დაფიძნებულ განსხვავებულ რევოლვერებს, მაგალითად ამერიკული “Ruger” და “Magnum Research”, იტალიური “Beretta”, “Uberti” და “Chiappa”. იტალია ორიგინალური “პისმეიკერი” და მისი “დერივატები” დღემდე კარგად იყიდება და სარგბელობენ დიდი პოპულარობით, როგორც კოვბოური სრლოლის მოყვარულებს ასევე ცეცხლსასროლი იარაღის ენთუზიასტებს შორის.

ps
აღსანიშნავია, რომ იტალია არის ქვეყანა, რომელიც უშვებს პრაქტიკულად ყველა მოდელის ამერიკულ კლასიკურ “კოვბოურ” იარაღს და მათ შორის “პისმეიკერებსაც”. აღნიშნული განპირობებული იყო 50-60-ან წლებში იტალიაში გადაღებული ვესტერნების დიდი პოპულარობით, ქართული მაყურებლისთვის პირველ რიგში ეს ფილმები ცნობილი უნდა იყოს სერჯიო ლეონეს წყალობით. იტალიური კომპანიები (პედერსოლი, ბერეტა, ქიმარონი, ქიაპა, პიეტტა, უბერტი) დიდი რაოდენობით უშვებდნენ იარაღებს, რომლებიც გამოიყენებოდნენ ე.წ. “სპაგეტი ვესტერნებში” და შემდგომ ეს იარაღები ასევე იგზავნებოდა აშშ-ში კომერციულ ბაზარზე გასაყიდად, სადაც თავისი მაღალი დამზადების ხაირისხის გამო ამერიკული კომპანიების პროდუქციასთან ერთად დიდი პოპულარობით სარგებლობენ .

1a1pie-034064_5

იტალიური წარმოების “პისმეიკერი” გახსნილი დასატენი კარიბჭით

კალიბრს არ აქვს მნიშვნელობა, ან კიდევ ერთხელ ტერმინალურ ბალისტიკაზე

August 5th, 2016

ამ მოკლე სტატიაში მე მინდა შევეხო თემას, რომელიც ეხება კალიბრების ეფექტურობას. “ა” კალიბრი ჯობია “ბ” კალიბრს და “ც” კალიბრი ეგგრევე აგდებს ხოლო “დ” კალიბრი ხვრეტს…. ბუნებრივია ეს თემა ძალიან ბევრ გაცხარებულ კამათს იწვევს როგორც სპეციალიზირებული გამოცემების ფურცლებზე ასევე სპეციალიზირებულ ინტერნეტ რესურსებში და ეს გასაგებიც არის. საკითხი სპეციფიურია და მოითხოვს ბევრი რამის სიღრმისეულ ცოდნას, მათ შორის ანატომიის, მედიცინის, ფსიქოლოგიის, გარე და ტერმინალური ბალისტიკის საფუძვლების და ეს სულაც არ არის სრული სია. ამიტომ ბუნებრივია ასეთ დისკუსიებში საღი აზრი და სასარგებლო ინფორმაცია, როგორც წესი ძალიან ცოტა არის.

პირობითად შეიძლება ამ დისკუსიის ტიპიური მონაწილეები დავყოთ ორ ჯგუფად. პირველები, რომლებსაც ღრმად ჯერა რომ მილიმეტრები და ჯოულები გადამწყვეტია და მეორე ბანაკი,  რომლის წარმომადგენლები თვლიან, რომ მთავარია სად არტყავ,  თავში მორტყმული “გეკოც” და .45-იც ერთნაირად კლავს. შეიძლება ითქვას, რომ ორივე ბანაკის წევრები ერთნაირად მართლებიც არიან და ერთნაირადაც ცდებიან.
სიმართლის დადგენა რთულდება იმით, რომ არ არსებობს მეთოდოლოგია რომელიც ზუსტად დაადგენს რამდენად ეფექტური იქნება ესა თუ ის ვაზნა ვაზნა, პირველ რიგში იმის გამო რომ ყველაზე რთულია იწინსაწარმეტყველო როგორი სამიზნის წინააღმდეგ მოხდება იარაღის გამოყენება. იქნება ეს 60 კილოგრამიანი მამაკაცი სადღად ფლორიდაში, ჩაცმული თხელ მაისურში და შორტებში, თუ განრისხებულია 120 კგ-ნი რეზერვაციის მკვიდრი ალიასკაზე, სასმელისგან გაბრუებული, გამოწყობილი სქელ ტყავის ბეწვიან ქურთუკში და თბილ ტანსაცმელში. შესაბამისად “შემაჩერებელი ეფექტი”, “ტეილორის ნოკაუტის ფორმულა” და ტყვიის ეფექტურობის შეფასების სხვა უნივერსალური “მეთოდები” არის მცდარი. არ არსებობს მეთოდი რომელიც ზუსტად დაადგენს ტყვიის ეფექტურობას ოდნავ მისაღები რწმუნების ხარისხით.

მაგალითად მონადირეებმა ზუსტად იციან სად, რა დროს და რა ცხოველზე მოუწევთ ნადირობა და შესაბამისად არჩევენ იარაღს, კალიბრს და ვაზნებს. პოლიციელებს, სამხედროებს და ხშირად ადამიანებას ვინც იყენებენ იარაღს თავდაცვისთის ასეთი ფუფუნება არ აქვთ. ამასთანავე მონადირეებს შეუძლიათ იქონიონ იარაღი რომლის სიძლიერე იქნება საკმარისზე მეტი, დანარჩენებს არც ამის ფუფუნება არ აქვთ. აქიდან მოდის სწორი არჩევანის გაკეთების სირთულე. ავირჩიოთ ყველაზე დიდი კალიბრი იტყვით თქვენ, .45 ბევრად ჯობია 9მმ “ლუგერს”. კი? არა.

პირველ რიგში რაც შეეხება ჯოულებს და მილიმეტრებს. შაშხანის კალიბრებში ნომინალურად ერთი და იგივე კალიბრის ვაზნას შორის შეიძლება იყოს უშველებელი განსხვავება ენერგიაში. მაგალითად .30 კალიბრს განეკუთვნება 7.62x54r, ფართოდ გავრცელებული საქართველოში. მისი ტყვიის კალიბრი არის 7.92 მმ, ხოლო ენერგია 3600 ჯოულის ფარგლებში. იგივე კალიბრის 7მმ რემინგტონ ულტრა მაგნუმის ენერგია იქნება 4900 ჯოული. განსხვავება არის შთამბეჭდავი. რაც შეეხება მოკლელულიანი იარაღების კალიბრებს, მაგალითად .380 ACP-ს ტიპიური ენერგია არის 270 ჯოული, ხოლო 9მმ ლუგერის ორჯერ მეტი. ერთის მხრივ განსხვავება ორმაგია მაგრამ სამიზნეში მოხვედრისას ჩვენ მივიღებთ ორჯერ მეტ ეფექტურობას? რას გვაძლევს ეს ორმაგი უპირატესობა ჩვენ? .380 ACP არის შედარებით სუსტი კალიბრი, და ბევრის მიერ ის განიხილება როგორც ყველაზე დაბალი ზღვარი თავდაცვის იარაღისთვის. როდესაც გადავხედვათ ძლიერ პისტოლეტის ძლიერ კალიბრებს განსხვავება ისეთი შთამბეჭდავი აღარ არის როგორც შაშხანის კალიბრებში. 500-600 ჯოული “ლუგერისთვის” და 600-700 ჯოული .45ACP-თვის. როგორ გგონიათ 10-20% სხვაობა სიმძლავრეში და 2.7მმ სხვაობა ტყვიის დიამეტრში ხდის .45-ს რადიკალურად უკეტეს ალტერნატივად “ლუგერისთვის”? და ამ მარგინალური უპირატესობისთვის ჩვენ დავთმობთ მჭიდის ტევაოდბას რომელიც მცირდება არც მეტი არც ნაკლები ორჯერ? ავიტანთ პისტოლეტის გაზრდილ მასას და გაბარიტებს და უფრო დიდ უკუცემას? სიმართლე კი იმაშია რომ გინდა .380-ს და გინდა .45-ს მაინც აქვთ ძალიან ცოტა ენერგია და ამ ენერგიას თანაც ძალიან ხშირ შემთხვევაში არაეფექტურად იყენებენ. ენერგიის ეფექტური გამოყენების კარგი მაგალითია არბალეტის ისარი. არბალეტი გამოიყენება ყველა ტიპის ცხოველზე სანადიროდ მათ შორის აფრიკულ ხუთეულზე. რა ენერგია აქვს ისარს ნასროლს ძლიერი სანადირო არბალეტიდან? 68 ჯოული ანუ უფრო ნაკლები ვიდრე .22lr-ს.  უბრალოდ არბალეტის ისარი იყენებს ამ ენერგიას რაციონალურად და გააჩნია ეეფექტური დაზიანების მექანიზმი, განიერი ისრის თავი ბასრი პირებით კვეთს/ჭრის ქსოვილებს და მძიმე დაზიანებებს აყენებს ცხოველს.

თანამედროვე სწრაფი, გარსით დაფარული მრგვალთავიანი ტყვია, მიფრინავს შორს, ქმნის მინიმალურ წინაღობას, არის იდეალური აეროდინამიური ფორმის, მაგრამ ამავე დროს ისე გამოიყურება თითქოს ის შექმნილია ადამიანის მიერ რომელსაც ის უნდა მოხვედროდა და მან ისე გააკეთა რომ მოხვედრისას ამ ტყვიას რას შეიძლება მინიმალური ზიანი მიეყენებინა მისთვის. ტყვია წვრილია და გარსის წყალობით მკვირივია. ხშირად ის უბრალოდ ხვრიტავს ადამიანს და აგრძელებს ფრენას მასის და სიჩქარის შენარჩუნებით. ამან წარმოშვა მორიგი მითი. ერთ-ერთი ცნობილი მონადირე მაგალითად იძახდა რომ იდეალურმა სანადირო ტყვიამ უნდა გახვრიტოს ნადირი და გაჩერდეს მეორე მხარეს ტყავის ქვეშ.  ანუ თუ ტყვია რჩება სხეულში ესეიგი ის მთელ თავის ენეერგიას გადაცემს სამიზნეს და ის უფრო უკეთესია ხო?  არა. საქმე იმაშია, რომ ტყვიის ენერგია არ გადაეცემა სრულად სამიზნეს.  ის იხარჯება მინიმუმ ხუთ რამეზე: წნევის ტალღების შექმნაზე, ქსოვილების გახურებაზე, ჭურვის გახურებაზე, ჭურვის დეფორმაციაზე, ქსოვილების დაძვრაზე (ან ბალისტიკური  ჟელატინის ბლოკის დაძვრაზე ადგილიდან). ერთი და იგივე ენერგიის მქონე ტყვების ჭრილობები შეიძლება მნიშვნელოვნად განსხვავდებოდნენ, გამომდინარე ტყვიის კონსტრუქციიდან და იმ დაზიანების მექანიზმებიდან რომლებსაც ის იყენებს.

რა დაზიანების მექანიზმები აქვს ტყვიას? პირველ რიგგში დაზიანებების ხარისხს და მოცულობას განაპირობებს როგორც ჭურვის თვისებები ისევე ქსოვილების თვისებებიც. ძირითადი დაზიანების მექანიზმი არის ქსოვილების განადგურება დარტყმის შედეგად. ჭურვი/ტყვია ანადგურებს იმ ქსოვილებს რომლებთანაც შედის უშუალო კონტაქტში. თუ ტყვია გადის ქსოვილებში სწორი კუთხით ანუ არ ყირავდება და ინარჩუნებს მდგომარეობას როგორც წესი ჭრილობის არხი არ აღემატება ტყვიის დიამეტრს. თუ ტყვია აყირავდა ქსოვილებში ეს რადიკალურრად ზრდის დაზიანებული ქსოვილების რაოდენობას და შესაბამისად ტყვიის ეფექტურობას. იმისთვის რომ გაიზარდოს დაზიანებული ქსოვილების რაოდენობა ასევე გამოიყენება ექსპანსია ანუ ტყვიის გაშლა რაც ზრდის მის დიამეტრს და შესაბამისად ზრდის ჭრილობის არხის მოცულობას და ფრაგმენტაცია, როდესაც ტყვია იშლება ქსოვილებში და ფრაგმენტები ხდებიან ინდივიდუალური დამაზიანებელი ელემენტები. ყველაფერი ეს ქმნის პერმანენტულ ჭრილობის არხს. ქსოვილებში ჭურვის მოხვედრა ასევე იწვევს კიდევ ორ რამეს, ზებგერითი ხმოვანი ტალღების გავრცელებას ქსოვილებში და კავიტაციას. კავიტაცია გამოწვეული ტყვიის გავლით ქსოვილებში ცდილობს განზე გაისროლოს ქსოვილები. გამომდინარე იქიდან რომ ქსოვილები ელასტიურია, ამის შემდეგ ისინი უბრუნდებიან პირვანდელ მდგომარეობას. ნაცვლად პოპულარული მითისა, კავიტაცია (ხშირად წოდებული როგორც ჰიდრო-სტატიკური შოკი და ბლა ბლა ბლა) არ იწვევს ელასტიური ქსოვილების დაზიანებას. ტრავმა მიყენებული კავიტაციით წააგავს დაბეჟილობას და მას როგორც წესი რამე სერიოზული ზიანი არ აქვს. დავა დორებითი ჭრილობის არხის მნიშვნელობაზე ტყვიის ეფექტურობის შეფასებისას არ წყდება დღემდე, მაგრამ არსებული გამოქვეყნებული ნაშრომების და კვლევების ანალიზი, როგორც მინიმუმ გვაძლეევს საფუძველს ვივარაუდოთ, რომ რაიმე ეფექტურ და საიმედო დაზიანების მექანიზმზე ლაპარაკი ზედმეტია.

figure1

წლების განმავლობაში ითვლებოდა რომ მაღალსიჩქარიანი ტყვიები მეტ დაზიანებას აყენებენ, იმიტომ რომ არ იყო ზუსტი წარმოდგენა დაზიანების მქანიზმებზე. მაგრამ მარტო სიჩქარე არაფერს არ შვება. სურათზე არის ძალიან დიდი კავიტაციით გამოწვეული დროებითი ჭრილობის არხი  და ტყვიის დეფორმაციის წყალობით მიღებული განიერი პერმანენტული ჭრილობის არხი, რომელიც შექმნილია შედარებით ნელი 10.4 მმ-ნი ვეტერლის ტყვიით, რომლის სიჩქარე ორჯერ ნაკლებია ვიდრე თანამედროვე სამხედრო იარაღის კალიბრის ტყვიის სიჩქარეზე მაგრამ მისი ტყვია არ არის გარსით დაფარული და ამიტომ დეფორმირდა გაზარდა თავისი დიამეტრი რამაც გაზარდა მისი ეფექტურობა.  

სხვაობა ენერგიაში შაშხანის და მოკლელულიანი იარაღისთვის განკუთვნილ ვანზნებს შორის კოლოსალურია. მათ იმხელა ენერგია აქვთ, რომ დაზიანების მექანიზმები ხდება ძალიან ეფექტური. კავიტაცია ძალიან დიდია. ფრაგმენტაცია ასევე მნიშვნელვნად ზრდის ეფექტურობას. ტყვია ისეთი სისწრაფით ხვდება სამიზნეს და ისეთ დატვირთვას იღებს რომ “ტყდება” და ფრაგმენტები დამოუკიდებელ ჭურვებად იქცევა და უმძიმეს ჭრილობებს აყენებენ ადამიანს თუ ცხოველს.  მაგალითად 5.56×45-ის შემთხვევაში ტყვიის ფრაგმენტები კვეთენ ისედაც გაწელილ (კავიტაციის შედეგად) ქსოვილებს, რის გამოც ჭრილობები ძალიან სერიოზულია.  ძვალში მოხვედრილი შაშხანის ტყვია ძვლის ნატეხებს აქცევს ჭურვებად, ისე რომ  ისტორია “ტყვიამ ფეხი მოგლიჯა” ხდება აბსოლუტურად რეალური. ტყვიის აყირავება იწვევს პერმანენტული არხის მოცულობის ზრდას (იზრდება ტყვიის ზედაპირის ფართობი რომლითაც ის ეჯახება ქსოვილებს).  რა შეუძლია პისტოლეტი ტყვიას? დიდი არაფერი. ფრაგმენტაცია რომც მოხდეს, ფრაგმენტები დაბალი ენერგიის გამო პრაქტიკულად არანაირ ან მინიმალურ ზიანს აყენებენ ქსოვილებს, მაგრამ შედეგად პისტოლეტის ტყვია რადიკალურად კარგავს შეღწევის უნარს და ის შეიძლება უბრალოდ ვერ მიწვდეს შიდა ორგანოებს ან მინიმალური ზიანი მიაყენოს. ტყვიის აყირავებას მისი მოკლე სიგრძის გამო ასევე დიდი არაფერი ეფექტი არ მოყვება. თან როგორც წესი ის ყირავდება უკვე სულ ბოლოს როდესაც ენერგია ამოწურულია და ეს ასევე ამცირებს შეღწევის უნარს. რჩება მხოლოდ ექსპანსია, ანუ ისეთი კონსტრუქციის ტყვიის შექმნა რომელიც გაიშლება და ამის წყალობით მისი ეფექტურობაც მოიმატებს.  დაფიქრდით ამაზე, მიუხედავად ძალიან ძლიერი კალიბრებისა, ნადირობისას სავალდებულია ექსპანსიური ვაზნების გამოყენება, რომ ცხოველი სწრაფად და ზედმეტი ტანჯვის გარეშე მოკვდეს. ჰააგის კონვენცია კრძალავს ასეთი ტყვიების გამოყენებას, რომლებიც ვითომ “ზედმეტ ტანჯვას” აყენებენ ჯარისკაცებს. ჩემი აზრით ჰუმანური ტყვია არ არსებობს ხოლო რა არის უფრო უკეთესი მალე მოკვდე თუ დაიტანჯო უამრავი ჭრილობისგან მიყენებული არაეფექტური ტყვიებით…. რავიცი რა გითხრათ, ეს საკითხი უფრო მორალუ-ეთიკურ მხარეს განეკუთვნება და ცილდება ამ სტატიის შინაარს. როგორც ადამიანი, რომელიც ფლობს და მზად არის გამოიყენოს სამოქალაქო-თავდაცვის იარაღი, ჩემი სურვილია რომ იარაღის გამოყენებას მოყვეს ჩემს მიმართ აგრესიული ქმედებების მომენტალური შეწყვეტა, ეს კიდე სამწუხაროდ გარანტირებულია მხოლოდ აგრესორის სწრაფი გარდაცვალებით.  აგრესიის სწრაფი აღკვეთის  სხვა საიმედო მექანიზმი ამ ეტაპზე უბრალოდ არ არსებობს… თუ გამოჩნდება ასეთი იარაღი, რომელიც სწრაფად, საიმედოთ ანეიტრალებს აგრესორს მისი მოკვლის გარეშე მე ვიქნები პირველი ვინც ამ იარაღს იყიდის. დიდი პროგრესი შეიმჩნევა სხვადასხვა ტიპის “ტეიზერების” (ელექტრო-შოკური მოწყობილობების) შექმნაში მაგრამ ჯერ ნაადრევია იმაზე საუბარი, რომ ასეთი მოწყობილობები ჩაანაცვლებენ ცეცხლსასროლ იარაღს.

პისტოლეტის და რევოლვერის ვაზნებში ეს ენეერგია უბრალოდ ძალიან ცოტა არის. რა თქმა უნდა იგულისხმება კალიბრები, რომლების ჩატევაც შესაძლებელია ზომიერი გაბარიტების და წონის ხელის იარაღში. აქიდან მიჩნეულია რომ “.357 მაგნუმი” არის ზედა ზღვარი სიმძლავრის, და იარაღი ამ კალიბრზე კონტროლირებადია თუ ის სრული ზომის არის. აღნიშნული კალიბრის უკუცემა მსუბუქი რევოლვერიდან სროლისას, უბრალოდ აუტანელია. პისტოლეტი არის პირადი იარაღი, განკუთვნილი ფარული ტარებისთვის, მას ვერ მიაბჯენ მხარზე რომ უკეთესად აკონტროლო, საყრდენის გამოყენებაც ძალიან შეზღუდულია. ამიტომ მაქსიმალური სიმძლავრე რომელიც ჩვენ შეიძლება მივიღოთ შეზღუდულია. ამიტომ არსებობს ათობით შაშხანის კალიბრები და პისტოლეტების-რევოლვერების გავრცელებულ კალიბრებს ორი ხელის თითებზე ჩამოთვლით.

ზოგადად მიიჩნევა რომ პისტოლეტიდან ტყვია ანადგურებს იმ ქსოვილებს რომლებსაც უშუალოდ ეხება. ბუნებრივია რაც უფრო დიდია ჭურვი მით უფრო მეტი ქსოვილი ნადგურდება მასთან კონტაქტისას, მით უფრო დიდია სისხლდენა და ტკივილი, მით უფრო მალე გამოდის სამიზნე მწყობრიდან. ხო და სწორედ ამიტომ .45 (11.7მმ) უკეთესია “ლუგერზე” (8.8მმ). ხო? არა. მრგვალთავიანი ტყვია, იქნება ეს “ლუგერი” თუ .45 არის ცალსახად არაეფექტური ტყვია. ცნობილია რომ გაკვეთისას პათოლოგოანატომები ვერ არჩევენ ჭრილობებს და არ შეუძლიათ თქვან მხოლოდ ჭრილობის დათვალიერებით რომელი კალიბრის ტყვიით იქნა ის მიყენებული. მრგვალი ცხვირის გამო ასეთი ტყვიები შედიან ქსოვილებში როგორც პროფესიონალი წყალში მხტომი, მინიმალური წინაღობის შექმნით და წყლის (ქსოვილების) ამღვრევით, ქსოვილებიც ხომ მეტწილად სითხესგან შედგებიან?  ჭრილობის არხი  ასეთი ტყვიების გამოყენებისას არის ვიწრო.  ზედმეტი შეღწევაც არის სერიოზული საფრთხე.  მრგვალი ტყვია რიკოშეტირებს მსხვილი ძვლებისგან. არსებობს დოკუმენტირებული ინციდენტი, როდესაც ბოროტმოქმედის თავის ქალამ აისხლიტა ახლო მანძილიდან ნასროლი ხუთი .38 special კალიბრის მრგვალთავიანი ტყვია. ამის მიზეზი იყო როგორც ტყვიის ფორმა ასევე ის რომ ეს ტყვიები ნასროლი იყო მოკლე-ცხვირინაი რევოლვერიდან, რამაც კიდე უფრო შეამცირა ტყვიის საწყისი სიჩქარე და ენერგია. ამიტომ: მე მაქვს, .22lr პისტოლეტი და თუ რამეა თავში ვესვრი… დაივიწყეთ ეს სისულელე. როგორც თქვა ხენკმა “Braking Bad”-ში, თუ გჭირდება იარაღი დარწმუნდი რომ “საკმარისი” იარაღი გაქვს.

ზუსტად იმის გათვლა თუ როგორ მოიქცევა ტყვია შეუძლებელია. ძალიან ბევრი ფაქტორი მოქმედებს ამაზე და მათ შორის უმთავრესი არის ცვალებადი და განსხვავებული სამიზნეები. საწყისი სიჩქარის ცვლილება (იცვლება როგორც გასროლის მანძილის ცვლილებით ასევე განსხვავებული სიგრძის ლულიდან სროლისას), მოხვედრის კუთხე, ტანსაცმელი რომელიც აცვია სამიზნეს, ადგილი სადაც მოხვდა ტყვია, შეხვდება თუ არა ტყვიას მსხვილი ძვალი, ყველაფერი ეს ახდენს გავლენას იმაზე თუ რამდენად ეფექტური იქნება ტყვია. ვერც ერთი ლაბორატორია ვერ შეძლებს ასეთი პირობების იმიტირებას. არის ურთიერთ გამომრიცხავი მოთხოვნებიც. მაგალითად თუ ტყვია ხვდება სამიზნეს მკერდში ჩვენ გვინდა რომ ტყვიამ ეგრევე განიცადოს ფრაგმენტაცია ან აყირავდეს, გაზარდოს ჭრილობის არხის მოცულობა და მაქსიმალური ზიანი მიაყენოს სამიზნეს. მაგრამ მაგალითად 168გრ .308 კალიბრის Sierra Match King ტიპის ტყვია ხშირად გადის ქსოვილებში 20-30 სმ და მერე იწყებს აყირავებას. შეიძლება ამ ტყვიამ ისე  გახვრიტოს სამიზნე რომ არც აყირავდეს. ეს ცუდია. მაგრამ თუ სამიზნეს ტყვია ხვდება გვერდიდან და ჯერ უნდა გავიდეს ხელში, შემდეგ ხელის ძვალში და მერე გახვრიტოს ნეკნები გვერდიდან, მაშინ ნაადრევი ფრაგმენტაცია/აყირავება სულაც უკვე არ არის სასურველი. იმ ცნობილი და საბედისწერო შეტაკებისას 1986 წელს, მაიამიში, ზუსტად ეს მოხდა. 115 გრანიანი 9მმ-ნი ექსპანსიური ტყვია გვერდიდან მოხვდა ბოროტმოქმედს, და გაჩერდა გულთან ერთ სანტიმეტრში. ბოროტმოქმედმა სასიკვდილო ჭრილობა მიიღო მაგრამ სანამ სისხლისგან დაიცალა, მან მოკლა და დაჭრა რამდენიმე “ბიუროს” აგენტი. ამ შეტაკებამ და დიდმა მსხვერპლმა დააჩქარა უფრო ეფექტური ტყვიების კონსტრუციის ძიების პროცესი და საბოლოო ჯამში განაპირობა ახალი კალიბრის, .40S&W-ის გამოჩენა. .40S&W 90-ნი წლების დასაწყისში ითვლებოდა კალიბრად, რომელიც “გადაარჩენდა” სამართალდამცავებს. ვაზნას მართლაც შთამბეჭდავი ციფრები ქონდა და იარაღიც ამ კალიბრზე არ უნდა ყოფილიყო დიდი (პირველი .40 კალიბრის პისტოლეტები რეალობაში იყვნენ 9მმ-ნი მოდელები მინიმალური მოდიფიკაციებით) ხოლო ვაზნის გაბარიტები იძლეოდა საშუალება ორ რიგიანი დიდი ტევადობის მჭიდის გამოყენების. სულ მალე აღმოჩნდა რომ მაღალი წნევის გამო ის ზედმეტად ტვირთავდა პისტოლეტის კონსტრუქციას და საგრძნობლად ამცირებდა იარაღის რესურს.

ჩემი აზრით არც ერთი პისტოლეტის კალიბრი (მოკლე 9მმ-დან დაწყებული და .45-ით დამთავრებული)  არ სთავაზობს გადამწყვეტ უპირატესობას. პრაქტიკულად ყველა არის არასაკმარისად ძლიერი, რომ ჩაითვალოს ეფექტურად ადამიანის წინააღმდეგ. აქიდან გამომდინარე 50 ჯოული იქით და 50 აქეთ, ერთი მილიმეტრი იქით და ერთიც აქეთ დიდს არაფერს არ წყვიტავს. აი მჭიდის ტევადობა კიდე პირიქით, ძალიან მნიშვნელოვანია. იგივე ეხება უნარს სწრაფად და ეფექტურად სროლის, რაც გულისხმობს ნაკლებ უკუცემას და ლულის ხტომას.

რამოდენიმე თვის წინ სანამ მე ამ სტატიის წერას ჩავუჯდებოდი, აშშ-ის გამოძიებათა ფედერალურმა ბიურომ გამოაცხადა რომ 9მმ “ლუგერი” გახდებოდა სტანდარტული კალიბრი მათი აგენტებისთვის. 100 წლის  9მმ “ლუგერი” ცვლის შედარებით ახალ .40S&W-ს, რომელიც შეიქმნა ამ ორგანიზაციის მიერ “ლუგერის” ჩასანაცვლებად.  წლებია “ბიურო” არის სხვადასხვა ვანზების ეფექტურობის კვლევის პროცესის ავანგარდში და გააჩნია პრაქტიკულად შეუზღუდავი რესურსები ამ საკითხის შესასწავლად. ინფორმაცია მათი კვლევების შესახებ გადაეცემა ყველა პოლიციურ სამსახურს აშშ-ში. უნდა ვივარაუდოთ, რომ ბევრი პოლიციური სამსახური და უბრალო ადამიანი აყვება ამ ტენდენციას. სხვათაშორის ბიურომ დაადგინა რომ ლაბორატორიულ პირობებში ერთადერთი მოკლელულიანი ტყვიის თვისება რომლის დადგენა შესაძლებელია დანამდვილებით და სიზუსტით არის შეღწევა. მანდვე დაადგინეს შეღწევის ზღვარიც (დგინდება 10%ან ბალისტიკურ ჟელატინში სროლისას) 300-დან 450მმ-მდე. ამ მოთხოვნას აკკმაყოფილებს როგორც .45-ის სხვადასხვა მუხტები ასევე “სუსტი” .380 ACP ასე რომ ამ აღმოჩენას რაიმე ძირეული გადაადგილება კალიბრების რანგებში არ მოყოლია. და თუ ტყვია იდეალურად “გაიშალა” მაგრამ შეაღწია 15.5 ინჩით ის აღარ ვარგა? ბიურო თვლის რომ არა. საკმაოდ ბვრი სხვა ავტორიტეტი თვლის რომ პირიქით.

ეხლა რა შეიცვალა მას მერე? რის გამოც “ლუგერი” უცბად კვლავ გახდა აქტუალური? ბევრი არაფერი. მხოლოდ ტყვიის კონსტრუქცია და სწორედ აქ ჩემო მეგობრებო არის, როგორც იტყვიან ძაღლის თავი დამარხული. ალბათ უკვე თქვენ თვითონაც მიხვდით საით მიმყავს მე საუბარი. მოკლელულიან იარაღში გადამწყვეტია არა კალიბრი არამედ ტყვიის კონსტრუცია.  ბევრმა იცის ვინ არის გასტონ გლოკი, ჯონ ბრაუნინგი და სემუელ კოლტი. მაგრამ ვინ იცის ვინ არის ტომ ბურჟინსკი? ჩარლზ კელსი? ალან კორზინი? ესენი არიან ადამიანები, რომლებიც ქმნიან ტყვიებს, ექსპანსიურ ტყვიებს. თანამედროვე ექსპანსიური ტყვია არის ტექნოლოგიური მიკრო შედევრი, რომელშის უფრო მეტი მეცნიერება და შრომა დევს ვიდრე თქვენ შეიძლება წარმოიდგინოთ.

adaadblack

ვინჩესტერის “ბლექ ტალონი” იყო პირველი ექსპანსიური ტყვია, რომელიც იყენებდა გაკვეთას როგორც დამატებით ჭრილობის მიყენების მექანიზმს და არის ტექნოლოგიურად დახვეწილი ტყვიის კარგი მაგალითი. გაშლილისას ტყვია იკეთებდა კლანჭის ფორმის წვერებს რომლებიც დამატებით აზიანებდნენ ქსოვილებს. აღნიშნული ეფექტი მიირწევა იმით რომ ტყვიის ცხვირისკენ სპილენძი უფრო სქელია ხოლო ძირისკენ თხელი რაც ჭრილებთან ერთად ექსპანსიური ღრმულის ირგვლივ უზრუნველყოფს ერთნაირი ფორმის “კლანჭების” ფორმირებას. ტყვიის ზედაპირი დაფარულია შავი საფირმო ოქსიდირებით. აღსანიშნავია, რომ პისტოლეტიდან ნასროლი ტყვია სხეულში გავლისას ასწრებს  დაახლოებით, ერთი ერთ-ნახევარი ბრუნვის გაკეთებას, ანუ ის პროპელერივით არ ტრიალებს ქსოვილებში და არ ჩეხავს და აქუცმაცებს ყველაფერს. “ბლექ ტალონი” და მისი თანამედროვე ვარიანტები “Ranger T” არის ეფქტური ტყვიები.

ექსპანსიური ტყვია ქსოვილში მოხვედრისას იწყებს გაშლას და იდეალში იღებს სოკოს ფორმას. ამით იზრდება ტყვიის დიამეტრი და შესაბამისად დროებითი და პერმანენტული ჭრილობების არხი. სტატიის დასაწყისში მე უკვე გამოვთქვი მოსაზრება რომ მაღალი ბალისტილური მაჩვენებლების მიღწევას მოყვა ტყვიის ტერმინალური ეფექტურობის შემცირება. სწორედ ამიტომ მიუხედავად კოლოსალური ენერგიისა, თანამედროვე სანადირო მუხტების აბსოლუტური უმეტესობა არის კონტროლირებადი ექსპანსიით. მარტო ენერგია საკმარისი არ არის. მნიშვნელოვანია რაზე და როგორ იხარჯება ენერგია. ჩემი კარგი მეგობარი, წარსულში სნაიპერი, ერთხელ მიყვებოდა როგორ ხდებოდა ცოცხალ მაწანწალა ცხოველებზე პრაქტიკული სროლები. მისი სიტყვებით ძლიერი .300 Win Mag ხვრიტავდა ცხოველს ისე რომ ის კიდე შორს გარბოდა და დიდხანს არ კვდებოდა მაშინ, როდესაც უფრო სუსტი იგივე ტყვიის დიამტერის მქონე .308 გაცილებით უფრო უკეთესად მუშაობდა, იმიტომ რომ .308 თუნდაც უფრო მცირე ენერგიას უფრო ეფექტურად იყენებდა და იყო უფრო ეფექტური ვიდრე ნომინალურად უფრო ძლიერი “სამასი ვინ მაგი”.

1424142848471

დროებითი და პერმანენტული (მუქად მონიშნული) ჭრილობის არხები. დროებითი არხი არის ის მოცულობა რომელიც იქმნება მას მერე რაც კავიტაციის ძალით ხდება ქსოვილების გაშლა, განზე გაწევა ტყვიის კურსიდან. უმეტესობა ექსპერტების თვლის რომ დორებითი არხი არანაირ ზიანს არ აყენებს ადამიანს, ვინაიდან ქსოვილები უბრუნდებიან ჩვულებრივ მდგომარეობას.  ბევრიც თვლის რომ ამ “გაწელვას” და გაშლას შეიძლება მოყვეს სისხლძარღვების გაწყვეტა. პერმანენტული არხი იქმნება ქსოვილების განადგურებით, რომლებიც ნადგურდებიან ჭურვთან კონტაქტისას.  დროებითი არხი შეიძლება მოცულობით 30 ჯერ აღემატებოდეს ჭურვის მოცულობას. 

ჯიმ სირილო, გამოცდილი ნიუ იორკელი პოლიციელი, ექსპერტი, ტყვიების კონსტრუქტორი თვლიდა, რომ მუხტის (კონკრეტული მწარმოებლის კონკრეტული ვაზნა კონკრეტული ტიპის ტყვიით) ეფექტურობას პირველ რიგში უზრუნველყოფს ტყვიის კონსტრუქცია და კონფიგურაცია და მისი დიამეტრი. ეს ადამიანი გარდა იმისა, რომ იყო მოქმედი პოლიციელი, ბევრი შეიარაღებული შეტაკების მონაწილე  ის ასევე იყო მონადირე, სპორტსმენი მსროლელი და ტყვიების და იარაღების კონსტრუქტორი. მისი ორი წიგნი (Guns, Bullets and Gunfight და Tales of the Stake Out Squad) არის ექსკურსი იარაღის და ვაზნების გამოყენების პოლიციურ სამსახრუში და თვალების ამხელი საკითხში რომელიც უკავშირდება ტყვიების ეფექტურობას.

SafeStopBullet

ჯიმ სირილოს კონსტრუქციის ტყვიები. ფორმით ის გვანან “სემი-ვადკატერებს” ბრტყელი მაქსიმალური დიამეტრის ცხვირით, ბასრი კუთხეებით. ნაცვლად ღრმულისა ტყვიის თავში, სირილოს ტყვიას აქვს ერთი ჭრილი, რომელიც ორად შლის ტყვიას და მისი დიამეტრი თითქმის 120%-ით იზრდება რაც უზრუნველყოფს მაქსიმალურ დაზიანებას.  რევოლვერი პისტოლეტისგან განსხვავებით არ არის სენსიტიური ტყვიის ფორმის მიმართ. 

სირილოს მეწყვილეს, ჯიმ ალარდი, პირველ ვაზნას ხელით ათავსებდა თავისი .45 კალიბრის კოლტში. ეს იყო გადატენილი ვაზნა, ტყვიით ისეთი განიერი ღრმულით ცხვირში, რომ მისი მჭიდიდან საიმედოთ მიწოდება შეუძლებელი იყო, ხოლო სპეციფიური ფორმის გამო ასეთ ტყვიებს უწოდებდნენ მფრინავ საფერფლეებს.  ერთ-ერთი ოპერაციისას ალარდის ნასროლი ეს ტყვია მომენტალურად დააგდებს მძარცველს ძირს და გადაარჩენს ჯიმ სირილოს სიცოცხლეს…

tng_BulletType

პისტოლეტი ტყვიეების ნაირსახეობები. ვაზნები განიერი ღრმულებით ცხვირში  და ასევე “სემი” და “ვად კატერები” ყველაზე მეტ პრობლემას ქმნიან, ვინაიდან ტყვიის ფორმის გამო მათი სავაზნეში მიწოდების საიმედოობა მცირდება. სწორედ ამიტომ რეკომენდირებულია დარწმუნდეთ, რომ თქვენს მიერ არჩეული მუხტი საიმედოთ მუშაობს პისტოლეტში. ძველი მოდელის პისტოლეტეები ხშირად საერთოდ ვერ მუშაობენ თანამედროვე თავდაცვით მუხტებთან.  

ჩვენ საქართველოში პრაქტიკულად არ ვიცნობთ თანამედროვე თავდაცვით მუხტებს. “ჰიდრაშოკი”, “გოლდენ სეიბერი”, “ბლექ ტალონი” ჩვენთვის ეკზოტიკაა, უცნობი და გაუგონარი. ხშირად მაღაზიებში რომ უხსენოთ ექსპანსიური ტყვია “დუმ დუმი”, შეშინებულ სახეს მიიღებენ, კი მაგრამ ეს ტყვიები ხომ აკრძალულია?! თუმცა ხანდახან მცირე პარტიებით ესა თუ ის მუხტი ჩნდება გაყიდვაში, მართალია ასტრონომიულ ფასად. ჩვენი სამართალდამცავები იყენებენ ვაზნებს ყველაზე უვარგისი ტყვიის ტიპით (FMJ). ამ მხრივ ჩვენ მაგრად ჩამოვრჩებით დანარჩენ მსოფლიოს თუმცა რა არის ამაში გასაკვირი…

სწორედ იმის წყალობით რომ ბოლო წლებია მიდის ჩუმი რევოლუცია ტყვიის ახალი კონსტრუქციების შექმნაში, ბებერი 9მმ “ლუგერი” ისევ ხდება დომინანტი კალიბრი ტაქტიკურ სამყაროში. ამ კალიბრს ბევრო პლიუსი აქვს.  თქვენ იღებთ კომპაქტურ პისტოლეტს, რომელშიც ჩადის ბევრი ვაზნა, რომელიც კომფორტულია სასროლად და ამავე დროს რესურსი ამ პისტოლეტის არის ძალიან დიდი. “რბილი”, შედარებით დაბალწნევიანი “ლუგერი” არ ტვირთავს პისტოლეტს ისე როგორც ავი .40S%W ან .357 SIG. თავის მხრივ .45ACP ასევე არ არის მაღალწნევიანი, მაგრამ მისი ზომა წონის გამო, პისტოლეტები ამ კალიბრზე დიდია, მჭიდის ტევადობა პატარაა (ორჯერ ნაკლები) ხოლო უკუცემა არ არის პატარა. იმის გამო რომ .45 დაბალსიჩქარიანია, მაყუჩის ან საპრესორის გამოყნება არ ითხოვს სპეციალურ ვაზნების გამოეყენას.  ჩემი აზრით მომავალი არის ამ ორი კალიბრის, რომლებიც უკვე ერთი საუკუნის არიან.

რა დასკვნების გამოტანა შეიძლება ამ ყველაფრიდან? მნიშვნელოვანია არა ენერგიის აბსოლუტური მაჩვენებელი არამედ როგორ ხდება ამ ენერგიის გამოყენება. ამიტომ სირილო იყო მართალი. ტყვის კონსტრუქციას და კონფიგურაციას აქვს გადამწვეტი მნიშვნელობა. ეს განსაკუთრებით აქტუალურია პისტოლეტის/რევოვლერის კალიბრებისთვის, რომლებსაც ენერგიის დეფიციტი აქვთ.

რაც ადგება სხვას შეიძლება არ გამოგადგეთ თქვენ. თუნდაც ავიღოთ .40S&W. თუ ეს ვაზნა ამცირებს 500 დოლარიანი “გლოკის” რესურს 2-ჯერ, 500 დოლარიან 9მმ-ან “გლოკთან” შედარებით ეს უკვე პრობლემაა დიდი პოლიციური სამსახურისთვის, რომელიც უკავშირდება დიდი ხარჯებს. ამის გამო ადამიანმა საქართველოში თქვას უარი ამ კალიბრზე იქნება სისულელე. ჯარის, პოლიციის, რომელიმე საჯარო უწყების გამოცდილების გაზიარებას დიდი სიფრთხილით უნდა მივუდგეთ, იმიტომ რომ გარდა ობიექტური კრეტირიებისა იქ არსებობს ბევრი სხვა ფაქტორი. ავიღოთ თუნდაც ჰააგის კონვენცია…

ექსპანსიური ტყვიები არ არიან ერთნაირები. “Golden Saber” იქმნებოდა იმისთვის რომ ქონოდა ტაქტიკური ბარიერებში გავლის უკეთესი შესაძლებლობა, ნაადრევი ექსპანსიის გარეშე. “Glaser safety slug” იქმნებოდა იმისთვის რომ ზედმეტი შეღწევის რისკი მაქსიმალურად შემცირებულიყო ადეკვატური ტერმინალური ეფექტის შენარჩუნებით. უკანასკნელი ვერ იქნება კარგი ვაზნა სქელ ზამთრის ტანსაცმელში ჩაცმული სამიზნის წინააღმდეგ. ზოგი ექსპანსიური ტყვია კარგად მუშაობს ერთ კალიბრში მაგრამ სხვა კალიბრში მისი ეფექტურობა უმნიშვნელოა. გამოიყენეთ ინტერნეტი და სპეციალიზირებული ლიტერატურა, რომ გამოიკვლიოთ საკითხი.

კალიბრი და თუნდაც ყველაზე დახვეწილი ტყვია არ აკომპენსირებს ცუდ სროლას და ამიტომ პრაქტიკა არის უმნიშვნელოვანესი. აირჩიეთ საჭირო მუხტი, დარწმუნდით რომ თქვენი იარაღი “ინელებს” ამ მუხტს და ბევრი ივარჯიშეთ.

1905 წლის ბრაუნინგის პისტოლეტის და .25 ACP-ს მიმოხილვა

July 14th, 2016

ვინ იცის როგორ განვითარდებოდა იარაღის წარმოების ისტორია რომ არა ერთი შეხვედრა ჰარტ ბერგსა და ჯონ მოზეს ბრაუნინგს შორის ქალაქ ჰარტფორდში აშშ. ჰარტფორდი, ქალაქი რომელიც ყველა იარაღის მოყვარულისთვის უნდა იყოს ცნობილი იმით რომ სწორედ მანდ იყო დაფუძნებული კომპანია კოლტი, რომელზეც იმ დროს მუშაობდა ნიჭიერი კონსტრუქტორი ჯონ მოზეს ბრაუნინგი. ჰარტ ბერგი იყო ბელგიური სინდიკატის FN-ის წარმომადგენელი რომელიც საქმიანი ვიზიტით ეწვია აშშ-ს. აღნიშნული სინდიკატი დაფუძნდა 1889 წელს და გააერთიანა 13 ბელგიელი იარაღის მწარმოებელი ხოლო ჰარტ ბერგის მიზეზი ამერიკაში ჩასვლის იყო მოლპარალაბები ველოსიპედების წარმოების განვითარებაზე აშშ-ში და სწორედ ამ ვიზიტის დროს შეხვდა ის ჯონ ბრაუნინგს. უნდა განვმარტოთ ის გარემოებები რომლებმაც განაპირობეს ეს ისტორიული შეხვედრა იმიტომ რომ ამ გარემოებემა განაპირობეს ერთ-ერთი ყველაზე წარმატებული თანამშრომლობის დაწყება. იმ პერიოდში ბრაუნინგი უშედეგოდ ცდილობდა დაერწმუნებინა კოლტი მისი ახალი .32 კალიბრის პისტოლეტის წარმოების მიზანშეწონილობაში, ხოლო FN-ის დაინტერესება ველოსიპედების წარმოებით იყო განპირობებული იმ ფაქტით, რომ მათ შეასრულეს ბელგიის არმიის დაკმაყოფილება საკმარისი რაოდენობის 1889 წლის მოდელის მაუზერის შაშხანებით (რაც იყო FN-ის დაფუძნების მიზეზი) და 1894 წელს შეკვეთის შესრულების შემდეგ გერმნაული DWM-გან ნაყიდი ახალი საწარმოო ხაზები პრაქტიკულად არ იყო დატვირთული წარმოებით, რის გამოც FN-ი გადავიდა ველოსიპედების, ავტომობილების და ტყვიაწამლის გამოშვებაზე. ხსენებული შეხვედრისას ბერგმა და ბრაუნინგმა  დაინახეს ის შესაძლებლობები, რომლებიც მათ წინაშე იშლებოდა. 1897 წლის 17 ივლისს FN-ის პრეზიდენტმა შარლ დე მარმოლმა და ჯონ ბრაუნინგმა ხელი მოაწერეს ხელშეკრულებას, რომლის მიხედვითაც FN-ს გადაეცემოდა ექსკლუზიური უფლება ბრაუნინგის 7.65 კალიბრის პისტოლეტის წარმოებაზე და გაყიდვაზე (გარდა აშშ-ის, დიდი ბრიტანეთის, ირლანდიის და კანადისა). 1900 წლის მოდელის ბრაუნინგის პისტოლეტს  უდიდესი კომერციული წარმატება ხვდა წილად. ის იყო მარტივი, კომპაქტური და საიმედო პისტოლეტი. ამის პარალელურად ბრაუნინგი მუშაობდა ურიცხვ სხვა იარაღის მოდელებზე, თოფებზე, კარაბინებზე და პისტოლეტებზე. გამოდმინარე იქიდან რომ მისი იდეები უსწრებდნენ დროს და უბრალოდ იმ პერიოდში არ არსებობდა ისეთი ვაზნები რომლებიც მას ჭირდებოდა ის ასევე ყველაფერთან ერთად თავად ქმნიდა ახალ კალიბრებს. ასე გაჩნდა მაგალითად .45 ACP და .32 ACP. ბრაუნინგი მუშაობდა როგორც FN-ის ასევე Colt-ის ინტერესებში, ხოლო ამ ორმა კომპანიამ ეფექტურად გაიყვეს ბაზარი მაქსიმალური მოგების მიზნით. ბოლომდე უცნობია ვის ეკუთვნოდა იდეა ახალი კომპაქტური ჯიბის პისტოლეტის შექმნის, FN-ის ხელმძღვანელობას თუ თავად ბრაუნინგს, მაგრამ 1905 წელს FN-მა მიიღი უფლება ახალი 6.35 (.25) კალიბრის ჯიბის პისტოლეტის წარმოებაზე და გაყიდვაზე ხოლო იმავე წელს კოლტმა წარუდგინა საზოგადოებას პირველი ბრაუნინგის კონსტრუქციის .45 კალიბრის პისტოლეტი. ახალი ჯიბს .25 კალიბრის (6.35მმ) დაპატენტებული იქნა 1905 წელს მაგრამ ის ასევე ცნობილია როგორც ბრაუნინგის 1906 წლის მოდელი.

 browning_1906_first_model

1905 წლის ბრაუნინგის პისტოლეტი. ადრინდელი გამოშვება

1908 წელს კოლტმა მოიპოვა უფლება ამ პისტოლეტის წარმოების და გაყიდვის აშშ-ის ტერიტორიაზე და პისტოლეტს ეწოდა „კოლტის 1908 წლის მოდელი ჯიბის პისტოლეტი“. (Colt 1908 Vest Pocket Pistol).

 Colt_Model_1908_.25_auto

კოლტი უშვებდა 1908 წლის მოდელის პისტოლეტს 1946 წლამდე და სულ დაახლოებით ნახევარი მილიონი ცალი იქნა გამოშვებული.

ტექნიკურად 1905 წლის ბრაუნინგის პისტოლეტი არის კომპაქტური ავტომატური პისტოლეტი, თავისუფალი საკეტით. ლულა მოსახსნელია და ფიქსირდება იარაღში სამი ბჯენის საშუალებით, რომელიც შედის შესაბამის ჭრილებში ჩარჩოში. პისტოლეტი იყენებს დახურულ დამრტყმელს, დამრტყმელ-სასხლეტი მექანიზმი ერთმაგი მოქმედების არის. უსაფრთხოების უზრუნველყოფის მიზნით პისტოლეტი აღჭურვილი იყო ავტომატური ტარის მცველით, რომელიც ითიშება მას მერე რაც ტარს ხელს მოკიდებთ. პისტოლეტი მთლიანად ფოლადისგან იყო დამზადებული და მისი წონა იყო მოკრძალებული 350 გრამი. მოსახსნელი ერტ რიგიანი მჭიდი ფიქსირდებოდა პისტოლეტში ტარის ქვევით განლაგებული ჩამკეტით და იტევდა 6 ვაზნას. ლულის სიგრძე 53მმ-ს შეადგენდა.

0_492_fn_browning_standard_1906,_6,35_mm

FN-ის გამოშვების 1905 წლის მოდელი. ამჯერად აღჭურვილი მექანიკური მცველით. პირველ მსოფლიო ომამდე გამოშვებულ იქნა ნახევარი მილიონი პისტოლეტი. 1931 წელს ამ რიცხვმა ერთ მლიონს გადააჭარბა.

ბრაუნინგი გაწაფული იყო სამხედრო იარაღის შექმნით და კარგად ესმოდა რომ მარტივი იარაღი უფრო საიმედო იქნებოდა, ისევე როგორც მას კარგად ესმოდა როგორ სირთულეს წარმოადგენდა საველე პირობებში იარაღის წმენდა ან რთული იარაღის ათვისება ჯარისკაცის მიერ. სწორედ ამიტომ თუნდაც სამოქალაქო დანიშნულების „ბრაუნინგი 1905“ გამოირჩეოდა მარტივი კონსტრუქციით და იშლებოდა ინსტრუმენტების გარეშე.

9.1

მოხსენით იარაღს მჭიდი, დარწუნდით რომ სავაზნე ცარიელია, დააფიქსირეთ საკეტი უკანა მდგომარეობაში, დაატრიალეთ ლულა რომ მისი ბჯენები გამოვიდეს ჩარჩოსთან კონტაქტისგან, გაწიეთ საკეტი წინ და ის მოცილდება ჩარჩოს. ამოიღეთ ლულა, დამრტყმელი და მისი ზამბარა. ჩარჩოს მოაცილეთ დამაბრუნებელი ზამბარა თავის ღერძით. იარაღი მზად არის გასაწმენდათ და დასაზეთად.   

პისტოლეტმა ეგრევე ჰპოვა აღიარება, დიდი პოპულარობით სარგებლობდა და მომდევნო წლებში მისი უამრავი ულიცენზიო ასლიც გამოდიოდა, აქიდან ცხადია ყველაზე ბევრი ასეთი ასლი და ამ პისტოლეტზე დაფუძნებული ანალოგიური კონსტრუქციის იარაღი გამოდიოდა ესპანეთის ეიბარში. „ბრაუნინგ 1905“-ის ყველა ევოლუციურ განშტოების  განხილვას ცალკე წიგნი დაჭირდება ამიტომ ჩვენ მიმოვიხილავთ მხოლოდ ამ პისტოლეტის ოფიციალური მწარმოებლების მიერ განხორციელებულ მოდიფიკაციებს.

1908 წელს კოლტმა ოდნავ შეცვალა პისტოლეტის კონსტრუქცია და აღჭურვა ის ბრაუნინგის კონსტრუციის მექანიკური მცველით, რომელიც ამავე დროს აფიქსირებდა საკეტს უკანა მდგომარეობაში, რაც აადვილებდა მის დაშლას. ამ გადაწყვეტილებამ ასევე გადაინაცვლა FN-ის მიერ წარმოებულ პისტოლეტებზე.

1916 წელს კოლტმა დამატებითი უსაფრთხოების მიზნით აღჭურვა პისტოლეტი ტანსლის კონსტრუქციის მჭიდის მცველით. ანუ იარაღი არ გაისროდა თუ მჭიდი არ იყო მასში მოთავსებული. ბელგიელებმა ამ გადაწყვეტილებაზე უარი თქვეს.

ბელგიაში 1905 წლის მოდელი გამოდიოდა ორ ძირითადი შესრულებით, შავი ოქსიდირებით და ნიკელით დაფარული. FN სთავაზობდა პისტოლეტს დამატებით ექვსი შესრულების ვარიანტით, რომელიც გულისხმობდა გრავირებას, ძვირფასი მეტალებით ინკრუსტაციას და იშვიათი მასალებისგან დამზადებული დეკორატიული სალოყეების დაყენებას.

1931 წელს წარმოებაში მოხვდა რადიკლაურად სახეშეცვლილი პისტოლეტი, რომლის ავტორიც იყო დიდიე სევი, „ბრაუნინგ ჰაი პაუერის“ და “FN FAL” კონსტრუქტორი.  პისტოლეტის კონსტრუქციიდან ამოღებულ იქნა ტარის მცველი რამაც კიდე უფრო შეამცირა პისტოლეტი მასა (275 გრამამდე). ორმხრივი მექანიკური მცვეელი განლაგდა სალოყეს ქვეშ ტარზე, დამაბრუნებელი ზამბარა ამჯერად გახდა ორმაგი (ერთი მეორეზე ჩამოცმული). შეიცვალა ასევე პისტოლეტის იერსახე და სამიზნე მოწყობილობების დიზაინი.  შეცვლილი ჩარჩოს წყალობით, რომელზეც აღარ იყო განლაგებული ტარის მცველი და დამრტყმელის სიგრძის დამოკლებით პისტოლეტის სიგრძე შემცირდა 114 მმ-დან 102 მმ-მდე. პისტოლეტი უსაფრთხოების ხარისხი ასევე გაიზარდა იმით, რომ შეყენებულ მდგომარეობაში დამრტყმელის უკანა ნაწილი გამოდიოდა გარეთ რაც აუწყებდა მსროლელს რომ პისტოლეტი იმყოფებოდა შეყენებულ მდგომარეობაში.

11076_original

1931 წლის  FN Baby. ეს პისტოლეტი გამოდიოდა 1983 წლამდე. გამოშვებული იქმა დაახლოებით ნახევარი მილიონი ერთეული. თავდაპირველად პისტოლეტს უწოდებდნენ „ბები ბრაუნინგს“.

1931 წლის მოდელის ბრაუნინგი გამოდიოდა სამი ძირითადი შესრულებით, სტანდარტული შავი ოქსიდირებით, ე.წ. „რენესანსის“ მოდელი და ასევე მსუბუქი მოდელი, რომელიც დამზადებული იყო „ჰიდუმინიუმისგან“ (Hi-Du-Minium შემოკლებული High Duty Aluminium Alloys), მსუბუქი შენადნობისგან, რომლისგანაც მაგალითად „როლს როისი“ ამზადებდა თავის თვითმფრინავის ძრავებს.

შემდეგი მნიშვნელოვანი მოვლენა, რომელმაც განაპირობა ამ პისტოლეტის ბედი მოხდა 1969 წელს, როდესაც აშშ-ში შევიდა ძალაში კანონი იარაღზე კონტროლის შესახებ, რომელმაც პრაქტიიკულად აკრძალა პისტოლეტების იმპორტი აშშ-ს ტერიტორიაზე და ბუნებრივია ამან იმოქმედა FN-ზე და „ბები ბრაუნინგების“ წარმოება ჯერ შემცირდა შემდეგ წარმოება გაგრძელდა საფრანგეთში Manufacture d’Armes de Bayonne-ს მიერ  და ბოლოს წარმოება საერთოდ შეწყდა.

გამომდინარე იქედან, რომ ეს პისტოლეტები პოპულარობით სარგებლობდა აშშ-ში მის წარმოებას შეეცადნენ ადგილობრივი კომპანიები. ერთ-ერთი იყო Bauer Firearms, მიჩიგანის შტატიდან, რომელმააც ასევე შეწყვიტა არსებობა 1984 წელს. მათ მიერ დამზადებული პისტოლეტები იყო „ბრაუნინგის“ ზუსტი ასლები იმ განსხვავებით რომ საკეტი და ჩარჩო მზადდებოდა ჩამოსხმის მეთოდით, უჟანგავი ფოლადისგან. ბაიონეში FN-ის საკუთრებაში არსებული ქარხნის დახურვის შემდეგ მეორე ამერიკულმა კომპანიამ დაიწყო პატარა „ბრაუნინგების“ წარმოება და ეს იყო PSA (Precision Small Arms) კოლორადოდან, რომელმაც შეიძინა ამ იარაღის წარმოების უფლებები, დარჩენილი ნაწილები და განაახლა წარმოება, მათ შორის დაიწყო საერთაშორისო გაყიდვები FN-ის სახელის გამოყენებით. PSA არის მცირე წარმოება, რამდენადაც ცნობილია მხოლოდ ერთი ოსტატი ახორციელებს ამ პისტოლეტების ხელით აწყობას თუმცა ნაწილების დამზადება ხდება თანამედროვე დაზგების გამოყენებით. PSA-25 აბსოლუტურად იდენტურია 1931 წლის „ბები ბრაუნინგის“ და გამოდის უამრავი შესრულებით და გაფორმებით, დამზადებული ფოლადისგან, ალუმინისგან ან უჟანგავი ფოლადისგან.

psa25

უნაკლო PSA-25. მაგრამ ფასი…. რომელიც საბაზისო მოდელში 800 დოლარიდან იწყება. ორიგინალური კოლტების და ბრაუნინგების ფასი აშშ-ში იწყება 350-400 დოლარიდან თუ პისტოლეტი კარგ მდგომარეობაშია.

როგორც უკვე აღვნიშნე .25 ACP (6.35x15SR) შეიქმნა სპეციალურად 1905 წლის მოდელის ბრაუნინგისთვის. ეს ვაზნა შეიქმნა, როგორც უკეთესი ალტერნატივა .22LR-ის, იმისთვის რომ მას საიმედოთ ემუშავა მოკლელულიან ავტომატურ პისტოლეტში. ამისთვის განსხვავებით .22lr-გან, .25ACP არის ცენნტრალური აალების ვაზნა და უკვე ამიტომ უფრო საიმედოა, ტყვია დაფარულია გარსით რაც უზრუნველყოფს მეტ შეღწევას იმის ხარჯზე რომ არ ხდება ტყვიის ფრაგმენტაცია ან დეფორმაცია, ხოლო მასრა არის „ნახევრად-რკალიანი (Semi Rimed), რაც ზრდის მის საიმედოობას პისტოლეტში გამოყენებისას.  .25 კალიბრის „კლასიკური“ მუხტი არის 50 გრანიანი მთლიანად გარსით დაფარული ტყვია, საწყისი სიჩქარით 230 მ/წ-ში და ენერგიით 88 ჯოული. თანამედროვე მუხტის მაგალითი არის Cor-Bon-ის ვაზნა 35 გრანიანი ტყვიით, საწყისი სიჩქარე შეადგენს 340 მ/წ-ში ხოლო ენერგია 127 ჯოულს. გამომდინარე იქიდან, რომ სპეციალიზირებული .25 კალიბრის ვაზნები საქართველოში პრაქტიკულად არ გვხვდება, არჩევანი შეზღუდულია „კლასიკუირი“ მუხტებით. ამას შემიძლია მხოლოდ ის დავამატო რომ არსებული მუხტებიდან ავტორის გამოცდილებით ყველაზე ძლიერი არის იუგოსლავიური „პრივი პარტიზანის“ წარმოებული .25 კალიბრის ვაზნები, ხოლო ყველაზე სუსტი ჩეხურ Sellier&Bellot-ის ვაზნები. წლების წინ CZ-92-ის ტესტირებისას იუგოსლავიურმა ვაზნამ ორჯერ მეტი პენეტრაცია აჩვენა ქსოვილის იმიტატორში ვიდრე ჩეხურმა ვაზნამ. ჩეხური ვაზნის ასეთი მოკრძალებული მონაცემები სავარაუდოთ აიხსნება იმით რომ, ამ კალიბრის გამოყენება ხდება მეტ წილად ძველი იარაღებში და მაღალწნევიანი ვაზნების გამოყენება არ იქნებოდა უსაფრთხო და ამიტომ ჩეხებმა ხელოვნურად შეამცირეს მათ მიერ წარმოებული ვაზნების სიმძლავრე. ტერმინალური ეფექტურობის გაუმჯობესების მიზნით ექსპანსიური ვაზნების გამოყენება არ არის გამოსავალი, იმიტომ რომ ვაზნას უბრალოდ აქ აქვს საკმარისი სიმძლავრე რომ უზრუნველყოს ადეკვატური შეღწევა ტყვიის გაშლლის შემდეგ. .380 ACP-ის (9mm Kurz) ენერგია თუნდაც სტანდარტულ ვაზნაში არის 270 ჯოული რაც სამჯერ უფრო მეტია ვიდრე ტიპიური  .25ACP  კალიბრის ტყვიის ენერგია. მაღალსიჩქარიანი .22LR კალიბრის ტყვიის ენერგია მერყეობს 200 ჯოულის ფარგლებში მაგრამ მოკლე ლულიდან რა თქმა უნდა ეს ციფრი იქნება შემცირებული.  ერთი პერიოდი ითვლებოდა რომ საუკეთესო ტყვია .25ACP კალიბრისთვის, არის მოკლე მთლიანად სპილენძისგან დამზადებული, რომელიც შეღწევისას არ აყირავდებოდა და მაქსიმალურ შეღწევას აჩვენებდა. ჩემს მიერ მოპოვებული ინფორმაციით მთლიანად სპილენძისგან დამზადებული პისტოლეტის ვაზნების ტყვიები ახალი რეგულაციებით აშშ-ში ითვლება ჯავშანგამტანად და მათი გაყიდვა კერძო პირებზე აიკრძალა, ბუნებრივია ამან შეწყვიტა ამ მიმართულებით სამუშაოები თუმცა ვაზნა ასეთი ტიპის ტყვიით ერთი პერიოდი გამოდიოდა აშშ-ში.

.25ACP პრაქტიკულად არ გამოყენებულა რაიმე სხვა ტიპის იარაღში გარდა ჯიბის პისტოლეტებისა და ამის მიზეზი პირველ რიგში არის მისი ფასი, რომელიც ბევრად უფრო მეტია ვიდრე  .22LR-ის ფასი.

თანამედროვე რეალიებიდან გამომდინარე, რა თქმა უნდა .25 კალიბრის ჯიბის პისტოლეტი არ შეიძლება იყოს განხილული როგორც სერიოზული თავდაცვის საშუალება. ზოგ სტატიაში რომელიც ეხება .25 კალიბრის პისტოლეტებს, წერია რომ მათი მცირე ზომის და მისაღები ფასის გამო ამ იარაღის ტარება შესაძლებელია ნებისმიერ დროს ნებისმიერ ტანსაცმელში ჩაცმული და ეს ნამდვილად ასეა, მაგრამ არ შეიძლება იმის იგნორირება, რომ .25 არის უბრალოდ ძალიან სუსტი ვაზნა. ამავე დროს ამ კალიბრის პისტოლეტები არ გამოირჩევიან კარგი ერგონომიულობით, სროლისუნარიანობით და დახვეწილი სამიზნე მოწყობილობებით, რის გამოც დაბალი უკუცემა, გასროლის ხმა და ლული ალი დიდად სროლის ეფექტურობას არ უწყობენ ხელს და ზუსტი სროლა ასეთი პისტოლეტებიდან საკმაოდ რთულია.

dffdsfsddfasdfasdafsdfs

.25 კალიბრის „ბერეტტა“ .380 კალიბრის „კელ-ტექ“-თან შედარებით. განსხვავება გაბარიტებში აშკარაა, ისევე როგორც კალიბრის სიმძლავრეში. 

დიახ ბევრიც თვლის რომ .25 ACP არ არის ხელწამოსაკრავი კალიბრი, მაგრამ ჩემი აზით ამ კალიბრის იარაღი არის ბოლო შანსის თავდაცვითი იარაღი, რომლის ეფექტური გამოყენება შესაძლებელია მხოლოდ სასაუბრო დისტანციებზე, მსუბუქად ჩაცმული „ადვვილი“ სამიზნეების წინააღმდეგ, ხოლო არჩევანი მასზე უნდა გააკეთოთ თუ ცხოვრობთ ან მუშაობთ ისეთ გარემოში სადაც თავდასხმის ალბათობა მინიმალურია და არ გულისხმობს რამდენიმე თავდამსხმელს. ამავე დროს .25 ACP სულაც არ არის სათამაშო კალიბრი და ისეთივე სიფრთხილეს ითხოვს როგორც მსხვილ კალიბრიანი იარაღი. .25 კალიბრის ვაზნებს დღეს უვებს ყველა მსხვილი მწარმოებელი ხოლო იარაღებს ამ კალიბრზე გარდა მცირე წარმოებებისა ასევე უშვებს Cz, Beretta, Taurus.

გამოყენებული ვაზნის ტიპიდან გამომდინარე .25 კალიბრის კარგი პისტოლეტი და თუ ის  მითუმეტეს FN-ი, Colt-ი ან PSA არის, იქნება უფრო საიმედო ვიდრე .22LR პისტოლეტი, ექნება უფრო ნაკლები ლულის ალი და ხმა ვიდრე ცხელ .22LR ან ჩვეულბრივ .22WMR-ს, ერთი და იგივე ლულის სიგრძის შემთხვევაში, ხოლო განსხვავება ენერგიაში იქნება მინიმალური. გაითვალისწინეთ, რომ კოროზიით დაზიანებული ლულიდან სროლისას თუ არ ხდება ტყვიის საკმარისი ობტურაცია ტყვიის ენერგია შეიძლება კატასტროფულად შემცირდეს ისეთ ზღვრამდე, რომ იარაღი გახდეს საერთოდ არაეფექტური.

სიზუსტეს რაც შეეხება თუნდაც ყველაზე პრიმიტიული სამიზნე მოწყობილობებით, როგორიც არის 1905 წლის მოდელზე (ღარი საკეტის ზედა ნაწილში) 10-15 მეტრიდან სილუეტში გარტყმა არ არის პრობლემა. ასე რომ იცოდეთ თქვენი იარაღის შესაძლებლობები და რეგულარულად ივარჯიშეთ მის გამოყენებაში.

54_174

1905 წლის „ბრაუნინგიდან“ სროლისას, უხერხულობას ქმნის პისტოლეტის ტარის ფორმა და ტარის მცველი. პისტოლეტს მაგრად უნდა წაავლოთ ხელი და როგორც ყველა ანალოგიური გადაწყვეტილების მქონე პისტოლეტი, ის მგძნობიარეა ჭერის მიმართ. დიდი ხელების პატრონს ეს არ მოეწონება. 

“საიგა” – საბრძოლო იარაღის მოკრძალებული ასლი

July 10th, 2016

წუთიერი დუმილით მინდა მოვიხსენიო ყველა ის ვისაც ქონდა იმედი თავისი „საიგის“ 2000 დოლარად გაყიდვის იმიტომ რომ ასეთი გუჟური ფასების დრო როგორც მინიმუმ ხანგრძლივი პერიოდით და როგორც მაქსიმუმ სამუდამოდ ჩაბარდა წარსულს. საქართველოში „ტაქტიკური ფორმატის“ საიგებზე ამხელა ფასის დღემდე რჩება ჩემთვის გამოცანად.  გასაგებია რომ ეს იარაღი დიდხანს არ შემოდიოდა საქართველოში მაგრამ იშვიათი ეს იარაღი არასდროს არ იყო. მითუმეტეს გაუგებარია ამხელა ფასის არსებობა, როდესაც უკვე წლებია იყიდება საქართველოში პრაქტიკულად ანალოგიური ჩეხური „ვზორები“, რომლებიც ღირს სამჯერ, ოთხჯერ უფრო ნაკლები და არაფრით ნაკლები არ არიან „საიგებზე“ და კიდე უფრო გაუგებარია როდესაც შესაძლებელია ქარხნული AR-15-ის ყიდვა უფრო იაფად. ბოლო დროს ასევე შესაძლებელია ბულგარული  BSR-ის ან „არსენალის“ ყიდვა და თუ პირველის შესახებ ნაკლები რამ არის ცნობილი „არსენალები“  ფრეზირებული რესივერებით და ცივად ნაჭედი ლულებით ძალიან ღირსეულად გამოიყურებიან. ეხლა რაც მთავარია ეს დრო როგორც ვთვქი წარსულს ჩაბარდა იმიტომ, რომ სახელგანთქმული „ნაღდი რუსული 2000 დოლარიანი საიგის“ ფასი იწყება 1250 ლარიდან. ჩემი დამოკიდებულება რუსული იარაღის მიმართ ალბათ ყველამ იცის. მე ვცდილობ არ ვიყიდო რუსული პროდუქცია. რუსული იარაღების მიმართ სკეპტიკურად ვარ განწყობილი. არც დიდად არ მახარებს ის ფაქტი რომ რუსული პროდუქციის იმპორტი ხორციელდება, მაგრამ მეორეს მხრივ თუ ვიღაცა დაიწყებს იარაღებთან გაცნობას და სროლას იაფი რუსული იარაღით ამაში ცუდი არაფერი არ არის. ასეა თუ ისე ჩვენ ძალიან ღარიბები ვართ რომ ვიყოთ პრინციპულები…

როგორც უკვე ვთქვი ფასი “საიგებზე” ეხლა  1250 ლარიდან იწყება. ბუნებრივია ღარიბ ქვეყანაში ყველაზე იაფი პროდუქცია ყველაზე კარგად იყიდება და 1250 ლარიანი “საიგა” როგორც ჩანს არის ბესტსელერი სხვა მოდელებს შორის. გარდა ტრადიციული 7.62×39  კალიბრისა ეს იარაღი ეხლა უკვე ხელმისაწვდომია უზომოდ პოპულარულ ჩვენთან .223 კალიბრში და ასევე მის საბჭოთა ანალოგ 5.45×39 კალიბრში. ჩვენი მოკლე ტესტირების ობიქტი არის სწორედ ასეთი „საბაზისო“ „საიგა 223“.

P1070490

ჩვენი ტესტირებისს ობიექტი, .223 კალიბრის „საიგა“, ლამინატის კონდახით და ტიბჟირით, პლასტმასის ტარით.  .223 კალიბრის საიგები გამოდის რუსეთში დაახლოებით 2002 წლიდან.

შეძენის დროს იარაღების დათვალიერებისას აღმოვაჩინეთ, რომ რკინის დამუშავების ხარისხი და შესაბამისად დაფარვის ტექსტურა ორი იდენტურ იარაღში აშკარად განსხვავდებოდა. არ ვიცი აღნიშნული რითი იყო განპიორბებული თუ არა სახელგანთქმული რუსული ხარისხის კონტროლით. იარაღის არჩევისას ტრადიციულად შევამოწმეთ ლულის არხი, სავაზნე, მართვის ელემენტების ფუნქციონირება და დენთის აირების კამერის განლაგება ლულაზე იმისთვის რომ დავრწმუნებულიყავით რომ იგი არ იყო გადახრილი, რაც არც ისეთი დიდი იშვიათობა „აკმოიდებისთვის“, დამახასიათებელი სხვათაშორის ნებისმიერი ქვეყნის წარმოების „კალაშნიკოვებისთვის“.

ჩვენი “საიგის” დაბალი ფასი განპირობებული იყო იარაღის უკიდურესად ღარიბული კომპლექტაციით. მუყაოს ყუთში იდო კარაბინი, საწმენდი ნაკრები ე.წ. „პენალი“, ცარიელი პლასტმასის ზეთის ბოთლი და რაც ყველაზე სამწუხაროა მხლოდ ერთი 10 ვაზნიანი შავი პოლიამიდის მჭიდი. “პიკატინები”, შავი პლასტმასის ფურნიტურა, დასაკეცი კონდახი და უფრო დიდი ტევადობის მჭიდები, ეგრევე ზრდიან ფასს. ჩვენ ბიუჯეტში შეზღუდულები ვიყავით და ამიტომაც ავირჩიეთ ყველაზე საბაზისო “საიგა .223″. ამ იარაღის სანადირო ვარიანტები კიდე უფრო იაფი ღირდა, მაგრამ ჩვენ ასეთი კონფიგურაცია არ გვაწყობდა.

ბევრმა არ იცის მაგრამ რუსებს აქვთ იდიოტური ტრადიცია სამოქალაქო იარაღის დამახინჯების. ამაში შედის შტიფტები გაყრილი ლულებში ბალისტიკური მარკირებისთვის და იგივე მიზნით გადაკეთებული (დადამღული) სავაზნეები, გეომეტრია შეცვლილი საბრძოლო ბჯენები, ხელოვნურად დასუსტებული “ვიკინგები” (რუსული წარმოების 9მმ-ნი პისტოლეტები) რომ ვერ ისროლოთ +P ვაზნები და სხვა წვრილმანი მავნებლობები, რომლებიც მიზნად ისახავენ: ა) შემცირდეს სამოქალაქო იარაღის საბრძოლო თვისებები და რესურსი; ბ) პრაქტიკულად გამოირიცხოს თავსებადობა სამოქალაქო და საბრძოლო იარაღებს შორის.

ჩვენი „საიგის“ შემთხვევაში აღნიშნული “მოდიფიკაციები” გამოიხატა იმაში, რომ თუ ჩემი .223 კალიბრის “Arsenal SAR-SF” უპრობლემოდ „იღებს“ AK-74-ის მჭიდებს იმ პირობით რომ 30 ვაზნიან მჭიდში 20 ვაზნაზე მეტს არ ჩავალაგებ, „საიგამ“ უარი განაცხადა ასეთი მჭიდის მიღებაზე ისევე როგორც „არსენალის’  .223 კალიბრის მჭიდი მას არ მოერგო. საკმარისია დაიჭიროთ გვერდი-გვერდ ორი მჭიდი და ეგრევე მიხვდებით რომ მჭიდის უკანა ბჯენის გეომეტრია განსხვავებულია ხოლო „საიგის“ მჭიდის წინა ნაწილი ასრულებს „რამპის“ ფუნქციას, რომელიც ნორმალურ იარაღში არის რესივერის ან ლულის განუყრელი ნაწილი. თანაც თუ სხვა იარაღში რამპა ფოლადის არის აქ ის პლასტმასის არის. რამდენხანს გაძლებს ეს დეტალი უცნობია თუმცა რაიმე პრეტენზიები ამ დეტალის მიმართ მე არ შემხვედრია. ბუნებრივია ყველაფერი ეს ქმნის სერიოზულ ლოგისტიკურ პრობლემას. სად იშოვოთ .223 კალიბრის „საიგის“ მჭიდები თუ ქვეყანაში აქამდე .223 კალიბრის საიგები პრაქტიკულად არ გაყიდულა?

არსებობს რამდენიმე გზა ამ პრობლემის მოგვარების, მათ შორის AK-74-ის მჭიდების მოდიფიცირება სადაც უნდა დაიქლიბოს an მჭიდის ბჯენი ან ბერკეტი იარაღზე რომელიც იკეტება მჭიდის ბჯენზე (მაშინ ორიგინალური მჭიდი აღარ გამოდგება), შემდგომ მჭიდის წინა კედლის „კემპით“ ამაღლებით და ქლიბვით. შეიძლება ასევე დამონტჟდეს „რამპა“ რესივერის შიგნით, რომელიც იყიდება ამერიკაში მაგრამ რა აზრი აქვს ამას თუ AK-74-ის მჭიდში 20-ზე მეტი .223 კალიბრის ვაზნა არ უნდა ჩადოთ მაინც. ამიტომ საუკეთესო გზა არის ორიგინალური მჭიდების ჩამოტანა ამერიკიდან. რასაც უნდა ჩამოტანის გზების ცოდნა, ფული და ლოდინი.

7898199

წინა პლანზე არის “საბრძოლო” მჭიდი. უკანა პლანზე – მოდიფიცირებული სამოქალაქო.  ”საიგები” იღებენ მხოლოდ სამოქალაქო ხოლო მაგალითად “ვეპრები” იღებენ “საბრძოლო” მჭიდებს. 

როგორც უკვე ვთვქი ჩემ „არსენალში“ 5.45-ზე გათვლილი მჭიდები უპრობლემოდ მუშაობენ. აშშ-ში გამოცემულ „კალაშნიკოვის“ ცნობარში მე ამოვიკითხე რომ როგორც წესი 10-ზე მეტი ვაზნა რომ ჩაალაგოთ ასეთ მჭიდში ვაზნები იწყებენ შიგნით გადაჯგუფებას და ვაზნის მჭიდიდან მიწოდება არ ხდება საიმედოთ, ამიტომ უკეთესი შედეგსითვის საჭიროა 5.45-ის მიმწოდებელი შეცვალოთ .223-ის მიმწოდებლით მაგრამ ვაზნები ფორმის ცვლილების გამო 20 22 ვაზნაზე მეტი მაინც არ ჩავა. ჩასვლით მეტი ვაზნა ნამდვილად არ ჩადის მაგრამ ორიგინალური მიმწოდებლით „არსენალში“ 5.45-ის მჭიდები საიმედოთ მუშაობენ. არც 5.45 კალიბრის BSR-ის პატრონს არ ექნება მჭიდების პრობლემა, ასე რომ  .223 კალიბრის „საიგების“ პატრონებმა უნდა შეუკვეთონ მჭიდები ამერიკიდან. სხვა გზა არ არის. მჭიდების თვალსაზრისით .223 კალიბრის “საიგა” ყველაზე რთული შემთხვევაა. მოკლედ დიდი მადლობა რუსებს იარაღის დამახინჯებისთვის. აღსანიშნავია, რომ 5.45 კალიბრის “საიგამ” მიიღო AK-74-ის მჭიდები და საიმედოთ იმუშავა, მხოლოდ ბოლო ვაზნის მიწოდება არ ხდებოდა და ტყვიის თავებს ეტყობოდა დეფორმაცია. ასეა თუ ისე მოდით შევთანხმდეთ, რომ კარაბინი ყველაზე საიმედოთ მუშაობს სპეციალურად მისთვის გათვლილი მჭიდებით. არ შემიძლია კიდევ ერთხელ არ ვუთხრა მადლობა “არსენალების” იმპორტიორს, იმისთვის რომ მოაყოლა ყველა იარაღს დამატებითი ორი ალბათ საუკეთესო ბულგარული “ვაფლის” 30 ვაზნიანია მჭიდები და ამისთვის არ მომთხოვა დამატებით ფულის გადახდა.

adapter1_zpsaddddddcdafd4

კიდევ ერთი ვარიანტია .223 კალიბრის “საიგაზე” მჭიდის ადაპტორის დაყენება რომელიც იძლევა  საშუალებას გამოიყენოთ AR-15-ის მჭიდები, რომლებიც უფრო იაფიც ღირს და უფრო ცშირად გვხდება გაყიდავში. 

სამწუხაროდ დამახინჯების თემა მჭიდებზე არ მთავრდება. მაგალითად, უკვე ტრადიციულად “საიგის” უკანა სამიზნე მოწყობილობა გათვლილია 300 მეტრზე სასროლად მხოლოდ. გარდა ამ შეზღუდვისა „სამოქალაქო“ “ცელიკი” უბრალოდ უშნოა და არაესთეტიური “საბრძოლო” “ცელიკთან” შედარებით. კარგი ამბავი ის არის, რომ როგორც წესი ნორმალური „ცელიკის“ შეძენა საქართველოში დიდ სირთულეს არ წარმოადგენს, მაგრამ ეს იქნება წმიდა კოსმეტიკური გაუმჯობესება, ვინაიდან უკანა სამიზნე მოწყობილობის ბაზა მაინც არ არის გათვლილი 300 მეტრზე მეტ მანძილზე  ცელიკის ამაღლებაზე.

დამახინჯებების თემა უნდა გავაგრძელოთ იმით, რომ უნდა გიამბოთ კიდევ ერთ საეჭვო პრაქტიკაზე. სამოქალაქო ხრახნილლულიანი იარაღს, რომელიც გამოდის რუსეთში გააჩნია ე.წ. “კრიმმეტკები” (криминальная метка, კრიმინალური დამღა). “კრიმმეტკა” არის ლულის ან სავაზნის კედლების დადამღვა იმისთვის რომ მასრამ ან ნასროლმა ტყვიამ მიიღოს უნიკალური დაზიანება (ბალისტიკური დამღა). ეს მაიმუნობა ხორციელდება რამდენიმე მეთოდით, მაგალითად ლულის გახვრეტა და შიგნნით შტიფტის ჩასმა რომელიც “დაკაწრავს” ტყვიებს (ხორციელდებოდა სამოქალაქო “სკს”-ებში), ასევე სავაზნის ფორმის შეცვლა რაც იწვევს გასროლილი მასრის დადამღვას (რგოლის ფორმის მასრის ყელზე “ტიგრებში”, ამობურცული ერთ ადგილას “საიგებში”) და ბოლოს, მოემზადეთ, ლულის გამოსასვლელთან  დამღის დარტყმა (“ვეპრებში”)!   ეხლა იარაღის ასეთი ფორმით დამახინჯებაზე სერიოზულად საუბარი შეუძლებელია, ისევე როგორც ასეთი მეთოდით იარაღის მონიშვნის სარგებლიანობაზე, მაგრამ “რუსული რკინის” ფანატებმა უნდა იცოდნენ რა მაიმუნობებს აქვს ადგილი მათ იარაღზე.

შენიშვნა: წლების განმავლობაში კონსტრუქცია, მოდიფიკაციები და კრიმინიალური დამღების დატანის მეთოდები იცვლებოდა. როგორც წესი საექსპორტო და საშინაო ბაზრისთვის განკუთვნილ იარაღებს აქვთ ამ მხრივ განსხვავებები.  

7897950

“კრიმმეტკა” “ვეპრის” ლულაში (სურათზე მარჯვენა ზედა ნაწილში, ლულის არხში “ჩარტყმული”). 

6468980

“კრიმმეტკით” “მონიშნული” “საიგის” მასრა (მეორე მარცხნიდან) და “ტიგრის” მასრა (პირველი მარჯვნიდან)

შემდეგი „სიურპრიზი“ დაგვხდა იარაღის ვიზუალური დათვალიერებისას. რესივერის მარჯვენა მხარეს ტართან დავინახეთ რაღაც უცნაური გარეთ გამოშვერილი ღილაკი. ვა, გავიფიქრე მე, საკეტის შემაკავებელი? მაგრამ საკეტი რომ არ რჩება გახსნილი ბოლო ვაზნის გასროლისას? მაშინ რა ჯანდდაბაა ეს? ბოლოს გაირკვა რომ ეს არის ყურდაღება, მექანიკური საკეტის შემაკავებელი, რომელიც საკეტს აფიქსირებს ღია მდგომარეობაში მაგრამ ისე, რომ გაუშვათ საკეტი წინ ის ვაზნას არ მიაწოდებს!!!!! იმიტომ რომ ის ბლოკირებულ მდგომარეობაში არ არის ბოლომდე უკან გასული! ვაი თქვენს პატრონს უბედურს…

დამატებით დავადგინეთ რომ მოდელებზე დასაკეცი კონდახით თუ მცველი გახსნილია კონდახი არ დაიკეცება და თუ დაკეცე მცველი არ იხსნება. მექანიკური საკეტის შემაკავებელთან ერთად ეს ზომები არის განპირობებული რაღაც უსაფრთხოების სავალდებულო წესებით, რომელიც რუსეთში არსებობს. რა თქმა უნდა შესაძლებელია ეს შემაკავებელი ამოიღოთ და გადააგდოთ, როგორც ზედმეტი დეტალი მაგრამ რესივერში დარჩება ღია ადგილი….

P1070498

საკეტის მექანიკური შემაკავებლის ღილაკი .

P1070526

სურათზე არის 5.45×39 კალიბრის “საიგის” ლულის მოწყობილობა. ის ვიზუალურად გავს იგივე მოწყობილობას AK-74-ზე მაგრამ კედელი შიგნით რომელსაც ეჯახება დენთის აირები გამქრალია. კიდევ ერთი მაგალითი კარგი იარაღის ხელოვნურად გაფუჭების. 

მორიგი უცნაურობა ჩვენ “საიგაზე” ამჯერად ლულის ბოლოს არის განლაგებული. ყველაზე იაფ “საიგაზე” ერთი შეხედვით ლულას არ გააჩნია ლულის მოწყობილობის დაყენების შესაძლებლობა მაგრამ ეს მხოლოდ ერთი შეხედვით. სინამდვილეში ლულის ბოლოს ხრახნები არის, უბრალოდ მაგათზე ჯერ დახრახნილია რკინის ცილინდრი, რომელიც შემდგომ დამატებით და სრულიად ზედმეტად არის დაფიქისირებული შტიფთით, შემდეგ შედუღებული, გაპრიალებული და შეღებილი. რატომ??? რატომ არ შეიძლება უბრალოდ დაუყენო ლულას  ხრახნების მოსახსნელი დამცავი? როგორც ეს არის გაკეთებული მაგალითად „ვზორზე“? იმისთვის რომ მოხსნათ ეს სისულელე ლულიდან მე გირჩევთ ჯერ დინჯად გადააცალოთ დაფარვა ამ დეტალს რომ ნახოთ ზუსტად სად არის შტიფთი განლაგებული. შემდეგ ეს ადგილი ჩაქლიბოთ ისე რომ შედუღების ადგილი მოქლიბოთ რაც წესით ეს უნდა იყოს საკმარისი რომ ცილინდრი გათავისუფლდეს შტიფტისგან და მერე მოუშვათ და მოხსნათ ის ლულას. მე ეს მეთოდი წარმატებით გამოვიყენე, როდესაც 11.3 ინჩიან AR-15-ის ლულას მოვხსენი XM177 ტიპის გრძელი ალმქრობი, ამისთვის მე გამოვიყენე ჩვეულებრივი ქლიბი და მეტი არაფერი. ნახევარსაათიანი დინჯი მუშაობა იყო საკმარისი, რომ ფიქსირებული ალმქრობი მომეხსნა. ეხლა ამერიკელებმა ეს იმიტომ გააკეთეს რომ პერმანენტულად დამაგრებული ლულის მოწყობილობა ითვლება ლულის სიგრძეში და ასე 11.3 ინჩიანი ლულა გახდა 16.5 ინჩიანი, რაც ნიშნავს რომ ის თავისუფლად იყიდება და არ არის საჭირო სპეციალური ნებართვა. „საიგაში“ იგივე მეთოდით ლულაზე რკინის ცილინდრის დამაგრება რომელიც არ ცვლის ლულის სიგრძეს ყოველგვარ აზრს მოკლებულია.

P1070496

“საიგის” ლულის დაბოლოება. ”საიგა 223-ის” ლულის ტვისტი არის უნივერსალური 1:9. 

როგორც უკვე ვთქვის ხარისხი არის რუსული წარმოების იარაღის სუსტი წერტილი, ამიტომ შეძენისას “საიგა” უნდა ძალიან დიდი ყურადღებით დაათვალიეროთ.  ლულა უნდა იყურებოდეს სწორად, ხანდახან წინა “ტრუნიონი”, რკინის ბაზა რომელიც მაგრდება დაბეჭდილ რესივერში არ ზის სწორად და ლულაც გადახრილია. წინა სამიზნე მოწყობილობის ბაზა უნდა იყოს სწორად დაყენებული ლულაზე და არ უნდა იყოს გვერძე გადახრილი. რუსები თვლიან რომ “საიგის” ლულის დიამეტრი ყიდვამდე უნდა გადამოწმდეს სპეციალური კალიბრით იმისთვის რომ დავრწმუნდეთ, რომ ლულის არხის სისქე არ იცვლება. გადაკვრები ანუ როდესაც ლულის არხი გარე ზემოქმედების შედეგად ვიწროვდება, მეტ წილად გვხვდება სავაზნესთან და იმ ადგილებში სადაც ლულაზე არის წამოცმული დენთის აირების კამერა და წინა სამიზნე მოწყობილობის ბაზა. გარდა ამისა ფორუმებზე გადააწყდებით უმრავ “ხორორ” ისტორიებს, რომელიც უაკვშირდება “საიგების” ხარისხს, მაგალითად მთლიანად გადახურულ დენთის აირების ნასვრეტებზე და ასე შემდეგ. ყველა ამ ისტორიის და შემთხვევის აქ მოყვანას აზრი არ აქვს, გული გაგიხდებათ ცუდათ. რა თქმა უნდა ასევე აუცილებელია მართვის ელემენტების მუშაობის გადამოწმება, მცველი, სასხლეტი, მჭიდის ღილაკი უნდა მუშაობდნენ მკაფიოდ ზედმეტი წინაღობის და ძალის დატანების გარეშე. რაც უფრო მეტს ვკითხულობდი “საიგის” არჩევაზე მით უფრო კარგად მახსენდებოდა ჩემი ახალგაზრდობა, როდესაც რუსულ მანქანები ჯერ კიდევ ბევრი იყი. ეს მანქანა ჩემი ძმა ტოლიატის ინჟინერმა თავისთვის ააწყო და მერე ფული დაჭირდა და გაყიდა….

სროლისას არაფერი განსაკუთრებული სიურპრიზი არ ყოფილა. მცველი არ იყო ზედმეტად ხისტი, სასხლეტი ტიპიური „კალაშნიკოვის“, ერთ საფეხურიანი, ცოტა გრძელი სვლით მაგრამ სწრაფი სროლა იყო ადვილი. მჭიდი ძნელად თავსდებოდა იარაღში, რაც პრინციპში არ არის გასაკვირი ახალი იარაღისთვის. .223 მაღალწნევიანი ვაზნაა და ამიტომაც ლულის ალი საკმაოდ დიდი იყო. .223-ში კომპენსატორის გამოყენება არ არის კრიტიკულად მნიშვნელოვანი მაგრამ ალმქრობი ჩემი აზრით აუცილებელია.

P1070491

“სიგის” მარცხენა მხარე, რესივერზე დაყენებულია ოპტიკის კრონშტეინის სამაგრი ადგილი. საღვედეები ასევე მარცხენა მხარეს არის, რაც ცაციებს პრობლემებს შეუქმნის. 

კონდახი სასტიკად მოუხერხებელია. ვიწრო და მოკლე, რკინის „პლატით“. ეს კონდახი უნდა შეცვალოთ, მოხსნათ და გადააგდოთ თუ არ აპირებთ „საიგის„ უროდ გამოყენებად, კარებების შემტვრევის მიზნით.   სხვათაშორის არსებობს პრაქტიკა, რომელიც გულისხმობს კონდახის ხრახნის მიდუღებას, იმისთვის რომ იდეაში არ მოხდეს იარაღის დამოკლება მისი მოხსნით. როგორც ყველა მაიმუნობა, ამასაც არანაირ აზრი არ აქვს ვინაიდან თუნდაც შედუღებული ვინტის მოხსნა შესაძლებელია ან ბოლოს და ბოლოს შესაძლებელია კონდახის მოხერხვა. შავი პლასტმასის სახელური უბრალოდ შავი პლასტმასის სახელურია და მეტი არაფერი. ის ასევე ჯობია შეცვალოთ უფრო ერგონომიული მოდელით.

დაშლისას თავი იჩინა დენთის აირების მილის ფიქსატორმა, რომელიც ძალიან ძნელად იხსნებოდა. თხელი რკინის რესივერის ხუფის დაყენებისას კიდევ ერთხელ მოვიხსენიეთ „ბრძენი“ რუსები. დეტალების დამუშავება ტიპიურია რუსული იარაღისთვის. ინსტრუმენტების კვალი რკინას ეტყობა მაგრამ შესრულება მისაღებია. ლულის არხის, სავაზნე და დგუში ქრომირებულია.  იარაღი ჯერ ფოსფატირებულია, შემდგომ შეღებილია შავი საღებავით, ისევე როგორც საბრძოლო “კალაშნიკოვები”.

P1070502

“საიგის” რესივერი შიგნიდან

რაც მთავარია სროლისას არ ყოფილა დაბრკოლებები. იარაღმა მოინელა მთლიანად გარსით დაფარული და ექსპანსიურ ტყვიებიანი ვაზნები. ექსტრაქცია იყო პოზიტიური. გასროლილ მასრებს აღენიშნებოდა საფირმო დეფორმაცია კედლის მხარეს, დამახასიათებელი ყველა „კალაშნიკოვის“ ტიპის იარაღისთვის.  როგორც ამას ველოდით იარაღი იყო კონტროლირებადი, უკუცემა უმნიშვნელო. კონდახი საშინლი. აღსანიშნავია, რომ იარაღი არ იყო მისროლილი ქარხნულად. 100 მეტრზე ტყვიები მოხვდა მაღლა და მარცხნივ.

პირობები ხელს არ გვიწყობდა რომ გვესროლა სიზუსტეზე. წოლიდან სროლისას ჯგუფმა შეადგინა 14 სმ, ვაზნით 62 გრანიანი ტყვიით. სროლის პირობები არ იყო კარგი და საყრდენის გარეშე სროლისთვის შედეგი მისაღებია. სამწუხაროდ მოწყობილი სასროლეთი არ არსებობს და აკადემიური შედეგების მიღებას ჭირდება დრო და ცოტა გამართლებაც, რომ პირობები ხელს გიწყობდნენ. ჩემი აზრით ღია სამიზნით, კარგ პირობებში და კარგი ვაზნით ასეთმა იარაღმა უნდა ისროლოს 70-80მმ-ნი ჯგუფები 100 მეტრზე. მეტს იარაღს თხელი ლულით, დაბეჭდილი თხელი რესივრით, თავისუფალი სავაზნით და ორ რიგიანი მიწოდებით უბრალოდ ვერ მოთხოვთ. „პასპორტში“ მითითებულ სიზუსტეს ყურადღება არ მიაქციოთ. ან მოხნსენიებული შედეგი განიხილეთ როგორც მინიმუმი ამ იარაღისთვის. როგორც წესი რეალობაში „საიგები“ ბევრად უკეთეს შედეგს აჩვენებენ პასპორტში მითითებულ ციფრებთან შედარებით.

მთლიანობაში “საიგამ” დატოვა დადებითი შთაბეჭდილება. 2000 დოლარის გადახდა ასეთ იარაღში არის სრული სისულელე. 1200-1500 ლარი არის მისაღები ფასი ახალ კარაბინში, იმის ფონზე რომ სარდაფში აწყობილი “კალაშნიკოვები” საქართველოში იყიდებოდა 2000 ლარზე მეტ ფასად. რატომ არ ხდება “საიგების” მოდერნიზაცია ჩემთვის უცნობია, თუნდაც უკეტესი ფურნიტურის დაყენებით ან ერგონომიკის გაუმჯობესების მიზნით. ალბათ იმიტომ რომ არ უნდათ მისი გაძვირება, იმიტომ რომ ხარისხი თუნდაც გაუმჯობესებული “საიგის” ისევ იქნება დაბალი. რატომ უნდა გააუმჯობესო ის რაც ისედაც იყიდება, საკმარისად არის ხალხი რომელიც დახუჭული თვალებით იყიდის “საიგას” მხოლოდ იმიტომ რომ მას აწერია сделано в России. “კალაშნიკოვის” გაუმჯობესებაზე ბევრი მწარმოებელი მუშაობდა, აღსანიშნავია, რომ უმეტესობა დაუბრუნდა ფრეზირებულ რესივერებს, ისრაელი და ფინეთი, რომლებიც უშვებენ “კალაშნიკოვის” კლონებს ასე გააკეთეს, ებრალები თავიდანვე ხოლო ფინელებმა შეცვალეს “ვალმეტები” დაბეჭდილი რესივერებით ახალი RK 95 TP-ით რომლებსაც უკვე ფრეზირებული რესივერები აქვთ.  ბევრი კლონიც გამოშვებული აღმოსავლეთ ევროპაში იყენებს უფრო სქელ მეტალის ფირფიტებს. შეიძლება უკვე ძალიან გვიანიც არის და როგორც ეხლა “მოსინს” არ უშველის კარგი კონდახი ისე “კალაშნიკოვის” გაუმჯობესებაზე ფიქრი უკვე გვიანია, ხოლო იაფი და პოპულარული კლასიკა მაინც გაიყიდება და ყოველთვის ექნება თავისი ნიშა ბაზარზე.

AK-Alpha

“ეუროსატორი 2016-ზე” Kalashnikov USA-ს მიერ წარმოდგენილი AK Alpha არის Galil ACE-ის იდეის გამეორების მცდელობა. იარაღი, რომელიც იყენებს “კალაშნიკოვის” ავტომატიკის სქემას მაგრამ უფრო თანამედროვე ერგონომიულ ფორმატში. დრო გვაჩვენენს იქნება თუ არა ეს იარაღი წარმატებული მითუმეტეს როდესაც “გალილები” უკვე იწარმოება და იყიდება. არსებული ინფორმაციით “ალფა კალაშნიკოვის” შექმნაში ებრაელი სპეციალისტები მონაწილეობდნენ. “იჟმაში” დარჩა ისევ თამაშგარე მდგომარეობაში.

shooterscentral.ge დასკვნა: “საიგა” არის ხელოვნურად “გაფუჭებული” “კალაშნიკოვის” სამოქალაქო ვერსია, საწყისი დონის ტაქტიკური კარაბინი და მისი მთავარი ძლიერი მხარეებია ფასი და სისტემის თანდაყოლილი საიმედოობა. შეძენისას იარაღი უნდა დეტალურად შემოწმდეს ქარხნული წუნების აღმოჩენის მიზნით. თავის “ქარხნულ” ვარიანტში, იმ პირობით რომ იარაღი თავისუფალია წუნებისგან ის შეიძლება განიხილოს როგორც ბაზა “ტაქტიკური კალაშნიკოვის” აწყობისთვის. თუ კალიბრი (ფასი, ხელმისაწვდომობა) პრობლემას არ წარმოადგენს, საუკეთესო ვარიანტია მოდელი გათვლილი 5.45-ზე. 7.62 და .223 კალიბრებში ბევრად უკეთესი ალტერნატივები არსებობს მათ შორის 7.62 კალიბრის რომლებიც თანაც უფრო იაფიც ღირს .

vpo-136k

თუ ვინმეს დაგაინტერესებთ, ყველაზე ნაკლებად დამახინჯებული რუსული წარმოების სამოქალაქო “კალაშნიკოვი” არის “მოლოტის” წარმოების ВПО-136 Вепрь-КМ. ეს იარაღი არის კალსიკრუი “კონვერსიული” იარაღი, ანუ წარსულში სამხედრო AKM, რომელშიც გაუქმებულია ავტომატური ცეცხლი9ს წარმოების საშუალება. დანარჩენში ეს არის საბჭოთა წარმოების “კალაშნიკოვი”, რომელიც გადაეცა “მოლოტს” ძველი იარაღების მარაგების შემცირების ფარგლებში. 

 

პრაქტიკული/საბრძოლო ზერო

July 5th, 2016

აღნიშნული სტატია არ არის სახელმძვანელო ან იარაღის “განულეების” საუკეთესო მეთოდის აღწერა. ეს სტატია არის ავტორის მსჯელობა “საბრძოლო ზეროზე” და მისი დადგენის ოპტიმალურ მეთოდზე და იმ ფაქტორებზე რომელიც მსროლელმა უნდა გაითვალისწინოს იარაღის სასურველი “საბრძოლო/პრაქტიკული ზეროს” არჩევისას და იარაღის გასწორებიას. მაგალითისთვის მეტწილად აღებულია გრძელლულიანი ტაქტიკური იარაღი (ტაქტიკური კარაბინი) რკინის სამიზნე მოწყობილობებით, მაგრამ აღწერილი პრინციპები აქტუალურია ნებისმიერი ტიპის  ხრახნილლულიანი  იარაღისთვის. საკითხი, რომელზეც ჩვენ ვისაუბრებთ არ არის უმაღლესი მათემატიკა, ეს არის საფუძვლები, რომლებიც უნდა იცოდეს ნებისმიერმა ადამიანმა რომელიც ფლობს იარაღს არა მარტო სტუმრებთან სატრაბახოდ.

ads

აღნიშნული ილუსტრაცია აგიხსნით, როგორ გამოიყურება გარე ბალისტიკა და რა კავშირი არის ტყვიის ტრაექტორიასა, დამიზნების ხაზს, და ლულის რერძს.

ძლიერ კალიბრებზე გათვლილი შაშხანები, აღჭურვილი როგორც წესი ძლიერი/დიდი გადიდების ოპტიკური სამიზნე მოწყობილობებით, იყენებენ შესწორებების შეტანის პრეციზიულ მექანიზმებს, რომლებიც იძლევიან საშუალებას შეიტანოთ შესწორება სამიზნეში უშუალოდ გასროლის წინ, დოლურას დაყენებით საჭირო მდგომარეობაში. არანაირი სპეციალური ინსტრუმენტი ამისთვის საჭირო არ არის.  პრაქტიკაში, როგორც წესი სნაიპერს აქვს თავისი მოქმედების ზონის გეგმა-ნახაზი სადაც მან იცის ორიენტირების განლაგება და მათი მანძილები რაც აძლევს მას საშუალებას წინასწარ გაემზადოს და ასევე სამიზნის გამოჩენისთანავე ორიენტირების მიმართ მისი მდგომარეობის შედარებით მიიღოს საკმარისად ზუსტი მანძილი სამიზნემდე და ან შეიტანოს შესწორება უშუალოდ ოპტიკურ სამიზნეში ან კომპენსირება მოახდინოს დამიზნებით (დაიუჭიროს ოდნავ დაბლა ან მაღლა, გამოიყენოს  ოპტიკური სამიზნის ბადის ელემენტები, ბალისტიკური კომპენსატორები და ა.შ.). სნაიპერები ასევე იყენებენ ლაზერულ მანძილმზომებს, სადაც ერთი თითის დაჭერით იღებ ზუსტ მანძილს სამიზნემდე რაც მნიშვნელოვნად უადვილებს საქმეს მსროლელს. ასევე სნაიპერის ნაკრებში შედიან კომპაქტური და ზუსტი ინსტრუმენტები, ქარის სიჩქარის საზომები, ბალისტიკური კალკულატორები და ა.შ. ყველაფერი ეს აძლევს მას საშუალებას სწრაფად და ზუსტად გამოთვალოს რა მანძილზე სად მოხვდება მის მიერ ნასროლი ტყვია. სნაიპერული გუნდი არის როგორც მინიატურული საარტილერიო გათვლა რომელიც მუშაობს იმაზე რომ ზუსტი ცეცხლის წარმოებით გაანადგუროს სამიზნეები იარაღის ეფქტური სროლის მანძილების მთელ დიაპაზონში. ამისთვის დისტანციის გარდა ისინი იყენებენ უამრავ სხვა ფაქტორს, ქარის სიჩქარეს, ატმოსფერულ წნევას, მუხტის ტემპერატურასაც კი იმიტომ რომ რა მანძილეებზე სნაიპრები ისვრიან ყველაფერს აქვს მნიშვნელობა. ტაქტიკურ მსროლელს, რომელიც მოქმედებს დინამიურ მუდამ ცვლად გარემოში ასეთი ფუფუნება როგორც წესი არ აქვს. ისევ როგორც მანძილებიც გაცილებით უფრო მოკლეა. ტაქტიკური მსროლელისვის სამიზნეების აღმოჩენის და იდენტიფიცირების საშუალებები ასევე როგორც წესი შეზღუდულია საკუთარი მხედველობის ან მოკრძალებული ოპტიკური სამიზნის შესაძლებლობებით.

მიუხედავად იმისა, რომ ბოლო დროს ოპტიკური სამიზნე მოწყობილობების გამოყენება ტაქტიკურ კარაბინებზე გახდა ჩვეული აბსოლუტური უმეტესობა ნახევრად-ავტომატური კარაბინების აღჭურვილია საქართველოში მხოლოდ სტანდარტული „რკინის“ სამიზნე მოწყობილობებით, რომლებიც (თუ სამოქალაქო იარაღის “წინაპარი” სამხედრო იარაღი იყო) ხშირად გათვლილია ერთი ტიპის ვაზნაზე, რომელიც გამოიყნებოდა იმ დროს კონკრეტული ქვეყნის შეიარაღებულ ძალებში. მაგალითად რომ ავიღოთ 7.62×39 კალიბრის რუსული საიგა, მისი უკანა სამიზნე მოწყობილობა გათვლილია 100-დან 300 მეტრამდე სროლისთვის სტანდარტული 123 გრანიანი ტყვიით.  300 მეტრი ხელოვნური შეზღუდვაა სამოქალაქო იარაღისთვის და რა მოხდება 400 მეტრზე სროლისას?  ზოგი იარაღი იყენებს კიდე უფრო პრიმიტიულ სამიზნე მოწყობილობის კონფიგურაციას სადაც მხოლოდ ერთი პოზიცია არის, და შესწორებების მექანიზმი გამოიყენება მხოლოდ ერთხელ იარაღის გასწორებისას და მერე მას ხელს აღარ ახლებენ. იგივე ეხება კოლიმატორსაც.

რჩევა: იაფფასიანი ოპტიკური სამიზნის შესწორების მექანიზმის ნდობა არ შეიძლება. ამიტომ ერთხელ გასწორების შემდეგ, ყოველთვის როდესაც ეს შესაძლებელია უნდა მოხდეს შესწორება დამიზნებით წერტილის შეცვლით. 

მიუხედავად იმისა, რომ ოპტიკურ სამიზნეებს შესწორების უფრო დახვეწილი მექანიზმები აქვთ და შესწორების შეტანა ადვილია და სწრაფი, ტაქტიკურ მსროლელი უნდა იყოს მზად რომ უმეტესობა შემთხვევაში მას დოლურების ტრიალის დრო არ ექნება. ამიტომ შესწორება ხდება დამიზნების წერტილის შეცვლით. იმისთვის რომ სროლის ეფექტურობა გაიზარდოს, ნაწილი ტაქტიკური “სკოპების” იყენებს ბადეებს რომლებიც წინასწარ გათვლილია ან ადაპტირებადია სხვადასხვა ტრაექტორიებისთვის.

გამომდინარე ზემოხსენებულიდან ტაქტიკური მსროლელი ასწორებს იარაღს ერთხელ, ერთ კონკრეტულ მანძილზე რამაც უნდა მისცეს მას საშუალება აწარმოოს ეფექტური ცეცხლი სამიზნე მოწყობილობებში შესწორებების შეტანის გარეშე და დამიზნებაში მინიმალური შესწორებებით. აღნიშნული პირველ რიგში მიიღწევა კონკრეტული იარაღის ბალისტიკის და გამოყენების სპეციფიკი გათვალისწინებით ოპტიმალური საბრძოლო/პრაქტიკული ზეროს დადგენით და შესაბამისად იარაღის ამ მანძილზე ზუსტი გასწორებით. დღეს როდესაც ოპტიკური სამიზნეები ფართოდ არის გავრცელებული, რკინის სამიზნე მოწყობილობები, როგორც წესი მეორად, დამხმარე ფუნქციას ასრულებენ. იარაღზე ოპტიკის არსებობა არ ნიშნავს, რომ “რკინები” არ უნდა იყოს გასწორებული.

რჩევა: უმეტესობა თანამედროვე სამიზნე მოწყობილობებს მოყვება ინსტრუქციები სადაცც მითითებულია მონაცემები, გასწორების მეთოდიკა და სხვა საჭირო ინფორმაცია. მისროლის პროცედურა უნდა დაიწყოს ამ ინსტრუქციების შესწავლით.

საწყისი წერტილი პასუხის გაცემისას კითხვაზე რომელი ზერო არის თქვენთვის უკეტესი, არის თქვენი იარაღიდან ნასროლი ტყვიის ტრაექტორიის დადგენა. დიახ სანამ გავარდებით სასროოლად ჯერ უნდა დაჯდეთ და იპოვოთ პასუხები შემდეგ კითხვებზე: რა მანძილზე ვაპირებ მე სროლას? რა მნძილზე გავანულო ჩემი იარაღი? სად მოხვდება ტყვია თუ სროლის მანძილი იქნება ნაკლები ან მეტი განულების მანძილზე?

 რჩევა: იარაღის გასწორებისას თუ ანალოგიური იარაღი და კალიბრი არის შეიარაღებაში შეიძლება მისროლა/გასწორებისას გამოიყენოთ სტანდარტული ოფიციალური ინსტრუქციები, რომლებიც ადვილად მოიპოვება ინტერნეტით. მაგალითად 5.45 კალიბრის BSR-74-ის პატრონებმა გასწორებისას შეიძლება გამოიყენონ რუსული სახელმძღვანელო Руководство по 5.45-мм автомату Калашникова სადაც მოცემულია როგორც მისროლის პროცედურის აღწერილობა ასევე სროლის ცხრილები და ტყვიის ფრენის ტრაექტორიები. 

თუ თქვენი იარაღი არის პოპულარული იარაღი-კალიბრის-ვაზნის ტიპის კომბინაცია  ყველაზე იოლი გზა არის მოიპოვოთ ინფორმაცია ინტერნეტიდან ან ლიტერატურიდან. მაგალითად კაილ ლამბის წიგნში “Green Eyes Black Rifles” რომელიც მე მაქვს მოცემულია ყველა აუცილებელი ინფორმაცია 5.56 კალიბრის M4-ის კარაბინის ბალისტიკაზე მათ შორის სხვადასხვა წონის ტყვიების, გამზადებული ცხრილების სახით, სხვადასხვა მანძილზე განულების და შესაბამისი ტრაექტორიების მითითებით. არაფრის თვლა და გამოკვლევა მე არ მინდა. თუ მე ჩავთვლი რომ 25 მეტრზე განულებით მივიღებ ჩემთვის სასურველ შედეგს მე უბრალოდ წავალ სასროლეთზე და გავასწორებ იარაღს 25 მეტრზე და წიგნში მოცემული ცხრილებიდან მეცოდინება სად მოხვდება ტყვია 0-დან 400 მეტრამდე სროლისას.

რჩევა: გაითვალისწინეთ, რომ ამერიკაში მეტ წილად ზომავენ დისტანციას იარდებში და ინჩებში. გაითვალისწინეთ ეს სტანდარტული ინსტრუქციების გამოყენებისას. 

რატომ არის ცხრილებში მითითებული განულების სხვადასხვა მანძილები? იმიტომ რომ სხვადასხვა მანძილზე განულებული იარაღი მოგვცემს დამიზნების ხაზიდან ტრაექტორიის ამაღლების სხვადასხვა მაჩვენებლებს.

როგორ დავადგინოთ ჩვენთვის ოპტიმალური „საბრძოლო ზერო“? პირველ რიგში უნდა გადავწყვიტოთ რა არის ჩვენთვის ეფექტური სროლის მაქსიმალური მანძილი? ამ შემთხვევაში ეს განპირობებულია როგორც იარაღის შესაძლებლობებით ასევე ტაქტიკური პირობებით. ჩემი აზრით და ღრმა რწმენით ტაქტიკური კარაბინისთვის .22 კალიბრის (5.56, 5,45) და საშუალოსტატისტიკური მსროლლისთვის  ეს უნდა იყოს მაქსიმუმ 200 მეტრი.  მანძილის ასეთი არჩევანი განპირობებულია ეფექტური სროლის წარმოების შესაძლებლობის, ტყვიის ლეტალურობის და სამიზნის იდენტიფიკაციის შესაძლებბლობების გათვალისწინებით. აშშ-ის საზღვაო ფეხოსანთა კორპუსში მიღებულია მაგალითად სროლა სილუეტზე 500 მეტრის მანძილზე და უმეტესობა საზღვაო ფეხოსნების წარმატებით და მაღალი ქულებით აბარებს ამ გამოცდას რკინის სამიზნე მოწყობილობების გამოყენებით მაგრამ საბრძოლო პირობებში ალბათობა წააწყდეთ სტაციონარული სილუეტის ტიპის კონტრასტულ სამიზნეს ძალიან დაბალია, ისევე როგროც იდენტიფიკაცია ასეთ მანძილზე სამიზმის პრაქტიკულად შეუძლებელია მსროლელისთვის ამიტომ პრაქტიკული თვალსაზრისით ეს ვარჯიში აზრს მოკლებულია თუმცა ზუსტი სროლის უნარის დემონსტრირების კარგი საშუალებაა.
მნიშვნელოვანია დაადგინოთ თქვენთვის ეფექტური სროლის მაქსიმალური მანძილი და აწარმოოთ გათვლები ამ მანძილის შიგნით.  მაგალითად როგორც ვთქვი მე მაქვს 5.56 კალიბრის სუბ-კარაბინი. მე მიმაჩნია, რომ 200 მეტრი არის მაქსიმალური სიშორე რა სიშორეზეც მე მინდა ამ იარაღის სროლა. შესაბამისად ჩემი სურვილი არის რომ იარაღმა 0-დან 200 მეტრამდე შესწორების გარეშე ურტყავდეს სტანდარტული სილუეტის მასის ცენტრში.  გამოთვლებით მე დავადგინე რომ თუ მაქსიმალური სროლის დისტანცია 200 მეტრი ჩემთვის მისაღება ყველაზე ოპტიმალური განულების დისტანცია არის 25 მეტრი. ანუ ჩემთვის ოპტიმალური განულების დისტანცია არის 25 მეტრი.

 მას მერე რაც ჩამოყალიბდებით მაქსიმალური სროლის დისტანციაზე უნდა გამოთვალოთ ტრაექტორია და ნახოთ მაქსიმალური გადახრები სხვადასხვა „ზეროს“ შემთხვევაში.

როგორ გავიგოთ ტრაექტორიები? ამისთვის უნდა გამოვიყენოთ ბალისტიკური კალკულატორი, რომლის უფასო ვერსიებიც საკმარისად ბევრია. ინტერნეტი ასეთ შემთხვევაში თქვენი საუკეთესო მეგობარია. მოიპოვეთ თქვენი ვაზნის მონაცემები, საწყისი სიჩქარე, კორექციით ლულის სიგრძეზე.  თუ თქვენი იარაღის მოდელი პოპულარულია, ადვილად იპოვით საწყის სიჩქარეებს გავრცელებული მუხტების შემთხვევაში. მაგალითად რომ აკრიფოთ „გუგლში“ M855 velocity out of 16.5 inch barrel, ეგრევე მიიღებთ სასურველ მონაცემს. რა თქმა უნდა საუკეთესო გზა არის ქრონომეტრის გამოყენება მაგრამ ის ყველას არ აქვს.

cvlileba sichqarisada

აღნიშნული ცხრილი მოგცემთ შესაძლებლობას დაინგარიშოთ საწყისი სიჩქარე თუ არ გაქვთ ქრონომეტრი და ინტერნეტში ვერ ნახეთ საჭირო ინფორმაცია.

გარკვეულ სირთულეს შეიძლება წარმოადგენდეს ტყვიის ბალისტიკური კოეფიციენტის დადგენა, იმისთვის რომ შემდგომ ჩაატაროთ საჭირო გამოთვლები. დრაგ ფუნქციის და ბალისტიკური კოეფიციენტების მოდელების ახსნა არ შედი ამ სტატიის მიზნებში, პრაქტიკულად ყველა პოპულარული ტყვიის ბალ. კოეფიციენტი მოიპოვება ინტერნეტით ასე რომ წესით და რიგით ტაქტიკური კარაბინისთვის გათვლილი მუხტის ტყვიის ბალ. კოეფიციენტის დადგენა არ უნდა გაგიჭირდეთ ისევ და ისევ „გუგლის“ ან მწარმოებელის საიტის გამოყენებით. ასევე გჭირდებათ სხვა ინფორმაცია, როგორიც არის სამიზნე მოწყობილობების დამიზნების ხაზის სიმაღლე ლულის ღერძთან მიმართებაში, ტყვიის მასა. აღნიშნული მონაცემების  მოპოვება ადვილია. მას მერე რაც შეიყვანთ საჭირო მონაცემებს, გადათვალეთ ეს სხვადასხვა განულების მანძილის შეყვანით.  იდეაში ჩვენ გვინდა ისეთი ტრაექტორია, რომ ეფექტური სროლის მანძილზე, ჩვენ დავჭირდეს მინიმალური შესწორებები. ზევით და ქვევით მაქსიმალური გადახრების ჯამი გვაძლევს ეფექტური მორტყმის ზონას კონკრეტულ დისტანციაზე, ეს მაჩვენებელი ასევე მნიშვნელოვანია, ისევე როგორც ეფექტური ზონის განლაგება სამიზნეზე.

 არსებობს კიდევ ალტერნატიული მეთოდები, მაგალითად როდესაც თქვენ წინასწარ არ ადგენთ მაქსიმალური სროლის დისტანციას, არამედ ადგენთ ეფექტური მორტყმის ზონას. ვთქვათ ეს შეიძლება იყოს სტანდარტული სილუეტი ან წრე კონკრეტული დიამეტრის. ასეთ შემთხვევაში საწყისი წერტილი თქვენთვის არის ეფეექტური მორტყმის ზონის სიმაღლე და ბალისტიკური კალკულატორი მოგცემთ საშუალებას აირჩიოთ ისეთი „ზერო“ რომელიც მოგცემთ ასეთი ეფექტური ზონის დაზიანების საშუალებას მაქსიმალურ სიშორეზე (ე.წ Point Blank Range). Point blank range -  პირდაპირი სროლის მაქსიმალური მანძილი არის მანძილი რომელზეც კონკრეტული იარაღიდან კონკრტული ვაზნით შესაძლებელია კონკრეტული სიდიდის სამიზის სასიცოცხლო ზონაში მორტყმა  ისე რომ მსროლელს არ დაჭირდეს იარაღის აწევა იმისთვის რომ დაძლიოს ტყვიის ვარდნა

poblra

აღნიშნული ნახაზი არის წინასწარ განსაზღვრული ეფექტური მორტყმის ზონის (12სმ) და ტყვიის ტრაექტორიის კავშირის კარგი ილუსტრაცია. 

ეხლა ისევ დაუბრუნდეთ “საბრძოლო/პრაქტიკული ზეროს” განმარტებას. ოპტიმალური განულების დისტანცია ან „პრაქტიკული/საბრძოლო ზერო“ არის ამერიკის საზღვაო ფეხოსანთა კორპუსის საველე სახელმძღვანელო 3-01A-ს შესაბამისად, ისეთი მდგომარეობა, რომელიც აძლევს საშუალებას ფეხოსანს ახორციელოს საბრძოლო პირობებში ეფექტური სროლა 0-დან 300 მეტრამდე. აშშ-ს არმიის საველე სახელმძღვანელო 3-22.9 განმარტავს საბრძოლო ზეროს შემდეგნაირად: სამიზნე მოწყობილობების მდგომარეობა, რომლის საშუალებით მსროლელი ყველაზე მაღალი ალბათობით და დამიზნების წერტილის მინიმალური შესწორებით აზიანებს უმეტესობა პრიორიტეტულ სამიზნეებს ბრძოლის ველზე, ნოლიდან 250 მეტრამდე M16A1 შაშხანიდან და ნოლიდან  300 მეტრამდე M16A2 შაშხანიდან.

100200300

აღნიშნული გრაფიკი თვალსაჩინოდ უნდა აგიხსნათ რატომ არის განულების დისტანცია მნიშვნელოვანი. 100, 200, 300 არის განულების მანძილები.

როგორც ხედავთ საზღვაო ფეხოსნები და არმია იყენებენ განსხვავებულ მიდგომბს სადაც არმია ასწორებს შაშხანას 25 მეტრზე ხოლო კორპუსი 300 მეტრზე. ეხლა კიდე დაუბრუნდეთ გასწორების მანძილის მნიშვნელობას.  მაგალითად თუ მე გავანულებ ჩემ 5.56 კალიბრის „არსენალის“ SAR-SF-ს 50 მეტრზე, 200 მეტრზე სროლისას ტყვია მოხვდება დამიზნების წერტილზე 36სმ-ით დაბლა, ხოლო თუ გავანულებ 25 მეტრზე, ტყვიის ვარდნა იქნება 22 სმ.  ამავე დროს 100 მტრამდე სროლისას გადახრა 25 მეტრიანი „საბრძოლო ზეროს“ შემთხვევაში იქნება 3-დან 5 სმ-მდე ზევით მაშინ როდესაც 50 მეტრიანი „საბრძოლო ზეროს“ შემთხვევაში მხოლოდ მაქსიმუმ 1.8 სმ. ჩემზეა დამოკიდებული მე რა უფრო მაწყობს. არ არსებობს კარგი და ცუდი „ზეროები“ არსებობს „ზერო“ რომელიც გაწყობთ თქვენ.

იარაღის გამოყენების სპეციფიკას აქვს დიდი მნიშვნელობა. ავიღოთ მაგალითად სამოქალაქო მსროლელი, რომელიც იყენებს კარაბინს თავდაცვისთვის. როგორც კლინტ სმიტი, Thunder Ranch-ის წამყვანი ინსტრუქტორი იძახის: თავდდაცვის მიზნით შაშხანის გამოყენების უმეტესობა შემთხვევებს ადგილი აქვთ პისტოლეტის დისტანციებზე ანუ 0-დან 25 მეტრამდე. ასეთ მანძილებზე სამიზნე მოწყობილობების სიმაღლე თამაშობს გარკვეულ როლს და შესაბამისად ტყვიები მოხვდება სამიზნე დამიზნების წერტილიდან რამდენიმე სანტიმეტრით ქვევით, გააჩნია რა სიმაღლეზე დგას სამიზნე მოწყობილობა ლულის ღერძთან მიმართებაში. ეს პრობლემა არ არის თუ სამიზნე თქვენს წინ დგას და კარგად ჩანს, მაგრამ თუ ის ამოფარებულია რამეს და ჩანს მარტო თავის ნაწილი ან ფეხის ქუსლი? თუ არმია იყენებს  25 მეტრიან „საბრძოლო ზეროს“ სიადვილის და პრაქტიკულობის გამო, კორპუსი იყენებს 300 მეტრიან „საბრძოლო ზეროს“ იმიტომ რომ ტრადიციულად კორპუსი დიდ მნიშვნელობას ანიჭებს ზუსტი სროლის ოსტატობას შორ მანძილებზე. ამერიკული სპეცდანიშნულების რამზები  იყენებენ მაგალითად 100 მეტრიან ზეროს. 100 მეტრიანი „საბრძოლო ზერო“ იძლევა 200 მეტრის შიგნით მინიმალურ გადახრებს და 200-ის ზევით სწრაფ ვარდნას, მაგრამ ეს რაზმები მოქმედებენ მეტ წილად ახლო მანძილებზე და მათთვის  მნიშვნელობა აქვს შესაძლებლობას აწარმოონ ზუსტი სროლა ახლო მანძილებზე ვიდრე შეუტიონ შორს განლაგებულ სამიზნეებს. ამავე დროს უმეტესობა სკოლების რომლებიც ამზადებენ მოქალაქეებს სროლაში ტაქტიკური 5.56 კალიბრის კარაბინებიდან იყენებენ 50-200 მეტრიან „საბრძოლო ზეროს“ როგორც ყველაზე უნივერსალურს.

რჩევა:  საუკეთესო შედეგისთვის ოპტიკური სამიზნე უნდა იყოს განლაგებული რაც შეიძლება ახლოს (დაბლა) ლულის ღერძთან. 

განულების მანძილის არჩევა შედარებით ადვილია, როდესაც საქმე ეხება მსუბუქ და სწრაფ ტყვიებს, სწორი ტრაექტორიებით. ასეთი მაჩვენებლები იყო ერთ-ერთი მიზეზი ასეთი კალიბრების შეიარაღებაში მიღების (5.56NATO, 5.45×39) გარდა სხვა უპირატესობებისა. განსაკუთრეებით ეს ადვილია ტაქტიკური/თავდაცვითი ან თუ გნებავთ სამხედრო შაშხანების/კარაბინების გასწორებისას სადაც სროლის მანძილები არ აღემატება  300 მეტრს (როგორც წესი).

რჩევა” ნუ გაეკიდებით აბსოლუტურ მაჩვენებლებს. იყავით რეალისტები. 500 მეტრიანი მაქსიმალური  სროლის მანძილი 7.62×39 კალიბრის “საიგისთვის” არის არარეალისტური მოლოდინი. რა მანძილზე იარაღს შეუძლია სროლა და რა მანძილზე თქვენ შეგიძლიათ მორტყმა ხშირად ორი სხვადასხვა რამეა. 

ამავე დროს გასათვალისწინებელია, რომ 25 მეტრზე გასწორება ადვილია და სწრაფია. არ არის საჭირო გრძელი რენჯის ძიება, ბევრი დროს ხარჯვა. მაგრამ ახლო მანძილის გამო შეიძლება განულება არ იყოს მთლად ზუსტი, ამიტომ მაინც საჭიროა „ზეროს“ გადამოწნება უფრო შორ მანძილებზე რომ იარაღი მაქსიმალურად ზუსტად გასწორდეს.  გამომდინარე იქიდან რომ ჩემი იარაღი არის პრაქტიკულად სუბ-კარაბინი და 99% დროის მე ვისვრი 50 მეტრამდე მანძილებზე ჩემთვის 25 მეტრიანი ზეროს სიზუსტე მისაღებია. უფრო შორ მანძილებზე მსროლელისთვის უფრო გრძელი განულების დისტანცია უფრო ზუსტ შედეგს იძლევა.

რჩევა: ასე რომ „განულებისას“ მოქმედებს ორი წესი. პირველი: რაც უფრო დიდია მანძილი მით უფრო ზუსტ შედეგს ვიღებთ. მეორე: რაც უფრო მეტ ვაზნას ისვრით საკონტროლო ჯგუფის მისაღებად მით უფრო უკეთესი, იმიტომ რომ მეტი ნასროლი გაძლევთ საშუალებას უფრო უკეთ დაინახოთ როგორ იქცევა თქვენი იარაღი.

arzerovardist

აღნიშნული სურათი გვაძლევს საშუალებას დავინახოთ ეფექტური მორტყმის ზონის სიდიდე, მის განლაგება, როგორ იცვლება ეს მაჩვენებლები სხვადასხვა “საბრძოლო ზეროს” გამოყენებისას.  მაგალითისთვის აღებულია 5.56 კალიბრის  AR-15-ის ტიპის კარაბინის ბალისტიკური მონაცემები. 

ზედა სურათი რომ გავაანალიზოთ დავინახავთ რომ მაგალითად 25 მეტრიანი ზერო ადვილია, სწრაფად შეიძლება იარაღის გასწორება მაგრამ ეფექტური მორტყმის ზონა (ერთობლიობა ყველა მორტყმების, ეფექტური სროლის მანძილების სრულ დიაპაზონში) არის განლაგებული სილუტის  ზედა ნაწილში, ხოლო თუ ამას დავუმატებთ მსროლელის შეცდომებს, და მანძილის ზრდასთან ერთად გაფანტვის ზრდას, შეიძლება დავასკვნათ, რომ 25 მეტრიანი ზერო არც ისეთი კარგი არჩევანია, ხოლო 200 ან 300 მეტრიანი „ზერო“ უფრო ხელსაყრელია, მაგრამ 200-300 მეტრზე იარაღის განულებას ჭირდება მეტი დრო და ვაზნები ისევე როგორც 200-300 მეტრიანი რენჯი. ასევე აღნიშნული ილუსტრააციიდან ჩანს, რომ 5.56 კალიბრის ტყვიის სწორი ტრაექტორიის წყალობით ეფექტური მორტყმის ზონები საკმაოდ პატარებია და განლაგებულია სამიზნის ცენტრში.

მას მერე რაც გამოთვლები დასრულდება იწყება იარაღის გასწორების პრაქტიკული ნაწილი. ყველა გამოთვლების სიზუსტე უნდა დადასტურდეს რეალური სროლებით, რაც შეიძლება იდეალურ პირობებში, რომ მინიმუმდა დაყვანილ იქნას მსროლელის ფაქტორის და სროლის პირობების ზეგავლენა სროლის შედეგებზე.

იარაღის გასწორების პროცედურის აღწერა არ არის ამ სტატიის მიზანი მაგრამ მე მაინც მოგიყვებით რამდენიმე ხრიკზე რომელიც დაგეხმარებათ იარაღის გასწორებაში.  რა თქმა უნდა სასროლოსნო პოზიცია და იარაღი უნდა იყოს ისე, რომ მაქსიმალურად გამოირიცხოს მსროლელის გავლენა სროლის სიზუსტეზე. როგორც ერთი ჭკვიანი კაცი იტყოდა, ზუსტი სროლა არის ერთგვაროვნებაზე მეცნიერება. გასროლიდან გასროლამდე ყველაფერი უნდა იყოს ერთგვაროვანი. პოზა, სუნთქვა, იარაღის ჭერა და თუ გნებავთ აზრებიც თავში.

რჩევა: იარაღის მისროლისას სროლის პირობები უნდა იყოს იდეალური. არ უნდა იყოს ქარი, წვიმა, მსროლელი უნდა იყოს დასვენებული და დაწყნარებული

ძალიან დიდი მნიშვნელობა აქვს სამიზნეს. სამიზნე უნდა იყოს ისეთი რომ მოგცეთ საშუალება მაქსიმალურად ზუსტად ისროლოთ. ვარჯიშებისას ჩვენ ყველაფერს ვაკეთებთ, რომ გავირთულოთ სროლა და ვიმუშაოთ ჩვენი შესაძლებლობების ზღვარზე. მისროლისას სხვა მიდგომა არის საჭირო. ყველაფერი უნდა იყოს იდეალური და ხელს უწყობდეს მაქსიმალურად ზუსტი შედეგის მიღებას. სამიზნე მაქსიმალურად კარგად უნდა ჩანდეს (ადვილად ხილვადი, კონტრასტული). მაგალითად “კალაშნიკოვის” ტიპის იარაღის გასწორებისას გამოიყენეთ კონტრასტული მართკუთხედი რომლის სიგანე იქნება 25 სმ. 100 მეტრზე 25 სმ-ნი შავი მართკუთხედი სიგანეში იქნება ზუსტად იმხელა რამხელაც იქნება “კალაშნიკოვის” წინა სამიზნე მოწყობილობა. საბჭოთა არმიის ინსტრუქციის თანახმად დამიზნება ხდება მართკუთხედის ძირში და შესაბამისად ის იქნება თითქოს როგორც “მუშკის” გაგრძელება რაც აადვილებს ზუსტ დამიზნებას.

თუ თქვეთვის უცნობია კონკრეტული სამიზნე მოწყობილობებში შესწორების შეტანის წესი გამოიყენეთ ფორმულა რომელიც მოგცემთ საშუალებას ზუსტად დაადგინოთ რამდენი მმ-ით უნდა გადაწიოთ “მუშკა” რომ მიიღოთ სასურვეელი შესწორება.  ამისთვის გთავაზობთ შემდეგ პრაქტიკულ მაგალითს: 100 მეტრზე სროლისას საბჭოთა სკს-დან მოხვედრის საშუალო წერტილი არის მარჯვნივ 25 სმ–ით. დამიზნების ხაზის სიგრძე ამუ მანძილი მუშკიდან ცელიკამდე სკს–ში არის 48 სმ. გადაგვყავს ყველა ციფრი მილიმეტრებში და ფორმულა გამოიყურბა შემდეგნაირად:

480Х250
_________=1.2
100 000

1.2მმ მარცხნივ არის ჩვენი შესწორების მოცულობა.

რჩევა: შესწორების გამოთვლის და შეტანის შემდეგ ყოველთვის გადაამოწმეთ შედეგი სროლით. 

 

ჩვენი ტესტი – AKC-74У

June 1st, 2016

aksu22

პირადად ჩემთვის „ბნელი 90-ები“ და თბილისის ომი ანუ პრაქტიკულად მთელი ჩემი ბავშვობა ასოცირებულია „კალაშნიკოვის“ ავტომატებთან. იარაღები მე ბავშვობიდან მიზიდავდა და ამიტომაც სკოლის რვეული ავსებული მქონდა იარაღების ნახატებით სადაც დომინირებდა ერთი, უჩვეულოდ მოკლე, უცნაური „ლულით“ და არა პროპორციულად დიდი მჭიდით. ცხადია ასე მე აღვითქვავდი 5.45 კალიბრის AKC-74У-ს, რომელი თავისი კომპაქტური ზომების გამო დიდი პოპულარობით სარგებლოდა იმ დროს თბილისში მოქმედი არარეგულარულ შეიარაღებულ ფორმირებებში, ბანდებში თუ სხვაგვარ შეიარაღებულ დაჯგუფებებში. „რეიბანები“, „ტელნაშკა“ და „აკსუ“ 45 ვაზნიანი მჭიდით იყო „რემბოს“ აუცილებელი ატრიბუტები, “სტეჩკინთან” ერთად. მოგვიანებით, როდესაც ჩემი დაინტერესება გადაიქცა გატაცებად მე დავიწყე რუსული სპეციალიზირებული ჟურნალების კითხვა. აღნიშნულ გამოცემებში განსაკუთრებით “Soldier of Fortune”-ის რუსულ გამოცემაში ჯერ კიდევ ღიად და პირდაპირ წერდნენ ჩეჩნეთის ომზე, ღალატზე, კორუფციაზე, გენერლების სიბეცეზე. საბრძოლო გამოცდილებაზე და რაღა თქმა უნდა იმ დროს საშტატო იარაღის საბრძოლო პირობებში გამოყენებაზე. წაკითხულიდან გამომდინარე მე შემექმნა შთაბეჭდილება, რომ AKC-74У დიდი პოპულარობით არ სარგებლობდა. ამის პარალელურად არ წყდებოდა დებატები 5.45×39 კალიბრის ავკარგიანობაზე ძველ ნაცად 7.62×39-თან შედარებაში. რომ შევაჯამო იმ დროინდელი გამოხმაურებები, გამოდიოდა, რომ AKC-74У ადვილად ხურდებოდა, არ გამოირჩეოდა სიზუსტით ხოლო 200 მეტრის ზევით მისი ვაზნა იყო არაეფქტური.

გავიდა წლები, შესაძლებელი გახდა იარაღების შეძეენა, ჩემ ხელში გაიარა ათობით იარაღმა და ერთ 20xx წლის ცხელ ზაფხულს მე მომეცა საშუალება ახლოს გამეცნო AKC-74У, იარაღი რომელიც აქამდე ჩემთვის მიუწვდომელი იყო. ამ სტატიაში მე შემოგთავაზებთ ჩემ შეხედულებას ამ უდაოდ საინტერესო იარაღზე.

მე არ ვაპირებ აქ AKC-74У-ს შექმნის ისტორიის მოყოლას. აკრიფეთ გუგლში იარაღის სახელი და თქვენ განკარგულებაში იქნება ტონობით მასალა რომელიც დეტალებში აგიღწერთ საბჭოთა/რუსული იარაღის შექმნის ისტორიას. ამ ისტორიის გამეორება არ არის ჩემი მიზანი, ჩემი მიზანია შევაფასოთ აღნიშნული იარაღი მსროლელის თვალსაზრისით და გავარკვიოთ რას წარმოადგენს ის რეალობაში.

AKC-74У მიღებული იყო შეიარაღებაში 1980 წელს და ის უნდა ყოფილიყო მედესანტეების და საბრძოლო გათვლების, მანქანების ეკიპაჟების საშტატო შეიარაღება. იარაღი მაქსიმალურად უნიფიცირებული იყო იმ დროს შეიარაღებაში მყოფ AK-74-თან, რამაც პრინციპში განაპირობა ამ იარაღის უცნაური სახელის „მოდერნ“-ის მქონე კონკურსში გამარჯვება. დრაგუნოვის, სიმონოვის და სტეჩკინის მიერ წარდგენილი ავტომატები გამოირჩეოდნენ ორიგინალური კონსტრუქციით მაგრამ მათ არ ქონდათ არაფერი საერთო  AK-74-თან გარდა რა თქმა უნდა კალიბრისა.

AKC-74У არ ან ვერ გახდა საბრძოლო ნაწილების შეიარაღების ნაწილი მაგრამ გახდა სტანდარტული შეიარაღება იმ პერსონალის რომელი უშუალოდ არ იღებდა მონაწილეობას საბრძოლო ოპერაციებში. ავღანეთის ომში AKC-74У ასევე იყენებდნენ სამხედრო პილოტები რომლებსაც არ აკმაყოფილებდათ სტანდარტული 9მმ-ნი “მაკაროვები”. მტრის ზურგში მოჯახედების წინააღმდეგ პისტოლეტი იქნებოდა უძლური, ტყვედ ჩავარდნა ნიშნავდა სიკვდილს წამებით ხოლო მოკლე AKC-74У მცირე შანს აძლევდა მფრინავს გაეძლო სამაშველო ჯგუფის მოსვლამდე.

„აკსუ“ გაცილებით უფრო პატარაა და მსუბუქი ვიდრე AK-74. მისი მასა (ბრჩხილებში მოყვანილია AK-74-ის მონაცემები) 2.7 კგ (3.3კგ) ცარიელ დმგომარეობაში და 3 კგ (3.6) სავსე მჭიდით. ლულის სიგრძე 206.5 მმ (372 მმ). ხრახნების ბიჯი 1:200-დან შეიცვალა 1:160-ზე მოკლე ლულაში ტყვიის უკეთესი სტაბილიზაციის მიზნით. გამოცხადებული ტყვიის საწყისი სიჩქარე არის 713 მ/წ-ში ( 910 მ//წ-ში). სროლის ტემპი 700 გასროლა წუთში (650) გვერძე მოკეცილი ლითონის დუგლუგით AKC-74У-ს სიგრძე სულ რაღაც 490მმ-ია.  შედარებისთვის დაკეცილი კონდახით 9მმ-ნი პისტოლეტ-ტყვიამფრქვევ “უზის” სიგრძე 470 მმ-ია.

kasri

ლულა აღჭურვილია მასიური „კასრით“, რომლის ფუნქცია არის ლულის ალის შემცირება ხოლო მეორე ვერსიით ავტომატიკის მუშაობის საიმედოობის გაზრდა, თუმცა „აკსუ“ და ავტორის კუთვნილი 5.56 კალიბრის „არსენალი SAR-SF” მოხსნილი ლულის მოწყობილობით უპრობლემოდ მუშაობდნენ. ასეთი “ბუსტერის” გამო იარაღის შიგნით შედარებით მეტი ნამწვავი ხდება რაც კოროზიული ვაზნების გამოყენებისას საჭიროებს უფრო ყურადღებიან მოვლას. 

ძალიან მომეწონა რესივერის (სალულე კოლოფის) ასახდელი ხუფი, დამაგრებული რესივერზე. დენთის აირების კამერა შესრულბულია წინა სამიზნე მოწყობილობის ბაზასთან ერთად და მისი კუთხე 90 გრადუსია განსხვავებით 45 გრადუსიანი კუთხიდა ადრინდელ “კალაშნიკოვებზე”. ხუფზე მიდუღებულია L-ფორმის ორ პოზიციანი უკანა სამიზნე მოწყობილობა. პოზიცია „П“ –постоянный გამოიყენება 350 მეტრამდე სროლისთვის ხოლო მერორე პოზიცია 350 მეტრზე ზევით მანძილებზე სასროლად. წინა სამიზნე მოწყობილობა (ისევე როგორც უკანა) დაცულია გვერდებიდან და მისი რეგულირება შესაძლებელია ვერტიკალურ და ჰორიზონტალურ სიბრტყეებში. „აკსუ“-ს სამიზნე მოწყობილობების დადებით მხარეებს განეკუთვნება სამიზნე მოწყობილობების მარტივი საბრძოლო კონფიგურაცია, უარყოფითებს, უკანა სამიზნე მოწყობილობა ძალიან ვიწროა, შუქს ცუდათ ატარებს და ამიტომ საშუალო მანძილებზე მისი გამოყენება გართულებულია, ახლო მანძილებზე გამოცდილი მსროლელი გამოიყენებს დამიზნების სხვა ტექნიკას როდესაც დამიზნება ხდება ინსტინქტურად, სილუეტით ან სამიზნე მოწყობილობების სილუეტების გამოყენებით. ახალბედა მსროლელი ცხადია დიდ სირთულეებს წააწყდება თუ შეეცდება ახლო მანძილებზე ცუდად ხილვადი „მუშკა-ცელიკის“ “ტრადიციული” წესით გამოყენებას.  საბჭოთა კავშირში არ აღიარებდნენ დიოპტრებს არა და დიოპტრი განიერი ნასვრეტით იქნებოდა იდეალური ამ იარაღისთვის და ჩემი აზრით საგრძნობლად გაზრდიდა სროლის ეფექტურობას.  იდეაში „აკსუს“ კომპლექტში უნდა მოყოლოდა მოწყობილობები რომლებიც მაგრდებოდა იარაღზე და იძლეოდა ღამით სროლის საშუალებას მაგრამ რეალურად ასეთი მოწყობილობები მგონი არავის არ უნახავს.

დენთის აირების მილი ჭკვიანურად ფიქსირდება თავის ადგილას პინით, რომელსაც წევს წინ სალულე კოლოფის ხუფი დახურულ მდგომარეობაში. ახადეთ ხუფი და დენთის აირების მილიც მზად არის მოსახსნელად, შესაბამისად AKC-74У-ს დაშლა გაცილებბით ადვილია. არ არის დახურვისას საჭირო ხუფის გასწორება  და არ არის დენთის აირების მილის ჩამკეტი, რომელიც ხშირად გახსნა ჩაკეტვისას საჭიროებს რამე მყარი საგნის დახმარებას. ამ მხრივ „აკსუ“ შეიძლება ითქვას გაცილებით უფრო ელეგანტურია და მოსახერხებელი.

ისევე როგორც AK-74 “აკსუ” რკინის დეტალები ფოსფატირებულია და შემდგომ გაჟღენთილია თერმო-გამძლე ლაკით. ასეთი კომბინირებული დაფარვა გამძლეა და კარგად იცავს იარაღს კოროზიისგან.

aksu05

პროტოტიპებში „აკსუს“ ქონდა ზევიდან დასკეცი კონდახი მაგრამ საბოლოო ჯამში მას ერგო “AKC”-ის სტანდარტული მარცხნიდან მოსაკეცი ლითონის დუგლუგი, რომელიც არის ზომიერად ერგონომიული და ამავე დროს უკიდურესად გამძლე.  ასევე მისი წყალობით შესაძლებელია „აკსუ“-ზე ქვედა ტიბჟირის გამოცვლა, ვერტიკალური სახელურის დაყენება. სამაგიეროდ შეუძლებელი გახდა გვერდიდან ოპტიკის მონტაჟის შემთხვევაში დუგლუგის დაკეცვა.   

გარდა სტანდარტულთან შედარებით დამოკლებული საკეტის ჩარჩოსა და დგუშისა, AKC-74У-ს კონსტრუქციიდან ასევე ამოიღეს “ჩახმახის შემაკავებელი”, რომლის ჩახმახის დაცემის „გადაავადების“ წყალობით საკეტს ეძლევა საშუალება საიმედოთ ჩაიკეტოს სავაზნეზე (დაწყნარდეს) და მხოლოდ მას მერე ჩახმახი ურტყავს დამრტყმელს და ხდებოდა მორიგი გასროლა.  იმისთვის რომ გამოირიცხოს ჩახმახის დარტყმა სასხლეტზე უკან მისვლისას „აკსუს“ დამრტყმელ სასხლეტ მექანიზმში გაჩნდა ჩახმახის მოძრაობის შემზღუდველი.

AKSNATSILEBI

მართვის ელემენტების განლაგების მხრივ AKC-74У AK-74-ის იდენტურია და ამ მხრივ იზიარებს ყველა იმ ნაკლს რაც ზოგადად გააჩნია “კალაშნიკოვის” სქემას. მარჯვნივ განლაგებული საკეტის სახელური შესრულებული საკეტთან ერთად, იგივე მხარეს განლაგებული მოუხერხებელი მცველი-სელექტორი. სელექტორის ზედა მდგომარეობა უდრის მცველს, შუა ავტომატურ, ქვედა ერთჯერად ცეცხლს. აღნიშნული განხორციელებულია განგებ, იმის გათვალისწინებით რომ სტრესულ სიტუაციაში ჯარისკაცი სელექტორს დააყენებს უკიდურესად ქვედა მდგომარეობაში და თუ ეს იქნება ჯერებით სროლის რეჟიმი აღნიშნული გამოიწვევს ვაზნების მარაგის სწრაფ უკონტროლო გახარჯვას. ამიტომ იარაღი, რომ „აიძულოთ“ ისროლოს ჯერებით საჭიროა უფრო დაფიქრებული მოძრაობა და სელექტორის შუა მდგომარეობაში დაყენება. სულ ეს არის. იარაღი კიდე უფრო მარტივი ჩანს ვიდრე “AK-74″!

akboltface

მასიური ექსტრაქტორის გამოყენება განპირობებულია იმით, რომ “კალაშნიკოვბი” არ იყენებენ სქემას მასრის წინასწარი ექსტრაქციით. 

ალბათ ყველას გაგვიგია  „აკსუს“ სიზუსტეზე უფრო სწორედ მის არ არსებობაზე. ერთის მხრივ გასაგებია საიდან მოდის ეს მოსაზრება, იარაღას აქვს დაახლოებით 10 სანტიმეტრით შემოკლებული სამიზნე ხაზი, მოკლე ლულა. AKC-74У აშკარად არ არის შექმნილი ზუსტი სროლისთვის ხოლო საბჭოთა ჯარის შესაბამისი სახელმძღვანელოს მიხედვით დასაშვებია 15სმ-ნი გაფანტვა 100 მეტრზე. შედარებისთვის 9მმ-ნი Heckler&Koch MP5 იგივე მანძილზე ისვრის თითქმის ორჯერ უკეთესი შედეგით რაღა ვთქვათ კარაბინებზე….

სანამ სიზუსტის დასადგნად იარაღის ტესტირებას დაიწყებთ დარწმუნდით რომ ის მისროლილია. AKC-74У-ს მისასროლად უნდა იცოდეთ რომ წინა სამიზნე მოწყობილობის გადაწევა ჰორიზონტალურ სიბრტყეში 1მმ-ით, გადაწევს მოხვედრის საშუალო წერტილს 100 მეტრზე 37სმ-ით. წინა სამიზნე მოწყობილობის ერთი სრული დატრიალება გამოიწვევს მოხვედრის საშუალო წერტილი გადანაცვლებას ვერტიკალურ სიბრტყეში 28 სმ-ით 100 მეტრზე. საბჭოთა ჯარში „აკსუ“ ითვლებოდა ვარგისად თუ 4 ან 3 მორტყმის დიამეტრი ოთხი გასროლიდან შეადგენდა არა უმეტეს 15 სმ-ს 100 მეტრზე, ხოლო საშუალო მოხვედრის წერტილის გადახრა დამიზნების წერტილიდან არ აღემატებოდა 5 სმ-ს. გასათვალისწინებელია რომ ინსტრუქციით იარაღი უნდა გასწორდეს 100 მეტრზე, მაგრამ გამოცდილი მსროლელი/ჯარისკაცი იარაღს გაასწორებს ისე რომ მიიღოს მაქსიმალურად სწორი ტრაექტორია მინიმალური გადახრებით რაც მისცემს მას საშუალებას ისროლოს ეფექტური სროლის მთელ მანძილზე მინიმალური შესწორებებით.

5,45traj

აღნიშნული ცხრილები მომზადებულია “ჰორნადის” ბალისტიკური კალკულატორით და შედგენილია როგორც ილუსტრაცია ოპტიმალური “განულების” მანძილის მაგალითის. (მე არ ვარ ბალისტიკური კალკულატორის გამოყენების დიდი სპეციალისტი ასე რომ კრიტიკას კომენტარებში მხოლოდ მივესალმები)

aksamxaz

უკანა სამიზნე მოწუობილობა გადაწეულია მსროლელის თვალისკენ, მაქსიმალური სიგრძის სამიზნე ხაზის მიღების მიზნით.

რა თქმა უნდა ჩვენთვის განსაკუთრებულ ინტერესს წარმოადგენდა ჯერებით სროლა. ჯერებით სროლას აქვს აზრი უკიდურესად მოკლე მანძილებზე და ამ რეეჟიმში სროლის ეფექტურობის გაზრდაზე დღემდე თავს იმტვრევენ ყველა წამყვანი სამხერდო იარაღის მწარმოებელი კომპანიები. ჩვენ უპრობლემოდ “დავამუღამეთ” სამ გასროლიანი ჯერები, მაგრამ 15-20 მეტრზე სროლისას შედეგი არც თუ ისე სახარბიელო იყო. პირველი ტყვია ხვდებოდა სამიზნეს ცენტრში, მეორე მაღლა და მარცხნივ (სროლა ხორციელდებოდა მარცხენა მხრიდან) და მესამე ტყვია ცდებოდა სამიზნეს. როგორც ჩანს ლული მოწყობილობა დიდად ვერ ასრულებდა კომპენსატორის ფუნქციას ხოლო დამოკლებული საკეტის ჩარჩო და დგუში მაინც იმდენად მძიმე იყო რომ უკუცემა მაინც დიდი იყო. შედარებისთვის იგივე მანძილიდან Bushmaster XM-15 გადაყვანილი დგუშიან სქემაზე სტაბილურად არ გამოდიოდა სამიზნის ცენტრიდან. მხოლოდ სილუეტის ძირში დამიზნებით ჩვენ ვაღწევდით იმას რომ საბჭოთა იარაღიდან სამივე ტყვია სამიზნეს ხვდებოდა მაგრამ გაფანტვა იყო საკმაოდ დიდი. დაახლოებით იგივე შედეგი მივიღეთ AKС-74-დან სროლისას რომელიც უფრო დახვეწილი სალულე მოწყობილობით იყო აღჭურვილი. მე არ ვარ დიდი სპეციალისტი ჯერებით მსროლელ იარაღში მაგრამ ჩემი აზრით ორივე იარაღის სიზუსტის გაუმჯობესების შეასძლებლობები არსებობს სროლის ტემპის შემცირებით და უფრო ეფექტური სალულე მოწყობილობების გამოყენებით. უკანასკნელი დასტურდება იმ ფაქტით, რომ რუსული „სპეცურა“ მასიურად ცვლის საშტატო ლულის-მუხრუჭებს/კომპენსატორებს უფრო ეფექტური უცხოური მოდელებით.

ერთჯერადი გასროლებითAKC-74У-ს კონტროლთან პრობლემები არ იყო. იარაღი ზომიერად ზუსტი იყო 100 მეტრზე სროლისას და ჯდებოდა უპრობლემოდ 15 სმ-ან „ნორმატივში“. ჩემი აზრით 5.45-ს გაცილებით უფრო უკეთესი თანდაყოლილი სიზუსტე აქვს ვიდრე 7.62×39-ს.

არსებობს მოსაზრება რომ 200 მეტრის ზევით AKC-74У “ვერ” ისვრის. არ დაიჯეროთ. ჩვენ ვისროდით 450 მეტრის მანძილზე. ქარის არ არსებობის შემთხვევაში 10 გასროლიდან 3-4 ხვდებოდა ადამიანის ფიგურის ფორმის სამიზნეს. კარგი განათების პირობებში ვიწრო „შაშხანის“ სტილის სამიზნე მოწყობილობები უკვე მსროლელზე მუშაობენ და არა პირიქით. ბუნებრივია მზის გადასვლასთან ერთად სროლის ეფექტურობაც რადიკალურად შემცირდა. რა თქმა უნდა ასეთი შედეგების მისაღებად საჭიროა კარგი მსროლელი კარგი მხედველობით და იდეალური პირობები. ჩემი აზრით „აკსუ“-ს ეფექტური სროლის მანძილი გაწვრთნილი მსროლელის ხელებში იქნება 200 მეტრამადე. მაგის ზევით დაბალი უკუცემის გამო შესაძლებელია ზომიერად სწრაფი კორექტირებადი „შემაწუხებელი“ ცეცხლის წარმოება და “სამიზნე“ თავს ნამდვილად არ იგრძნობს უსაფრთხოდ.

dm4aksucomp

მარცხენა მხრიდან სროლისას 10-15 მეტრიდან სროლისას სამიზნეებზე დაახლოებით ასეთი შედეგები გვქონდა. 

ბოლოს ჩვენ ვცადეთ სამ გასროლიანი ჯერებით სროლა 450 მეტრზე. გაფანტვა ძალიან დიდი იყო, 7-10 მეტრის ფარგლებში ან მეტი, როგორც ვხედავდით მოხვედრების ადგილას ამოვარდნილი მტვერით. რამე ეფექტურობაზე საუბარი ზედმეტია. ასეთ მანძილზე ჯერებით სროლა შესაძლებელია მხოლოდ ჯგუფურ სამიზნეზე, სხვა შემთხვევაში ეს უბრალოდ ვაზნების უაზრო ხარჯვაა. სამხედრო იარაღის ცნობილი ქსპერტი პიტერ კოკალისი პაკისტანში ვიზიტისას პირველმა გამოცადა მოჯახედების მიერ ხელში ჩაგდებული ახალი საბჭოთა ავტომატი, – AK-74. მისი სიტყვებით ამ იარაღიდან შესაძლებელი იყო ორ გასროლიანი ჯერებით სროლა და 200 მეტრის სიშორეზე განლაგებული ადამიანის ფიგურის სიმაღლის ზომის სამიზნეში მორტყმა, მაგრამ ჩემი აზრით კოკალისი მაღალი კლასის მსროლელია და AK-74 ტიპის იარაღიდან უფრო რეალურია  სამ გასროლიანი ჯერებით სროლა.

რომ გითხრათ, რომ შედეგი მოულოდნელი იყო ალბათ მოვიტყუები თუმცა სროლის სიზუსტის მხრივ ამ იარაღმა დაგვარწმუნდა რომ ის არ არის უიმედო. AKC-74У არ არის შაშხანა და არც კარაბინია, მე ვუწოდებდი მას “სუბ-კარაბინს”, პისტოლეტ-ტყვიამფრქვევის გაბარიტების იარაღი გათვლილი შაშხანის კალიბრზე. არის “აკსუ” არაზუსტი იარაღი? არა. AK-74-თან შედარებით კი, მაგრამ უკანასკნელი არის არაზუსტი Remington 700-თან შედარებით. ისიც უნდა გავითვალისწინოთ რა პირობებში მიიღო AKC-74У-მ არაზუსტი იარაღის რეპუტაცია. საბრძოლო ნათლობა ამ იარაღის მოხდა ავღანეთში. იმ ქვეყანაში სადაც ამერიკელებმა არც ისე დიდიხნის წინ სერიოზულად ჩაფიქრდნენ 5.56 NATO-ს და მასზე გათვლილი M4-ის ეფექტურობაზე და საწყობებიდან გამოიტანეს მანამდე კარგად სშენახული .30 კალიბრის M-14-ები. ასე რომ გასაკვირი არ არის  რომ წვევანდელებით დაკომპლქტებული ჯარი სადაც საცეცხლე მომზადება ისედაც იყო ფორმალური ხოლო საბრძოლო მოქმედებები ხდებოდა მთიან და გაშლილ ადგილებში ასეთი თვისებების მქონე სპეციალიზირებული იარაღი ვერ დაიმსახურა მოწონება.  შესაბამისად AKC-74У-ს გამოყენება ავღანეთში იყო ეპიზოდური, ეს იარაღი არ იყო გავრცელებული საბრძოლო ნაწილებში, ხოლო მოჯახადებს შორის და პაკისტანში, იშვიათობის გამო ამ იარაღს ქონდა ასტრონომიული გასაყიდი ფასი და ის მალევე გახდა სტატუსის სიმბოლო ბოევიკებს შორის. მათ შორის სტატუსის სიმბოლო ის გახდა ოსამა ბინ ლადენისთვის რომელიც დიდიხანი აფარებდა თავს პაკისტანის და ავღანეთის სასაზღვრო რეგიონებს და პერიოდულად ჩნდებოდა პროპაგანდისტურ ვიდეო კლიპებში გვერძე მიყუდებული “აკსუ”-თი. ჩამოგდებული საბჭოთა მფრინავისგან აღებული AKC-74У მოჯახედებმა ასევე მადლობის ნიშნად გადასცეს საჩუქრად ამერიკელ კონგრესმენ ჩარლი ვილსონს, რომელიც სათავეში ედგა მოჯახედებისთვის დახმარების ამერიკულ პროგრამას, რასაც საბოლოო ჯამში მოყვა საბჭოთა კავშირის დამარცხება ავღანეთის ომში და საბოლოოდ მისი დაშლაც.

რა თქმა უნდა AKC-74У ვერ შეედრება “სრულფასოვან” კარაბინებს სროლის სიზუსტეში მაგრამ როგორც “პერსონალური თავდაცვითი იარაღი” ჩემი აზრით ის შეუდარებელია. პირველ რიგში ის არის საიმედო, როგორც ყველა “კალაშნიკოვი” და იყენებს ისეთივე გამძლე, პრაქტიკულად უკვდავ მჭიდებს. გარდა ამისა ის არის უკიდურესად კომპაქტური. რენჯზე მანქანაში გადაადგილებისას აკეცილი კონდახით ის იდო ფეხებში ისე რომ არც გარედან ჩანდა და არც ადგილს იკავებდა. ცეცხლის გახსნა შესაძლებელი იყო დაუყონებლივ. ამავე დროს 14.5 და 16.5 ინჩიანი AR-15-ები თუნდაც ბოლომდე ჩაკეცილი კონდახებით ახლოსაც ვერ მივიდოდნენ კომპაქტურობით „აკსუ“-თან. ასეთი იარაღებიდან ცეცხლის წარმოება მანქანიდან იქნებოდა ძნელი და მეტი დრო დაჭირდებოდა იმ პირობით რომ იარაღი არ უნდა ჩანდეს გარედან. AKC-74У-ს  დასაკეცი კონდახი ძალიან გამძლეა და ამავე დროს ადვილად და სწრაფად იშლება და იკეცება. ეს კონდახი ნაბიჯი წინ არის ადრე გამოყენებული ქვევიდან დასაკეც კონდახთან შედარებით.  უკანასკნელი აღებული გერმანული MP-40 ტიპის პისტოლეტ-ტყვიამფრქვევიდან, ადეკვატური იყო 9მმ-ან იარაღზე მაგრამ ახალ კონდახთან შედარბით ის ნაკლებად მყარია, ჩაკეტვის მექანიზმი ნაკლებად გამძლე და საიმედოა და გაშლა-დაკეცვაც ისეთი სწრაფი და მოსახერხებელი არ არის. 45 ვაზნიანი მჭიდის გამოყენება შესაძლებელია იმპროვიზირებული საყრდენის როლში რაც ოდნავ ზრდის სროლის ეფექტურობას. ლულის ალი დიდია და გასროლის ხმაც მაღალია მაგრამ საშტატო ალის ჩამხშობი ადეკვატურად ასრულებს თავის ფუნქციას.

aksuanalog

“აკსუ”-ს  ანალოგები. ”სუბ-კარაბინები” ბევრ ქვეყანაში შეიქმნა სრული ზომის შაშხანების ბაზაზე, როგორც თავდაცვის იარაღი დამხმარე სამხედრო პერსონალისთვის, მაგრამ როგორც ჩანს შედეგებით კმაყოფილი არავინ არ იყო რის გამოც წლების განმავლობაში უშედეგოდ ხდებოდა პერსონალური დაცვის იარაღის კონცეფციაზე და შესაბამისი იარაღის შექმნაზე მუშაობა, რომელიც იქნებოდა კომპაქტური მაგრამ  ექნებოდა ადეკვატური სიზუსტე, საიმედოობა და საცეცხლე ძალა. 

სიმართლე გითხრათ „კალაშნიკოვის“ ეს ვარიანტი იმდენად მომეწონა, რომ რამდენიმე წლის მერე მე დაუფიქრებლად შევიძინე მისი ბულგარული ანალოგი 5.56×45 კალიბრის “Arsenal SAR-SF”. ამ იარაღის ძირითადი დანიშნულება უნდა ყოფილიყო თავდაცვა, გასართობი სროლა და ვარჯიში ტიპიურ თავდაცვით მანძილებზე. იარაღის გადატანისას არ ითხოვს დიდ შალითას ან ჩანთას, საიმედოობა არის ჩვეულებრივი კარაბინის ტოლი და სწორედ ამიტომ მე შევიძინე “სუბ-კარაბინი” და არა სრულფასოვანი კარაბინი ან შაშხანა, თუმცა არჩევანის საშუალება იყო. ქვეყანაში სადაც პისტოლეტის ტარება აკრძალულია, 500მმ-ნი სიგრძის მქონე იარაღი ტარებისს უფლებით არის საუკეთესო არჩევანი ადამიანისთვის, რომელსაც სურს რომ მისი იარაღი იყოს უნივერსალური და მუდმივად მასთან იყოს. მე არ ვიძახი რომ შესაძლებელია AKC-74У-ს ფორმატის იარაღის ფარული ტარება, ეს სისულელეა, მაგრამ აგარაკზე, პიკნიკებზე, ექსკურსიებზე, მანქანაში ის შეიძლება თან იქონიოთ ისე რომ ის არ დაიკავებს ბევრ ადგილს და არც ზედმეტ ყურადღებას მიიქცევს. გარდა ამისა მოკლე “კალაშნიკოვი” თავისუფალია იმ პრობლემებისგან, რომელიც უკავშირდება “10 ინჩიანი” AR-15-ის ექსპლუატაციას (უაკანასკნელი ასევე არის ხელმისაწვდომი საქართველოში). მაგრამ გავმეორდები კიდევ ერთხელ, “აკსუ” არ არის შაშხანა.  ასე რომ დაფიქრდით სანამ ასეთი ტიპის იარაღზე გააკეთებთ არჩევანს.

ჩემი აზრით AKC-74У და მისი სამოქალაქო „კლონები“ არის სპეციალიზირებული თავდაცვითი, ბრძოლის ველზე “უკანასკნელი შანსის” იარაღი და სწორედ ამ პოზიციიდან უნდა შეფასდნენ. ეს არ არის ფეხოსნის იარაღი, ის არ არის გრძელ დისტანციებზე სასროლი, თუმცა გაწვრთნილი მსროლელის ხელში მისი გამოყენება შესაძლებელია უფრო გრძელ დისტანციებზე ვიდრე თქვენ წარმოგიდგენიათ.

თუ გამოყენების ფილოსოფიაზე და სროლის  მანძილებზე შევთანხმდით, რჩება ერთი კითხვა: რამდენად ეფექტურია 5.45 კალიბრის ტყვია ნასროლი ასეთი მოკლე ლულიდან? გამოცხადებული საწყისი სიჩქარე 3.42 გრამიანი ტყვიის AKC-74У-დან არის 710 – 730 მ/წ-ში, AK-74-დან ნასროლ იგივე ტყვიას ასეთი სიჩქარე აქვს 200 მეტრის მანძილზე. ესეიგი AKC-74У-დან ნასროლი ტყვიის საწყისი ენერგია იქნება სადღაც 900 ჯოული. AKC-74У-ს სამხედრო სახელმძღვანელოს მიხედვით (НСД) 100 მეტრზე ტყვიის ენერგია იქნება  72 კილოგრამი მეტრზე, რაც რომ გადავიყვანოთ ჯოულებში გამოდის 715 ჯოული. იგივე მაჩვენებელი 200 მეტრზე შეადგენს უკვე 539 ჯოულს. იგივე საწყისი ენერგია გააჩნია 9მმ „ლუგერის“ ტყვიას რაც არც ისე ცოტაა. რა თქმა უნდა მარტო ენერგიის აბოლუტური მნიშვნელობა არ არის მთავარი. მთავარია რაზე იხარჯება ეს ენერგია მას მერე რაც ტყვია მოხვდება სამიზნეს. 5.45-ის მთავარი დაზიანების მექანიზმი არის მისი აყირავება. ვინც ყურადღებით კითხულობს ჩემ ბლოგს იცის რომ მაგალითად .223 რემინგტონის შემთხვევაში საწყისი სიჩქარის ვარდნა პირდაპირ მოქმედებს ამ კალიბრის ტყვიის ფრაგმენტაციის ხარისხზე, ხოლო ფრაგმენტაცია არის ამ ვაზნის სამიზნესთვის დაზიანების მიყენების მთავარი მექანიზმი.  ანუ ნაკლები საწყისი სიჩქარე უდრის ნაკლებ ფრაგმენტაციას, უდრის ნაკლებ ტერმინალურ ეფექტურობას. ისევე როგროც 5.56 კალიბრის M855, ისევე 5.45 კალიბრის 7ნ6 და 7ნ10 იყენებენ ფოლადის პენეტრატორებს. ჩემი აზრით ასეთი პენეტრატორი ამცირებს ტყვიის ტერმინალურ ეფექტურობას თუმცა ზრდის წინაღობებში შეღწევის უნარს რაც სამხედრო იარაღისთვის ასევე მნიშვნელოვანია. 7ნ10-ში დამატებით სიცარიელე ტყვიის ცხვირში რომელიც იყო 7ნ6-ში უკვე ამოვსებულია ტყვიით. არა და 1998 წელს Journal of Trauma-ში გამოქვეყნდა სტატია სადაც 5.45-თვის დამახაისათებელი აყირავება და უცნაური და რადიკალური ტრაქტორიის შეცვლა ქსოვილებში მოხვედრისას ახსნილი იყო ტყვიის შიდა (გარედან შეუმჩნეველი) დეფორმაციით, როდესაც ტყვიის გული „გადაედინებოდა“ ცარიელ ცხვირში და ეს იწვევდა ტყვიის აყირავებას და ტრაექტორიის ცვლილებას, რასაც მოყვებოდა ქსოვილების მნიშვნეელოვანი დაზიანება. ამის დასადგენად განხორციელდა ათი გასროლა ბალისტიკურ ჟელატინში და ამოღებული ტყვიები შემდგომ გააშუქეს რენტგენით. 7ნ6-იც და 7ნ10-იც სხვაგვარად ძალიან მყარი ტყვიებია და მათი დეფორმაცია ან ფრაგმენტაცია პრაქტიკულად არ ხდება, რაც ასევე დადასტურდა ხორვატიაში 2001 წელს ჩატარებულ ტესტებში რომელთა შედეგი გამოქვეყნდა ჟურნალში „სამხედრო მედიცინაში“. ტესტირება მიზნად ისახავდა 5.45 კალიბრის ტყვიის ქცევას რბილ ქსოვილებში მოხვედრისას. ტყვიის სიმყარეს ადასტურებს ჩემი იმპროვიზირებული ტესტიც, რომელიც წლების წინ მე ჩავატარე ჩემი კუთვნილი 5.45 კალიბრის „ვეპრით“. მიუხედავად გრძელი ლულისა (რაც განაპირობებდა უფრო მეტ საწყის სიჩქარეს ვიდრე სტანდარტული AK-74-დან) და სროლის ახლო მანძილისა ტყვია ხვრიტავდა მორებს, ფიცრებს შედიოდა გრუნტში და იქიდან ამოღებული პრაქტიკულად მთლიანი იყო, ზოგ შემთხვევაში ოდნავ მოღუნული ან წატეხილი ცხვირით. ასეთი მყარი ტყვიის, არასაკმარისი სტაბილიზაციის და სიმძიმის ცენტრის ტყვიის კუდისკენ გადაწევის გამო რიკოშეტის საფრთხე ძალიან მაღალია. ამ მხრივ ტაქტიკური თვალსაზრისით 5.56 NATO გაცილებით უკეთესად გამოიყურება მისი ფრაგმენტაციიის თვისების გამო. ზოგი რუსული წყაროს მიხედვით რიკოშეტების საფრთხის გამო, რუსეთში არ წყდებოდა სამუშაოები უკეთესი პოლიციური იარაღის შესაქმნელად რომელიც შეცვლიდა AKC-74У-ს პოლიციური იარაღის როლში. ჩეჩნეთის ომის ვეტერანები აღნიშნავდნენ ქალაქის პირობებში და შენობების შიგნით რიკოშეტების დიდ საფრთხეს.  საინტერესო ფაქტია, რომ რუსეთში არსებობს მოსაზრება, რომ 5.45-ის შეირაღებაში მიღება იყო შეცდომა ხოლო ის ფაქტი რომ ის უფრო ნაკლებად ძლიერია ვიდრე უფრო “ბებერი” 5.56 NATO აიხსნება ღალატით და საბოტაჟით, მაგრამ ჩემი აზრით იმ დროს საბჭოთა კავშირს უბრალოდ არ შეეძლო შეექმნა და მასობრივად გამოეშვა ისეთი ვაზნა, რომელიც “დაამარცხებდა” 5.56 NATO-ს, დენთიც კი რომელიც გამოიყენება ამ კალიბრში დასავლური სტანდარტებით პრიმიტიულია და ბუნებრივია ასეთ პირობებში უპირატესი ვაზნის შექმაზე საუბარი ზედმეტია.

arxi545

ასე გამოიყურება 5.45 კალიბრის ტყვიის ტიპიური ქცევა ბალისტიკურ ჟელატინში. ბუნებრივია რომ მანძილი შესვლიდან ადგილამდე სადაც ტყვია იწყებს აყირავებას დამოკიდებული იქნება სამიზნეში ტყვიის შესვლის კუთხეზე და სიჩქარეზე რაც ბადებს ეჭვს ამ დაზიანების მექანიზის საიმედოობაში (იგივე ეხება 5.56NATO-ს ტყვიას). (ილუსტრაციის ავტორი მარტინ ფაკლერი)

სამწუხაროდ პრაქტიკულად არაფერი არ არის ცნობილი იმაზე თუ როგორ მოიქცევა ტყვია ნასროლი მოკლე AKC-74У-დან. რაიმე კონკრეტული ტესტირების შესახებ მე ინფორმაცია ვერ მოვიძიე. ამის მიზეზი ალბათ არის დაბალი ინტერესი AKC-74У-ს მიმართ საბჭოთა/რუსულ ჯარში და მისი ნაკლები გავრცელებულობა სხვა ქვეყნებში.

7n6-10

თავდაპირველად 5.45×39-ის გამოჩენამ გარკვეული აჟიოტაჟი გამოიწვია NATO-ს ქვეყნების სამხედრო ექსპერტებში. წინასწარი ინფორმაციით ტყვიას ქონდა საწყისი სიჩქარე 1200-1300 მ/წ-ში, მაგრამ როგორც კი ექსპერტებმა ხელში ჩაიგდეს 5.45 კალიბრის ვაზნები და გამოცადეს, აღმონდა რომ გამოყენებული ტექნოლოგიებით და ბალისტიკური თვისებებით ის ჩამორჩებოდა 5.56NATO-ს ვაზნას.

რაც შეეხება 5.45 კალიბრის წინაღობებში გავლის უნარს, 7ნ6 ტიპის ვაზნა (წითელი ლაკით) კარგახანია შეცვლილია 7ნ10 ტიპის ვაზნით (ვიზუალურაად იდენტურია, ლაკი ისამაისფერია), რომლის ტყვიის გულა დამზადებულია ნაწრთობი ფოლადისგან, რამაც მნიშვნელოვნად გაზარდა ამ ტყვიის ჯავშანგამტანი თვისებები, თუმცა ნომენკლატურით ის არ განეკუთვნება ჯავშანგამტან ვაზნებს.

რაც შეეხება პოპულარულ მითს გადახურების და ტყვიებით “ფურთხებას”, ერთ-ერთი ვერსიით აღნიშნული განპირობებულია უფრო ჩქარი ხრახნების ბიჯით რის გამოც იზრდება დატვირთვა ტყვიაზე და გახურებული ლულის შემთხვევაში ტყვია სხლტება ხრახნებიდან და მისი სტაბილიზაცია არ ხდება. შედეგად არის სიზუსტის დეგრადაცია თუმცა ტერმინალური ეფექტურობის მხრივ ახლო მანძილზე სამიზნეს კუთხით მოხვედრილმა ტყვიამ შეიძლება უფრო მეტი დაზიანება მიაყენოს. ჩქარი ბიჯის გამოყენება 5.45 კალიბრის „კალაშნიკოვებში“ განპირობებულია გრძელი ტყვიით, რომელსაც ძალიან კარგი აეროდინამიური თვისებები აქვს და კარგი ბალისტიკა. იგივე მიზეზით ჩქარ ბიჯს იყენებს M-4, რომელსაც ეს ბიჯი ჭირდება ასევე გრძელი მგეზავი ტყვიის სტაბილიზაციისთვის. 5.45 კალიბრის “კალაშნიკოვებში” მაღალი დატვირთვა ლულის კედლებზე დასტურდება იმით რომ ერთ დროს ახალი ტიპის 5.45 კალიბრის ტყვიების შექმნისას კატაასტროფულად შემცირდა ლულის რესურსი რის გამოც საჭირო გახდა ლულის არხში ხრანხნების შესრულების ტექნოლოგიის ცვლილება. რას იზამ? ბალისტიკაში არაფერი არ არის საჩუქრად.

რომ შევაჯამოთ AKC-74У-ს ჩვენი მიმოხილვა, უნდა ვთქვათ, რომ ეს იარაღი არის ცუდი კონცეფციით შექმნილი კარგი იარაღი. აბსოლუტურად ნათელია, რომ რადიკალური შემცირება იარაღის მათ შორის მისი ლულის სიგრძის შემცირებით გამოიწვევს იარაღის სროლისუნარიანობის. თანდაყოლილი სიზუსტის და ვაზნის ეფექტურობის შემცირებას. გამოსავალი ასეთ შემთხვევაში არის განსხვავებული ვაზნის გამოყენება ან თუ ეს მიზანშეუწონელია ლოგისტიკის და ეკონომიურობის თვალსაზრისით მაშინ მეტი უნდა გაკეთდეს იარაღის სროლისუნარიანობის გაუმჯობესებისთვის. უკეთესი კომპენსატორები, სამიზნე მოწყობილობები, ასევე არ იქნებოდა ურიგო შეიქმნას სტანდარტული იარაღის ტარებისთვის უკეთესი მოწყობილობები, კომპაქტური მჭიდები რომ დამხმარე პერსონალს აღარ დაჭირდეს სპეციალიზირებული იარაღი. დღემდე სამხედრო “პერსონალური დაცვის იარაღის” შექმნის ამოცანა გადაწყვეტილი არ არის, თუმცა ამ მცდელობებს მოყვა ბევრი საინტერესო იარაღის და კალიბრის შექმნა. რაც შეეხება AKC-74У-ს, ჩემი აზრით კარგად გაწვრთნილი მსროლელის ხელში ეს იარაღი დამაკმაყოფილებლად შეასრულებს მასზე დაკისრებულ ფუნქციას, ის საიმედოა და მისი ძლიერი მხარე მისი უკიდურესად კომპაქტური გაბარიტეებია სრულფასოვანი კარაბინის საიმედოობის შენარჩუნებით. თუ რომელიმე სტრუქტურა დაფიქრდება ამ იარაღის მოდიფიკაციაზე შემდგომი გამოყენების მიზნით (რაც ნაკლებად სავარაუდოა) პირველ რიგში უნდა გაუმჯობესდეს ლულის მოწყობილობა რომ გაიზარდოს სროლი ეფექტურობა და ასევე ამ იარაღს ჭირდება უფრო ეფექტური “თავდაცვითი” ვაზნა ფრაგმენტირებადი და არა “თავდასხმითი ყველაფრის გამტანი” ტყვიით.

“უზი” – გამარჯვების იარაღი

May 24th, 2016

121-965x543

ამინდი იყო მშვენიერი, მაგრამ მანამდე ერთი კვირის განმავლობაში ქარი ცვლიდა წვიმას. როგორც ჩანს ზევით გადაწყვიტეს რომ დღეს ამინდი კარგი ყოფილიყო, იმიტომ რომ სწორედ ამ დღეს და ამ დილას ჩვენ, shooterscentral-ის გუნდს უნდა გამოგვეცადა ისტორიული და ლეგენდარული იარაღი, ებრაელების სახელმწიფოს დამცველი, 90-ნი წლების „ბოევიკების“ აუცილებელი ატრიბუტი,  ცნობილი ჩემი თაობის ყველა ბავშისთვის – ლეგენდარული „უზი“.  რაც ჩვენ დამატებით გვახარებდა იარაღი, რომელიც ჩვენ უნდა გამოგვეცადა არ იყო რაღაც კომერციული პროდუქტი ან არალიცენზირებული ასლი. ის იყო ნამდვილი, წარსულში სამხედრო 9მმ-ნი “უზი” „Israel Military Iindustries”-ის წარმოების, გადაწყობილი ორიგინალური დეტალებისგან ჩეხეთში და შემდგომ შემოტანილი საქართველოში სამოქალაქო იარაღის ბაზარზე გასაყიდათ.  ჩვენი „უზი“ ადაპტირებულია სამოქალაქო ბაზრისთვის ჩეხური „მულტი აგროს“ მიერ, რომელიც აწყობს ამ იარაღებს სამოქალაქო ბაზრისთვის 2012 წლიდან.

შექმნილი უზეილ გალის მიერ, „უზი“ უკვე ყველანაირი გადმოსახედიდან “ბებერი” იარაღია. პირველი საცდელი პარტია 80 ერთეულის რაოდენობით მზად იყო 1951 წლეს. გამოცდილი სპეც-დანიშნულების და საჰაერო-სადესანტო ნაწილებში მისი გაუმჯობესებული ვარიანტი წარდგენილი იქნა ისრაელის თავდაცვითი ძალებისთვის 1955 წელს, ამ სახელმწიფოს რიგით მ-7 დამოუკიდებლობის დღეს, 12 მაისს. უკვე 1956 წელს მოხდა ამ იარაღის საბრძოლო ნათლობა „სუეცის ომში“. მას მერე ბევრი დრო გავიდა და ჩვენ გვაინტერესებდა ამ იარაღის გამოცდა იმისთვის, რომ დაგვედგინა იყო ის ტაქტიკური მსროლელის ეფექტური ინსტრუმენტი თუ ერზაც-იარაღი, რომლის დანიშნულება იყო ახალგაზრდა სახელმწიფოს შეიარაღებული ძალების სწრაფი გადაიარაღება იაფი იარაღით და რომლის დროც უკვე დიდიხანი წასულია.

“უზის” შექმნის ზოგად ისტორიაზე ჩვენ უკვე ვწერდით, და ამჯერად ჩვენ თვალს გადავავლებთ იმ ეპიზოდებს, რომლებიც მოგვცემს საშუალებას უკეთ გავიგოთ ამ იარაღის გამოყენების ფილოსოფია და დაგვეხმარება ამ იარაღის ობიექტურ შეფასებაში თანამედროვე რეალიების და ტრენდების გათვალისწინებით.

“უზის” შეიარაღებაში მიღებას წინ უძღვოდა კონკურსი სადაც მისი კონკურენტი იყო ასევე ადგილობრივი წარმოების პისტოლეტ-ტყვიამფრქვევი “კარა”. ორივე იარაღი იზიარებდა ავტომატიკის სქემას თავისუფლაი, მასიური ტელესკოპური საკეტით, ორივე იარაღი იყო ერთნაირად კონსტრუქციულად მარტივი, მაგრამ  გამოყენებული ტექნოლოგიებით „უზი“ იყო უფრო ინოვაციური. ის იყენებდა ლითონის ბეჭდვით დამზადებულ დეტალებს, რაც იყო უფრო იაფი, ეკონომიური, მარტივი და სწრაფია დეტალების დამზადების მეთოდია, “უზი” არ ითხოვდა განსაკუთრებულად ზუსტ წარმოებას და მაღალ კვალიფიციურ მუშა ხელს. აღნიშნულმა ფაქტორებმა ისევე როგორც “უზის” უკეთესმა საბრძოლო თვისებებმა განაპირობა უზიელ გალის იარაღის სამართლიანად დამსახურებული გამარჯვება.

karaპისტოლეტ-ტყვიამფრქვევის „კარას“ პროტოტიპი. ეს იარაღი იყო „უზის“ კონკურენტი 1951 წელს გამართულ კონკურსში. გარდა ამისა შედარების მიზნით გამოიყენებოდა გერმანული მპ40, იტალიური ბერეტას იარაღი და ბრიტანული „სტენი“.1951 წელს გამართულ ტესტირებაში „უზის“ იარაღმა აჯობა საიმედოობაში „კარას“ და გამოცხადდა გამარჯვებულად. სურათის წყარო uzitalk.com

უნდა ითქვას, რომ 50-ან წლებში ისრაელში იარაღის წარმოება იყო პრაქტიკულად კუსტარული, შეიარაღება რომელსაც იყენებდნენ ებრაელები იყო მრავალფეროვანი, მოძველებული და გავცეთილი, ამიტომ ახალ იარაღს უნდა გადაეჭრა ბევრი სერიოზული პრობლემა, მათ შორის: შეიარაღების უნიფიკაცია; მასობრივი წარმოების უზრუნველყოფა პრაქტიკულად პრიმიტიულ და კუსტარულ საწარმოო სიმძლავრეების გამოყენებით და ამასთანავე მას უნდა ქონოდა მაღალი საბრძოლო თვისებები. ასეთ პირობებში ტექნოლოგიურობა და სიიაფე ისეთივე მნიშვნელოვანი იყო როგორც იარაღის საიმედოობა და საცეცხლე ძალა. ის ფაქტი, რომ უზიელ გალმა წარმატებით გაართო თავი ამ დავალებას ნამდვილად აძლევს მას უფლებას დაიკავოს ადგილი გამოჩენილი იარაღის კონსტრუქტორებს შორის.

boltnorm

„უზის“ ტელესკოპური საკეტი, „ეცმევა“ ლულას რაც იძლევა იარაღის რესივერის სიგრძის შემცირების საშუალებას. „უზიში“ გრძელი ლულა „დაიმალულია“ რესივერში.   50-ან წლებში ეს არ იყო პიონერული მაგრამ უდაოდ იყო ინოვაციური და თანამედროვე გადაწყვეტილება. ოთხ ღარიანი  ლულის სიგრძე 260მმ-ია, ხოლო ღარების ბიჯი არის  1:10-ზე. ლულა არ არის ქრომირებული. 

როგორც უკვე აღვნიშნეთ თავისი დროისთვის “უზი” გამოირჩეოდა მაღალი ტექნოლოგიურობით, მისი დეტალების უმეტესობა ბეჭდვის (stamping) ტექნოლოგიით მზადდებოდა. კონსტრუქციაში გამოყენებული დეტალების გეომეტრია და მთლიანად იარაღის კონსტრუქცია მარტივია. მასიური საკეტის წყალობით „უზის” სროლის ტემპი ყოველგვარი შენელების მექანიზმის გამოყენების გარეშე იყო წუთში 650 გასროლა. ასეთი დაბალი ტემპი ხელს უწყობდა ჯერებით ეფექტურ სროლას. დიდი მასის (3.5) კგ და კარგი ბალანსის წყალობით უკუცემა მსროლელების აზრით არის ძალიან დაბალი.

“უზი” როგორც იმ ეპოქის უმეტესობა პისტოლეტ-ტყვიამფრქვევების ისვრის ღია საკეტით. ღია საკეტიდან სროლა ნიშნავს, რომ იმისთვის, რომ იარაღი გაისროლოთ საჭიროა მოათავსოთ მჭიდი იარაღში, საკეტი გაწიოთ უკან და ის დარჩება ღია. იარაღი ეხლა “შეყენებულია” და მზად არის სროლისთვის.  სასხლეტზე დაჭერისას საკეტი თავისუფლდება, იწყებს წინ მოძრაობას, იღებს მჭიდიდან ვაზნას, ათავსებს მას სავაზნეში  მასზე განლაგებული ფიქსირებული დამრტყმელი წვდება ვაზნის ამაალებეს და ხდება გასროლა როდესაც საკეტი პრაქტიკულად დახურულია, ანუ საკეტი პრაქტიკულად ასრულებს დამრტყმელი როლსაც. “უზიში” საკეტი თავისუფალია,  ის არ არის გადაბმული ლულასთან და დენთის აირების წნევის ზემოქმედებით ის იწყებს უკან მოძრაობას, ახდენს მასრის ექსტრაქციას და თუ იარაღი ავტომატური სროლის რეჟიმშია დამაბრუნებელი ზამბარის ზემოქმდებით ისევ წინ იწყებს მოძრაობას და ყვლაფერი მეორდება. თუ იარაღი ერთჯერადი სროლის რეჟიმშია საკეტი რჩება უკანა/ღია მდგომარეობაში. ასეთ სქემაში დაბალი სროლის ტემპი მიიღწევა საკეტის დიდი მასით. პოპულარული მე-20 საუკუნის პირველ ნახევარში ეს სქემა დღეს პრაქტიკულად აღარ გამოიყნება. აბსოლუტური უმეტესობა თანამედროვე პისტოლეტ-ტყვიამფრქვევების ისვრის დახურული საკეტით. ღია საკეტიდან მსროლელი პისტოლეტ-ტყვიამფრქვევები გამოირჩევიან მარტივი კონსტრუქციით, სროლის დაბალი ტემპით, ასეთი იარაღი ნაკლებად ხურდება, ვინაიდან ღია საკეთი უზრუნველყოფს ლულის “ვენტილაციას” ჰაერით. ამავე დროს ღია საკეტი ქმნის საფრთხეს იარაღში უცხო ნაწილაკების მოხვედრის, მყარ ზედაპირზე დავარდნისას საკეტი შეიძლება მოწყდეს და მოხდება გასროლა. თავისმხრივ დახურულ საკეტიანი იარაღებს გააჩნიათ უკეთესი სიზუსტე ერთჯერადი გასროლებით, ასევე დახურული საკეტი ამცირებს იარაღის შიგნით ჭუჭყის და ტალახის მოხვედრას. ასეთი პისტოლეტ-ტყვიამფრქვევბი ისევე იქცევიან სროლისას, როგორც ტიპიური საიერიშო შაშხანები, რაც არ ითხოვს მსროლელის განსხვავებულ მომზადებას. დახურულ-საკეტიანი იარაღები ასევე გამოირჩევიან უკეთესი თანდაყოლილი უსაფრთხოებით. მთლიანობაში ამ ფაქტორებმა განაპირობეს უკანასკნელი სქემის დომინირება პისტოლეტ-ტყვიამფრქვევებში და დღეს ღია საკეტიანი სქემა თანამედროვე იარაღში პრაქტიკულად აღარ გვხდება.  სრული ზომის „უზი“ ისვრის ღია საკეტიდან, მაშინ როდესაც 80-ან წლებში შექმნილი ზოგი „მინი“ და ყველა „მიკრო უზი“ იყენებდნენ უკვე დახურულ საკეტიდან სროლის სქემას რასაც მოყვა სროლის ტემპის ზრდა და ეფქტურობაც ჯერებით სროლისას ასეთი იარაღებიდან პრაქტიკულად ნულამდე დავიდა. ჩვენ განსაკუთრებულად გაგვახარა იმ ფაქტმა რომ ჩვენი კონვერტირებული “უზი” ღია საკეტიდან ისროდა. საქმე იმაშია, რომ აშშ-ში 1982 წლიდან ძალაში შევიდა აკრძალვა ღია საკეტიან იარაღზე რისი მიზეზიც იყო ამ აკრძალვის ავტორების მიხედვით ღია საკეტიანი იარაღის გადაკეთება ჯერებით სროლისთვის იყო ძალიან ადვილი. აქიდან გამომდინარე ლომის წილი სამოქალაქო “უზების” ისვრიან დახურული საკეტიდან და იყენებენ დამრტყმელს, რომლის კონსტრუქცია წააგავს ჩეხური Vz58-ის სქემას. 1982 წლის აკრძალვას “შეეწირა” ორი ამერიკული წარმოების იარაღი, რომელიც კონკურენციას უწევდა “უზის”, კრიმინალურ წრეებში პოპულარობით, ეს იყო “ინგრემ მ11″ და “ტეკ 9″.

“უზის” კონსტრუქციის თავისებურებას წარმოადგენს ტელესკოპური საკეტი.  ეს ნიშნავს რომ საკეტი “ეცმევა” ლულას და ლულა ექცევა პრაქტიკულად მის შიგნით. ასეთი ტელესკოპური საკეტი პირველად გამოჩნდა ჩეხი ვაცლავ ჰოლეკის “სამოპალებში” (Sa.23) 1948 წელს და მეორე ვერსიით ტელესკოპური საკეტის იდეა ეკუთვნის დიდ ბრიტანეთში მოღვაწე პოლონელ კონსტრუქტორს ირჟი პოდსედკოვსკის, რომელმაც შექმნა ექსპერიმენტული პისტოლეტ-ტყვიამფრქვევი 1944 წელს ბრიტანელების მოთხოვნით. ორივე ხსენებული იარაღი ასევე იყენებდა მჭიდს რომელიც იარაღის ტარში იყო მოთავსებული რამაც გააჩინა სამართლიანი კითხვები “უზის” კონსტრუქციის ორიგინალურობასთან მიმართებაში. თავად უზიელ გალი უარყოფდა იმას, რომ მისთვის ცნობილი იყო “სამოპალების” შესახებ. ჩეხოსლოვაკია სოც. ბანაკის წევრი იყო და ნაკლებად სავარუდოა რომ გალს ქონოდა ინფორმაცია უახლეს ჩეხურ იარაღზე, მაგრამ ასეა თუ ისე ეს ისტორია რჩება ერთ-ერთ გამოცანად იარაღის ისტორიკოსებისთვის. გალი ხსნიდა თავის არჩევანს ასეთ სქემაზე, რომ სიბნელეში “უზის” გადატენვა იქნებოდა ადვილი, პრონციპით “მუშტი მუშტს  ეძებს”.

იკვებება “უზი” ფოლადის ორ რიგიანი 25 და 32 და 40 ვაზნიანი მჭიდებიდან (ჩვენ იარაღს სამი 25 ვაზნიანი მოყვა), ორ რიგიანი გამოსვლით. როგორც ჩანს მჭიდების კონსტრუქცია პირდაპირ არებულია ბერეტას 1938 წლის მოდელის პისტოლეტ-ტყვიამფრქვევისგან. ორ რიგიანი გამოსვლის წყალობით მჭიდების შევსება ვაზნებით ადვილია.  25 და 32 ვაზნიანი მჭიდები ერთნაირად საიმედოა, 40 ვაზნიანი გამოდგება რენჯზე გასართობად მხოლოდ.

გამოჩენისთანავე უზი თბილად მიიღეს ბევრ სხვა ქვეყანაში. ამას განაპირობებდა ისრაელის ჯარის რეპუტაცია და რა თქმა უნდა “უზის” მაღალი საბრძოლო თვისებები.  ”უზი” გაიყიდა 90 ქვეყანაში, მის ასლებს ამზადებდა ბელგიური FN, ჩინური “ნორინკო”, ხორვატიული Arma Grupa Strojnica ERO, გამოდოდა ის ასევე ამერიკაში სადაც მას FN- ის დაზგებზე ჯერ Group Industries და შემდეგ Vector Arms უშვებდა.

uzimain1

ჩვენი ტესტირების ობიექტი, IMI-ს წარმოებული 9მმ-ნი “უზი”, კონვერტირებული მხოლოდ ერთჯერადი სროლის რეჟიმიან სამოქალაქო კარაბინში. ეს იარაღი საქართველოში ფორმდება როგორც კარაბინი. ის ფაქტი, რომ ანალოგიური იარაღი Vz61 ფორმდება როგორც მოკლელულიანი იარაღი მხოლოდ შენახვის უფლებით, მეტყველებს იმაზე რომ შესაბამისი გადაწყვეტილების მიმღებები ლოგიკასთან არ მეგობრობენ. ერთადერთი რაც ვიზუალურად განასხვავებდა იარაღს სამხედრო ორიგინალისგან იყო ჩეხი იმპორტიორის დამღა რესივერზე და ორი შედუღებული ნასვრეტი სასხლეტის წინ, რაც აუცილებელი იყო ჯერებით სროლის რეჟიმის გაუქმებისთვის.

ჩვენი „უზის“ ფურნიტურა დამზადებულია მყარი შავი პლასტმასისგან. ეს დეტალები კარგად ნახმარი იარაღისგან ერგო ჩვენ უზის და ცვეთის ნიშნები უხვად ეტყობა. იგივე ეხება რესივერს, რომელსაც მომწვანო დაფარვა აქვს (პარკერიზაცია). ის კარგ მდგომარეობაშია მაგრამ პატარა ნაკაწრები და შეჭეჭყილობები მაინც ეტყობა. ლულა ასევე არ არის ახალი მაგრამ მდგომარეობა მისი საუკეთესოა. მჭიდები პრაქტიკულად ახალია. იარაღი აღჭურვილია რკინის დასაკეცი დუგლუგით, რომელმაც 1965 წელს შეცვალა ფიქსირებული, ხის კონდახი. ერთი დარტყმა კონდახის უკნიდან, როგორც ნანახი მქონდა კინოფილმებში  და ის გაიშალა საბრძოლო მდგომარეობაში. სახელურის მარცხნივ განლაგებულია დიდი მჭიდის ღილაკი. ერთი დაწოლა და მჭიდი აღმოჩნდა ჩემ ხელში. როგორც პისტოლეტში მჭიდის მოთავსება იარაღში ჩემთვის ადვილია. ერთი ჩემთვის პრაქტიკულად ინსტინქტური  მოძრაობა და მჭიდი ისევ ტარშია. იარაღი პირველად მიჭირავს ხელში და უკვე ისე ვგრძნობ თავს თითქოს მას კარგად მიჩვეული ვარ!

uz5

“უზის” მექანიკური მცვლი და აღნიშვნები ივრიტზე. საექსპორტო მოდელებს აღნიშვნები ქონდა ლათინური ასოებით. უკიდურესად წინა მდგომარეობა არის გაუქმებული ჯერებით სროლისთვის, შუა მდგომარეობა ერთჯერადი გასროლებისთვის და უკანა პოზიცია არის მცველის.   ტარის ქვედა ნაწილში არის მჭიდის მასიური  ღილაკი. ტარზე  უკნიდან განლაგებულმა მცველმა შეიძელბა მტკივნეულად გიბრწკინოთ. 

uz6

“უზის” დამრტყმელ-სასხლეტი მექანიზმი

ჩვენი ბლოგის სპეციალობა არის თავდაცვითი და ტაქტიკური იარაღი, ამიტომ ჩვენ არ გვაინტერსებდა როგორი „ჭრა და მიტანა“ ქონდა „უზის“ ნახევარ კილომეტრზე. ამის მაგივრად ჩვენ განვათავსეთ ერთი მისასროლი სამიზნე და ერთი „სილუეტი“, რომ მივისროლოთ იარაღი თუ ის საერთოდ  მისასროლია და შევამოწმოთ მისი ეფექტურობა ტიპიური თავდაცვით  სცენარებში.


uzmishenმისასროლი სამიზნე 15 მეტრიდან. იარაღი ურტყავს იქ სადაც უმუზნებთ. იარაღი მისროლილი აღმოჩნდა. უცნობია ყველა “მულტი-აგროს”  ”უზი” მისროლილია თუ უბრალოდ ჩვენ გაგვიმართლა. 

რამდენი იარაღიდან გვისვრია ჩვენ აქ არ დავწერთ, ეს სია ალბათ მინიმუმ 200 იარაღს ითვლის, მაგრამ „უზიდან“ სროლა არაფერს არ გავდა რაც ჩვენ აქამდე გვინახია. დაჭერა სასხლეტზე და მასიური ნახევარ-კილოგრამიანი საკეტი გარბის წინ ეჯახება ლულას და ხდება გასროლა. საკეტი რჩება შეყენებულ ღია მდგომარეობაში. შეგრძნება ისეთია თითქოს მოხდა ორი გასროლა. უკუცემა ნულის ტოლია მაგრამ განსხვავდება სხვა იარაღებისგან იმით რომ იარაღი არ ხტუნავს ზევით, ის დინჯად დადის ზევით-ქვევით, ზევით-ქვევით. არიფული ტერმინი რომ გამოვიყენოთ ის თითქოს თვით-ბალანსირებადია. გასროლისგან უჩვეულო შეგრძნებას მალევე ეჩვევი და ხვდები რომ ჭორი რომ მასიური საკეტის მოძრაობა ამცირებს სიზუსტეს მხოლოდ ჭორია. იარაღიდან ზუსტი სროლა თავდაცვით მანძილებზე ადვილზე ადვილია. დაივიწყეთ მოკლე სპლიტები და დაბლ-ტაპები, მაგრამ მაქსიმალურად სწრაფად სროლისას ჰორიზონტალური გაფანტვა პრაქტიკულად არ არის რაც კარგია. მსროლელი სრულად და ადვილად აკონტროლებს იარაღს. ასეთ დაბალ უკუცემას საკეტის დიდ მასასთან ერთად განაპირობებს ის ფაქტორი რომ ლულა “შედის” საკეტში თითქმის 10 სანტიმეტრით და საკეტის წონის დიდი ნაწილი განლაგებულია იქ სადაც ხდება დენთის აირების ენერგიის წარმოქნა ეს კიდე საგრძნობლად ამცირებს ლულის “ხტომას”.

uzi shoot

მასრა კადრში ჩანს, იარაღი ისევ “უყურებს” სამიზნეს.

ოთხი მსროლელი ვიყავით, აქიდან ორი გამოცდილი, ერთი ნაკლებად გამოცდილი და ერთიც გამოუცდელი. ოთხივე მსროლელის ხელში იარაღი იყო ზუსტი და ეფექტური გამოდგა. ოთხივე მსროლელი დარჩა აღრთოვანებული იარაღით და აღნიშნეს კარგი ბალანსი, უკუცემის არ არსებობა და კარგი ერგონომიკა. 100 მეტრზე ჩვენ არ გვისვრია, მაგრამ გამოცდილი მსროლელი „სილუეტს“ არ ააცილებს 200 მეტრამდე მანძილზე თუ ისვრის საყრდენის გამოყენებით ან წოლიდან. „უზი“ უფრო ზუსტია ვიდრე უმეტესობა „სურათების  შემსწავლელ ექსპერტს“ შეიძლება ეგონოს. ავტომატურ რეჟიმში „უზი“ უფრო ზუსტია ვიდრე ბევრად თანამედროვე მისი ანალოგები. ასეთი მაღალი თანდაყოლილი სიზუსტე იარაღში, რომელცი წესით და რიგით არ უნდა იყოს ზუსტი, მეტყველებს იმაზე თუ რამდენად ნიჭიერი კონსტრუქტორი იყო უზიელ გალი.  ის უეჭველი ექსპერიმენტირებდა საკეტის წონასთან, რომ სასურველი სროლის ტემპი მიეღო ჯერებით მაქსიმალურად ეფექტური სროლისთვის.

uzmishen3

ასე გამოიყურებოდა სამიზნე რომელსაც ოთხი ადამიანი ესროდა ყველა მოხვედრა დაჯგუფებულია სილუეტის ცენტრში.

“უზი” აღჭურვილია იმ ეპოქისთვის ტიპიური სამიზნე მოწყობილობით, L ფორმის ორი დიოპტრით, 100 და 200 მეტრზე სასროლად. სწორი და მაღალი კონდახის გამო “უზის” სროლა ადვილია წოლიდან მაგრამ ხელიდან ის არც ისე მოსახერხებელია. ჩემი აღნაგობა სტანდარტული არ არის და უფრო სუსტი აღნაგობის მქონე მსროლელებს ნაკლები დისკომფორტი ექნებათ “უზიდან” სროლისას. ასეა თუ ისე დასაკეცი დუგლუგები არასდროს არ გამოირჩეოდნენ განსაკუთრებული ერგონომოულობით და “უზის” დუგლუგიც “მისაღებად არაკომფორტულია”.

სროლის დროს ადგილი ქონდა ერთ დაბრკოლებას, პირველივე ხუთი გასროლის დროს, როდესაც საკეტს ძალა არ ეყო ბოლომდე შეეტანა ვაზნა სავაზნეში. შემდეგ 100 გასროლილ ვაზნაზე მეტი დაბრკოლება არ ყოფილა. ექსტრაქცია იყო პოზიტიური, მასრებს არ აღენიშნებოდა არანაირი ანომალიები. ორრიგიანი 32 ვაზნიანი მჭიდებიც უპრობლემოდ მუშაობდნენ და ორ რიგიანი გამოსასვლელის გამო ადვილად ივსებოდნენ ვაზნებით.

იარაღი იქვე დავშალეთ და გავწმინდეთ. მე არ მგონია არსებობდეს იარაღი რომელიც ასე ადვილად იშლება. დააჭირეთ ღილაკს უკანა სამიზნის წინ, ახადეთ ხუფი რესივერს და ამოიღეთ საკეტი, მორჩა, იარაღი მზად არის წმენდისთვის. თუ უფრო დეტალური წმენდა გსურთ, ხელით მოხსენით ლულის ქანჩი დიდ ფიქსატორზე თითის დაჭერით და ამოიღეთ ლულა. ამოაგდეთ ერთი დიდი შტიფტი და მოხსენით ტარი დამრტყმელ-სასხლეტ მექანიზმთან ერთად. ყველა დეტალი დიდია, არსად არაფერი არ დაიკარგება, არანაირი ინსტრუმენტი არ არის საჭირო. სრულ სიბნელეში, თვალებახვეული ამ იარაღს ადვილად დაშლით და ააწყობთ. იარაღის გაწმენდაც ადვილი იყო, რესივერი დიდია საწმენდად ადვილად ხელმისაწვდომი და  ადგილი სადაც დაგროვდება ჭუჭყი პრაქტიკულად არ არის. რკინის რესივერს ამობეჭდილი აქვს გვერდებიდან ღარები რაც ზრდის რესივერის სიმტკიცეს და ასევე აძლევს საშუალებს მანდ დაგროვდეს ჭუჭყი რაც ზრდის იარაღის საიმედოობას. ვაზნა მჭიდში სავაზნესთან მიმართებაში ისეა განლაგებული რომ მიწოდება მაქსიმალურად საიმედო და დაბრკოლებების გარეშე განხორციელდეს. ორმაგი გამოსვლის წყალობით საკეტს ნაკლები ენრგია ჭირდება რომ გამოაძროს ვაზნა მჭიდიდან ხოლო ვაზნა განლაგებულია კუთხით ისე რომ მიწოდების დროს ამაალებელი არ გაუსწორდეს  ფიქსირებულ დამრტყმელს მანამ სანამ ვაზნა არ აღმოჩნდება სავაზნეში.

uz2

განიერი რესივერი და მარტივი საკტი ადვილია გასაწმენდად. საკეტი ზე-მარტივი კონსტრუქციის არის და ერთადერთი მოძრავი დეტალი მასში არის ექსტრაქტორი. დმაბრუნებელი ზამბარა ერთი ცალია.

აუცილებელი მოთხოვნა, რომ თანამედროვე ტაქტიკური/თავდაცვითი იარაღი იყოს უსაფრთხო, რაც ნიშნავს, რომ ის უნდა ისროდეს მხოლოდ მაშინ როდესაც სასხლეტზე აჭერთ თითს. დავარდნა, დარტყმა, დაბინძურება არ უნდა ქმნიდეს შემთხვევითი გასროლის საშიშროებას. თავისი დროისთვის „უზი“ ამ მხრივ კარგად გამოიყურება არა და იმ ეპოქის საბრძოლო იარაღი არც ისე უსაფრთხო ოყო დღევანდელი სტანადრტებით. “უზის” გააჩნია სამი ერთმანეთისგან დამოუკიდებელი უსაფრთხოების უზრუნველყოფის ფუნქცია, მექანიკური მცველი განლაგებული ტარის ზედა ნაწილში მარცხენა მხარეს, სახელურის მცველი (grip safety) განლაგებული ტარის ზურგზე, რომელიც ითიშება მას მერე რაც მსროლელი მყარად მოკიდებს ხელს იარაღს და ასევე ე.წ. უსაფრთხოების „რატჩეტი“ განლაგებული რესივერის ხუფის ქვედა ნაწილზე, რომელიც არ აძლევს საშუალებას საკეტს „გაიქცეს“ წინ და განახორციელოს გასროლა თუ მსროლელმა ბოლომდე არ გამოწია საკეტი და არ ჩაკეტა ის ღია მდგომარეობაში. უსაფრთხოების ეს სისტემა ლეგენდის მიხედვით გაჩნდა „უზიზე“ მას მერე რაც უზიელ გალის მეგობარმა შემთხვევით თავი მოიკლა „უზიდან“, როდესაც საკეტს გაუშვა ხელი მანამ სანამ ის ჩაიკეტებოდა გახსნილ მდგომარეობაში.

სწორედ ამიტომ, თუ „უზიმ“ გაჭედა, პირველი რაც უნდა გააკეეთოთ დააფიქსიროთ საკეტი  უკანა „შეყენებულ“ მგომარეობაში და უკვე ამის შემდეგ ამოიღოთ მჭიდი. თუ საკეტი მიუშვით წინ მაშინ როდესაც ვაზნებიანი მჭიდი იარაღშია, შეიძლება მოხდეს გასროლა. „უზის“ პატრონმა კარგად უნდა გაითავისოს ამ იარაღისს ეს თვისება, რომ რამე უბედურება არ მოხდეს.

P1070310

სურათზე ნაჩვენები მოწყობილობა არ მისცემს საკეტს საშუალებას წავიდეს წინ სანამ ის ბოლომდე უკანა მდგომარეობაში არ მოვა.

“უზის” განულების ოპტიმალური მანძილი 50 მეტრია. ასეთ შემთხვევაში 25 მეტრზე ტყვია მოხვდება 3სმ-ით მაღლა ხოლო ას მეტრზე დამიზნების წერტილიდან 3-4 სანტიმეტრით დაბლა. წინა სამიზნე მოწყობილობა იძლევა საშუალებას, როგორც ვერტიკალური ასევე ჰორიზონტალური შესწორებების შეტანის. წინა სამიზნის დატრიალება საათის ისრის მიმართულებით აწევს მაღლა მოხვედრის წერტილს და პირიქით. 180 გრადუსით დატრიალება გადაწევს მოხვედრის წერტილს ვერტიკალურ სიბრტყეში დაახლოებით 4 სმ-ით 50 მეტრზე.  იმისთვის რომ შეიტანოთ ჰორიზონტალური შესწორება უნდა დაატრიალოთ ფუძე რომელშიც ზის წინა სამიზნე მოწყობილობა. მარჯვნივ გადაწევა გამოიწვევს მოხვედრის წერტილის მარცხნივ გადაწევას და პირიქით. გაითვალისწინეთ რომ ჰორიზონტალური შესწორების შეტანა ასევე ოდნავ შეცვლის ვერტიკალურ მოხვედრის წერტილს (ფუძე დატრიალებისას ან ოდნაც აიწევა ან დაიწევა).  180 გრადუსით ფუძის დატრიალება გამოიწვევს მოხვედრის წერტილის გაწევას 64 სანტიმეტრით 50 მეტრზე. ეს ციფრები მოგცემთ საშუალებას ადვილად გამოთვალოთ შესწორებების ოდენობა. სამხედრო “უზები” პრაქტიკულად არასდროს არ სწორდებოდა აბსოლუტური სიზუსტით და მისროლისას სროლა ხორციელდებოდა ჯერებით. მოარტყი სამიზნეს 100 მეტრზე? იარაღი გასწორებულია.

uz4

ლულის ქანჩი და მისი ფიქსატორი. თეთრი სარებავი არის სავარაუდოთ ისრაელის ჯარის არსენალის მარკირებები. წინა სამიზნე მოწყობილობების დამცავი ყურების დამზადების ხარისხმა ოდნავ გული დაგვწყვიტა. 

იარაღიდან სროლის, მისი დაშლის და გაწმენდის შემდეგ, კარგად ხვდები რა გამოყენების ფილოსოფია ქონდა ამ იარაღს, რაზე ფიქრობდა უზიელ გალი ამ იარაღს რომ ქმნიდა. ყველაფერი იარაღში არის მარტივი და გასაგები ისე რომ ისრაელს შეეძლო მაქსიმალურად იაფად და სწრაფად გამოეშვა საკმარისი რაოდენობის „უზი“ ხოლო ისრაელის დამცველს შეეძლო მაქსიმალურად მოკლე ვადაში აეთვისებინა ეს იარაღი და ეფექტური წინააღმდეგობა გაეწია მტრისათვის. ეს არ არის თანამედროვე ტაქტიკური სუპერ სწრაფი სუპერ ტაქტიკური იარაღი, „ყველგან“ რელსებით და ქამრის დაყენების ხუთნაირი ვარიანტით რომ მსროლელს ვარცხნილობა არ გაუფუჭდეს იარაღის მხრიდან მოხსნისას. ამ იარაღით არ არის შექმნილი მედლების მოსაგებად სასროლოსნო შეჯიბრებებზე. „უზი“ არის მარტივი და ეფექტური იარაღი, რომელიც აძლევს საშუალებას უბრალო ადამიანს ეფექტურად გაანადგუროს ცოცხალი სამიზნეები ახლო და საშუალო მანძილებზე, „უზი“ ომის იარაღის ერთ-ერთი საუკეთესო მაგალითია.

uzbarrel

“უზის” ლულის არხი უნაკლოა.

დღეს “უზის” შეძენა შესაძლებელია 2100 ლარად და სანამ გადაწყვეტილებას მიიღებდეთ მის შეძენაზე მე მინდა თქვენი ყურადღება მივაქციო შემდეგ რამეს.  ”უზი” არის იარაღი აწყობილი იქ სადაც მისი წარმოების გამოცდილება არ აქვთ. გამომდინარე იქიდან რომ ჩვენი მაღაზიაბი უარს აცხადებენ გარანტიის გაცემაზე, საჭიროა ასეთი „ჩამოწერილი, აღდგენილი თუ “გადამუშავებული“ იარაღის ზე-მკაცრი ინსპექტირება. ბუნებრივია რომ უნდა შემოწმდეს ყველაზე სწრაფად ცვეთადი ნაწილები. “უზის” შემთხვევაში ეს არის ექსტრაქტორი, მჭიდები, ლულის არხი, დამრტყმელი შესრულებული საკეტთან ერთად.  ”უზიზე” ორიგინალურრ მდგომარეობაში ის საკეტთან ერთად შესრულებულია, თუ ის მიდუღებულია ესეიგი ის გამოცვილია. საკეტი “უზიში” თავისუფლად უნდა მოძრაობდეს, თუ ის ედება ხუფს ან რესივერს იარაღი გაჭედავს, თუ მანძილი საკეტსა და ხუფს შორის ზედმეტად დიდია საკეტი შეიძლება გადაახტეს შემაკავებელს და იარაღი თავისით დაცლის მჭიდს, ეს ძალიან სახიფათო მდგომარეობაა. მჭიდის ტუჩები არ უნდა იყოს დაჭეჭყილი და არ უნდა ატარებდნენ შეკეთების (გამოსწორების) ნიშნებს, მჭიდის კორპუსი არ უნდა იყოს დაჭეჭყილია ან დეფორმირებული. სავაზნე უნდა იყოს სუფთა ნაკაწრების ან ნიჟარების გარეშე. ლულის არხის ზედაპირი უნდა იყო პრიალა. ლულის ქანჩის კბილები, რომელსაც ედება ფიქსატორი არ უნდა იყოს მოცვეთილი. ეძებეთ ბზარები, არაკვალიფიციური შეკეთების ნიშნები. როგორც წესი თუ იარაღი ვიზუალურად კარგად გამოიყურება, მჭიდები და ლულა საღია, დანარჩენშიც იარაღი უნდა იყოს კარგი. როგორი კარგიც არ უნდა იყოს იარაღი ვიზუალურად ფუნქციონალური შემოწმება აუცილებელია. მოწმდება დამრტყმელ-სასხლეტი მექანიზმის და მართვის ყველა ელემენტის გამართული მუშაობა.  გამოიყენეთ ინტერნეტი, გამოიკვლიეთ დამღები და წარწერები, რომელიც იარაღზეა. გაითვალისწინეთ, რომ ასეთი იარაღის შეძენისას ტექნიკურ პრობლმების ალბათობა საკმაოდ მაღალია. გავიხსენოთ თუნდაც Vz58-ის პრობლემები დამრტყმელ-სასხლეტ მექანიზმთან, ამიტომ ჩემი აზრით “გადამუშავებლი” იარაღების საუკეთესო კლიენტები არიან ადამიანები, რომელბსაც არ ექნებათ პრობლემა იარაღის ტექნიკურ ნაწილში გარკვევა და მისი მდგომარეობის ზუსტი დიაგნოსტირება და ასევე საჭიროების შემთხვევაში სახლში ექნებათ ყველა საჭირო ინსტრუმენტი რომ მარტივი რემონტი თავად შეასრულონ. რაც შეეხება იარაღის კასტომიზაციას, ოფციები უფრო ბევრია ვიდრე თქვენ შეიძლება წარმოიდგინოთ, მაგრამ ნაწილები და აქსესუარები იყიდება სპეციალიზირებულ საიტებზე, რაც ართულებს მათ ჩამოტანას, თუმცა ფასები ხელმისაწვდომია. რა თქმა უნდა ორიგინალური აქსესუარები ძვირია მაგრამ ახალი გამოშვების საკმაოდიაფი ღირს. იმისთვის, რომ უკეთ გაიცნოთ ამ იარაღის კონსტრუქცია, ისტორია და მოვლა/მომსახურების ნიუანსებში გაერკვიოთ, მე რეკომენდაციას ვუწევ რესურს uzitalk.com, რომელიც 2002 წლიდან მოქმედებს და უამრავ სასარგებლო ინფორმაციას შეიცავს.

dasammm

“უზი” გაშლილი კონდახით Arsenal SAR-SF-თან შედარებით.

shooterscentral.ge-ს დასკვნა. “უზის” მაღალი ფასი “გადამუშავებული” იარაღისთვის შეიძლება გამართლებული იყოს მისი იშვიათობით საქართველოში და იმ ფაქტით რომ ის ფორმდება ტარების უფლებით, მაგრამ ამავე დროს გარანტიის არარსებობა განაპირობებს რიკს რომ შეგრჩებათ პრობლემური იარაღი. მიუხედავად იმისა, რომ იარაღი კარგად ისვრის, არის საიმედო და საკმრისად უსაფრთხო, ღია საკეტიდან სროლის გამო ის საჭიროებს განსაკუთრებულ სიფრთხილეს, ამასთანავე მასზე შეუძლებელია ადვილად ფანრის ან ოპტიკის დაყენება. ის უდაოდ გამოსადეგია თავდაცვითი იარაღის როლში, მაგრამ 2000 ლარად შესაძლებელია ტაქტიკური კარაბინის შეძენა, რომელიც იქნება უფრო უნივერსალური, ძლიერი და ეფექტური იარაღი თუმცა ამვე დროს 9მმ-ნი ვაზნა უფრო ნაკლები ღირს ვიდრე ნებისმიერი კარაბინისთვის  განკუთვნილი ვაზნა.  იარაღი იქნება საუკეთესო შენაძენი გამოცდილი, იარაღის ენთუზიასტებისთვის და კოლექციონირებისთვის. ვინც სერიოზულად დაინტერესებულია ტაქტიკური-თავდაცვით სროლით უმჯობესია არჩევანი გააკეთოს საიერიშო შაშხანის ბაზაზე შექმნილ სამოქალაქო კარაბინების მოდელებზე.

პს

ჩვენ მივიღეთ უდიდესი სიამოვნება ამ ლეგენდარული იარაღის გაცნობისგან. მადლობელები ვართ რომ ჩეხებმა დატოვეს ღია საკეტი და მაქსიმალურად შეინარჩუნეს იარაღის ორიგინალური იერსახე. მათი მარკირებაც თითქოს დამალულია რესივერის ქვედა ნაწილში და თვალს არ ჭრის. სწორედ ასეთი მომენტები და სტატიები რომლებიც იბადება ასეთი შეხვედრების შედეგად არის ის რის გამოც ეს რესურსი მიუხედავად ყველაფრისა აგრძელებს არსებობას.